Lajmet
Serbia demonstron forcën ushtarake dhe paralajmëron investime
Ndikimi në raportet me fqinjët.
Published
5 years agoon
By
Betim GashiNga ajri dhe nga toka, nga rrafshnalta e Peshterit në jug e deri në Kragujevc në Serbinë Qendrore, me armë të rënda dhe me ushtarë, Serbia gjatë dy javëve të fundit demonstroi forcën e saj ushtarake që e ka në dispozicion.
Avionët rusë MiG-29, helikopterët Airbus H-145M, tanket e tipit T-72 dhe automjeteve të blinduara BRDM-2 të marra nga Rusia, dronët luftarakë CH92-A të blera nga Kina si dhe nga pajisjet e prodhuara në Serbi, u ekspozuan për publikun.
Stërvitja taktike e përbashkët dyjavore, e titulluar “Shkreptima e rrufesë” në Peshter, ka përfunduar dhe një ditë më vonë, më 28 qershor, një pjesë e armëve dhe pajisjeve të tjera u dërguan rreth 200 kilometra në veri, në Kragujevc, në Serbinë Qendrore.
Forca ushtarake u demonstrua para qytetarëve afër parkut memorial “Shumarice” në Kragujevc, që është ndërtuar për të kujtuar 2.796 civilët e pushkatuar më 1941 gjatë Luftës së Dytë Botërore, në mesin e të cilëve ishin edhe 300 studentë dhe profesorë të gjimnazit të parë të kësaj komune.
E ashtuquajtura “Dita e Hapur” në Kragujevc, sipas Ministrisë së Mbrojtjes, ishte ngjarja më e madhe e këtij lloji që është mbajtur deri më tani. Ajo u mbajt më 28 qershor, kur serbët shënojnë Vidovdanin, festën kombëtare në kujtim të Betejës së Kosovës, e cila u zhvillua më 28 qershor të vitit 1389.
Që nga fillimi i vitit, Serbia ka shfaqur shtatë herë armët dhe pajisjet ushtarake përmes stërvitjeve ushtarake, thuhet në të dhënat e publikuara në ueb-faqen e Ministrisë serbe të Mbrojtjes.
Vuçiq njoftoi për investime të reja në ushtri
Gjatë demonstrimit të armëve dhe pajisjeve të tjera ushtarake, presidenti serb, Aleksandar Vuçiq njoftoi se ushtria do të vazhdojë të pajisjet me armatim të ri.
“Shumëçka do të marrim vitin e ardhshëm, gjë që do ta bëjë ushtrinë serbe dy herë më të fortë sesa është sot”, deklaroi Vuçiqi në Kragujevc.
Ai shtoi se “nuk guxoj të flas për blerjet e reja (të armëve dhe pajisjeve ushtarake) deri në janar ose shkurt” të vitit të ardhshëm.
Njoftimi për blerjet e reja të armëve dhe pajisjeve ushtarake vjen një vit e gjysmë pasi vetë Vuçiqi tha se Serbia do të ndalojë blerjen e armëve dhe se “ushtria do të modernizohet”.
“Ne do të synojmë reforma shtesë në ushtrinë tonë, me qëllim që ta bëjmë atë më të lëvizshme dhe më të shpejtë. Kjo nuk nënkupton blerje armësh, përkundrazi”, kishte deklaruar Vuçiq në dhjetor të vitit 2019.
Mesazhe nga rrafshnalta e Peshterit
Më 27 qershor, ministri i Mbrojtjes së Serbisë, Nebojsha Stefanoviq, tha se stërvitja “Shkreptima e rrufesë” në poligonin e rrafshnaltës në Peshterit ishte “një mundësi e shkëlqyeshme për të kontrolluar kapacitetet operacionale të komandave dhe njësive të ushtrisë serbe”.
“Stërvitja gjithashtu tregoi se sa është investuar në pajisjen dhe armatosjen e njerëzve tanë”, tha Stefanoviq.
Vuçiq deklaroi në Peshter se Serbia “nuk është e interesuar për ndonjë luftë apo konflikt”, por është “duke forcuar ushtrinë për qëllime të mbrojtjes”.
Në përgjigje të pyetjeve të REL-it, Ministria e Mbrojtjes tha se qëllimi i stërvitjes ushtarake në Peshter ishte që të paraqesë forcën që ka ushtria serbe “për t’iu përgjigjur sfidave, rreziqeve dhe kërcënimeve ndaj sigurisë së shtetit”.
Sipas ministrisë, “më shumë se 2.300 pjesëtarë të njësive të ushtrisë, forcave ajrore dhe mbrojtjes ajrore, brigada e 72-të e operacioneve speciale dhe brigada 63 e parashutave” morën pjesë në atë stërvitje.
Nga kjo ministri shtuan se ushtria e Serbisë ka shumë pajisje, që janë blerë nga Bashkimi Sovjetik dhe gjatë dekadave të fundit nga Federata Ruse.
