Lajmet

Stephen Hawking, njeriu që zbuloi disa nga sekretet e Universit

Hawking u bë i famshëm në mbarë botën me librin e tij “Një histori e kohës”.

Published

on

Stephen Hawking zbuloi se vrimat e zeza në hapësirë lëshojnë rrezatim. Ai shkroi librin më të shitur “Një histori e shkurtër e kohës”, dhe frymëzoi filmin “Teoria e gjithçkaje”, që rrëfen jetën e tij të pazakontë. Lista e gjatë e arritjeve të tij, bëhet edhe më mbresëlënëse nga fakti se ai bashkëjetoi me sëmundjen ALS për pjesën më të madhe të karrierës së tij. Ja cilët janë disa nga faktet e tjera rreth fizikantit të famshëm.

Libri ‘“Një histori e shkurtër e kohës” ishte një sukses befasues

Hawking u bë i famshëm në mbarë botën me librin e tij “Një histori e kohës” botuar për herë të parë në vitin 1988. Libri ishte një përmbledhje e studimeve të shumta, që ai kreu gjatë jetës së tij në fushën e fizikës teorike. Popullariteti i librit ishte i paprecedentë.

Ai u rendit për 237 javë me radhë në listën më e librave më të shitur në rubrikën e gazetës “Sunday Times” të Londrës, një rekord për kohën. Po ashtu u rendit si libri më i shitur për 3 vite me radhë nga “New York Times”, dhe deri tani ka shitur më shumë se 10 milionë kopje.

Koefiçenti i tij i Inteligjencës (IQ), nuk ishte diçka për të cilën ai mburrej

Stephen Hawking kishte sigurisht një IQ mbresëlënëse, por ai nuk e përmendi kurrë në publik. Është e paqartë nëse i ishte nënshtruar ndonjëherë testit në fjalë. Kur u pyet në vitin 2004 për rezultatin e tij të IQ-së, ai i tha intervistuesit:”Nuk e kam idenë. Njerëzit që mburren me IQ-në e tyre janë dështakë!”.

Hawking vdiq nga ALS disa dekada përtej parashikimit të mjekëve

Shkencëtari u diagnostikua me sëmundjen e Sklerozës Laterale Amiotrofike (ALS) kur ishte një student i sapodiplomuar 21-vjeçar në Kembrixh. Kjo gjendje (e njohur edhe si sëmundja Lu Gehrig), e degradon gradualisht funksionin e neuroneve motorike, duke përfunduar me vdekje, kur pacientët nuk janë në gjendje të marrin frymë apo të gëlltisin vetë ushqimin.

Kjo sëmundje përparoi shpejt tek i riu, ndaj mjekët i thanë Hawking se me shumë gjasa ai nuk do të jetonte më shumë se 25 vite. Edhe pse e humbi shumicën e aftësive të tij fizike, fizikani e mbijetoi disa dekada më shumë. Ai vdiq më 14 mars 2018, në moshën 76-vjeçare.

Mund të jetë prekur nga ALS që në moshë të hershme

Ekspertët nuk janë të sigurt se çfarë e bëri Stephen Hawking një njeri të jashtëzakonshëm sa i përket jetëgjatësisë së tij. Por imuniteti i tij dhe niveli i kujdesit shëndetësor që pati, ishin padyshim faktorë përcaktues. Është gjithashtu e mundur që ai të jetë prekur nga ALS qëkur ishte fëmijë.

Pacienti mesatar me ALS diagnostikohet midis moshës 40 dhe 70 vjeç , por pacientët që preken që në moshë të mitur, fillojnë të shfaqin simptomat e para që në adoleshencë. Kjo sëmundje përparon shumë më ngadalë sesa ALS tek të rriturit, dhe pacientë jetojnë ndonjëherë deri në të 60-at. Hawking nuk ishte adoleshent kur u diagnostikua zyrtarisht me ALS, por shumë më i ri, aq sa ekspertët kanë spekuluar se ai mund të ketë pasur një përpraim më të ngadaltë të të dyja formave të ALS-së.

