Kulturë

Samantha Harvey sfidon kufijtë me “Orbital” dhe fiton çmimin Booker

Published

on

Në një ceremoni që e shpalli fituesin më të ri të çmimit më prestigjioz të letërsisë britanike, çmimi Booker 2024 u dha për romanin Orbital të Samantha Harvey, një libër që ka shkëlqyer me ambicien e tij. Me një histori që zhvillohet në Stacionin Ndërkombëtar të Hapësirës dhe ndjek jetën e gjashtë astronautëve, Orbital është një meditacion i thellë mbi Tokën, bukurinë e saj dhe aspiratat njerëzore, duke e bërë këtë roman një thirrje për reflektim dhe përkujtim të botës që ndajmë të gjithë.

Samantha Harvey, e vetmja autore britanike në listën e ngushtë këtë vit, u shpall fituese nga një juri që e vlerësoi unanimisht veprën e saj. Edmund de Waal, kryetar i jurisë, tha se unanimisht përzgjedhja e Orbital e njohu bukurinë dhe ambicien e këtij romani, duke reflektuar intensitetin e jashtëzakonshëm të autorës në vëmendjen ndaj botës të cilën e ndajmë të gjithë dhe që është kaq e brishtë.

Harvey, e cila nuk e priste këtë çmim, ndau emocionet e saj të sinqerta pas shpalljes së fitores. “Nuk e prisja këtë,” tha ajo gjatë fjalës së saj të pranimit, duke shtuar me humor se, “na thanë që nuk mund të përdornim fjalë të pista në fjalimin tonë, kështu që fjalimi im u shkrua me një fjalë të vetme të pandalshme.” Ajo e dedikoi çmimin e fituar për ata që “flasin për dhe jo kundër Tokës, për dhe jo kundër dinjitetit të njerëzve të tjerë, dhe për të gjithë ata që flasin dhe punojnë për paqe.”

Me 29,000 kopje të shitura vetëm këtë vit në Mbretërinë e Bashkuar, Orbital ka qenë libri më i shitur në mesin e kandidatëve për çmimin Booker, duke tejkaluar edhe tre fituesit e fundit të këtij çmimi. E gjatë 136 faqe, Orbital është libri i dytë më i shkurtër që ka fituar këtë çmim në historinë e tij, duke qenë katër faqe më i gjatë se Offshore nga Penelope Fitzgerald, fituesja e vitit 1979. Për De Waal, kjo nuk ishte një përkrahje për librat e shkurtër, por një vlerësim për “gjatësinë e duhur të librit për atë që dëshiron të arrijë.”

Për Harvey, kjo fitore ka qenë një realizim i një ëndrre të dyshuar. Ajo kishte menduar ta linte të shkruarit të Orbital, duke pyetur veten, “Pse do të donte dikush të dëgjonte nga një grua në një tavolinë në Wiltshire, që shkruan për hapësirën dhe imagjinon si është atje kur ka njerëz që janë atje?” Por, me mbështetje dhe mirënjohje nga astronauti Tim Peake, i cili e vlerësoi romanin, Harvey gjeti forcën për të vazhduar.

Në fund, ajo tha se do t’i përdorte paratë e çmimit për të blerë një biçikletë të re dhe për të vizituar Japoninë. Kjo fitore e jep gjithashtu mundësinë e rikthimit të një autoreje të fuqishme në qendër të letërsisë botërore, pas një periudhe të gjatë, pasi Harvey ishte kandiduar edhe më parë për çmimin Booker në vitin 2009 me romanin e saj debutues, The Wilderness.

Në një vit ku pesë gra ishin të nominuara për çmimin e lartë, dhe me fituesin tjetër të mundshëm, James nga Percival Everett, Orbital dhe Harvey i dhanë një shpërblim të merituar për një vit të jashtëzakonshëm të letërsisë.

Në fund, Orbital mbetet një libër që tejkalon kohën dhe hapësirën, një meditacion që bën botën të duket e re, e veçantë, dhe e ndërlidhur përmes syve të astronautëve që shohin dhe përjetojnë Tokën nga një perspektivë krejtësisht tjetër./Guardian/

Continue Reading

Kulturë

Teatri “Adriana” përfaqëson artin shqiptar në Turqi me premierën “9 Shpirtra”

Published

on

Trupa teatrore “Adriana” do të udhëtojë drejt Turqisë për të marrë pjesë në edicionin e 8-të të festivalit ndërkombëtar të teatrit Samsun Uluslararası Tiyatro Festivali, duke përfaqësuar artin dhe kulturën shqiptare në këtë ngjarje të rëndësishme kulturore.