“Nga pajisjet ushtarake që janë blerë kohëve të fundit nga Federata Ruse, më 27 qershor, në Peshter u shfaqën tanket T-72 MS, automjetet luftarake BRDM-2M, sistemi i mbrojtjes ajrore ‘Pancir’ si dhe helikopterët Mi-17 dhe Mi-35. Ndërkaq, nga pajisjet e blera nga Republika Popullore e Kinës (në këtë stërvitje) u prezantua droni i tipit CH-92”, tha Ministria e Mbrojtjes.
Ndikimi në raportet me fqinjët
Kjo shfaqje e forcës ushtarake të Serbisë mund të shkaktojë nervozizëm në rajon marrë parasysh të kaluarën, tha për Radion Evropa e Lirë, James Ker-Lindsay, profesor në Shkollën Ekonomike të Londrës (London School of Economics).
“Ne mund të kuptojmë se gjërat kanë ndryshuar tani, por kjo është ende diçka që i bën nervozë fqinjët”, tha Ker-Lindsay.
“Sigurisht, ka një anë tjetër të kësaj historie. Shumëkush do i shihte këto stërvitje si të natyrshme, të drejtuara nga Bosnja dhe Hercegovina ose Kosova. Por, në realitet, ajo që çon në rritjen e shpenzimeve ushtarake e që është më shqetësuese, është raporti me Kroacinë fqinje”, thotë ai.
Ai beson se shfaqja e forcës ushtarake nga ana e Serbisë “nuk do të kuptohet pozitivisht në shumë vende”.
“Unë mendoj se është shqetësuese sepse nuk e shoh se si nga kjo mund të përfitojë reputacioni ndërkombëtar i Serbisë. Gjithashtu, ekziston një qëndrim – jo në të gjitha – por, në një numër të madh të vendeve të Bashkimit Evropian, që paradat dhe stërvitjet ushtarake i takojnë të kaluarës”, vlerëson Ker-Lindsey.
Pse e gjithë kjo?
Analisti gjeopolitik, njëkohësisht gjeneral në pension nga Mali i Zi, Blagoje Grahovac, thotë për Radion Evropa e Lirë se ky populizëm është i drejtuar nga publiku në Serbi dhe jo drejt vendeve të tjera.
“Postulatet filozofike dhe historike thonë se një shtet që mbështet mbrojtjen e tij në forcën e armëve, është një shtet i pambrojtur. Një shtet që zhvillon marrëdhënie miqësore me fqinjët e tij është një shtet i mbrojtur. Sipas këtyre dy parametrave, duket që Serbia është në rrugë të gabuar sepse nuk ka përgjigje për pyetjet pse ose pse po i bën të gjitha këto. Është një populizëm që ka për qëllim militarizimin e gjendjes shpirtërore të qytetarëve. Për çfarë mund të shërbejë kjo? Për politika të paarsyeshme që të abuzohet sërish me qytetarët”, tha Grahovac.
Grahovac shton se Serbia shpenzon mjete për armatosjen e ushtrisë, armatim që nuk do të përdoret kundër askujt dhe se stërvitjet ushtarake nuk po shkaktojnë shqetësime te shtetet fqinje.
“Kush mund të bëjë sot luftë në Ballkan? Askush. Nëse dikush nis luftë, do ta humbasë atë. As Bashkimi Evropian dhe as bashkësia ndërkombëtare nuk do të lejonin një gjë të tillë”, tha Grahovac.
Për kë shërbejnë stërvitjet ushtarake?
Me rishikimin e buxhetit për vitin 2021, që u votua nga deputetët serbë më 22 prill, buxheti për ushtrinë u rrit për 44 për qind, krahasuar me buxhetin që fillimisht ishte planifikuar që të ndahej për këtë sektor.
Sipas Maja Bjellosh nga Qendra e Beogradit për Politika të Sigurisë, demonstrimi i forcës së ushtrisë po shihet si justifikim për rritjen e buxhetit për ushtrinë.
Ajo tha për REL se stërvitjet ushtarake synonin audiencën e brendshme.
“Mendoj se qëllimi i kësaj stërvitjeje, kësaj shfaqjeje, ishte i drejtuar kryesisht drejt publikut vendas, për të demonstruar forcën, për të treguar forcën e ushtrisë serbe dhe ndoshta për të justifikuar rritjen e buxhetit për 40 për qind për Ministrinë serbe të Mbrojtjes dhe për rritjen e investimeve për ushtrinë serbe”, vlerëson Bjellosh.
Sipas saj, presidenti Vuçiq dhe Qeveria serbe duan të tregojnë se ushtria është e fuqishme. Megjithatë, ajo beson se qytetarët kanë prioritete të tjera.
“Ushtria është e fortë vetëm nëse ka njerëz që dinë t’i përdorin pajisjet, veçanërisht nëse flasim për pajisje që janë blerë nga Rusia ose Kina, nëse (ushtria) është e depolitizuar dhe profesionale, qe të mos instrumentalizohet nga politikanët dhe partitë politike. Në anën tjetër, prioritetet e qytetarëve serbë janë që të kenë ujë dhe ajër të pastër, shëndet më të mirë e më shumë vende pune”, thotë ajo.
