Lajmet

Pyetja e vërtetë që duhet të bëjmë për rritjen ekonomike

Nga Mariana Mazzucato.

Published

on

Mariana Mazzucato

Nga debatet e politikave të nivelit të lartë dhe manifestet politike deri te lajmet e përditshme, ankthi për rritjen ekonomike është kudo. Në Gjermani, buxheti i fundit i qeverisë identifikon rritjen më të fortë si një prioritet kryesor. Në Indi, udhëheqësit janë të etur për të rimarrë vendin si ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë. Në Kinë, ku prespektiva e deflacionit është shfaqur në horizont, qeveria është e shqetësuar për arritjen e objektivit të saj, për një rritje ekonomike prej 5% për këtë vit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Keir Starmer, kreu i Partisë Laburiste në opozitë, është zotuar të sigurojë rritjen më të lartë të qëndrueshme në G7 nëse merr pushtet, dhe konservatorët në pushtet shprehin ambicie të ngjashme (kujtoni mantrën e ish-kryeministres Liz Truss: “rritje, rritje dhe rritje”).

Por vendosja e rritjes ekonomike në qendër të politikëbërjes është gabim. Edhe pse e rëndësishme, rritja në abstrakt nuk është një qëllim apo mision koherent. Përpara se të angazhohen për objektiva të veçantë (qoftë rritja e PBB-së, prodhimi i përgjithshëm e kështu me radhë), qeveritë duhet të fokusohen në drejtimin që duhet të marrë ekonomia. Në fund të fundit, çfarë dobie ka një rritje ekonomike e lartë, nëse arritja e saj kërkon kushte të këqija pune apo një industri në zgjerim të lëndëve djegëse fosile?

Për më tepër, qeveritë kanë qenë më të suksesshme në katalizimin e rritjes ekonomike, kur kanë ndjekur qëllime të tjera – duke mos e trajtuar rritjen si objektiv në vetvete. Misioni i NASA-s për të dërguar një njeri në Hënë (dhe për ta rikthyer shëndoshë e mirë) solli risi në hapësirën ajrore, materiale, në elektronikë, ushqim dhe softuerë, që më vonë do të sillnin vlerë të shtuar të konsiderueshme, ekonomike dhe tregtare. Por NASA nuk u nis për të krijuar këto teknologji, dhe për këtë arsye, ndoshta nuk do t’i kishte zhvilluar kurrë ato nëse misioni i saj do të kishte qenë thjesht për të rritur prodhimin.

Njësoj me këtë, interneti erdhi e u shfaq nga nevoja për të bërë që satelitët të komunikonin me njëri-tjetrin. Për shkak të adoptimit të gjerë të tij, PBB-ja dixhitale është rritur 2.5 herë më shpejt se PBB-ja fizike gjatë dekadës së kaluar dhe tani ekonomia dixhitale është në rrugën e duhur për të arritur vlerën e 20.8 trilion dollarëve, deri në vitin 2025. Sërish, shifra të tilla rritjeje ekonomike janë rezultat i angazhimit me mundësitë që ofron dixhitalizimi; rritja ekonomike në vetvete nuk ishte qëllimi.

Në vend që të fokusohen në përshpejtimin e rritjes së PBB-së dixhitale, qeveritë duhet të synojnë ngushtimin e hendekut dixhital dhe të sigurojnë që rritja aktuale dhe e ardhshme të mos bazohet në abuzimin e kompanive të Big Tech, me fuqinë e tregut. Duke pasur parasysh se sa shpejt po përparon inteligjenca artificiale, kemi nevojë urgjente për qeveri që mund të formësojnë revolucionin e ardhshëm teknologjik, në interes të publikut.

NXitja e rritjes ekonomike në një drejtim më gjithëpërfshirës do të thotë largim nga financimi i veprimtarisë ekonomike dhe riangazhim për investime në ekonominë reale. Siç janë gjërat, shumë kompani jo-financiare (përfshirë prodhuesit) po shpenzojnë më shumë për blerjen e aksioneve dhe pagesat e dividentëve, sesa për kapitalin njerëzor, makineritë dhe kërkimin e zhvillimin. Ndërsa aktivitete të tilla mund të rrisin çmimin e aksioneve të kompanive në afat të shkurtër, ato reduktojnë burimet e disponueshme për riinvestim te punëtorët, duke zgjeruar ndarjen midis atyre që kontrollojnë kapitalin dhe atyre që nuk e kontrollojnë.

