Lajmet

Serbia gjithnjë e më afër energjisë bërthamore

Ekuilibër energjetik mes Lindjes dhe Perëndimit

Published

on

Serbia është duke u orientuar drejt energjisë bërthamore pas disa dekadash të moratoriumit për ndërtimin e centraleve bërthamore.

Drejtoria për Sigurinë Bërthamore dhe Rrezatim e Serbisë ka njoftuar se ka marrë pjesë në një stërvitje ndërkombëtare më 26 dhe 27 tetor në Emiratet e Bashkuara Arabe. Në këtë ushtrim u simulua një aksident në termocentralin bërthamor Baraka.

Stërvitja u organizua nga Agjencia Ndërkombëtare për Energji Bërthamore (IAEA) dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Qëllimi i saj ishte rritja e aftësisë së reagimit ndaj një aksidenti bërthamor ose radiologjik.

Që nga viti 1989 në Serbi është në fuqi një moratorium për ndërtimin e termocentraleve bërthamore.

Vendimi kishte pasuar katastrofën bërthamore në Çernobil të Ukrainës së sotme që atëbotë ishte pjesë e ish-Bashkimin Sovjetik.

Megjithatë, disa në Serbi po e shohin si zgjidhje energjinë bërthamore në kuadër të detyrimeve që ka marrë vendi për integrim evropian. Evropa po bën plane konkrete për kalimin në burime më të pastra të energjisë duke shmangur qymyrin në mënyrë që të kontribuojë në zgjidhjen e problemeve klimatike.

Përmes një deklarate më 23 tetor, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, tha se Serbia është e gatshme të jetë pjesë e ndërtimit të një termocentrali bërthamor në Paksh të Hungarisë dhe se për këtë kishte diskutuar tashmë me kryeministrin hungarez, Viktor Orban.

“Jemi të gatshëm që të kemi një pjesë të vogël të aksioneve, në mënyrë që të garantojmë sigurinë tonë energjetike ”, deklaroi Vuçiq në Beograd pas një takimi me anëtarin serb të Presidencës së Bosnje dhe Hercegovinës, Millorad Dodik.

Çfarë dihet për termocentralin e Hungarisë?

Ndërtimi i termocentralit bërthamor në Paksh të Hungarisë filloi në vitin 1969, pasi tre vjet më parë kishin nënshkruar marrëveshje Hungaria dhe Bashkimi Sovjetik i atëhershëm.

Funksionimi i tij filloi 13 vjet më vonë, përkatësisht në vitin 1982.

Termocentrali bërthamor në Paksh aktualisht operon me katër reaktorë 500 megavat, dhe siguron gjysmën e prodhimit vendas të energjisë elektrike. Një marrëveshje për zgjerimin e termocentralit bërthamor u nënshkrua në janar të vitit 2014 në Novo-Ogarjevo të Rusisë.

Sipas marrëveshjes, Korporata Ruse e Energjisë Atomike (ROSATOM) do të ndërtojë pa tender dy reaktorë 1200 megavat në Paksh, me vlerë rreth 12 miliardë euro. Pjesa më e madhe e projektit është paraparë të financohet përmes një kredie ruse në vlerë 10 miliardë euro me një normë interesi prej katër deri në pesë për qind për 21 vjet.

Pjesa tjetër do të financohet nga Hungaria.

Marrëveshja ka nxitur debate në Hungari, një vend anëtar i Bashkimit Evropian, për disa arsye, përfshirë mungesën e diskutimit publik për projektin dhe koston e dyshimtë. Shqetësime ka pasur gjithashtu për çështjen e mbrojtjes së mjedisit dhe të sigurisë.

Projekti po shkon shumë ngadalë. Dërgesat e para ishin planifikuar për vitin 2023. Ky afat është zhvendosur në vitin 2030. Në tetor të këtij viti, Agjencia Kombëtare e Energjisë Atomike (OAH) refuzoi një kërkesë për licencimin e reaktorëve të rinj për arsye sigurie.