Siç thotë Bjellosh, duhet që të rritet niveli i transparencës, kur bëhet fjalë për blerjen e pajisjeve ushtarake, pasi sipas saj, ka hapësirë të madhe për korrupsion. Po ashtu, ajo thotë se integriteti dhe përgjegjësia politike janë të rëndësishme për sistemin e mbrojtjes, kur arrihen marrëveshje për blerjen e pajisjeve ushtarake nga Rusia, Turqia, Kina apo nga vendet e Evropës Perëndimore.
“Ajo që kemi pasur rastin të shohim është se qytetarët e Serbisë nuk e dinë se sa kushtojnë këto pajisje, të cilat patëm mundësin t’i shohim në Peshter, gjatë stërvitjes ushtarake, si dhe për pajisjet tjera ushtarake që Serbia mëton t’i blejë”, tha Bjellosh.
Me rishikimin e buxhetit, buxheti për Ministrinë e Mbrojtjes u rrit me 46 miliardë dinarë (391.2 milionë euro) në raport me planifikimet paraprake buxhetore. Me këtë rritje, buxheti për këtë ministri tashmë ka arritur në 148 miliardë dinarë (1.2 miliard euro).
Gjatë rishikimit të buxhetit, Këshilli Fiskal deklaroi se arsyeja kryesore që “alokimet ishin rritur ndjeshëm” për dikasterin e mbrojtjes, ishte pikërisht blerja e armëve dhe pajisjeve të tjera ushtarake.
Ky organ i pavarur shtetëror, i cili i raporton Parlamentit të Serbisë, po ashtu vlerësoi se rritja e investimeve për sektorin e sigurisë “në aspektin ekonomik, është një gjë plotësisht e pajustifikueshme”, marrë parasysh faktin se lufta kundër pandemisë COVID-19 ende po vazhdon në Serbi. Investimet shtesë në këtë sektor, siç ka thënë ky Këshill, pritet të kenë ndikim në rritjen e borxhit publik.
“Me qenë se bëhet fjalë kryesisht për blerjen e pajisjeve ushtarake, të cilat kryesisht importohen, efekti i këtyre investimeve në rritjen ekonomike është i papërfillshëm – ndërsa kanë efekt të drejtpërdrejtë në rritjen e deficitit fiskal (që tashmë veçse është i lartë) dhe borxhit publik në vitin 2021”, tha Këshilli Fiskal.
Lajmet
Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 22 nëntor 1992-1998?
Published
6 hours agoon
November 22, 2026By
UBTNews
Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1992-1998.
22 nëntor 1993
Në fatkeqësinë ajrore në aeroportin e Ohrit humbën jetën 97 shqiptarë
Në fatkeqësinë e parmbrëmshme ajrore në afërsi të Ohrit, sipas njoftimeve dhe të dhënave të deritashme humbën jetën 115 persona, prej tzre, 107 udhëtarë dhe 8 anëtarë të ekuipazhit, ndërsa thuhet se shpëtoi vetëm një person.
Në bazë të të dhënave që i siguruan burimet tona në Gjenevë, mirret vesh se përkatësia etnike e viktimave është: 97 shqiptarë, 9 maqedonas dhe 2 francezë. Në mesin e viktimave 4 janë fëmijë të moshës gjer në 2 vjeç, 4 të tjerë gjer në moshën 12-vjeçare, 19 janë femra dhe 81 meshkuj.
Pesë nga viktimat ishin kërkues të strehimit politik në Zvicër, të cilët policia zvicerane i përcolli gjer në aeroplan: Shemsie Hoxha nga Gjakova me të bijën Shukrien fëmijë), Avdurrahim Orlati, Isuf Berisha nga Shkupi dhe Emin Sopi.
Dy prej viktimave ishin francez: Thierry Joubert, anëtar i shoqatës bëmirëse “Equilibre”, i cili shkonte me mision në Kosovë dhe Pierre Ollier, nëpunës i Komisariatit të Lartë për Refugjatë. Udhëtarët ishin kryesisht të punësuar në Zvicër dhe jetonin në kantonet e Gjenevës, Vaud Lozanë), Valesë, Neuchatelit dhe Bernë.
Aeroplani “Yak 42” ishte i prodhimit rus, ndërsa kompania maqedonase e kishte huazuar nga Ukraina.
22 nëntor 1994
Në vend të bustit të Hivzi Sulejmanit u vu shtatorja e njëfar srpski sokolit
Më 17 nëntor, në oborrin e Shtëpisë së Kulturës “Hivzi Sulejmani” në Ferizaj, në bazamentin e bustit më parë të përdhosur të Hivzi Sulejmanit, u vu shtatorja e njëfar srpski sokolit, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Ferizaj.
Bëhet me dije se zyrtarët e instasluar serbë në Ferizaj organizuan edhe një solemnitet rasti, në të cilin morën pjesë edhe qytetarë serbë e malazias.
22 nëntor 1995
Dita e Flamurit shënohet edhe në Bullgari
Në organizim të Ambasadës shqiptare në Bullgari, Shoqatës së miqve të Shqipërisë në Bullgari dhe Shoqatës së shqiptarëve në Bullagri “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”, nesër në Sofje do të mbahet një manifestim rasti me rastin e 28 Nëntorit – Ditës së Flamurit.
