Lajmet

Pyetja e vërtetë që duhet të bëjmë për rritjen ekonomike

Nga Mariana Mazzucato.

Published

on

Mariana Mazzucato

Nga debatet e politikave të nivelit të lartë dhe manifestet politike deri te lajmet e përditshme, ankthi për rritjen ekonomike është kudo. Në Gjermani, buxheti i fundit i qeverisë identifikon rritjen më të fortë si një prioritet kryesor. Në Indi, udhëheqësit janë të etur për të rimarrë vendin si ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë. Në Kinë, ku prespektiva e deflacionit është shfaqur në horizont, qeveria është e shqetësuar për arritjen e objektivit të saj, për një rritje ekonomike prej 5% për këtë vit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Keir Starmer, kreu i Partisë Laburiste në opozitë, është zotuar të sigurojë rritjen më të lartë të qëndrueshme në G7 nëse merr pushtet, dhe konservatorët në pushtet shprehin ambicie të ngjashme (kujtoni mantrën e ish-kryeministres Liz Truss: “rritje, rritje dhe rritje”).

Por vendosja e rritjes ekonomike në qendër të politikëbërjes është gabim. Edhe pse e rëndësishme, rritja në abstrakt nuk është një qëllim apo mision koherent. Përpara se të angazhohen për objektiva të veçantë (qoftë rritja e PBB-së, prodhimi i përgjithshëm e kështu me radhë), qeveritë duhet të fokusohen në drejtimin që duhet të marrë ekonomia. Në fund të fundit, çfarë dobie ka një rritje ekonomike e lartë, nëse arritja e saj kërkon kushte të këqija pune apo një industri në zgjerim të lëndëve djegëse fosile?

Për më tepër, qeveritë kanë qenë më të suksesshme në katalizimin e rritjes ekonomike, kur kanë ndjekur qëllime të tjera – duke mos e trajtuar rritjen si objektiv në vetvete. Misioni i NASA-s për të dërguar një njeri në Hënë (dhe për ta rikthyer shëndoshë e mirë) solli risi në hapësirën ajrore, materiale, në elektronikë, ushqim dhe softuerë, që më vonë do të sillnin vlerë të shtuar të konsiderueshme, ekonomike dhe tregtare. Por NASA nuk u nis për të krijuar këto teknologji, dhe për këtë arsye, ndoshta nuk do t’i kishte zhvilluar kurrë ato nëse misioni i saj do të kishte qenë thjesht për të rritur prodhimin.

Njësoj me këtë, interneti erdhi e u shfaq nga nevoja për të bërë që satelitët të komunikonin me njëri-tjetrin. Për shkak të adoptimit të gjerë të tij, PBB-ja dixhitale është rritur 2.5 herë më shpejt se PBB-ja fizike gjatë dekadës së kaluar dhe tani ekonomia dixhitale është në rrugën e duhur për të arritur vlerën e 20.8 trilion dollarëve, deri në vitin 2025. Sërish, shifra të tilla rritjeje ekonomike janë rezultat i angazhimit me mundësitë që ofron dixhitalizimi; rritja ekonomike në vetvete nuk ishte qëllimi.

Në vend që të fokusohen në përshpejtimin e rritjes së PBB-së dixhitale, qeveritë duhet të synojnë ngushtimin e hendekut dixhital dhe të sigurojnë që rritja aktuale dhe e ardhshme të mos bazohet në abuzimin e kompanive të Big Tech, me fuqinë e tregut. Duke pasur parasysh se sa shpejt po përparon inteligjenca artificiale, kemi nevojë urgjente për qeveri që mund të formësojnë revolucionin e ardhshëm teknologjik, në interes të publikut.

