Për herë të parë, Kosova mirëpret një nga ngjarjet e rëndësishme të komunitetit evropian të cilësisë, duke e vendosur Parkun Shkencor, Inovativ dhe Teknologjik të UBT-së në qendër të takimit të rëndësishëm ndërkombëtar të ekspertizës, inovacionit dhe vizionit për të ardhmen.

Me hapjen zyrtare të Kongresit të 67-të të Organizatës Evropiane për Cilësi, UBT shënon një moment të rëndësishëm për Kosovën dhe bashkëpunimin e saj evropian.

Hapjen e kërtij Kongresi, Presidenti dhe Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, njëherësh president i Quality Kosova dhe Zëvendëspresident i Organizatës Evropiane për Cilësi (EOQ), i cili vlerësoi se cilësia në epokën moderne duhet të tejkalojë konceptin tradicional të standardeve dhe certifikimeve, duke u shndërruar në një forcë strategjike për zhvillim, inovacion dhe transformim shoqëror.

“Cilësia nuk mund të kuptohet më vetëm si përputhje me standardet, procedurat ose kërkesat e certifikimit. Cilësia duhet të bëhet një kapacitet strategjik për më tepër, cilësia duhet të mbetet thellësisht e lidhur me vlerat njerëzore, sepse përparimi teknologjik pa besim është i brishtë, dhe inovacioni pa përgjegjësi është i paplotë”, theksoi Rektori Hajrizi.

Duke u ndalur te rëndësia historike e këtij organizimi për Kosovën dhe UBT-në, Rektori Hajrizi vuri në pah se pritja e Kongresit të EOQ-së për herë të parë në Kosovë përfaqëson një hap të rëndësishëm drejt forcimit të lidhjeve me komunitetin evropian dhe ndërkombëtar të cilësisë, si dhe një mundësi për prezantimin e potencialit të vendit në arenën ndërkombëtare.

“Për Kosovën, pritja e Kongresit të EOQ-së për herë të parë është veçanërisht domethënëse. Ajo përfaqëson një mundësi për të lidhur institucionet, profesionistët dhe të rinjtë tanë më ngushtë me komunitetin evropian dhe ndërkombëtar të cilësisë, duke paraqitur një Kosovë ambicioze, të hapur nga jashtë dhe të përkushtuar ndaj inovacionit dhe bashkëpunimit evropian”, u shpreh Rektori Hajrizi.

Në këtë frymë, kongresi shërben si një platformë e rëndësishme për bashkimin e ekspertizës akademike, përvojës profesionale dhe vizionit institucional, duke krijuar hapësira të reja për bashkëpunim, shkëmbim të praktikave më të mira dhe avancim të standardeve të cilësisë në Kosovë dhe më gjerë.

Në hapjen zyrtare të kongresit mori fjalën edhe Presidenti i EOQ, Prof. Dr. Paulo Sampaio, i cili e vendosi këtë ngjarje në kontekstin e 70-vjetorit të EOQ-së, duke theksuar se ky përvjetor shënon jo vetëm një histori të gjatë të udhëheqjes në fushën e cilësisë, por edhe një thirrje për angazhim të përbashkët drejt së ardhmes.

“Është kënaqësi t’ju bashkohem ketu, në 70-vjetorin e Organizatës Evropiane për Cilësi dhe të uroj organizatën, si dhe UBT për bashkimin tonë në këtë ngjarje të përshtatshme dhe të rëndësishme. Ky përvjetor është një kremtim i shtatë dekadave të udhëheqjes në cilësi, por është gjithashtu një thirrje për veprim për Evropën dhe për Kosovën”, theksoi Prof. Dr. Paulo Sampaio.

Duke folur për rolin e njerëzve në zhvillimin e organizatave dhe në krijimin e vlerave të qëndrueshme, presidenti i EOQ-së nënvizoi se suksesi nuk mund të ndërtohet vetëm mbi strategji dhe plane, por mbi marrëdhënie të forta, besim dhe angazhim të përbashkët.