Stephen dhe gruaja e tij Xhejn patën 3 fëmijë së bashku

Stephen Hawking u njoh me gruan e tij të ardhshme Xhejn Uajld në një festë një vit para se të diagnostikohej me ALS. Me gjithë parashikimin pesimist mbi jetën e shkurtër, Xhejn nuk ngurroi të niste një marrëdhënie me të. Çifti u martua në vitin 1965 dhe martesa i dha Hawking një motiv për të jetuar.

I motivuar nga nevoja për të mbështetur ekonomikisht familjen e tij, ai filloi të tregonte një përkushtim më të madh ndaj punës shkencore, të cilën e kishte braktisur, dhe përfundoi duke e ndryshuar botën m zbulimet e tij.

Gjatë martesës së tyre, ata patën tre fëmijë Robert, Lusi dhe Timoti Hawking. Çifti u divorcua në vitin 1995 dhe Stephen u martua po atë vit me gruan e tij të dytë, Elen Mejzën. Në vitin 2006, çifti u divorcua dhe Hawking nuk do të lidhej më për pjesën tjetër të jetës. Xhejn u rimartua në vitin 1997.

“Gjeneratori i zërit” i dha mundësi Hawking të fliste sërish

Shkencëtar nisi ta përdorte për herë të parë këtë pajisje në vitin 1985, pas një operacioni ku

ai nuk mund të fliste më. Pajisja kontrollohej nga një mekanizëm që Stephen e mbante në dorë. Por kur Hawking nuk mund të përdorte dot as duart, një zgjidhje unike do të ishte sistemi që ai përdori për pjesën e mbetur të jetës.

Sistemi i quajtur ACAT, përdorte sensorë me rreze infra të kuqe të bashkangjitur në syzet e tij, për të gjurmuar lëvizjet e muskujve në faqet e tij. Një kursor në ekranin e tij kalonte nëpër alfabet, dhe Hawking lëvizte fytyrën për ta ndalur kursorin mbi një shkronjë të caktuar.

Në vend se ta detyronte të shkruante fjali një nga një shkronjë, programi përdorte një version shumë të personalizuar, atë të sugjerimit automatik:Ai zgjidhte disa germa të para të një fjale, dhe më pas kompjuteri do të plotësonte pjesën tjetër, bazuar në të dhënat e mbledhura nga transkriptet dhe librat e tij. Që nga ajo kohë, kompania “Intel” e ka bërë teknologjinë ACAT të aksesueshme për njerëzit e tjerë që vuajnë nga kjo sëmundje.

Filmi mbi Stephen Hawking “Teoria e gjithçkaje” përmban zërin e tij origjinal

Hawking jetoi aq gjatë sa për të parë një film biografik që u realizua mbi jetën e tij, ku rolin e tij e luajti aktori Edi Redmejn. Fizikanti vizitoi madje edhe sheshxhirimin, dhe ishte aq i lumtur me atë që pa, sa që u ofrua t’i jepte filmit “zërin” e tij të vërtetë.

Më herët producentët kishin planifikuar të përdornin një repetitor sintetik të zërit të tij, por zëri elektronik në variantin përfundimtar është i njëjti që përdorte Hawking. Fizikani ishte aq i prekur nga filmi, sa që një infermiere u pa duke fshirë një lot që rrodhi mbi fytyrën e tij.

Citate të famshme të Stephen Hawking:

“Nëse alienët do të na vizitojnë ndonjëherë, rezultati do të ishte i ngjashëm me momentin kur Kolombi zbarkoi në Amerikë, një ngjarje që nuk ishte aspak pozitive për banorët vendas. Ne duhet të analizojmë mirë veten, për të parë se si jeta inteligjente mund të zhvillohet në diçka që nuk do të donim ta takonim”.

“Paaftësia ime fizike, nuk kanë qenë një handikap i rëndësishëm në fushën time, që është fizika teorike. Në fakt, ajo më ka ndihmuar në një farë mënyre duke më mbrojtur nga mësimdhënia dhe puna administrative, ku do të isha ii përfshirë në rrethana të tjera”.