NXitja e rritjes ekonomike në një drejtim më gjithëpërfshirës do të thotë largim nga financimi i veprimtarisë ekonomike dhe riangazhim për investime në ekonominë reale. Siç janë gjërat, shumë kompani jo-financiare (përfshirë prodhuesit) po shpenzojnë më shumë për blerjen e aksioneve dhe pagesat e dividentëve, sesa për kapitalin njerëzor, makineritë dhe kërkimin e zhvillimin. Ndërsa aktivitete të tilla mund të rrisin çmimin e aksioneve të kompanive në afat të shkurtër, ato reduktojnë burimet e disponueshme për riinvestim te punëtorët, duke zgjeruar ndarjen midis atyre që kontrollojnë kapitalin dhe atyre që nuk e kontrollojnë.

Financializimi ka të bëjë më shpesh me nxjerrjen e vlerës dhe maksimizimin afatshkurtër të fitimit, sesa me krijimin e vlerës për hir të shoqërisë në tërësi. Për të arritur një rritje gjithëpërfshirëse, ne duhet të pranojmë se punëtorët janë krijuesit e vërtetë të vlerës dhe interesat e tyre duhet të jenë të zënë një vend parësor, në diskutimet rreth të ardhurave dhe shpërndarjes së pasurisë.

Në këtë kuptim, qëndrimi i ri i Partisë Laburiste të Mbretërisë së Bashkuar për të drejtat e punëtorëve është shqetësues. Në një përpjekje për të joshur drejtuesit e korporatave dhe për t’u dalë kundër pretendimeve se janë “anti-biznes”, Laburistët e kanë zbutur angazhimin e tyre të shpallur më parë, për mbrojtje më të forta për punëtorët. Megjithatë, rritja ekonomike e udhëhequr nga investimet, dhe të drejtat e punëtorëve nuk duhet të konsiderohen si prioritete konkurruese. Ekuilibrimi i angazhimit të korporatës me një përkushtim ndaj punëtorëve nuk është vetëm thelbësor për arritjen e rritjes ekonomike gjithëpërfshirëse; tashmë është vërtetuar se nxit produktivitetin dhe rritjen në terma afatgjatë.

Ekonomia nuk do të rritet vetë, në një drejtim të dëshirueshëm shoqëror. Siç e theksova 10 vjet më parë, shteti ka një rol të rëndësishëm sipërmarrës për të luajtur. Pas përpjekjeve të fundit të qeverive për të ristartuar ekonomitë e tyre pas pandemisë, është e qartë se kemi ende nevojë për një mendim të ri se si të arrijmë një rritje ekonomike që nuk është vetëm “e zgjuar”, por edhe e gjelbër dhe gjithëpërfshirëse.

Qeveritë kanë nevojë për udhërrëfyes të politikave ekonomike me qëllime të qarta, bazuar në atë që ka më shumë rëndësi për njerëzit dhe planetin. Mbështetja publike për bizneset duhet të kushtëzohet me investime të reja që do të “ndërtojnë më mirë të ardhmen” drejt një ekonomie reale më të gjelbër dhe më gjithëpërfshirëse. Kini parasysh Aktin e CHIPS dhe Shkencës të Shteteve të Bashkuara, i cili synon të stimulojë industrinë vendase të gjysmëpërçuesve. Ligji ndalon përdorimin e fondeve për kthimin e aksioneve dhe mund të imagjinohen kollaj dispozita shtesë, të cilat kërkojnë që fitimet e ardhshme të riinvestohen në trajnimin e fuqisë punëtore.

Por për ta çuar rritjen ekonomike në drejtimin e duhur, qeveritë duhet të bëjnë gjithashtu investime të orientuara drejt aftësive, mjeteve dhe institucioneve të tyre. Kontraktimi i jashtëm i kapaciteteve bazë ka dëmtuar aftësinë e tyre për t’iu përgjigjur nevojave dhe kërkesave në ndryshim, duke reduktuar përfundimisht potencialin e tyre për të krijuar rritje të qëllimshme dhe vlerë publike. Edhe më keq, ndërsa aftësitë dhe ekspertiza e sektorit publik janë zbrazur, ai është bërë më i ndjeshëm për t’u kapur nga interesa të fshehta.