“Pasuria më e madhe e organizatës është te njerëzit e saj, te anëtarët e saj. Asnjë strategji nuk mund të zbatohet pa njerëz, dhe asnjë organizatë nuk mund të krijojë vlerë afatgjatë pa marrëdhënie”, u shpreh Sampaio.

Ai theksoi gjithashtu se e ardhmja e organizatave dhe e institucioneve varet nga aftësia për të bashkëpunuar dhe për të ndërtuar një vizion të përbashkët.

“E ardhmja nuk do të përcaktohet nga ajo që mund të arrijë një president, një bord apo një organizatë e vetme, por nga ajo që mund të arrihet bashkërisht përmes besimit dhe qëllimit të përbashkët”, deklaroi presidenti i EOQ-së.

Lajmi në përditësim

Raporti ditor i Policisë së Kosovës tregon një rritje të numrit të tiketave në trafik, të shqiptuara në 24 orët e fundit.

Sipas njoftimit, dje janë shqiptuar 2159 tiketa, që është për rreth 150 më shumë se një ditë më parë.

Janë njoftuar edhe 22 aksidente trafiku  me të lënduar dhe 33 aksidente trafiku  me dëme materiale.

Persona të arrestuar ishin 16, të dërguar në mbajtje – 12, ndërsa një person është dërguar në vuajtje të dënimit.

Nuk po bie numri i rasteve të dhunës në familje. Raporti ditor i Policisë së Kosovës njofton për pesë raste të reja që kanë ndodhur gjatë 24 orëve të fundit.

Në Lipjan, burri  ka ushtruar dhunë fizike ndaj bashkëshortes, ndërsa vjehrra e saj ka ushtruar dhunë psikikë ndaj viktimës.

I dyshuari, pas intervistimit, me urdhër të prokurorit është liruar në procedurë të rregullt.

Në Prishtinë njoftohet se burri e ka kanosur dhe fyer bashkëshorten. Është njoftuar prokurori kujdestar. I dyshuari gjendet në arrati.

Rast i rëndë ka ndodhur edhe në Pejë. Pas pranimit të një video-incizim, ku vërehet një person mashkull duke ushtruar dhune fizike ndaj një personi të gjinisë femërore,  njësiti i hetimeve kanë arritur të identifikojnë personin e dyshuar, mashkull kosovar, dhe viktimën, femër kosovare, bashkëshorten e tij. Viktima ka refuzuar tretmanin mjekësor, ndërsa i dyshuari është arrestuar dhe pas intervistimit me vendim të prokurorit dërgohet në mbajtje.

Në Gjakovë është raportuar se viktima është sulmuar fizikisht nga vëllai i tij. Viktima ka pranuar trajtim mjekësor, ndërsa i dyshuari nuk është hasur në shtëpi.

Rasti i pestë ka ndodhur në Mitrovicën e jugut, ku një i dyshuar ka kanosur nënën e tij. Është arrestuar  i dyshuari, i cili ka rezultuar se është nën ndikim të alkoolit. Me urdhër të prokurorit i dyshuari dërgohet në mbajtje.

Teksa në Senatin amerikan diskutohet një nismë për vendosjen e sanksioneve ndaj zyrtarëve serbë për shkak të bashkëpunimit me Rusinë, Kinën dhe Iranin, Beogradi zyrtar po thellon lidhjet me Teheranin në fushën e inteligjencës artificiale (IA) dhe të teknologjive të informacionit dhe komunikimit.

Në shkurt të vitit 2025, Serbia dhe Irani nënshkruan një memorandum bashkëpunimi në këtë fushë. Që atëherë, dy vendet janë pajtuar për krijimin e një komiteti të përbashkët për zbatimin e tij, ndërsa dy ministra të Qeverisë së Serbisë janë takuar me homologët iranianë për të diskutuar zgjerimin e bashkëpunimit.

Shtetet e Bashkuara janë në luftë me Iranin që nga 28 shkurti, teksa Teherani zyrtar është gjithashtu nën sanksionet e Bashkimit Evropian (BE), anëtarësimin në të cilin e synon Serbia.