“Kam vënë re se edhe njerëzit që pretendojnë se gjithçka është e paracaktuar, dhe se ne nuk mund të bëjmë asgjë për ta ndryshuar atë, kontrollojnë njëherë me sy rrugën përpara se të kalojnë”.

“Herën tjetër që dikush ankohet se keni bërë një gabim, thuaju se kjo mund të jetë diçka e mirë. Sepse pa papërsosmëri, nuk do të ekzistonim as ti dhe as unë”.

“Ekziston një dallim thelbësor midis fesë, e cila bazohet tek autoriteti dhe shkencës, e cila bazohet tek vëzhgimi dhe arsyeja. Shkenca do të fitojë, pasi ajo funksionon”. / Bota.al

lajme

Në UBT ka nisur trajnimi profesional “Investimi në Tregjet Kapitale”, i udhëhequr nga Prof. Shpresim Vranovci

Published

on

By

Në UBT ka nisur zyrtarisht trajnimi profesional “Investimi në Tregjet Kapitale”, i udhëhequr nga eksperti i financave dhe investimeve, Prof. Shpresim Vranovci. Programi është krijuar për t’u ofruar pjesëmarrësve njohuri të thelluara mbi funksionimin e tregjeve financiare dhe për t’i aftësuar ata të marrin vendime më të informuara investimi përmes një qasjeje praktike dhe të strukturuar.

Trajnimi ka bërë bashkë studentë, profesionistë, sipërmarrës dhe të gjithë ata që synojnë të avancojnë njohuritë e tyre në fushën e investimeve dhe financave. Përmes ligjëratave profesionale, analizave të rasteve konkrete, ushtrimeve praktike dhe diskutimeve interaktive, pjesëmarrësit do të zhvillojnë kompetenca të nevojshme për të kuptuar dhe vlerësuar mundësitë që ofrojnë tregjet moderne të kapitalit.

Gjatë programit katërditor do të trajtohen tema kyçe si funksionimi dhe roli i tregjeve të kapitalit, makroekonomia dhe ndikimi i saj në tregjet financiare, obligacionet dhe bonot e thesarit si instrumente investimi, aksionet (stocks), ETF-të dhe diversifikimi i portofolit. Po ashtu, pjesëmarrësit do të njihen me bazat e stock trading, analizën dhe vlerësimin e aksioneve, ndërtimin e strategjive efektive të investimit, menaxhimin e riskut, investimet në kriptovaluta dhe përdorimin praktik të platformave moderne të investimit (brokerëve).

Nën udhëheqjen e Prof. Shpresim Vranovci, pjesëmarrësit do të kenë mundësinë të përfitojnë njohuri të aplikueshme në botën reale të investimeve, duke ndërtuar një bazë të fortë profesionale për analizimin e tregjeve financiare dhe menaxhimin e aseteve në një ekonomi gjithnjë e më dinamike dhe të digjitalizuar.

Përmes këtij programi, UBT vazhdon të zgjerojë ofertën e trajnimeve profesionale të orientuara drejt nevojave të tregut, duke fuqizuar kompetencat e pjesëmarrësve dhe duke krijuar mundësi konkrete për zhvillim profesional në fushën e financave, investimeve dhe tregjeve të kapitalit.

Continue Reading

Aktualitet

Gjykata Supreme i hap rrugë certifikimit të rezultateve të zgjedhjeve

Published

on

By

Gjykata Supreme e Kosovës i ka hapur përfundimisht rrugë certifikimit të rezultateve të zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit, duke i refuzuar si të pabazuara të pesë ankesat e parashtruara ndaj rezultateve përfundimtare. Menjëherë pas këtij vendimi, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) ka caktuar për të mërkurën në orën 11:00 mbledhjen e radhës, ku pikë e vetme e rendit të ditës do të jetë certifikimi i rezultateve përfundimtare për Kuvendin e Republikës së Kosovës.