Shumica e punimeve ndërtimore dhe përgatitore u janë dhënë kompanive me lidhje të ngushta me Qeverinë e Hungarisë duke ngritur shqetësime për rreziqet e korrupsionit në nivel të lartë.

Pavarësisht sanksioneve të BE-së kundër Rusisë nga viti 2014 për shkak të aneksimit rus të Krimesë në Ukrainë, presidenti rus, Vladimir Putin, dhe kryeministri hungarez, Viktor Orban, po intensifikojnë bashkëpunimin mes dy vendeve. Ata mbajnë takime të rregullta çdo vit dhe ndikimi rus në Hungari është rritur gradualisht.

Ndër të parët që bëri thirrje për ndërtimin e termocentralit bërthamor ishte drejtori i Ndërmarrjes Publike “Elektranat e Beogradit”, Rade Basta.

Përmes një letre të hapur të datës 13 tetor, ai bëri thirrje për heqjen e moratoriumit për ndërtimin e centraleve bërthamore dhe u bëri thirrje kompanive dhe fondeve amerikane dhe evropiane të energjisë që të investojnë në ndërtimin e një termocentrali bërthamor në Serbi.

“Centralet bërthamore janë një burim i qëndrueshëm dhe i besueshëm i energjisë. Në shtetet anëtare të Bashkimit Evropian (BE), ka 106 reaktorë bërthamorë që ofrojnë 104 gigavat energji elektrike, që është 26 për qind e totalit të energjisë elektrike të prodhuar në BE”, shpjegoi Basta në një përgjigje me shkrim për Radion Evropa e Lirë.

Duke marrë parasysh që kalimi në prodhimin e formave të pastra të energjisë, siç janë ato përmes paneleve diellore dhe erës, merr shumë kohë, mbase me dekada, Basta e sheh ndërtimin e një termocentrali bërthamor në Serbi si një zgjidhje kalimtare.

Ekuilibër energjetik mes Lindjes dhe Perëndimit

Basta thotë se ndërtimi i një termocentrali bërthamor kërkon teknologji shumë komplekse dhe është një projekt i vështirë dhe se vendet e vogla, siç është Serbia, e kanë të vështirë të realizojnë me forca vetanake një projekt të tillë.

“Në Ballkan po merr hov një konkurrencë e re e fuqive të mëdha, kësaj radhe në ndërtimin e termocentraleve bërthamore, gjë që i ndërlikon edhe më shumë problemet, me të cilat përballen tashmë këto vende”, thotë Basta.

I pyetur se pse ftesa e tij iu bë kompanive amerikane dhe evropiane dhe jo atyre nga Kina dhe Rusia, vende këto që kanë rritur ndikimin në Serbi gjatë viteve të fundit, Basta tha se kjo është bërë për të ruajtur ekuilibrin energjetik dhe politik.

“Rusia ka një prani të madhe në sektorin energjetik në Serbi, ndërsa Kina në ndërtimin e infrastrukturës dhe për këtë arsye nevojitet ekulibri i Serbisë në marrëdhëniet ndërkombëtare si një vend neutral dhe i pavarur duke synuar t’u bashkohet kompanive të BE-së për të marrë pjesë në një projekt të tillë“, tha ai.

Serbia është plotësisht e varur nga gazi rus dhe të dhënat nga Komuniteti i Energjisë, organi rregullator i BE-së, tregojnë se me kyçjen e vendit në gazsjellësin e ri Rrjedha Turke, varësia nga Rusia është rritur është më shumë.

Sipas Bastas, shumë vende evropiane varen nga importi i gazit rus dhe në këtë mënyrë, ky vend kontrollon çmimet dhe rrit ndikimin.

Sa i takon Kinës, ai tregon për rreziqet e mundshme të bashkëpunimit eventual ndërmjet Serbisë dhe atij vendi në ndërtimin e një termocentrali bërthamor.