Një nismë dypartiake për miratimin e një ligji për Serbinë është paraqitur së fundi në Senatin amerikan. Nisma propozon edhe vendosjen e sanksioneve për vizat dhe atyre financiare ndaj zyrtarëve serbë.

“Serbia dhe Irani kanë thelluar lidhjet teknologjike dhe politike, pavarësisht sanksioneve të gjera që SHBA-ja dhe bashkësia ndërkombëtare i kanë vendosur Iranit”, thuhet, ndër të tjera, në tekstin e paraqitur nga senatori republikan Chuck Grassley dhe kolegu i tij demokrat, Richard Blumenthal.

Megjithatë, në Serbi operojnë kompani të mëdha amerikane në fushën e zhvillimit të inteligjencës artificiale. Në fillim të tetorit, Beogradi zyrtar nënshkroi në Kombet e Bashkuara Deklaratën e Përbashkët për Partneritetin për Mundësitë në Fushën e Inteligjencës Artificiale, duke iu bashkuar partneritetit të udhëhequr nga SHBA-ja.

“Nuk e di se çfarë mund t’i ofrojë Irani Serbisë në aspektin teknologjik përmes këtij bashkëpunimi”, thotë për Radion Evropa e Lirë (REL) eksperti i inteligjencës artificiale, Aleksandar Linc Gjorgjeviq.

Për çfarë bisedoi ministri serb në Teheran?

Në fund të shkurtit të vitit 2025, Serbinë e vizitoi ministri iranian i Telekomunikacionit, Seyed Sattar Hashemi.

Gjatë kësaj vizite, ai nënshkroi me ministrin e atëhershëm të Informacionit dhe Telekomunikacionit të Serbisë, Dejan Ristiq, Memorandumin e Mirëkuptimit dhe Bashkëpunimit në fushën e teknologjive të informacionit dhe komunikimit (TIK).

Sipas njoftimit të Qeverisë së Serbisë, dokumenti përfshin teknologjitë e informacionit dhe komunikimit, sigurinë e informacionit, tregtinë elektronike, qeverisjen elektronike dhe zhvillimin e inteligjencës artificiale. Ristiq theksoi veçanërisht rëndësinë e veprimit të përbashkët të kompanive të të dyja vendeve në tregjet e treta.

Pala iraniane e paraqiti bashkëpunimin me synime edhe më ambicioze: përmendi teknologjinë 5G, infrastrukturën digjitale, sigurinë kibernetike, qeverisjen elektronike, transferimin e të dhënave, ndërmarrjet e reja teknologjike, laboratorët e përbashkët kërkimorë dhe shkëmbimin e ekspertëve.

Pak më shumë se një vit më vonë, ministri aktual i Informacionit dhe Telekomunikacionit i Serbisë, Boris Bratina, u takua me homologun e tij iranian, Hashemi, në Teheran. Ata ranë dakord për formimin e një komiteti të përbashkët për zbatimin e Memorandumit të Mirëkuptimit ndërmjet dy ministrive.

Takimi u mbajt në fillim të korrikut, gjatë vizitës së ministrit serb në Teheran, që nxiti polemika në Perëndim. Atje, ai përfaqësoi qeverinë e vendit të tij në funeralin e udhëheqësit suprem të Iranit, ajatollah Ali Khamenei, i vrarë në sulmet me raketa amerikane.

Sipas njoftimit zyrtar të ministrisë iraniane, Hashemi propozoi shkëmbimin e përvojave në fusha të ndryshme, përfshirë qendrat e të dhënave dhe inteligjencën artificiale.

“Irani është i gatshëm të ndajë me Serbinë përvojën e tij në prodhimin e pajisjeve të veta harduerike, zhvillimin e qendrave të të dhënave dhe të infrastrukturës në ‘cloud’, si dhe në realizimin e projekteve të përbashkëta në fushën e inteligjencës artificiale”, tha Hashemi.