Gjykata Supreme ka rrëzuar pretendimet e Listës Serbe, e cila ankohej se subjekti GI – Za Slobodu, Pravdu i Opstanak (ZSPO) kishte cenuar përfaqësimin autentik serb përmes votave në komunat me shumicë shqiptare. Supremja potencoi se vota është personale, e lirë dhe e fshehtë, dhe se listat nuk përmbajnë të dhëna etnike. Po ashtu, u refuzua ankesa e Emilja Rexhepit për anulim votash, meqë pretendimet për mospërputhje mes strukturës demografike dhe rezultatit nuk kishin bazë ligjore. Gjykata nuk gjeti prova të mjaftueshme as në ankesat e kandidatëve të PDK-së, Bekim Haxhiut dhe Qëndrim Kryeziut, të cilët kërkonin rinumërim të votave.

Sipas rezultateve përfundimtare që pritet të certifikohen, Lëvizja Vetëvendosje (LVV) ka fituar 47.13 për qind të votave (53 ulëse), e pasuar nga Partia Demokratike e Kosovës (PDK) me 19.44 për qind (22 ulëse), Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) me 16.69 për qind (18 ulëse) dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) me 6.74 për qind (7 ulëse), përderisa 20 ulëse u takojnë komuniteteve pakicë.

Edhe pse Kushtetuta parasheh që seanca konstituive të mbahet brenda 30 ditëve, praktika tregon se ajo thirret menjëherë pas certifikimit. Kryetari i LVV-së dhe kryeministri në detyrë, Albin Kurti, ka deklaruar se bisedat për koalicione do të nisin vetëm pas certifikimit zyrtar. Për formimin e Qeverisë së re nevojiten së paku 61 vota pro, ndërsa sfida kryesore pritet të jetë zgjedhja e presidentit, procedurë e cila nuk mund të nisë pa pjesëmarrjen e të paktën 80 deputetëve në votim, për të shmangur një tjetër shpërndarje të Kuvendit si ajo që çoi vendin në zgjedhjet e parakohshme të qershorit. /E.A/

Continue Reading

Vendi

Global UBT Fest 2026: “Creative Industry in Practice” lidh akademinë, artin dhe sektorin kreativ

Published

on

By

Në kuadër të edicionit të sivjetmë të Global UBT Fest 2026, Fakulteti i Artit dhe Medias Digjitale organizoi shkollën verore “Creative Industry in Practice” në Ulpiana Art Centre në Prishtinë. Programi mblodhi artistë, muzikantë, kuratorë, profesionistë të kulturës, organizata të pavarura, alumni dhe staf akademik, duke krijuar një lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet arsimit të lartë dhe realitetit të sektorit kreativ.

Fakulteti i Artit dhe Medias Digjitale ka zhvilluar vazhdimisht projekte përtej mjedisit tradicional universitar, duke bashkëpunuar me komunitete, organizata kulturore dhe hapësira publike. Organizimi i programit në Ulpiana Art Centre e pasqyroi këtë qasje, duke e shndërruar ngjarjen në një platformë ku studentët patën mundësi të njihen nga afër me praktikën profesionale, eksperimentimin artistik dhe përvojën institucionale brenda një hapësire aktive kulturore.

Programi hapës përfshiu një sesion të mu zikës eksperimentale të udhëhequr nga anëtari i stafit akademik Tomor Kuçi, së bashku me Arbër Salihun, të njohur si La Fazani. Sesioni me titull “Deconstruction of Music Production and Songwriting of an Original Song” u ofroi pjesëmarrësve njohuri mbi zhvillimin e një vepre origjinale muzikore, nga ideja fillestare dhe procesi i shkrimit të këngës deri te aranzhimi, produksioni dhe interpretimi përfundimtar.

Përmes dialogut ndërmjet udhëzimit akademik dhe praktikës profesionale artistike, sesioni shqyrtoi mënyrën se si ndërtohet identiteti muzikor me kalimin e kohës. Rrugëtimi artistik i La Fazanit dëshmoi se një karrierë e qëndrueshme ndërtohet përmes përkushtimit, eksperimentimit dhe një raporti të vazhdueshëm me praktikën krijuese. Tomor Kuçi e vendosi procesin e produksionit në një kontekst më të gjerë dhe e ndërlidhi përvojën profesionale të artistit me objektivat mësimore të programit.