Sipas njoftimit të kryetarit të Shoqatës së shqiptarëve në Bullgari “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”, Thoma Kacorri këtë manifestim do të shpallë të hapur historiani Bobi Bobev, ndërsa për rëndësinë e kësaj date historike për shqiptarë do të flasë ambasadori i Shqipërisë në Bullgari Xhelal Tahiri.
Në kuadër të këtij manifestimi është paraparë të shfaqet edhe një program kulturo-artistik, në të cilin do të paraqiten këngëtarë dhe artistë që do të lexojnë vargjet tonë social, Migjenit.
22 nëntor 1996
Veshmbathje për familjet e rrezikuara
Forumi i Gruas në krye me Xhylferije Krasniqin dhe Dega e LDK-së në Prizren organizuan një aksion për grumbullimin e veshmbathjes për familjet e rrezikuara të Mitrovicës.
Të shtunën e kaluar, më 16 nëntor një delegacion i FG të LDK-së të Degës së Prizrenit ia dorëzuan FG dhe Degës së LDK-së në Mitrovicë një sasi veshmbathjehe në një vlerë rreht 3200 DM.
Gjatë kësaj jave vazhdoi ndarja e këtyre ndihmave familjeve të nevojtarëve në Mitrovicë.
22 nëntor 1997
Finlandë: Ndihma për Kosovën në ushqim, veshmbathje e barëra
Shqiptarët që jetojnë në Hyvinks të Finlandës, në bashkëpunim me asociacionet e ndryshme humanitare të këtij qyteti, kohë ma përë ndërmorën një aksion për grumbullimin e ndihmave materiale për Kosovën.
Kryetari i Nëndegës së LDK-së dhe i shoqatës “Kosova” në këtë qytet, z. Faton Mulaj, i tha KI të Degës së LDK-së në Finlandë se këto ndihma, kryesisht ushqim, veshmbathje dhe barëra, janë dërguar në Kosovë dhe janë dorëzuar në selinë e shoqatës “Nëna Terezë” në Prishtinë, nga bartësi i këtyre ndihmave, z. Karl Aguson.
22 nëntor 1998
Mbi 10.000 shqiptarë demonstruan në Bernë me kërkesë për njohjen e pavarësisë së Kosovës
Mbi 10 mijë shqiptarë nga Kosova, Maqedonia, Shqipëria e viset tjera shqiptare demonstruan dje në sheshin para Parlamentit të Zvicrës në Bernë me kërkesa për njohjen e pavarësisë së Kosovës dhe për ndaljen e terrorit serb në Kosovë.
Në demonstratës me moton “Të njihet pavarësia e Kosovës”, të organizuar nga Lidhja Demokratike e Kosovës, në të cilën morën pjesë anëtarë të të gjitha partive dhe shoqatave politike e jopolitike shqiptare, si dhe zviceran, miq të shqiptarëve, iu dha përkrahje e plotë politikës së Kryetarit Rugova, si dhe mbështetje e fuqishme luftëtarëve të UÇK-së, drejt realizimit të synimeve kombëtare shqiptare.
Pjesëmarrësit e demonstratës kërkuan nga bashkësia ndërkombëtare ndërprerjen e terrorit serb në Kosovë dhe dënimin e kryetarit serb Millosheviqe dërgimin e tij në Gjykatën e Hagës.
Para pjesëmarrësve folën shumë oratorë dhe përfaqësues të strukturave politike shqiptare që veprojnë në diasporë, si Hysen Gërvalla, kryetar i Degës së LDK-së për Zvicër, Hafiz Gagica, kryetar i Kolegjiumit të degëve të LDK-së për Diasporë, valdet Avdiu, kryetar i FR të LDK-së për Zvicër, dhe oratorë zviceranë, të cilët dënuan politikën dhe terrorin e regjimit të Beogradit ndaj shqiptarëve të Kosovës.
Para pjesëmarrësve u lexua edhe telegrami i kryetarit të Kuvendit të Republikës së Kosovësm, akademik Idriz Ajeti.
Demonstratës së shqiptarëve i dhanë publicitet të madh mediat zvicerane.
Lajmet
Vrasja e Georgi Markovit: kur një ombrellë u shndërrua në armë kundër lirisë së shprehjes
Published
7 hours agoon
November 22, 2026By
UBTNews
Në historinë e medias së shekullit XX, pak raste ilustrojnë aq fuqishëm përplasjen midis gazetarisë së lirë dhe regjimeve autoritare sa vrasja e gazetarit dhe disidentit bullgar Georgi Markov në vitin 1978. Ngjarja, e njohur më vonë në mbarë botën si “Umbrella Murder” (Vrasja me Ombrellë), u shndërrua në simbol të metodave të fshehta që regjimet komuniste përdornin kundër kundërshtarëve të tyre politikë dhe kritikëve të pushtetit.
Ajo që e bëri këtë rast të famshëm nuk ishte vetëm viktima apo motivi politik, por edhe mënyra e pazakontë e atentatit. Për herë të parë, opinioni ndërkombëtar u njoh me një operacion sekret ku një mjet krejt i zakonshëm, një ombrellë, u shndërrua në armë vdekjeprurëse. Për shumë njerëz, historia dukej si një skenar filmi spiunazhi. Megjithatë, pas saj qëndronte një realitet i errët i Luftës së Ftohtë dhe i kontrollit të informacionit në shtetet komuniste.
