Lajmet

Si do të zhduket Universi?

Kjo sipas një studimi të ri.

Published

on

Zgjerimi i pafund, Kërcitja e Madhe, singularitet, staticitet (dhe shumë më tepër): Hipotezat se cili do të jetë fati përfundimtar i Universit janë të shumta, dhe shumë të ndryshme nga njëra-tjetra (dhe për fatin tonë të mirë e përcaktojnë fundin shumë larg në kohë nga tani).

Tani kësaj liste i shtohet një studim i ri, i cili bazohet mbi teorinë e avullimit të Vrimave të Zeza të formuluar nga i ndjeri Stephen Hawking. Sipas këtij modeli, të zhvilluar nga Michael Wondrak, Walter van Sujlekom dhe Heino Falcke, astrofizikanë në Universitetin Radbaud në Holandë, Universi ynë po “avullon” ngadalë para syve tanë dhe do të zhduket kur të mbarojë ky proces avullimi.

Le të përpiqemi ta kuptojmë çështjen në terma më të thjeshtë. Teoria e Avullimit të Vrimave të Zeza u formulua nga Stephen Hawking në vitin 1974. Ajo parashikon se ndonëse këto objekte kanë një fushë gravitacionale aq të fuqishme, sa që nuk mund t’u shpëtojnë as lënda dhe as drita, ekzistojnë disa efekte kuantike dhe kushte të  veçanta, ku Vrimat e Zeza mund të  avullojnë ngadalë, duke emetuar vazhdimisht një rrezatim termik (i ashtuquajturi Rrezatimi Hawking).

Siç shpjegohet nga Instituti Kombëtar i Astrofizikës në SHBA, ky avullim do të çonte në ngushtimin e horizontit të ngjarjeve të një Vrime të Zezë, një proces ende i pavërejtur, faza përfundimtare e të cilit përfaqëson nga ana tjetër, një nga misteret e mëdha të fizikës teorike.

Me pak fjalë jemi ende në fushën e hipotezave, mbi të cilat shkencëtarët kanë punuar prej shumë kohësh. Në një studim të botuar në prill të këtij viti, sërish në “Physical Review Letters”, e nënshkruar nga një grup studiuesish nga departamenti i fizikës së  Universiteti Sapienza i Romës, Instituti Kombëtar i Fizikës Bërthamore në Itali dhe Instituti Niels Bohr në Danimarkë, ka treguar përmes simulimeve komplekse numerike disa “fate” të mundshme për procesin e avullimit të Vrimave të Zeza, përfshirë shfaqjen e të ashtuquajturave “singularitete” (pikat në të cilat dendësia e materies arrin vlera kaq të larta, sa të shkaktojë një kolaps gravitacional të hapësirë-kohës) edhe jashtë vetë Vrimës së Zezë.

Kjo do të shkelte parimin e “censurës kozmike” të formuluar nga fizikanti Roger Penrose, sipas të cilit singularitetet janë gjithmonë brenda Vrimës së Zezë, dhe nuk mund të jenë në komunikim me botën e jashtme. Por në një skenar alternativ, parashikohet që Vrimat e Zeza mund të kthehen në “krimba”, pra në struktura (deri tani vetëm hipotetike) që janë në gjendje të lidhin pika të ndryshme të hapësirë-kohës .

“Ne kemi treguar se përveç rrezatimit të mirënjohur Hawking, mund të ketë edhe një rrezatim tjetër të panjohur deri më tani”- thotë Wondrak. Pra analogjia është kjo:nga Vrimat e Zeza mund të “avullojnë” në mënyrë spontane grimcat që u shpëtojnë atyre (Rrezatimi Hawking); grimcat mund të “avullojnë” spontanisht nga fusha elektrike dhe ta shkatërrojnë atë (Efekti Schwinger). Më pas ndoshta edhe nga hapësira-koha, grimca të tjera mund të “avullojnë” spontanisht, në kushte të caktuara gravitacionale. / Galileonet – Bota.al

Continue Reading

Bota

Banka e Japonisë rrit normat e interesit në nivelin më të lartë në 17 vjet

Published

on

Banka e Japonisë (BOJ) ka vendosur të rrisë normën bazë të interesit në 0.5%, duke e çuar atë në nivelin më të lartë në 17 vjet, nga 0.25% që ishte deri më tani. Kjo lëvizje është një përpjekje për të menaxhuar inflacionin dhe për të siguruar një rimëkëmbje të qëndrueshme të ekonomisë japoneze.