Dita e dytë mblodhi kontribuues, praktikat e të cilëve lidhin prodhimin artistik me institucionet kulturore, politikat publike, organizatat e pavarura dhe festivalet.

Skender Boshtrakaj prezantoi sesionin “Cultural Policies, Public Institutions, the Development of the Creative Sector, and Copyright Protection in the Creative Industry.” Duke u mbështetur në përvojën e tij në kontekste artistike dhe institucionale, ai trajtoi përgjegjësinë e institucioneve publike në mbështetjen e artistëve dhe organizatave kulturore.

Kontributi i tij analizoi nevojën për një bashkëpunim më të fuqishëm dhe më të qëndrueshëm ndërmjet institucioneve, komuniteteve, arsimit dhe industrive kreative. Vëmendje e veçantë iu kushtua mbrojtjes së të drejtave të autorit, strukturave profesionale dhe politikave publike që e njohin vlerën ekonomike, kulturore dhe shoqërore të praktikës artistike.

Programi vazhdoi me Visar Kuçin, i cili udhëhoqi sesionin “Guitar Pedals for Live Performances and Studio Applications.” Duke kombinuar qasjet teknologjike dhe analoge, punëtoria shqyrtoi mënyrat se si tingulli mund të transformohet, shtresëzohet dhe manipulohet në performanca të drejtpërdrejta dhe në ambiente studioje.

Pjesëmarrësit u njohën me potencialin krijues të pajisjeve teknike dhe u inkurajuan ta kuptojnë teknologjinë jo vetëm si mjet mbështetës, por edhe si element aktiv brenda prodhimit artistik. Punëtoria krijoi një lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet eksperimentimit, teknologjisë së tingullit dhe praktikës bashkëkohore muzikore.

Leon Emra, përfaqësues i ARKIVI-t, prezantoi sesionin “Independent Art Institutions, Alternative Spaces and Contemporary Practice.” ARKIVI, i iniciuar nga artisti i njohur ndërkombëtarisht Sislej Xhafa, u prezantua si një organizatë kulturore e fokusuar në hulumtimin artistik, zhvillimin kuratorial dhe praktikën bashkëkohore.

Prezantimi trajtoi rolin e organizatave të pavarura në krijimin e strukturave alternative për artistë, kuratorë dhe studiues, veçanërisht në kontekste ku mundësitë institucionale mbeten të kufizuara. Gjithashtu, pjesëmarrësit u njohën me vizionin e ARKIVI-t, programin e tij kuratorial dhe qasjen ndaj zhvillimit të formave të reja të bashkëpunimit artistik dhe prodhimit kulturor.

Programi vuri në pah edhe zhvillimin profesional të alumnive të UBT-së, me pjesëmarrjen e Vita Kasapollit, e diplomuar në programin BA Art dhe Media Digjitale. Ajo ka vazhduar zhvillimin e karrierës së saj si menaxhere projektesh dhe kuratore në Anibar në Pejë, një nga festivalet kulturore më të njohura në Kosovë, me prani të fuqishme ndërkombëtare.

Sesioni i saj, “Animation as an Artistic Practice and the Role of Festivals in the Development of the Creative Industry,” trajtoi animacionin si disiplinë krijuese dhe si sektor profesional në zhvillim. Ajo diskutoi rolin e festivaleve në mbështetjen e artistëve të rinj, zhvillimin e audiencës, nxitjen e bashkëpunimit ndërkombëtar dhe krijimin e mundësive profesionale brenda industrive kreative.

Rrugëtimi i Kasapollit dëshmoi se si arsimi akademik mund të zhvillohet në një karrierë aktive profesionale brenda sektorit kulturor. Pjesëmarrja e saj pasqyroi gjithashtu rëndësinë e ruajtjes së lidhjeve me alumnit dhe rikthimin e përvojës së tyre profesionale në mjedisin akademik.