Nga shkrimtar i suksesshëm në kritik të regjimit
Georgi Markov lindi në Sofje në vitin 1929. Në vitet 1960 ai konsiderohej një nga shkrimtarët më të njohur bullgarë. Romanet, dramat dhe tregimet e tij botoheshin rregullisht dhe gëzonin mbështetjen e institucioneve kulturore shtetërore.
Megjithatë, me kalimin e kohës Markovi u bë gjithnjë e më kritik ndaj sistemit komunist dhe veçanërisht ndaj udhëheqësit bullgar Todor Zhivkov, i cili sundoi Bullgarinë për më shumë se tri dekada.
Në fund të viteve 1960 ai udhëtoi në Itali dhe më pas vendosi të mos kthehej më në Bullgari. Vendimi i tij u konsiderua tradhti nga autoritetet komuniste. Regjimi filloi ta portretizonte si armik të shtetit, ndërsa veprat e tij u ndaluan.
Pasi u vendos në Perëndim, fillimisht në Itali dhe më pas në Britaninë e Madhe, Markovi filloi një karrierë të re si gazetar dhe komentator politik.
Zëri i një disidenti
Në Londër, Markovi nisi bashkëpunimin me BBC World Service, ndërsa më vonë edhe me Radio Free Europe dhe Deutsche Welle.
Pikërisht këtu filloi konflikti i tij më i madh me regjimin bullgar.
Përmes emisioneve radiofonike që transmetoheshin në Bullgari, ai fliste hapur për korrupsionin, privilegjet e elitës komuniste, represionin politik dhe kultin e udhëheqësit Todor Zhivkov. Në një kohë kur mediat bullgare kontrolloheshin plotësisht nga shteti, komentet e Markovit përbënin një alternativë të rrallë informative.
Veçanërisht të njohura u bënë seritë e tij të quajtura “Raportet nga Mungesa” (In Absentia Reports), në të cilat ai përshkruante me hollësi jetën e elitës komuniste dhe kontrastin midis propagandës zyrtare dhe realitetit.
Miliona dëgjues bullgarë ndiqnin fshehurazi transmetimet e tij. Për pushtetin në Sofje, Markovi ishte shndërruar në një nga kritikët më të rrezikshëm të regjimit.
| E heshtën! Regjimi komunist bullgar, me ndihmën e KGB ruse, e vrau në Londër.
Sot, vrasja e Georgi Markovit konsiderohet një nga sulmet më të famshme kundër një gazetari në Evropën e shekullit XX. Rasti tregon se sa larg mund të shkojnë regjimet autoritare për të heshtur zërat kritikë dhe për të kontrolluar informacionin. |
Regjimi vendos ta heshtë
Shërbimet sekrete bullgare, të njohura si Darzhavna Sigurnost (Sigurimi i Shtetit), mbanin nën vëzhgim disidentët që jetonin jashtë vendit. Dokumente të publikuara pas rënies së komunizmit treguan se Markovi konsiderohej objektiv me prioritet të lartë.
Bullgaria gëzonte marrëdhënie shumë të ngushta me Bashkimin Sovjetik. Për këtë arsye, shumë studiues dhe hetues kanë besuar se operacioni kundër Markovit është realizuar me ndihmën teknike të shërbimit sekret sovjetik KGB.
Në fund të viteve 1970 u mor vendimi për eliminimin e tij.
Atentati në urën Waterloo
Më 7 shtator 1978, në ditëlindjen e Todor Zhivkovit, Georgi Markov po shkonte në punë në selinë e BBC-së në Londër.
Ndërsa priste autobusin pranë urës Waterloo, ai ndjeu një pickim të lehtë në pjesën e pasme të kofshës. Kur u kthye, pa një burrë që po ngrinte një ombrellë nga toka. Burri kërkoi shkurt falje dhe u largua me shpejtësi.
Fillimisht incidenti nuk iu duk i rëndësishëm. Megjithatë, disa orë më vonë Markovi filloi të ndiente temperaturë të lartë dhe dhimbje të forta.
| Gjatë autopsisë, mjekët zbuluan diçka të pazakontë. Brenda këmbës së Markovit gjendej një kapsulë mikroskopike metalike me diametër rreth 1.7 milimetra.
Kapsula kishte dy vrima të vogla që përmbanin gjurmë të helmit ricin, një substancë jashtëzakonisht toksike e nxjerrë nga fara e bimës së ricinit. |
Gjendja u përkeqësua me shpejtësi. Ai u shtrua në spital, por mjekët nuk arrinin të kuptonin arsyen e simptomave. Pavarësisht përpjekjeve intensive për ta shpëtuar, Markovi vdiq katër ditë më vonë, më 11 shtator 1978, në moshën 49-vjeçare.
Misteri i ombrellës
Gjatë autopsisë, mjekët zbuluan diçka të pazakontë. Brenda këmbës së Markovit gjendej një kapsulë mikroskopike metalike me diametër rreth 1.7 milimetra.