Guvernatori i Bankës së Japonisë, Kazuo Ueda, gjatë një konference për media pas takimit të bordit, theksoi se ekonomia është duke u rimëkëmbur gradualisht, megjithatë, pasiguritë mbeten, sidomos për shkak të inflacionit jashtë vendit dhe luhatjeve të këmbimit valutor. Ai pranoi se do të mund të ishin të nevojshme rritje shtesë të normave të interesit, nëse kushtet ekonomike vazhdojnë të kërkojnë këtë.

Të dhënat e fundit të çmimeve tregojnë se inflacioni në Japoni po mbetet afër objektivit të Bankës së Japonisë prej 2%, me një rritje të çmimeve të konsumit për vitin 2024 që pritet të arrijë midis 2.5% dhe 3%, dhe një stabilizim të pritshëm në 2% deri në vitin 2026. Megjithatë, një shqetësim afatgjatë mbetet rritja e pagave, e cila po ndihmon në mbështetjen e këtij vendimi dhe është një faktor i rëndësishëm për të siguruar një “cikël pozitiv” të çmimeve dhe pagave.

Rritja e normës ka pasur ndikim në tregjet financiare, me një rënie të çmimeve të aksioneve që ndodhi menjëherë pas njoftimit, megjithatë indeksi Nikkei 225 u rikuperua më pas. Po ashtu, dollari amerikan ra në vlerën e 155.41 jen, një zhvillim që reflekton reagimin e tregut ndaj politikës së re monetare.

Për më tepër, Banka e Japonisë është duke monitoruar efektet e politikave tregtare të presidentit amerikan Donald Trump dhe sfidat e brendshme të ekonomisë japoneze, përfshirë mangësinë e fuqisë punëtore dhe pritshmëritë për rritjen e pagave. E gjithë kjo ndikon në mjedisin makroekonomik dhe kursin e këmbimit të jenit./UBTNews/

Continue Reading

Bota

352 shkolla mbyllen në Bangkok për shkak të ndotjes së ajrit

Published

on

Në Bangkok, më shumë se 352 shkolla janë mbyllur për shkak të niveleve alarmante të ndotjes së ajrit. Kjo masë ka qenë e nevojshme pas rritjes dramatike të ndotjes në kryeqytetin e Tajlandës, që ka detyruar autoritetet lokale të marrin masa të menjëhershme për të mbrojtur shëndetin e fëmijëve dhe stafit shkollor.

Sipas të dhënave të IQAir, Bangkoku është renditur ndër qytetet më të ndotura në botë, duke zënë vendin e tetë për ndotjen e ajrit, që është një shqetësim serioz për qytetarët e tij. Ndotja e ajrit ka arritur nivele të tilla që është bërë e pamundur të vazhdohet me aktivitetet normale në shkolla, dhe për këtë arsye, autoritetet kanë vendosur të mbyllin shkollat për të parandaluar rrezikun ndaj shëndetit të nxënësve, stafit dhe qytetarëve në përgjithësi.

Ky vendim ka ndodhur pas një periudhe të rënduar ndotjeje që ka nisur të premten, ku më shumë se 250 shkolla u mbyllën, ndërsa të tjera u kërkuan të punonin nga shtëpia. Qytetarëve u është rekomanduar të shmangin përdorimin e automjeteve dhe të kufizojnë aktivitetet jashtë shtëpisë për të minimizuar ekspozimin ndaj ajrit të ndotur.

Ndotja e ajrit në Bangkok është e përkeqësuar nga faktorë natyrorë dhe njerëzorë. Gjatë muajve të dimrit, ajri i ftohtë dhe i ngadaltë krijon kushte të pafavorshme për shpërndarjen e gazrave të dëmshëm dhe tymit nga djegia e kontrolluar, që vijnë nga fermat dhe industrinë e ndotur. Kjo shkakton bllokimin e ajrit të ndotur dhe e bën të vështirë pastrimin natyror të tij, duke krijuar një mjedis të dëmshëm për shëndetin.

Problemi i ndotjes së ajrit nuk është një fenomen i izoluar për Bangkokun, pasi edhe shumë qytete të tjera të Azisë Juglindore, përfshirë edhe Tajlandën, përballen me të njëjtën sfidë. Ndotja e ajrit ka ndikime të drejtpërdrejta në shëndetin e popullatës, duke shkaktuar probleme të frymëmarrjes, sëmundje të zemrës dhe ndikime negative tek fëmijët, siç janë astma dhe alergjitë.