Financializimi ka të bëjë më shpesh me nxjerrjen e vlerës dhe maksimizimin afatshkurtër të fitimit, sesa me krijimin e vlerës për hir të shoqërisë në tërësi. Për të arritur një rritje gjithëpërfshirëse, ne duhet të pranojmë se punëtorët janë krijuesit e vërtetë të vlerës dhe interesat e tyre duhet të jenë të zënë një vend parësor, në diskutimet rreth të ardhurave dhe shpërndarjes së pasurisë.

Në këtë kuptim, qëndrimi i ri i Partisë Laburiste të Mbretërisë së Bashkuar për të drejtat e punëtorëve është shqetësues. Në një përpjekje për të joshur drejtuesit e korporatave dhe për t’u dalë kundër pretendimeve se janë “anti-biznes”, Laburistët e kanë zbutur angazhimin e tyre të shpallur më parë, për mbrojtje më të forta për punëtorët. Megjithatë, rritja ekonomike e udhëhequr nga investimet, dhe të drejtat e punëtorëve nuk duhet të konsiderohen si prioritete konkurruese. Ekuilibrimi i angazhimit të korporatës me një përkushtim ndaj punëtorëve nuk është vetëm thelbësor për arritjen e rritjes ekonomike gjithëpërfshirëse; tashmë është vërtetuar se nxit produktivitetin dhe rritjen në terma afatgjatë.

Ekonomia nuk do të rritet vetë, në një drejtim të dëshirueshëm shoqëror. Siç e theksova 10 vjet më parë, shteti ka një rol të rëndësishëm sipërmarrës për të luajtur. Pas përpjekjeve të fundit të qeverive për të ristartuar ekonomitë e tyre pas pandemisë, është e qartë se kemi ende nevojë për një mendim të ri se si të arrijmë një rritje ekonomike që nuk është vetëm “e zgjuar”, por edhe e gjelbër dhe gjithëpërfshirëse.

Qeveritë kanë nevojë për udhërrëfyes të politikave ekonomike me qëllime të qarta, bazuar në atë që ka më shumë rëndësi për njerëzit dhe planetin. Mbështetja publike për bizneset duhet të kushtëzohet me investime të reja që do të “ndërtojnë më mirë të ardhmen” drejt një ekonomie reale më të gjelbër dhe më gjithëpërfshirëse. Kini parasysh Aktin e CHIPS dhe Shkencës të Shteteve të Bashkuara, i cili synon të stimulojë industrinë vendase të gjysmëpërçuesve. Ligji ndalon përdorimin e fondeve për kthimin e aksioneve dhe mund të imagjinohen kollaj dispozita shtesë, të cilat kërkojnë që fitimet e ardhshme të riinvestohen në trajnimin e fuqisë punëtore.

Por për ta çuar rritjen ekonomike në drejtimin e duhur, qeveritë duhet të bëjnë gjithashtu investime të orientuara drejt aftësive, mjeteve dhe institucioneve të tyre. Kontraktimi i jashtëm i kapaciteteve bazë ka dëmtuar aftësinë e tyre për t’iu përgjigjur nevojave dhe kërkesave në ndryshim, duke reduktuar përfundimisht potencialin e tyre për të krijuar rritje të qëllimshme dhe vlerë publike. Edhe më keq, ndërsa aftësitë dhe ekspertiza e sektorit publik janë zbrazur, ai është bërë më i ndjeshëm për t’u kapur nga interesa të fshehta.

Vetëm me kapacitetet dhe kompetencat e duhura qeveritë mund të mobilizojnë me sukses burimet dhe të koordinojnë përpjekjet me bizneset që janë të gatshme të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta. Një strategji industriale e orientuar nga misioni kërkon që sektori publik dhe privat të punojnë së bashku në mënyrë simbiotike. E bërë siç duhet, një qasje e tillë mund të maksimizojë përfitimet publike afatgjata dhe vlerën e palëve të interesuara: rritja e udhëhequr nga inovacioni bëhet sinonim i rritjes gjithëpërfshirëse.

Pyetja që duhet të bëjmë nuk është se sa rritje mund të arrijmë, por të çfarë lloji. Për të arritur një prodhim më të madh ekonomik që është gjithashtu gjithëpërfshirës dhe i qëndrueshëm, qeveritë do të duhet të përqafojnë potencialin e tyre për të qenë krijues të vlerave dhe forca të fuqishme që formësojnë ekonominë. Riorientimi i institucioneve  publike rreth misioneve ambicioze – në vend të obsesionit pas objektivave të ngushta të rritjes ekonomike – do të na lejojë të përballemi me sfidat e mëdha të shekullit të 21-të dhe të sigurojmë që ekonomia të rritet në drejtimin e duhur.