Si një nga detyrat më të rëndësishme, ministri iranian përmendi “krijimin e një korridori për transmetimin e të dhënave ndërmjet Iranit dhe rajonit të Ballkanit”.

Deklarata të ngjashme dha edhe homologu i tij serb, Boris Bratina. Ai theksoi se “realizimi i projekteve që lidhen me rrjetet optike, inteligjencën artificiale, mësimin elektronik dhe industrinë e video-lojërave bën pjesë në fushat më të rëndësishme të bashkëpunimit ndërmjet dy vendeve”.

Ministria e Informacionit dhe Telekomunikacionit nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë (REL) nëse është shënuar ndonjë përparim i mëtejshëm në bashkëpunimin me Iranin dhe çfarë do të përfshinte konkretisht ky bashkëpunim.

“Akrobaci diplomatike”

Aleksandar Linc Gjorgjeviq, ekspert i teknologjisë dhe drejtor i konferencës “Data Science Conference”, nuk pret hapa konkretë në bashkëpunimin serbo-iranian.

“Ne kemi një konflikt të hapur ndërmjet Iranit dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Në të njëjtën kohë, shumica e kompanive që zhvillojnë inteligjencën artificiale në Serbi janë amerikane ose punojnë për tregun amerikan. Pyetja është se si mund të bashkëpunoni në një kontekst të tillë me një vend që është nën sanksione ndërkombëtare”, thotë Linc Gjorgjeviq.

Sipas të dhënave të Dhomës Amerikane të Tregtisë, në fushën e inteligjencës artificiale në Serbi operojnë gjigantët amerikanë të teknologjisë IBM, Microsoft dhe Oracle.

Në mars të vitit 2026, Zyra për Teknologjinë e Informacionit dhe Qeverisjen Elektronike pranë Qeverisë së Serbisë nënshkroi një Memorandum Mirëkuptimi për bashkëpunimin në fushën e teknologjisë së informacionit dhe inteligjencës artificiale me përfaqësues të kompanisë IBM.

Sipas Aleksandar Linc Gjorgjeviqit, përfshirja e Iranit në sistemin e informacionit dhe komunikimit të Serbisë mund të shihet si rrezik për kompanitë amerikane.

“Ato, me të drejtë të plotë, mund ta shohin një hap të tillë si sinjal negativ. Nëse bashkëpunimi me Iranin fillon të zbatohet në praktikë, jam i sigurt se administrata amerikane do të reagojë me pasoja të caktuara, duke pasur parasysh se Uashingtoni e ka ngritur çështjen e inteligjencës artificiale në nivelin më të lartë të mundshëm”, vlerëson Linc Gjorgjeviq.

Bashkëpunimin e Serbisë me Iranin në këtë fushë, bashkëbiseduesi i REL-it e sheh si një “akrobaci diplomatike” të Beogradit zyrtar, në përpjekje për të ruajtur marrëdhënie të mira në disa fronte njëkohësisht.

“Më duket se në Serbi askush nuk merret me çështjet në nivel strategjik, por gjërat bëhen në mënyrë ad hoc”, shton ai.

Çfarë kapacitetesh kanë Serbia dhe Irani në fushën e inteligjencës artificiale?

Për shkak të izolimit ndërkombëtar dhe qasjes së kufizuar në teknologjinë perëndimore, Irani prej vitesh është i detyruar të zhvillojë kapacitetet e veta vendore.

Një analizë e kompanisë amerikane “Recorded Future”, e cila merret me sigurinë kibernetike, thotë se Teherani po përpiqet të ndërtojë një ekosistem vendor të inteligjencës artificiale dhe kapacitete kërkimore, por pikërisht izolimi ekonomik ia kufizon qasjen në teknologji dhe kapital njerëzor.

Në nëntor të vitit 2021, udhëheqësi i atëhershëm suprem i Iranit, Ali Khamenei, e quajti inteligjencën artificiale “një çështje të rëndësishme që lidhet me të ardhmen”, e cila do të “luajë rol në qeverisjen e ardhshme të botës”. Ai i bëri thirrje Iranit që të bëhej një nga dhjetë vendet kryesore në fushën e inteligjencës artificiale.