Në përpjekje për të përballuar këtë krizë, autoritetet lokale kanë intensifikuar masat për të monitoruar ndotjen dhe për të kufizuar përdorimin e automjeteve, që janë një burim kryesor i ndotjes. Megjithatë, kjo krizë mjedisore kërkon masa të mëtejshme dhe një angazhim afatgjatë për të përmirësuar cilësinë e ajrit në Bangkok dhe për të mbrojtur shëndetin e qytetarëve të tij./UBTNews/

 

Continue Reading

Lajmet

Serbët e veriut të Mitrovicës në mbështetje të protestës në Beograd

Published

on

Rreth 100 qytetarë serbë në veri të Mitrovicës mbajtën një minutë heshtje për 15 minutat në nderim të 15 viktimave të tragjedisë së Novi Sadit, ndodhur gati tre muaj më parë, dhe në kundërshtim me represionin dhe torturat politike të regjimit aktual në Serbi. Ky aksion u realizua si një shenjë solidariteti me protestën e gjerë që po zhvillohet sot në Beograd dhe qytete të tjera të Serbisë, ku qindra mijëra qytetarë po mbështesin studentët që kërkojnë një shoqëri më të drejtë dhe më të mirë.

Protesta në Mitrovicë u organizua nga Sërgjan Gjorgjeviq, një qytetar nga veriu i Mitrovicës, i cili inkurajoi bashkëqytetarët të merrnin pjesë në këtë aksion përmes rrjeteve sociale. Ai shkroi: “Jeta është shumë e shkurtër për ta shënuar frika”. Pjesëmarrësit mbanin pankarta me mbishkrime si “Më së vështiri është ta zgjosh njeriun, i cili bën sikur fle” dhe “dora e përgjakur”, ndërsa u dëgjuan brohoritje kundër presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, duke thënë “Vuçiq në burg”.

Ndërkohë, parlamenti studentor i Universitetit të Prishtinës në veri të Mitrovicës, i cili ka seli në këtë qytet, shpalli qëndrim kundër protestës. Ata shpallën se “Ai që ju mbështet, po na vret” dhe i bëri thirrje studentëve të distancoheshin nga politikanët që kërkojnë “copëtimin e Serbisë”, duke përfshirë kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti.

Tragjedia e Novi Sadit ndodhi më 1 nëntor të vitit të kaluar, kur shembja e çatisë në stacionin e trenit të qytetit shkaktoi vdekjen e 15 personave. Pas kësaj ngjarjeje, protesta janë zhvilluar çdo ditë në Serbi, duke kërkuar përgjegjësi për ngjarjen dhe hetime për sulmet ndaj studentëve, si dhe përfundimin e represionit dhe torturave politike./UBTNews/

 

Continue Reading

Lajmet

Stuhi e fuqishme godet Britaninë dhe Irlandën, mbyllen shkollat dhe anulohen dhjetëra fluturime

Published

on

Britania e Madhe dhe Irlanda po përballen me një ndërprerje masive të udhëtimeve pas stuhisë së fuqishme “Eowyn”, e cila ka shkaktuar anulime të dhjetëra fluturimeve dhe mbyllje shkollash. Agjencia e motit në Mbretërinë e Bashkuar ka lëshuar një paralajmërim me kod të kuq për erërat që po paraqesin “rrezik për jetën” në Irlandën e Veriut dhe pjesë të Skocisë.

Erërat e fuqishme, që arrijnë deri në 161 kilometra në orë në disa zona bregdetare, kanë shkaktuar pengesa të mëdha, duke detyruar mbylljen e dhjetëra shkollave, përfshirë të gjitha shkollat në Glasgow dhe Edinburg. Mbi 30 fluturime janë anuluar në Aeroportin Heathrow të Londrës dhe 28 fluturime në Edinburg, ndërsa Aeroporti i Glasgowit dhe ai i Belfastit kanë pasur gjithashtu shumë fluturime të pezulluara.

Shërbimi Kombëtar i Hekurudhave ka paralajmëruar për ndërprerje të shërbimeve në Skoci dhe në pjesë të Anglisë veriore, duke u kërkuar udhëtarëve të shmangin udhëtimet. Po ashtu, Irlanda po përballet me një stuhi të një shkalle të jashtëzakonshme, me erëra rekord deri në 183 kilometra në orë në qarkun Galway, shpejtësia më e lartë e regjistruar ndonjëherë në vend.

Stuhia ka shkaktuar gjithashtu ndërprerje të furnizimit me energji elektrike për rreth 560,000 objekte në Irlandë dhe ka detyruar anulimin e më shumë se 30 fluturimeve në Aeroportin e Dublinit. Autoritetet po i këshillojnë qytetarët të qëndrojnë në shtëpi dhe të shmangin udhëtimet gjatë kalimit të stuhisë./UBTNews/

Continue Reading

Të kërkuara