Kapsula kishte dy vrima të vogla që përmbanin gjurmë të helmit ricin, një substancë jashtëzakonisht toksike e nxjerrë nga fara e bimës së ricinit.
Hetuesit arritën në përfundimin se kapsula ishte injektuar përmes një mekanizmi të fshehur në ombrellë. Sapo kapsula kishte hyrë në trup, helmi ishte liruar gradualisht në qarkullimin e gjakut.
Kjo metodë ishte aq e sofistikuar sa u bë menjëherë një nga rastet më të famshme në historinë e spiunazhit modern.
Termi “Vrasja me Ombrellë” hyri në historinë e Luftës së Ftohtë dhe vazhdon të përdoret edhe sot për të përshkruar atentatin.
Reagimi ndërkombëtar
Vrasja shkaktoi tronditje në Britani dhe në gjithë Perëndimin. Për shumë vëzhgues ishte e qartë se atentati kishte motive politike.
Megjithatë, gjatë viteve të Luftës së Ftohtë ishte tepër e vështirë të siguroheshin prova të drejtpërdrejta kundër shërbimeve sekrete bullgare ose sovjetike.
Autoritetet komuniste mohuan çdo përfshirje. Mediat shtetërore bullgare e paraqitën rastin si propagandë perëndimore dhe shmangën raportimet e hollësishme.
Për shumë vite, rasti mbeti i pazgjidhur juridikisht, megjithëse shumica e ekspertëve dhe historianëve ishin të bindur për natyrën politike të atentatit.
E vërteta pas rënies së komunizmit
Pas vitit 1989 dhe rënies së regjimeve komuniste në Evropën Lindore, një pjesë e arkivave të shërbimeve sekrete u hapën për studiuesit.
Dokumentet e publikuara forcuan bindjen se atentati ishte organizuar nga shërbimi sekret bullgar me ndihmën e KGB-së sovjetike. Megjithëse shumë pyetje mbetën pa përgjigje dhe autorët kryesorë nuk u dënuan kurrë, u bë gjithnjë e më e qartë se Markovi kishte qenë objektiv i një operacioni shtetëror.
Në Bullgarinë postkomuniste, Georgi Markov filloi të rehabilitohej si figurë kombëtare. Librat e tij u ribotuan, ndërsa puna e tij gazetareske u vlerësua si shembull i guximit intelektual.
Simbol i luftës për fjalën e lirë
Sot, vrasja e Georgi Markovit konsiderohet një nga sulmet më të famshme kundër një gazetari në Evropën e shekullit XX. Rasti tregon se sa larg mund të shkojnë regjimet autoritare për të heshtur zërat kritikë dhe për të kontrolluar informacionin.
Për studiuesit e medias, Markovi përfaqëson figurën e gazetarit që zgjodhi të flasë hapur edhe kur kjo e vinte në rrezik jetën e tij. Ndërsa për historianët e Luftës së Ftohtë, atentati mbetet një shembull klasik i konfliktit midis propagandës shtetërore dhe lirisë së shprehjes.
Mbi të gjitha, historia e tij dëshmon se në regjimet komuniste beteja për kontrollin e informacionit nuk zhvillohej vetëm në redaksi, radio dhe televizione, por shpesh edhe në nivelet më të errëta të aparateve të sigurisë. Për këtë arsye, Georgi Markov mbetet një simbol ndërkombëtar i rezistencës intelektuale dhe i çmimit që mund të ketë kërkimi i së vërtetës.
Lajmet
Amerikanët donin ta zbutnin uraganin me akull të thatë: Një ditë më vonë, pasoi kaos i plotë
Published
8 hours agoon
November 22, 2026By
UBT News
Në tetor 1947, shkencëtarët amerikanë vendosën të kryenin një eksperiment që tingëllonte si fantastiko-shkencor. Plani i tyre ishte të përdornin akull të thatë të zakonshëm për të ndikuar në një uragan shkatërrues dhe ndoshta të gjenin një mënyrë për të parandaluar stuhitë katastrofike në të ardhmen. Megjithatë, ajo që ndodhi pas eksperimentit shkaktoi panik, zemërim publik dhe akuza serioze kundër studiuesve.
Gjithçka filloi më 13 tetor 1947, kur aeroplanët ushtarakë amerikanë u ngritën drejt një uragani që po largohej nga brigjet e Floridës. Stuhia kishte shkaktuar tashmë reshje të mëdha shiu dhe përmbytje, por dukej se po vazhdonte drejt Atlantikut të hapur, larg zonave të populluara.
Shkencëtarët e konsideruan atë një mundësi ideale për të testuar një metodë të pazakontë që donin të përdornin për të ndikuar në mot.
Si pjesë e projektit të quajtur misteriozisht “Cirrus”, studiuesit nga General Electric Company, në bashkëpunim me Ushtrinë dhe Marinën Amerikane, vendosën të injektonin në retë e uraganit akull të thatë, pra dioksid karboni të ngurtë.