“Ata (kinezët) janë kritikuar për projekte të tilla qoftë përmes kompanive shtetërore, apo përmes subvencionimit të kompanive vendore, borxhe kreditore, sepse në këtë mënyrë e deformojnë konkurrencën e lirë dhe kushtet e tregut për të përmbushur qëllimet e tyre. Qëllimet e tyre janë më shumë të karakterit gjeostrategjik sesa ekonomik”, shpjegon Basta.

Ai thotë se Shtetet e Bashkuara (SHBA) kanë zhvilluar një reaktor që përdor uranium më pak të pasuruar dhe i cili, sipas tij, e ul ndjeshëm rrezikun e përdorimit derisa Kina dhe Rusia përdorin reaktorë të cilët funksionojnë me uranium shumë më të pasuruar.

“Ekspertët thonë se reaktorët kinezë dhe rusë nuk kontribuojnë në mospërhapjen e armëve, dhe rrjedhimisht në paqen botërore”, përfundon Basta.

Lidhur me ftesën për kompanitë amerikane të drejtorit të termocentraleve të Beogradit, Radio Evropa e Lirë e ka pyetur Ambasadën amerikane, zyrtarët e së cilës kanë thënë se deri më tash nuk ka pasur bisedime konkrete për investime të mundshme në termocentrale bërthamore.

Ambasadat e Kinës dhe Rusisë, deri në publikimin e këtij teksti nuk u janë përgjigjur pyetjeve të Radios Evropa e Lirë.

Ministria: Nuk jemi kontaktuar nga asnjë kompani

Autoritetet serbe vlerësojnë se që nga vendosja e moratoriumit 25 vjet më parë dhe deri më tani ka ndryshuar shumëçka.

Kështu thuhet në një përgjigje me shkrim për Radion Evropa e Lirë nga Ministria e Minierave dhe Energjetikës e Serbisë.

Tani për tani, sipas kësaj ministrie, nuk ka interes të shteteve dhe kompanive të huaja për ndërtimin e termocentralit bërthamor në Serbi.

“Ministria nuk ka pranuar asnjë interesim të kompanive për ndërtimin e termocentraleve bërthamore”, thuhet në përgjigje.

Përveç aspekteve ligjore, kjo ministri thotë se duhet plotësuar edhe disa parakushte tjera të rëndësishme, siç janë kuadri profesional dhe të tjera.

“Qëllimi kryesor në ministri është të garantojë sigurinë energjetike dhe një furnizim të qëndrueshëm me energji me çmime të qëndrueshme dhe ndikim të vogël në mjedis”, thuhet në përgjigje.

Termocentralet bërthamore e përdorin një reaksion kimik brenda reaktorit bërthamor si burim të energjisë.

Serbia në masë të madhe është e varur nga qymyri si burim i energjisë, sipas të dhënave të Agjencisë së Energjisë së Serbisë.

Rreth 70 për qind e energjisë elektrike më 2020 është prodhuar përmes termocentraleve me qymyr.

Me nënshkrimin e Deklaratës për Agjendën e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor në nëntor të vitit 2020 në Sofje të Bullgarisë, Qeveria e Serbisë mori përsipër që të heqë nga përdorimi plotësisht qymyrin deri në vitin 2050.

Sipas raportit të rrjetit të organizatave joqeveritare me seli në Pragë “Bankwatch” nga viti 2021, emetimet totale të dioksidit të sulfurit nga termocentralet me qymyr në Serbi në vitin 2019 ishin 5,6 herë më të larta se sa lejohej.

Continue Reading

lajme

UBT zgjeron bashkëpunimin ndërkombëtar përmes programit Erasmus+ me Universitetin e Zarës në Kroaci

Published

on

By

Në kuadër të programit Erasmus+ dhe angazhimit të vazhdueshëm për ndërkombëtarizimin e arsimit të lartë, përfaqësuese të UBT-së, Prof. Assoc. Dr. Alma Lama, dekane e Fakultetit të Gjuhës Angleze, Prof. Ass. Dr. Denis Celcima, dekane e Fakultetit të Psikologjisë, si dhe udhëheqësja e departamenteve të Dizajnit dhe Modës, Prof. Afërdita Statovci, realizuan një vizitë zyrtare në Universitetin e Zarës në Kroaci, një nga institucionet akademike më të vjetra në Evropë, i cili këtë vit shënon 600-vjetorin e themelimit.