Mariana Mazzucato, Drejtoreshë Themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike, është Kryetare e Këshillit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë. / El Pais – Bota.al

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 25 shtator 1993-1998

Published

on

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

 

25 shtator 1993

 

Të gjithë zejtarët në Skënderaj u morën në pyetje

 

Dje e pardje të gjithë zejtarët dhe pronarët e dyqaneve private (rreth 30 sish) u ftuan në stacionin e policisë në Skënderaj. Ata u pyetën kryesisht rreth një eksplodimi të një mjeti të fuqishëm në anën e poshtme të rrugës së asfaltit, përballë stacionit policor të mërkurën, rreth orës 22. Policisë serbe i interesonte kryesisht të dinte se ku kanë qenë ata atë natë që ndodhi eksplodimi, a e kishin dëgjuar, kush ishte gajtë ditës në dyqanet e tyre, ishin klientë të zakonshëm apo të pazakonshëm, çka flisnin e shumë pyetje të tjera. Disa sish, sidomos pronarët e çajtoreve pyeteshin se a qëndrojnë shpesh këtu ish-punëtorët dhe policët shqiptarë e disa se çka po flitet rreth djegies së dyqaneve të këtushme zejtare para një jave e shumë pyetje të tjera. Siç duket, ky eksplodim i parmbrëmshëm në Skënderaj, i cili për fat nuk shkaktoi as dëme materiale as viktima në njerëz, do të përdoret për disa ditë me radhë si pretekst për marrjen në pyetje e ndoshta edhe të ndonjë bastisjeje e maltretimi të shqiptarëve të këtushëm.

 

 

 

25 shtator 1995

 

 

Dhuna e përditshme në Kosovë

 

Istog: – Më 23 shtator, policia ushtarake e mori dhe e dërgoi për në Nish Ukë Qerim Haziraj (1973), i cili kishte dezertuar nga armata serbe.

Më 21 shtator, policia e Rakoshit bastisi shtëpinë e Bashkim Januz Nimanajt nga Shushica. Gjatë bastisjes atij i gjetën një pushkë. Bashkimi po mbahet në burgun e Pejës.

Më 25 shtator, në stacionin e milicisë në Vrellë, me pretekst të armës, është marrë në pyetje Muhamet Vuthi nga Vrella.

Më 25 shtator, në orën 10, në sigurimin serb në Istog është ftuar në “bisedë informative” Bajram Binakaj nga Banja i cili është kthyer para 3 javësh nga Gjermania.

Suharekë: – Më 23 shtator, duke ardhur nga Prishtina për në Suharekë, Rrahim Krasniqi (1950) nga Samadraxha e Suharekës u ndal

nga policia në Shtimje.

Policia Rrahim Krasniqit ia mori një hartë të Perandorisë Osmane në gjuhën shqipe, të cilën ia sillte si dhuratë shkollës fillore “Flamuri i Arbërit” të fshatit Reshtan.

 

 

25 shtator 1997

 

Robin Kuk: Në Kosovë gjendja vetëm për disa javë mund të keqësohet

 

Pas fjalës në Kombet e Bashkuara, sekretari i Jashtëm britanik, Robin Kuk mbajti një konferncë për shtyp, me ç’rast u përgjigj në shumë pyetje lidhur me qëndrimet britanike rreth çështjeve globale dhe bilaterale në shumë rajone të botës.

Në pyetjen e “Rilindjes” lidhur me qëndrimin britanik rreth situatës në Kosovë, z. Kuk tha se gjendja në Kosovë është shumë shqetsuese. Ai shtroi nevojën e një angazhimi shtendosës për të parandaluar keqësimin e saj që do të përfshinte gjithë rajonin.

“Britania e Madhe bën përpjekje për të shtendosur situatën shumë shqetësuese në Kosovë. Ne jemi të vetdijshëm dhe përcjellim vazhdimisht situatën në Kosovë, ku ekzistojnë parakushtet dhe mundet që gjendja të keqësohet vetëm për disa javë”, deklaroi Robin Kuk.

Ndërkaq, lidhur me statusin e Kosovës ky diplomat britanik tha

se sipas tij “është e rëndësishme që të mbretërojë paqja dhe Beogradi të respektojë autonominë e një popullli, një identitet kulturor për popullin e Kosovës”.

