Botë
Sorbët – Minoriteti etnik brenda Gjermanisë
Published
5 years agoon
By
Betim GashiKombet evropiane kanë ardhur dhe kanë shkuar, por për më shumë se 1,500 vjet, një pakicë etnike sllavo-folëse ka mbetur brenda Gjermanisë.
Andrea Bunar ka një nga punët më të pazakonta në Gjermani. Pothuajse çdo ditë midis prillit dhe tetorit, Bunar hidhet në një varkë të gjatë dhe lundron paqësisht nëpër një labirint të rrugëve të vogla ujore për të dërguar letra në rreth 65 shtëpi që përndryshe janë shumë të vështira për t’u arritur.

Bunar gëzon qetësinë që vjen me punën e saj. Çdo javë, ajo shpërndan rreth 650 letra dhe pako të vogla në Lehde. Ajo ka transportuar pemë, makinë prerëse, madje edhe TV me ekran të sheshtë, duke e manovruar me shkathtësi përmes kanaleve të ngushta me një shtyllë të gjatë 4m.
Lehde, është fshati i qetë prej 150 personash i ishujve kënetorë të lidhur me ura këmbësorësh, i vendosur në rezervatin e harlisur të biosferës Unesco të Spreewald.
Ndodhet rreth 100 km në jug-lindje të Berlinit, ky mozaik i gjerë 47,500 hektarësh me livadhe, pyje dhe kanale ka pak rrugë, krenohet me shumë shtigje shëtitjeje dhe është i popullarizuar në mesin e turistëve që duan të shpëtojnë nga nxitimi i kryeqytetit gjerman.

Megjithëse Bunar ka jetuar pranë Spreewald pjesën më të madhe të jetës, ajo bisedon në gjermanisht dhe pendohet që nuk flet gjuhën e Sorbëve. Përveç strehimit të 6,000 specieve të kafshëve dhe bimëve, Spreewald është gjithashtu shtëpia e Sorbëve: grupi më i vogël sllav në botë dhe një nga katër pakicat e Gjermanisë.
Sorbët janë pasardhës të fiseve sllave që jetonin në veri të Maleve Karpate në Evropën Qendrore dhe Lindore. Rreth 1500 vjet më parë, një rajon historik i quajtur Sorbi shtrihej në Gjermaninë Lindore, Poloninë Perëndimore dhe veriun e Republikës Çeke.

Sot ka rreth 60,000 Sorbë në Gjermani, ku ata gjithashtu flasin gjuhët e tyre sllave perëndimore.
Një nga arsyet që Sorbët kanë qenë në gjendje të ruajnë kulturën dhe gjuhën e tyre është se ky komunitet pak i populluar, fort katolik është i rrethuar nga fusha dhe kodra dhe është e vështirë të arrihet me transport publik. Pra është vetëm rreth 50 km nga Dresden, kryeqyteti i Saksonisë, por ndihet si një botë larg.
Për ta ruajtur gjuhën, Sorbët janë përqendruar te brezat e ardhshëm. Rreth 5,000 nxënës mësojnë gjuhën serbe në 41 shkolla fillore, si dhe në një duzinë shkollash të mesme. Sipas Katharina Jurk, 60 studentët në shkollën fillore lokale në Crostwitz mësojnë gjuhën sorbe si gjuhë amtare dhe gjermanishten si gjuhë të dytë.

Sigurisht që ka sfida të mëdha, siç është gjetja e mësuesve. Por, theksoi Jurk, familjet e reja po i kushtojnë rëndësi gjithnjë e më të madhe transmetimit të jo vetëm gjuhës, por traditave të tjera sorbiane për brezat e rinj.