Gjatë takimeve të zhvilluara me përfaqësuesit e universitetit, u prezantuan historiku, zhvillimi dhe arritjet e të dy institucioneve.

Delegacioni i UBT-së prezantoi rrugëtimin e institucionit që nga themelimi, programet akademike, fakultetet, procesin e ndërkombëtarizimit, partneritetet strategjike, si dhe pozicionimin e UBT-së në rangimet ndërkombëtare.

Nga ana tjetër, Universiteti i Zarës prezantoi traditën e tij të pasur akademike, programet studimore dhe prioritetet strategjike për zhvillimin e bashkëpunimit ndërkombëtar.

Diskutimet u fokusuan në mundësitë konkrete të bashkëpunimit ndërmjet fakulteteve, shkëmbimin e studentëve dhe stafit akademik, zhvillimin e projekteve të përbashkëta kërkimore, si dhe organizimin e aktiviteteve të përbashkëta akademike.

Takimi u zhvillua në një atmosferë shumë pozitive dhe konstruktive. Përfaqësuesit e Universitetit të Zarës shprehën gatishmërinë për thellimin e bashkëpunimit me UBT-në, duke rekomanduar identifikimin e iniciativave konkrete, projekteve të përbashkëta dhe programeve të shkëmbimit që do t’i japin përmbajtje dhe qëndrueshmëri partneritetit të ardhshëm institucional.

Ky bashkëpunim paraqet një hap të rëndësishëm drejt forcimit të lidhjeve akademike ndërkombëtare dhe krijimit të mundësive të reja për studentët dhe stafin e UBT-së në hapësirën evropiane të arsimit të lartë, duke kontribuar në shkëmbimin e njohurive, përvojave dhe praktikave më të mira akademike.

Continue Reading

Vendi

Rektori Hajrizi në Universitetin e Oksfordit: Prezanton modelin e UBT-së për të ardhmen e arsimit të mbështetur nga Inteligjenca Artificiale, UBT Smart City dhe Aleancën Globale me Coursera

Published

on

By

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, ishte i ftuar të marrë pjesë në Samitin Ndërkombëtar për të Ardhmen e Arsimit, të organizuar nga Coursera në ambientet e Saïd Business School, University of Oxford, ku u mblodhën liderë të arsimit, ekspertë të teknologjisë, drejtues universitetesh dhe partnerë globalë për të diskutuar transformimin e arsimit në epokën e Inteligjencës Artificiale (Coursera Summit 2026: The Future of Higher Education).

Pjesëmarrja e UBT-së në këtë forum prestigjioz përfaqëson një tjetër vlerësim të rëndësishëm ndërkombëtar për institucionin, i cili gjatë viteve të fundit është shndërruar në një nga modelet më inovative të arsimit të lartë në botë.

UBT ishte ndër institucionet e ftuara për të ndarë përvojat dhe praktikat e saj si një shembull konkret i integrimit të teknologjisë, inovacionit dhe Inteligjencës Artificiale në proceset akademike dhe në përgatitjen e studentëve për tregun global të punës.

Tema qendrore e forumit ishte roli i Inteligjencës Artificiale në të ardhmen e arsimit dhe mënyra se si universitetet duhet të përshtaten me transformimet e shpejta teknologjike. Në këtë kontekst, UBT u prezantua si një nga partnerët strategjikë të Coursera-s dhe si një model i suksesshëm i bashkëpunimit ndërmjet arsimit, industrisë dhe teknologjisë.

Gjatë punëtorive të organizuara në kuadër të forumit, rektori Hajrizi prezantoi ekosistemin inovativ të UBT-së, duke shpalosur mënyrën se si Inteligjenca Artificiale është integruar në mësimdhënie, kërkim shkencor, inovacion, zhvillim profesional dhe ndërveprim me industrinë.