Ideja e tyre bazohej në zbulimin e kimistit amerikan Vincent Schaefer, i cili një vit më parë vërtetoi se akulli i thatë mund të shkaktojë formimin e kristaleve të akullit në retë që përmbajnë pika uji të nënftohura.
Besohej se një procedurë e tillë mund të ndryshonte strukturën e reve, të nxiste reshjet dhe ndoshta të dobësonte stuhitë e forta.
Shkencëtarët shpresonin se një ditë në këtë mënyrë do të mund të zbusnin fuqinë shkatërruese të uraganeve, të cilat rregullisht merrnin jetë njerëzore dhe shkaktonin dëme të mëdha materiale.
Nga aeroplanët u hodhën rreth 82 kilogramë akull të thatë
Për eksperimentin u përdorën aeroplanë ushtarakë, përfshirë bombarduesit B-17. Një aeroplan hodhi akull të thatë të grimcuar në re, ndërsa të tjerët vëzhguan dhe regjistruan ndryshimet.
Afërsisht 82 kilogramë akull të thatë u hodhën gjatë operacionit. Studiuesit vunë re ndryshime të caktuara në strukturën e reve, por nuk kishin instrumente mjaftueshëm të sakta për të përcaktuar nëse ato ishin vërtet përgjegjëse për to.
Pas përfundimit të eksperimentit, aeroplanët u kthyen në bazë dhe shkencëtarët prisnin të ishin në gjendje të analizonin rezultatet në më shumë detaje të nesërmen.
Megjithatë, një surprizë e madhe pasoi pikërisht të nesërmen.
Kur u përpoqën ta gjenin përsëri uraganin, ata zbuluan se qendra e tij ndodhej afërsisht 160 kilometra në perëndim të pozicionit të pritur.
Stuhia bëri një kthesë pothuajse të pabesueshme prej 135 gradësh dhe në vend që të vazhdonte drejt oqeanit të hapur, ajo u drejtua drejtpërdrejti drejt bregdetit të SHBA-së.
Situata u përkeqësua më tej nga fakti që uragani po forcohej përsëri.
Dy ditë pas eksperimentit, më 15 tetor, ai goditi zonën e qytetit të Savannah në shtetin amerikan të Xhorxhias, dhe pasojat u ndien edhe nga banorët e Karolinës së Jugut.
Erërat e forta, përmbytjet dhe valët e stuhive shkaktuan dëme të mëdha materiale. Sipas Administratës Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike të SHBA-së (NOAA), një person humbi jetën, dhe dëmi u vlerësua në rreth dy milionë dollarë në atë kohë.
Shkencëtarët u akuzuan për shkaktimin e katastrofës
Kur u mësua se studiuesit amerikanë ishin përpjekur të ndikonin në uragan vetëm dy ditë më parë, midis popullsisë mbizotëroi zemërimi.
Shumë ishin të bindur se shkencëtarët ishin përgjegjës për ndryshimin e drejtimit të stuhisë dhe se eksperimenti i tyre kishte çuar në një katastrofë që mund të ishte shmangur.
Ka pasur edhe kërcënime për padi kundër kompanisë General Electric, e cila mori pjesë në kërkim.
Polemika të tjera u shkaktuan nga fizikani Irving Langmuir, fitues i Çmimit Nobel në kimi, i cili udhëhoqi ekipin e kërkimit.
Ai më pas deklaroi se ishte 99 për qind i sigurt se ishte injektimi i akullit të thatë që shkaktoi ndryshimin në drejtimin e uraganit.
Megjithatë, meteorologët nuk e ndanin bindjen e tij.
Ekspertët nga Shërbimi i Motit i SHBA-së studiuan uraganet e mëparshme dhe gjetën shembuj të stuhive që, në mënyrë të pavarur, pa asnjë ndërhyrje njerëzore, bënë kthesa të ngjashme.
Uragani i vitit 1906, i cili kishte një trajektore pothuajse identike, ishte veçanërisht i rëndësishëm.
Analizat meteorologjike të mëvonshme treguan gjithashtu mundësinë që stuhia të kishte filluar të ndryshonte drejtim edhe para vetë eksperimentit.
Për shkak të kësaj, akulli i thatë nuk është provuar kurrë se shkakton një ndryshim katastrofik në rrugën e një uragani.
Kërcënimet për padi u shuan me kalimin e kohës, por reputacioni i projektit u dëmtua seriozisht.
Amerikanët nuk hoqën dorë nga ideja e kontrollit të uraganeve
Edhe pse eksperimenti i vitit 1947 shkaktoi shumë polemika, studiuesit amerikanë nuk hoqën dorë plotësisht nga përpjekja për të dobësuar stuhitë tropikale.
Në vitin 1962 u lansua një program i ri i quajtur “Stormfury”, i cili zgjati deri në vitin 1983.
Këtë herë, në vend të akullit të thatë, shkencëtarët përdorën jodur argjendi, një përbërës kimik që besohet se është në gjendje të ndikojë në formimin e reve dhe të ndryshojë strukturën e uraganeve.
Ideja ishte të krijohej një unazë e re, më e gjerë resh rreth syrit të stuhisë, e cila do të zvogëlonte shpejtësinë e erërave më të forta.