Në kuadër të këtij festivali, “Adriana” do të sjellë premierën ndërkombëtare të shfaqjes “9 Shpirtra”, një komedi e zezë që ndërthur humorin me absurdin dhe realitetin e marrëdhënieve njerëzore. Shfaqja trajton historinë e një burri dhe nëntë tentativave të tij të dështuara për të hequr qafe bashkëshorten, duke ofruar një pasqyrë të mprehtë dhe satirike mbi jetën në çift.

Publiku në Turqi do të ketë mundësinë ta ndjekë këtë shfaqje më 26 mars 2026, në ora 20:00, në ambientet e SBB Sanat Merkezi në Samsun.

Continue Reading

Kulturë

KANË FILLUAR XHIRIMET E FILMIT “ZBARDHJE” TË REGJISORES KALTRINA KRASNIQI

Published

on

Filmi i ri artistik “Zbardhje”, nga regjisorja Kaltrina Krasniqi, ka hyrë në fazën e xhirimeve në Prishtinë. Projekti prodhohet nga Vera Films dhe ribashkon bashkëpunëtorët kryesorë nga filmi i saj i parë me metrazh të gjatë “Vera Andrron Detin”, i cili pati premierën në garën Orizzonti të edicionit të 78-të të Festivalit Ndërkombëtar të Filmit në Venedik.

Në rolet kryesore interpretojnë Adriana Matoshi dhe Arta Dobroshi, ndërsa në role mbështetëse paraqiten Kosovare Krasniqi, Agron Shala, Aurita Agushi, Art Pasha dhe Blerta Ismaili.

Vendosur në Prishtinën bashkëkohore, “Zbardhje” është dramë që ndjek dy gra jetët e të cilave takohen në punë. Fatimja vjen nga periferia e qytetit dhe punon si mirëmbajtëse, kurse Elvira drejton një kompani marketingu në qendër të qytetit. Filmi vëzhgon çfarë lind dhe s’mund të jetojë në mes tyre, përderisa qyteti përreth demolohet dhe rindërtohet. Filmi “Zbardhje” e përdor zbardhjen si logjikë socio-kulturore, arkitektonike dhe zhvillimore. Hapësira, trupat dhe historitë pastrohen, sanitohen dhe fshihen në emër të aspiratave shoqërore.

Me skenar të Doruntina Bashës dhe producent Ares Shportën, projekti realizohet me mbështetjen e Qendrës Kinematografike të Kosovës, QKK, Komisionit Kombëtar të Filmit të Bullgarisë, Qendrës Kombëtare të Kinematografisë Shqiptare, Qendrës së Filmit të Malit të Zi, IFFR Hubert Bals Fund+Europe dhe Visions Sud Est.

“Zbardhje” është një bashkëprodhim i Vera Films (Kosovë), Portokal (Bullgari), Papadhimitri Productions (Shqipëri) dhe Code Blue Production (Mali i Zi).

Gjatë fazës së zhvillimit, projekti është mbështetur nga programe dhe platforma ndërkombëtare si Gothenburg Film Festival, Nordic Gateway (2025), Visions Sud Est (2024), Thessaloniki Film Festival, Agora Industry Program (2024), WEMW / East and West Co-Production Inspirational Labs (2024), MedPitching / MedFilmFest (2023), IFFR Hubert Bals Fund (2022), Torino Film Lab (2022), Arras Days, Arras Film Festival (2021), si dhe nga Qendra Kinematografike e Kosovës, QKK (2021–2024), Ministria e Punëve të Jashtme e Republikës së Kosovës dhe Komuna e Prishtinës (2021).

Xhirimet zhvillohen në Prishtinë, Kosovë dhe Ulqin, Mali i Zi, gjatë periudhës mars–prill 2026.

Continue Reading

Kulturë

Koncert solemn për 75-vjetorin e Arkivit të Kosovës në Prishtinë

Published

on

Mbrëmë në Amfiteatrin e Bibliotekës Universitare në Prishtinë, Kuinteti Harkor i Filharmonisë së Kosovës, së bashku me sopranon Zana Abazi-Ramadani, u prezantuan me një program të veçantë në kuadër të shënimit të 75-vjetorit të Arkivit të Kosovës.

Një institucion kyç që ruan kujtesën kolektive, dokumenton të kaluarën dhe historinë e vendit – Arkivi i Kosovës shënoi 75-vjetorin e themelimit.