 

 

25 shtator 1998

 

Sabri Hamiti i shpëtoi një atentati me plagë të rënda

 

Mbrëmë (24 shtator) në orën 21:20 një ose dy persona të panjohur kryen një atentat kundër shkrimtarit, studiuesit të letërsisë dhe personalitetit të shquar të jetës publike shqiptare, dr. Sabri Hamitit.

Derisa po ngjitej shkallëve për në banesën e vet në lagjen “Dardania”, në Sabri Hamitin shtiu me revole një person i panjohur, i cili mbante në kokë një kapelë “leninkë”. Një plumb e qëlloi në gjoks, pak mbi zemër, ndërsa tjetri në pjesën e epërme të dorës së majtë. Të dy plumbat i kanë mbetur në trup. Plumbi mbi zemër ia ka dëmtuar mushkërinë, ndërsa plumbi tjetër ia ka thyer në dy vende pjesën e epërme të dorës.

Me plagë të rënda, Sabri Hamiti është dërguar në shok dhomë në spital në Prishtinë.

Atentati kundër Sabri Hamitit është një akt kriminal i qarqeve më antishqiptare dhe i dorës së zezë në shërbim të pushtuesit serb.

Sabri Hamiti është profesor i letërsisë në Universitetin e Prishtinës, sekretar i PEN-Qendrës Shqiptare në Prishtinë, deputet i Kuvendit të Republikës së Kosovës dhe anëtar i Këshillit të Përgjithshëm të LDK-së.

 

 

Qyqavicë: Një granatë shpërtheu mbi traktorin e familjes 9 anëtarëshe – Një vajzë vdiq, 8 të tjerët u dërguan në spital

 

Dje në Malet e Qyqavicës, një granatë e forcave serbe shpërtheu mbi traktorin e familjes 9 anëtarëshe të Isak Klinakut nga fshati Bivolak i komunës së Vushtrrisë. Vajza 12 vjeçare e kësaj familjeje, Fitorja, vdiq nga plagët, kurse të plagosurit tjerë u dërguan për shërim në spital.

Komisioni për Informim i Degës së LSDK-së në Vushtrri bën të ditur se familja Klinaku u qëllua në traktor, derisa po largohej nga zona që po granatohej nga forcat serbe. Në vendin ku ra granata gjendeshin edhe rreth 200 traktorë të tjerë me gra, fëmijë e pleq, që po largoheshin për t’i shpëtuar ofensivës serbe.

Në malet e Çyçavicës, në hapësirën e fshatit Reznik të komunës së Vushtrrisë, gjenden rreth 40 mijë banorë të fshatrave që u sulmuan nga forcat ushtarake e policore serbe dhe të strehuar nga zonat tjera që ishin sulmuar më parë. Ata gjenden pa kurrfarë strehe mbi kokë, pa ushqim, pa shërbime mjekësore e pa ilaçe. Ndër ta ka edhe të plagosur, të lënduar e të sëmurë.

 

 

Shtatë të vrarë e 70 të arrestuar në Vërbofc të Gllogocit

 

Së paku shtatë shqiptarë janë vrarë nga forcat serbe gjatë sulmit në fshatin Vërbofc të Gllogocit më 22 shtator. Kryetari i Nëndegës së LDK-së në këtë fshat, Rrahim Kastrati, i tha QIK-ut se në mesin e të vrarëve është edhe një plakë 81 vjeçe, me emrin Bahtie Gashi. Ai tha se janë marrë edhe kufomat e tre shqiptarëve të masakruar, të prerë në fyt, kurse trupat e tre të tjerëve gjenden para xhamisë së Vërbofcit. Policia po qëndron ende në këtë fshat, prandaj nuk mund të mirren as të identifikohen tri kufomat.

Në këtë fshat janë arrestuar edhe 70 shqiptarë, ndërsa mbi 100 shtëpi, nga 160 sa ka fshati, janë rrënuar e djegur.