Sesioni u mbështet dhe u kontekstualizua nga stafi akademik dhe koordinatorët e programit, Tomor Kuçi, Burim Berisha dhe Gazmend Ejupi, të cilët kontribuuan në zhvillimin e programit dhe në diskutimet që lidhën arsimin akademik me praktikën profesionale artistike dhe kulturore.

Përmes prezantimeve, punëtorive dhe diskutimeve publike, Global UBT Fest 2026: Creative Industry in Practicedëshmoi se edukimi kreativ bëhet më kuptimplotë kur studentët vendosen në kontakt të drejtpërdrejtë me artistë, institucione, organizata të pavarura, alumni dhe profesionistë të kulturës.

Programi u ofroi studentëve njohuri praktike në produksionin muzikor, politikat kulturore, mbrojtjen e të drejtave të autorit, teknologjinë e tingullit, organizatat e pavarura kulturore, animacionin dhe produksionin e festivaleve. Ai gjithashtu prezantoi rrugë të ndryshme profesionale për të diplomuarit e programeve të artit dhe medias digjitale.

Duke e organizuar programin në Ulpiana Art Centre, Fakulteti i Artit dhe Medias Digjitale rikonfirmoi përkushtimin e tij ndaj angazhimit me komunitetin, hapësirës publike dhe bashkëpunimit me sektorin kreativ. Ky edicion i Global UBT Fest krijoi një platformë ku njohuria akademike, praktika artistike dhe përvoja profesionale u bashkuan, duke e forcuar marrëdhënien ndërmjet universitetit, alumnive të tij, komunitetit kulturor dhe industrive më të gjera kreative.

 

 

Continue Reading

Lajmet

Global UBT Fest 2026 sjell diskutime mbi energjinë, efiçiencën dhe zhvillimin e qëndrueshëm

Published

on

By

Në kuadër të Global UBT Fest 2026, Fakulteti përkatës në UBT organizoi Akademinë e Energjisë, duke sjellë ekspertë të industrisë dhe akademisë për të diskutuar tema aktuale që lidhen me sektorin e energjisë, zhvillimin e qëndrueshëm dhe sfidat bashkëkohore.

Aktiviteti u hap me ceremoninë zyrtare dhe fjalën e mirëseardhjes nga dekani Armend Ymeri, i cili theksoi rëndësinë e bashkëpunimit ndërmjet universitetit dhe industrisë në përgatitjen e profesionistëve të së ardhmes.

Në kuadër të akademisë, Alush Mexhuani nga KEDS mbajti një ligjëratë mbi operimin e sistemit të shpërndarjes së energjisë elektrike, duke prezantuar funksionimin e rrjetit të shpërndarjes, sfidat operative dhe zhvillimet më të fundit në këtë sektor.

Ligjërata u pasua nga një diskutim interaktiv me pjesëmarrësit, të cilët patën mundësinë të shkëmbenin ide dhe të ngrinin pyetje rreth temës.

Në pjesën tjetër të programit, Nafije Gashi mbajti ligjëratën me temën “Memoria kolektive dhe trashëgimia kulturore si sfidë në zbatimin e masave të efiçiencës së energjisë në mjedise urbane”, ku u trajtuan sfidat e harmonizimit të ruajtjes së trashëgimisë kulturore me kërkesat për efiçiencë të energjisë dhe zhvillim të qëndrueshëm në zonat urbane.

Edhe kjo ligjëratë u shoqërua me diskutime dhe reflektime nga pjesëmarrësit. Përmes organizimit të kësaj akademie, UBT vazhdon të promovojë shkëmbimin e njohurive ndërmjet akademisë dhe industrisë, duke krijuar mundësi për studentët dhe profesionistët që të njihen me zhvillimet më të reja në sektorin e energjisë dhe të kontribuojnë në adresimin e sfidave të së ardhmes.

 

 

Continue Reading

Të kërkuara