Continue Reading

Kulturë

Ushtarët do ta ndiqnin kudo”: Gjenerali i Luftës së Dytë Botërore që mposhti me rrugë inteligjente rivalin e tij të përbetuar

Published

on

By

Në humbje, i pamposhtur; në fitore, i papërmbajtshëm.” Përmes këtij vlerësimi, Winston Churchill zbërtheu gjenialitetin acarues të Marshallit Bernard Montgomery, trurit pas fitores së famshme të nëntorit 1942 në Betejën e Dytë të El Alameinit.

E konsideruar si pikë kthese në Luftën e Dytë Botërore, kjo betejë në Afrikën e Veriut frymëzoi një tjetër thënie të njohur të Churchillit: “Tani, ky nuk është fundi. Nuk është as fillimi i fundit. Por është, ndoshta, fundi i fillimit.”

Deri në kohën e vdekjes së gjeneralit më 24 mars 1976, në moshën 88-vjeçare, Lordi Montgomery i Alameinit kishte shijuar një pensionim të gjatë dhe herë pas here kontrovers.

Një karakter i vështirë që nuk ngurronte të nxisnin trazira, ai në kujtimet e tij e kishte anashkaluar Gjeneralin Dwight D. Eisenhower, ish-komandantin e tij suprem dhe presidentin e ardhshëm të SHBA-së, me një arrogancë tipike: “Djalë i mirë. Por jo ushtar.” Në një moment vetëdijeje, ai dikur bëri shaka duke thënë se puna e tij ishte luftimi – qoftë kundër gjermanëve apo dikujt tjetër që dëshironte përballje.

Kur Montgomery mbërriti në Egjipt në korrik të vitit 1942 si kreu i ri i Ushtrisë së Tetë Britanike, Aleatët ishin në vështirësi në disa fronte. Në Paqësor, japonezët kishin dobësuar fuqinë britanike dhe amerikane duke marrë Hong Kongun dhe Singaporin, ndërsa në Atlantik, nëndetëset gjermane kërcënonin ta gjunjëzonin Britaninë përmes urisë.

Në Egjipt, ushtria gjermane dukej se do të pushtonte Kajron, ashtu siç kishte bërë me pjesën më të madhe të Evropës. Pasi kishin ardhur në Afrikën e Veriut një vit më parë për të mbrojtur aleatët italianë në Libi, gjermanët synonin një çmim më të madh. Ata kishin dërguar Marshallin Erwin Rommel, një nga gjeneralët e tyre më të mirë, për të shkatërruar ushtrinë britanike dhe për të marrë Egjiptin e Lindjen e Mesme, bashkë me furnizimet me naftë që ishin jetike për luftën e Britanisë. Rommel ishte aq efektiv si komandant i “Afrika Korps”, forcës elitare gjermane, saqë mori nofkën “Dhelpra e Shkretëtirës”.

Në vitin 1968, Montgomery u intervistua nga Cliff Michelmore i BBC-së në të njëjtin mjet lëvizës (karavan) që kishte përdorur në shkretëtirën egjiptiane gjatë planifikimit për të mposhtur rivalin e tij të përbetuar.

Për ta ndihmuar të vizualizonte hapat e tij, Montgomery mbante një fotografi të Rommelit të varur në murin e selisë së tij lëvizëse. Ai tregonte se e shikonte atë foto duke pyetur veten se çfarë njeriu ishte ai dhe si do të reagonte nëse ai do të ndërmerrte një veprim të caktuar. E

dhe pse shumë njerëz e konsideronin të çmendur për këtë metodë, Montgomery e konsideronte këtë si një kompliment. Para mbërritjes së tij, Rommel kishte një reputacion të frikshëm mes britanikëve, të cilët e shihnin si gjeni ushtarak; madje edhe Churchilli e kishte vlerësuar publikisht në Parlament si një kundërshtar guximtar dhe gjeneral të madh.

Sipas historianit Niall Barr, ky imazh i Rommelit i ndihmonte britanikët të arsyetonin dështimet e tyre në shkretëtirë. Megjithatë, Montgomery e shihte Rommelin ndryshe, si një komandant të vijës së parë që e shijonte qëndrimin me trupat, por që sipas tij nuk e kuptonte rëndësinë e administratës dhe logjistikës, elemente që Montgomery i konsideronte vendimtare për fitoren në luftë.

 

Continue Reading

Të kërkuara