Gjatë gjithë historisë gjermane, Sorbët kanë arritur të ruajnë trashëgiminë e pasur kulturore, të vetën. Ata janë të njohur për vezët e Pashkëve të krijuara me mjeshtëri, të cilat familjet i zbukurojnë dhe i ngjyrosin çdo vit. Ata gjithashtu çmojnë zakonet e tyre të karnavaleve, ku ata sprapsin shpirtrat e këqij dhe i japin lamtumirën muajve të ftohtë të vitit. Bunar tha se kjo është një nga traditat sorbiane që ajo veçanërisht pëlqen të praktikojë me fëmijët e saj në Spreewald.
Udhëtimet e saj janë shënuar nga “qetësia absolute” që ajo ndjen në ujë. Gjatë rrugës së saj prej 8 km, ajo shkon nga një fermë në tjetrën, në një rajon të natyrës së paprishur dhe traditave të lashta që është me fat ta quajë në shtëpi.
“Shumë e bukur në të vërtet, në mënyrë unike e bukur”, tha ajo.
(Përktheu dhe përshtati UBTNews)
Lajmet
Iranit i përgjigjet “negativisht” propozimit të SHBA-së për përfundimin e luftës
Published
3 hours agoon
March 25, 2026By
UBTNews
Media shtetërore iraniane, Press TV, duke cituar një “zyrtar të lartë të sigurisë politike”, njoftoi se Irani ka hedhur poshtë një propozim të Shteteve të Bashkuara që synonte përfundimin e konfliktit aktual, raporton BBC.
Megjithëse burimi mbetet anonim, raportohet se qëndrimi zyrtar i Teheranit është i prerë: “Irani do t’i japë fund luftës kur të vendosë vetë dhe kur të plotësohen kushtet e tij.” Zyrtarët iranianë kanë theksuar vazhdimisht se kërkojnë një përfundim të plotë të luftës dhe jo thjesht një armëpushim të përkohshëm.
Pesë kushtet e Iranit
Sipas raportimeve, pala iraniane ka paraqitur pesë kërkesa kyçe për arritjen e një marrëveshjeje:
- Ndalimi i plotë i agresionit: Pushimi i menjëhershëm i të gjitha sulmeve dhe atentateve nga ana e armikut.
- Garanci sigurie: Krijimi i mekanizmave konkretë që sigurojnë që lufta të mos i imponohet përsëri Republikës Islamike.
- Dëmshpërblimet: Pagesa të garantuara dhe të përcaktuara qartë për dëmet e luftës dhe reparacionet.
- Zgjidhja rajonale: Përfundimi i luftës në të gjitha frontet dhe për të gjitha grupet e rezistencës të përfshira në rajon.
- Sovraniteti detar: Njohja ndërkombëtare dhe garancitë mbi të drejtën sovrane të Iranit për të ushtruar autoritet mbi Ngushticën e Hormuzit.
Pavarësisht përpjekjeve të Uashingtonit për të vijuar bisedimet përmes kanaleve të ndryshme diplomatike, Teherani i ka cilësuar propozimet amerikane si “të tepërta” dhe të papranueshme në formën e tyre aktuale. /BBC/
Aktualitet
Çfarë raportohet se përmban plani i paqes prej 15 pikash i Trump-it?
Published
6 hours agoon
March 25, 2026By
UBTNews
Ne nuk e kemi parë planin amerikan prej 15 pikash që i është dërguar Iranit. Nuk ka pasur asnjë konfirmim zyrtar se çfarë mund të përmbajë ai, por disa detaje po raportohen në mediat izraelite dhe ato amerikane, raporton BBC.
Kanali 12 i Izraelit raporton se plani përfshin kërkesat e mëposhtme:
-
Objektet bërthamore në Natanz, Isfahan dhe Fordow do të nxirren jashtë përdorimit dhe do të shkatërrohen.
-
Transparencë dhe mbikëqyrje nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA) mbi aktivitetet në Iran.
-
Irani do të heqë dorë nga përdorimi i grupeve të armatosura (“proxies”) në rajon dhe do të ndalojë financimin dhe armatimin e filialeve rajonale.
-
Çmontimi i kapaciteteve bërthamore ekzistuese që janë grumbulluar tashmë.
-
Një zotim për të mos synuar kurrë pajisjen me armë bërthamore.
-
Asnjë material bërthamor nuk do të pasurohet në tokën iraniane dhe i gjithë materiali i pasuruar do t’i dorëzohet IAEA-së.
-
Ngushtica e Hormuzit do të mbetet e hapur dhe do të konsiderohet si “zonë e lirë detare”.
-