  1. Kastrati tha se, pas sulmit serb në fshat, janë arrestuar: Ramadan Kastrati-Vërbovc, Fehmi Kastrati, Vërbovc, Bekim Kastrati, Milaim Kastrati, Agron Kastrati, Isa Kastrati, Avni Prokshi, Riza Prokshi, Ismet Prokshi, Përparim Prokshi, Mursel Prokshi, Ferat Prokshi, Fitim Prokshi, Agron Prokshi, Shpëtim Prokshi, fëmijë, Bekim Prokshi, fëmijë, Fatmbardh Daka, mysafir i Cerrovikut, Faruk Daka, Cerrovik, Haki Prokshi, Vërboc, Behlul Prokshi, Vërboc, Abedin Gllareva, Vërboc, Isuf Gllareva, Vërboc, Ruzhdi Gllareva, Vërboc, Zymer Gashi, Njazi Gashi, Kujtim Gashi, Vehbi Gashi, Mentor Dobra, Arben Dobra, Enver Dobra, Abedin Gashi, Faton Dobra, Xhevat Dobra, Milaim Bajraktari, mysafir i Klinës komuna e Skënderajt, Enver Gashi, Albert Dobra, Arben Gashi, Çlirim Gashi, Milaim Gashi, Armend Gashi, Sabri Dobra, Ylber Deliu, nga Rezalla, mysafir, Vesel Aliu, mysafir i Likocit, Rexhep Fiku, Vërboc, Qerim Fiku, Vërboc, Bajram Rukolli, i Rezallës, Rexhep Zabeli, i Rezallës, mysafir, Feriz Gashi, Vërboc, Istref Sabrija, Vërboc, Arsim Prokshi, Vërboc, Tafë Rukiqi me të shoqen Halimen, Verboc, Ylber Rukiqi, fëmijë, Avni Rukiqi, fëmijë, Safet Rukiqi, fëmijë, Liridon Rukiqi, fëmijë, Januz Rukiqi, Rekë Aliu, i Likocit, Shaban Zyhrani, nga Llausha, Bedri Hamiti, Likoc, Enver Bylykbashi, Tërstenik, Fatos Bylykbashi, Tërstenik, Abedin Bylkbashi, Tërstenik, mysafirë tek ne dhe Ymer Hajdaraj nga Obria nga komuna e Gllogocit.

 

 

Continue Reading

Lajmet

Ambasada e SHBA-së: Presim të punojmë me Qeverinë dhe Kuvendin për paqen e stabilitetin rajonal

Published

on

By

Ambasada e Shteteve të Bashkuara të Amerikës ka konfirmuar gatishmërinë për të vazhduar bashkëpunimin me institucionet kryesore të vendit.

Përmes një deklarate, nga ambasada amerikane kanë bërë të ditur se mezi presin të punojnë me Qeverinë dhe Kuvendin për të çuar përpara prioritetet e përbashkëta.

Sipas deklaratës, në fokus të këtij bashkëpunimi do të jenë forcimi i paqes rajonale, stabiliteti si dhe prosperiteti i ndërsjellë. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Tërmet në Greqi, lëkundjet u ndjenë edhe në Maqedoninë e Veriut

Published

on

By

Një tërmet me intensitet prej III gradësh sipas Shkallës Evropiane të Makroseizmikës është ndier mbrëmë rreth orës 22:18 në Manastir, Resnjë dhe zonat përreth.

Sipas Observatorit Sizmologjik në Shkup, epiqendra e lëkundjeve ishte në Greqi, rreth 120 kilometra në jugperëndim të Shkupit.

Deri më tani nuk raportohet për dëme materiale apo të lënduar nga ky tërmet.

Continue Reading

Lajmet

Asambleja e Përgjithshme e OKB-së, kryeministri Rama mban sot fjalimin

Published

on

By

Asambleja e Përgjithshme e OKB-së, kryeministri Rama mban sot fjalimin e tij në hapje të debatit

Kryeministri Edi Rama ndodhet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës për të marrë pjesë në Asamblenë e Partishme të OKB.

Sot, në rreth 17:00, sipas orës lokale, ai pritet të mbajë fjalimin në Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara.

Rama pritet të flasë në hapje të debatit të Asamblesë së Përgjithshme. Gjatë qëndrimit në SHBA, kryeministri ka zhvilluar një takim me komunitetin shqiptar në Michigan.

Në axhendën e tij janë parashikuar gjithashtu takime me përfaqësues të politikës, ekonomisë dhe organizatave ndërkombtare.

Punimet e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së zhvillohen nga 22 deri më 28 shtator. Në këtë vizitë, kryeministri Rama shoqërohet nga bashkëshortja e tij, Linda Rama, si dhe nga delegacioni zyrtar.

Gjatë qëndrimit në SHBA një grup shqiptarët kanë protestuar në momentin që kalonte delegacioni shqiptar. Autoritetet amerikane qe garantonin sigurinë e kryeministrit dhe të pranishmeve te tjerë; kane ndaluar një prej protestuesve, i cili hodhi veze në drejtim të delegacionit.

 

Continue Reading

Të kërkuara