Pjesëmarrësit patën mundësinë të njihen nga afër me qasjen unike të UBT-së, e cila kombinon arsimin akademik me teknologjitë më të avancuara dhe me nevojat reale të tregut të punës.

Një nga temat që tërhoqi interes të veçantë ishte partneriteti strategjik ndërmjet UBT-së dhe Coursera-s, përmes të cilit studentëve të UBT-së u ofrohet qasje në mbi 14,000 kurse, programe trajnimi, certifikime profesionale dhe micro-credentials nga universitetet dhe kompanitë më prestigjioze në botë.

Ky bashkëpunim u mundëson studentëve që, përveç diplomës universitare, të fitojnë edhe certifikime të njohura ndërkombëtarisht, duke zhvilluar kompetenca të reja profesionale dhe duke rritur mundësitë e tyre për punësim në tregun lokal dhe global.

Në prezantimin e tij, rektori Hajrizi theksoi se universitetet e së ardhmes duhet të shkojnë përtej modelit tradicional të edukimit dhe të krijojnë mundësi të vazhdueshme për zhvillimin e aftësive, rikualifikimin dhe certifikimin profesional të studentëve.

Ai nënvizoi se UBT tashmë ka ndërtuar një model që lidh arsimin, teknologjinë, inovacionin dhe industrinë në një ekosistem të vetëm UBT Smart City, të mbështetur fuqishëm edhe nga Inteligjenca Artificiale.

Përveç prezantimeve dhe diskutimeve tematike, forumi shërbeu edhe si një platformë e rëndësishme për zgjerimin e bashkëpunimit ndërkombëtar të UBT-së.

Gjatë takimeve të zhvilluara me drejtues universitetesh dhe institucione akademike nga vende të ndryshme të botës, rektori Hajrizi krijoi ura të reja bashkëpunimi, të cilat pritet të konkretizohen në projekte të përbashkëta kërkimore, programe akademike, shkëmbime studentore dhe iniciativa inovative në fushën e arsimit dhe teknologjisë.

Ftesa e UBT-së në një forum të këtij niveli nuk është e rastësishme. Ajo vjen si rezultat i angazhimit të vazhdueshëm të institucionit në transformimin digjital të arsimit, investimeve në teknologji, zhvillimit të modeleve inovative të mësimdhënies dhe krijimit të partneriteteve strategjike me organizata dhe institucione lidere në botë.

Këto arritje kanë bërë që UBT të konsiderohet një nga institucionet më dinamike dhe më të orientuara drejt së ardhmes në Evropën Juglindore, duke u renditur ndër universitetet më inovative në botë.

Kompetencat, shkalla e lartë e punësimit dhe karriera e suksesshme e studentëve dhe alumnëve të UBT-së tashmë njihen në mbarë botën. Për këtë arsye, UBT është vlerësuar dhe renditur lart për reputacionin e saj akademik dhe profesional.

Për Kosovën, prezantimi i UBT-së në Universitetin e Oksfordit përfaqëson një dëshmi të qartë se një institucion nga Kosova tashmë është pjesë aktive e diskutimeve dhe zhvillimeve globale për të ardhmen e arsimit dhe teknologjisë.

Ai konfirmon se modelet inovative të zhvilluara në UBT, në Kosovë, po tërheqin vëmendjen e universiteteve, organizatave dhe platformave më prestigjioze ndërkombëtare.

Pjesëmarrja në këtë forum riafirmon pozicionin e UBT-së si lider në transformimin e arsimit përmes teknologjisë dhe Inteligjencës Artificiale, duke vazhduar të krijojë mundësi të reja për studentët, akademikët dhe shoqërinë në një botë që po ndryshon me ritme të shpejta.

Continue Reading

Vendi

Sot 30 vjet u hap Zyra Amerikane në Kosovë

Published

on

Si sot, para 30 vitesh, më 5 qershor 1996, u hap Zyra Amerikane në Kosovë në praninë e shumë qytetarëve të gëzuar shqiptarë, me pjesëmarrje nga zyrtarë të lartë amerikanë. Presidenti Ibrahim Rugova ishte aty për ta ngritur flamurin amerikan në përfaqësinë e SHBA-ve në Prishtinë.