Misioni i raketave të Iranit do t’i nënshtrohet një vendimi të ardhshëm, por ato do të jenë të kufizuara në sasi dhe rreze veprimi, dhe vetëm për qëllime vetëmbrojtjeje.
Çfarë përfiton Irani sipas planit:
-
Asistencë amerikane në zhvillimin e një projekti bërthamor civil në Bushehr për prodhimin e energjisë elektrike.
-
Heqjen e të gjitha sanksioneve.
-
Heqjen e kërcënimit për rishpalljen e sanksioneve.
Gjithashtu, ka raportime për një armëpushim të mundshëm njëmuajsh gjatë kohës që zhvillohen diskutimet – por përsëri, kjo mbetet e pakonfirmuar, pa detaje të dhëna nga Shtëpia e Bardhë. /BBC/
Aktualitet
Mbi 200 të plagosur në Izrael në 24 orët e fundit
Published
8 hours agoon
March 25, 2026By
UBTNews
Ministria e Shëndetësisë e Izraelit njoftoi se 204 persona të plagosur u dërguan në spitale në 24 orët e fundit, për shkak të armiqësive të vazhdueshme me Iranin.
Që nga fillimi i luftës SHBA-Izrael kundër Iranit, një total prej 5,045 personash janë dërguar në spitale. Nga këta, 120 mbeten të shtruar në spital, përfshirë 12 në gjendje të rëndë. Më herët Forcat Mbrojtëse Izraelite (IDF) njoftuan se kishin goditur dy objekte kyçe të përdorura për të zhvilluar raketa detare me rreze të gjatë veprimi në kryeqytetin iranian, Teheran.
Në një postim në Telegram, ushtria izraelite tha se “sulmet e rëndësishme” kishin shkaktuar dëme të mëdha në objekte ditët e fundit, duke vënë në dukje se raketat ishin të afta të “shkatërronin shpejt objektivat në det dhe në tokë”.
Shtoi se sulmet “përbëjnë një hap tjetër në dobësimin e mëtejshëm të infrastrukturës së prodhimit ushtarak të regjimit”. /Euronews/
Lajmet
OKB paralajmëron se konflikti në Lindjen e Mesme paraqet rreziqe të mëdha globale
Published
9 hours agoon
March 25, 2026By
UBTNews
Shefi i të drejtave të njeriut i OKB-së, Volker Turk, ka paralajmëruar se lufta ka krijuar një situatë “jashtëzakonisht të rrezikshme dhe të paparashikueshme”.
“Ky konflikt ka një fuqi të paparë për të zënë në grackë vendet përtej kufijve dhe në të gjithë botën”, tha ai.
Turk tha se shtetet në Lindjen e Mesme ishin pranë një “katastrofe të plotë”, ndërsa luftimet po i afrohen muajit të fundit, duke vrarë më shumë se 2,000 njerëz në të gjithë rajonin dhe duke shkaktuar çrregullime të mëdha globale në tregjet e energjisë.
“E vetmja mënyrë e garantuar për ta parandaluar këtë është t’i jepet fund konfliktit, dhe unë i bëj thirrje të gjitha shteteve, dhe veçanërisht atyre me ndikim, të bëjnë gjithçka që është në fuqinë e tyre për ta arritur këtë.” /Euronews/
Kushtetuesja: Dekreti i Osmanit s’ka efekt juridik, Kuvendi ka 34 ditë për zgjedhjen e presidentit
Iranit i përgjigjet “negativisht” propozimit të SHBA-së për përfundimin e luftës
Gjykata Supreme rregullon çështjen e kualifikimit arsimor për skemat pensionale
Ministrja Bogujevci priti arkivat rajonale për 75-vjetorin e Arkivit të Kosovës
Studimet në Media dhe Komunikim: Karrierë profesionale dhe mbështetje financiare në UBT
Hannah Montana feston 20 vjet
REL: Kos do t’u përgjigjet eurodeputetëve lidhur me akuzat për bashkëpunim me policinë sekrete jugosllave
Koncerti i rikthimit të BTS në Netflix tërheq 18.4 milionë shikues globalë
Dardanët gati për “Finalen” e Bratisllavës: Sot seanca e fundit para nisjes drejt Sllovakisë
Të kërkuara
-
Lajmet3 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor në revistën prestigjioze ndërkombëtare të indeksuar në Scopus (Q1)
-
Lajmet1 month agoUBT nderon Familjen Jashari me Dekoratën Jetësore të Nderit
-
Lajmet2 months agoProfesori i UBT-së, Kujtim Thaçi publikon artikull shkencor në revistën prestigjioze Frontiers in Immunology
-
Lajmet2 months agoStudentët e UBT-së në vizitë studimore në Presidencën e Republikës së Kosovës