Pas kësaj, Irani nisi hartimin e një udhërrëfyesi kombëtar për inteligjencën artificiale, në kuadër të të cilit u analizuan “dokumentet strategjike” të 23 vendeve në këtë fushë. U hartua gjithashtu një plan për realizimin e synimit të Khameneit deri në vitin 2032.

Objektivat e përcaktuara në këtë dokument parashikonin që “80 për qind e kërkimeve të orientoheshin drejt përmbushjes së nevojave të vendit, inteligjenca artificiale të zbatohej në 45 për qind të sektorëve industrialë, në këtë fushë të investoheshin tetë miliardë dollarë dhe pjesa e inteligjencës artificiale në Prodhimin e Brendshëm Bruto të arrinte në 12 për qind”, thuhet në raportin e kompanisë “Recorded Future”.

Serbia aktualisht nuk ka një ligj që rregullon fushën e inteligjencës artificiale. Në fuqi është Strategjia për Zhvillimin e Inteligjencës Artificiale për periudhën 2025-2030, si dhe Udhëzimet Etike për Zhvillimin dhe Përdorimin e IA-së, të cilat nuk janë ligjërisht të detyrueshme.

Aleksandar Linc Gjorgjeviq thotë se Serbia ka kapacitete të mira teknologjike në fushën e inteligjencës artificiale.

“Serbia renditet veçanërisht mirë sa i përket kompetencave të inxhinierëve”, thotë ai.

Në fund të vitit 2021, në Qendrën Shtetërore të të Dhënave në Kragujevc, në Serbinë qendrore, nisi punën Platforma Kombëtare për Inteligjencën Artificiale.

Sipas burimeve zyrtare, kjo platformë është një superkompjuter i gjeneratës së fundit, me performancë të lartë, i aftë të përpunojë sasi të mëdha të dhënash brenda një kohe të shkurtër.

Me kë bashkëpunojnë Serbia dhe Irani në fushën e TIK-ut?

Përveç Iranit, Beogradi zyrtar ka nënshkruar gjatë periudhës së fundit marrëveshje dypalëshe në fushën e teknologjive të informacionit dhe komunikimit, telekomunikacionit, sigurisë së informacionit ose inteligjencës artificiale me rreth dhjetë vende të tjera.

Mes tyre janë Kina, Katari, Emiratet e Bashkuara Arabe, Izraeli, Egjipti, Turqia, Mbretëria e Bashkuar, Burundi dhe Angola.

Që nga viti 2019, Serbia e ka intensifikuar bashkëpunimin me Kinën në fushën e inteligjencës artificiale. Në vitin 2026, përfaqësuesit e dy vendeve nënshkruan një memorandum bashkëpunimi në këtë fushë, si dhe një marrëveshje për themelimin e Organizatës Botërore për Bashkëpunim në Fushën e Inteligjencës Artificiale.

Për këtë arsye, Beogradi zyrtar është vënë në shënjestër të kritikave nga Shtetet e Bashkuara, por edhe nga Komisioni Evropian, i cili në një përgjigje të mëhershme për REL-in rikujtoi se Serbia është zotuar të harmonizohet me rregulloret e Brukselit, përfshirë kuadrin evropian për rregullimin e inteligjencës artificiale dhe Aktin e miratuar të BE-së për inteligjencën artificiale.

Nga ana tjetër, sipas dokumenteve që janë të qasshme publikisht, Ministria iraniane e Komunikimit dhe Teknologjisë së Informacionit ka marrëveshje bashkëpunimi që përfshijnë shprehimisht inteligjencën artificiale me Serbinë, Irakun dhe Rusinë.

Përveç kësaj, Irani ka edhe marrëveshje bashkëpunimi teknologjik me Kinën, ndërsa burimet zyrtare iraniane e përmendin inteligjencën artificiale si një nga fushat kryesore të bashkëpunimit dypalësh.

Burimi: Radio Evropa e Lirë