Kjo ka qenë ngjarje e madhe për Kosovën.

Nën udhëheqjen e Presidentit Rugova, në rrugën e vet të lirisë, të pavarësisë dhe të demokracisë, Kosova ishte ankoruar me Perëndimin. “Ditë historike për Kosovën” e ka quajtur Rugova vendosjen e pranisë amerikane në Kosovë.

Në ceremoninë e hapjes së Zyrës Amerikanë morën pjesë John Kornblum, ndihmës sekretar amerikan i shtetit, Kongresmeni Eliot Engel, Presidenti i atëhershëm i Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova, diplomatë të tjerë amerikanë dhe zyrtarë vendor.

Hapja e Zyrës përbën një nga momentet më të rëndësishme në historinë moderne të Kosovës dhe në zhvillimin e marrëdhënieve shqiptaro‑amerikane. Kjo zyrë ishte përfaqësia e parë zyrtare amerikane në Kosovë dhe shënoi një hap të rëndësishëm diplomatik disa vite para fillimit të luftës.

Ajo u hap në një kohë kur Kosova ndodhej nën një regjim të ashpër politik dhe administrativ, ndërsa kërkesa për pavarësi dhe përkrahje ndërkombëtare ishte në rritje. Hapja e kësaj zyre u pa si një sinjal i qartë i interesimit të Shteteve të Bashkuara për situatën në Kosovë dhe si një mbështetje morale për popullin shqiptar.

Zyra Amerikane në Prishtinë  shërbeu si kanal komunikimi ndërmjet Shteteve të Bashkuara dhe institucioneve politike e shoqërore në Kosovë, duke ndihmuar në ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës.

Pas luftës së vitit 1999, kjo zyrë mori një rol edhe më të madh, duke shërbyer si misioni kryesor diplomatik i SHBA‑së në Kosovë deri në shpalljen e pavarësisë më 2008, kur u shndërrua zyrtarisht në Ambasadën e Shteteve të Bashkuara në Prishtinë.

Foto: Ridvan Slivova

 

Continue Reading

Lajmet

Haxhiu: E ardhmja e Kosovës është në Bashkimin Evropian

Published

on

Ushtruesja e detyrës së presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, ka theksuar rëndësinë e përfshirjes së Kosovës në proceset evropiane dhe ka kërkuar trajtim të barabartë në rrugën drejt Bashkimit Evropian.

Në deklarimin e saj para mediave, ajo theksoi se e ardhmja e rajonit është brenda Bashkimit Evropian. Pjesëmarrjen e Kosovës në këtë samit Haxhiu e quajti shumë të rëndësishme.

“Siç e dini, sot do të diskutojmë tema të rëndësishme që lidhen me sigurinë dhe zgjerimin e BE-së. Duhet të theksoj se e ardhmja jonë është në Bashkimin Evropian. Bashkimi Evropian i bashkuar dhe më i gjerë është përgjigjja më e fortë ndaj atyre që duan të krijojnë paqëndrueshmëri në Evropë”, u shpreh ajo.

Haxhiu ka thënë se Kosova ka bërë reforma të rëndësishme dhe se po punon për të ardhmen evropiane, duke qenë plotësisht në përputhje me forumin e BE-së dhe politikën e sigurisë.

“Nga ky samit presim diskutime të frytshme nga të gjithë përfaqësuesit dhe rezultate pozitive. Kjo është arsyeja pse Kosova meriton pyetësorin, statusin e kandidatit dhe hapjen e negociatave. Duhet të theksoj se integrimi në BE nuk është vetëm një proces teknik. Ka të bëjë me prosperitetin, ka të bëjë me paqen, demokracinë dhe dinjitetin për Evropën dhe për popullin tonë”, ka thënë Haxhiu.

Continue Reading

Të kërkuara