Disa eksperimente dukeshin premtuese në fillim. Megjithatë, hulumtimet e mëvonshme kanë treguar se uraganet shpesh kalojnë natyrshëm nëpër ndryshime pothuajse identike.
Shkencëtarët zbuluan gjithashtu se nuk kishte ujë të mjaftueshëm të superftohtë në retë e uraganit që efekti i pritur i jodurit të argjendit të ndodhte në mënyrën se si ata e kishin imagjinuar fillimisht.
Programi u pezullua përfundimisht dhe studiuesit u përqendruan gjithnjë e më shumë në kuptimin e uraganeve, në parashikime më të sakta dhe në paralajmërime në kohë për popullsinë.
Sot, pothuajse tetë dekada pas eksperimentit të pazakontë me akull të thatë, shkenca ende nuk ka teknologji të besueshme për të ndaluar ose drejtuar një uragan.
Historia e projektit “Cirrus” mbetet një nga shembujt më të jashtëzakonshëm të ambicies njerëzore për të kontrolluar natyrën, por edhe një paralajmërim se sa e vështirë është të dallosh pasojat e një eksperimenti nga ndryshimet që do të ndodhnin në atmosferë vetë. Burimi: Atlantic Oceanographic & Meteorological Laboratory
Lajmet
Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, merr pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit në Prizren
Published
1 day agoon
November 21, 2026By
UBTNews
Rektori i UBT-së Prof. Dr. Edmond Hajrizi, mori pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit (BAUNAS), e cila u mbajt sot në Prizren, duke riafirmuar angazhimin e UBT-së në bashkëpunimin dhe ndërkombëtarizimin e arsimit të lartë në rajon dhe më gjerë.
Gjatë punimeve të Asamblesë u diskutuan dhe u miratuan çështje me rëndësi për funksionimin dhe zhvillimin e asociacionit, përfshirë pranimin e anëtarëve të rinj dhe votimin e rregullores së re. Takimi shërbeu gjithashtu si një mundësi e rëndësishme për shkëmbimin e përvojave dhe forcimin e bashkëpunimit ndërmjet universiteteve anëtare.

Në kuadër të këtij aktiviteti, rektori Hajrizi zhvilloi takime me përfaqësues të universiteteve të ndryshme anëtare, përfshirë rektorin dhe sekretarin e përgjithshëm të Universitetit Trakya, si dhe përfaqësues të tjerë akademikë. Gjatë këtyre takimeve u diskutuan mundësitë e bashkëpunimit në fusha të ndryshme akademike, zhvillimi i projekteve të përbashkëta, shkëmbimi i stafit dhe studentëve, si dhe krijimi i partneriteteve të reja ndërinstitucionale.
UBT është anëtar i rregullt i Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit prej disa vitesh dhe merr pjesë aktive në aktivitetet dhe iniciativat e tij. Përveç këtij asociacioni, UBT është pjesë edhe e rrjeteve dhe organizatave të rëndësishme ndërkombëtare të arsimit të lartë, përfshirë Asociacionin e Universiteteve Evropiane (EUA), Magna Charta Universitatum dhe UNIMED-in.

Pjesëmarrja e UBT-së në këto platforma ndërkombëtare dëshmon angazhimin e vazhdueshëm të institucionit për zgjerimin e bashkëpunimit akademik, shkëmbimin e njohurive dhe përvojave, si dhe krijimin e mundësive të reja për studentët dhe stafin akademik.

Përmes pjesëmarrjes aktive në asociacione dhe rrjete ndërkombëtare, UBT vazhdon të kontribuojë në avancimin e arsimit të lartë, forcimin e lidhjeve akademike rajonale dhe ndërkombëtare dhe zhvillimin e partneriteteve strategjike me universitete nga vende të ndryshme.

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 22 nëntor 1992-1998?
Vrasja e Georgi Markovit: kur një ombrellë u shndërrua në armë kundër lirisë së shprehjes
Amerikanët donin ta zbutnin uraganin me akull të thatë: Një ditë më vonë, pasoi kaos i plotë
Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, merr pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit në Prizren
Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 21 nëntor 1992-1998?
“Solidariteti” dhe shtypshkronjat ilegale në Poloni (1981-1989): kur media e fshehtë sfidoi një regjim komunist
Njëzet zonat urbane më të mëdha në botë (2026)
SFERAT E INTERESIT NË TRYEZËN OVALE TË TRI FUQIVE: RIFORMATIMI I RENDIT BOTËROR (Riformatimi i arkitekturës së re të sigurisë globale)
Mourinho largohet nga konferenca për shtyp pas pyetjes për Cristiano Ronaldon
Të kërkuara
-
Lajmet2 months agoThaçi dënohet me 25 vjet burgim për krime lufte
-
Lajmet2 months agoVotohet në parim Projektligji për ndryshimin e Ligjit për Specialen
-
Vendi2 months ago15 profesorë të UBT-së renditen të parët në Kosovë në Scholarly Index 2026
-
lajme6 days agoStudentët e Masterit në Agrokulturë me Mjedis nisin hulumtimin eksperimental për kultivimin e sallatës së gjelbër pa tokë