Vetëm me kapacitetet dhe kompetencat e duhura qeveritë mund të mobilizojnë me sukses burimet dhe të koordinojnë përpjekjet me bizneset që janë të gatshme të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta. Një strategji industriale e orientuar nga misioni kërkon që sektori publik dhe privat të punojnë së bashku në mënyrë simbiotike. E bërë siç duhet, një qasje e tillë mund të maksimizojë përfitimet publike afatgjata dhe vlerën e palëve të interesuara: rritja e udhëhequr nga inovacioni bëhet sinonim i rritjes gjithëpërfshirëse.

Pyetja që duhet të bëjmë nuk është se sa rritje mund të arrijmë, por të çfarë lloji. Për të arritur një prodhim më të madh ekonomik që është gjithashtu gjithëpërfshirës dhe i qëndrueshëm, qeveritë do të duhet të përqafojnë potencialin e tyre për të qenë krijues të vlerave dhe forca të fuqishme që formësojnë ekonominë. Riorientimi i institucioneve  publike rreth misioneve ambicioze – në vend të obsesionit pas objektivave të ngushta të rritjes ekonomike – do të na lejojë të përballemi me sfidat e mëdha të shekullit të 21-të dhe të sigurojmë që ekonomia të rritet në drejtimin e duhur.

Mariana Mazzucato, Drejtoreshë Themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike, është Kryetare e Këshillit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë. / El Pais – Bota.al

Lajmet

Arrestohen dy të dyshuar për grabitjet e armatosura të argjendarive në Gjakovë

Published

on

Policia e Kosovës ka arrestuar dy persona të dyshuar për përfshirje në dy grabitje të armatosura të argjendarive në Gjakovë, të kryera më 5 dhe 16 nëntor.

Sipas Policisë, grabitja e parë kishte ndodhur më 5 nëntor, rreth orës 17:15, në rrugën “Nënë Tereza”, ku dy persona të maskuar dhe të armatosur kishin grabitur një sasi ari në vlerë rreth 30 mijë euro dhe rreth 2 mijë euro para të gatshme.

Rasti i dytë ishte raportuar më 16 nëntor, rreth orës 16:50, në rrugën “Izet Hima”. Dy persona të maskuar kishin hyrë në argjendari, ku njëri dyshohet se ishte i armatosur me një armë të gjatë, ndërsa tjetri me çekan. Ata kishin thyer vitrinën dhe kishin marrë stoli ari.

Gjatë grabitjes, njëri nga viktimat kishte tentuar t’ia marrë armën të dyshuarit, i cili më pas kishte shtënë me armë zjarri dhe e kishte plagosur atë në këmbën e djathtë.

Pas hetimeve dhe analizimit të pamjeve të kamerave të sigurisë, më 17 nëntor, Sektori Rajonal i Hetimeve në Gjakovë, në bashkëpunim me njësitë tjera policore, ka realizuar bastisje në pronat e dy personave të dyshuar, me inicialet A.U. dhe L.I., nga komuna e Deçanit.

Gjatë operacionit janë gjetur dhe sekuestruar 7 mijë e 330 euro, 100 dollarë, një veturë Golf 7, një sasi ari, dy telefona mobilë, veshmbathje që dyshohet se janë përdorur gjatë grabitjeve, si dhe një armë zjarri.

Sipas Policisë, provat e siguruara i lidhin dy të dyshuarit me të dy rastet e grabitjeve. Operacioni policor është ende në zhvillim, ndërsa veprimet e mëtejshme do të ndërmerren në koordinim me Prokurorinë kompetente./A.K/

 

Continue Reading

Lajmet

Sfida vendimtare në Dublin: Kosova kërkon fitoren ndaj Irlandës për plejofin e Ligës A

Published

on

By

Kombëtarja e Kosovës luan sonte nga ora 20:45 në Dublin ndeshjen vendimtare të xhiros së fundit të Grupit B3 të Ligës së Kombeve përballë Irlandës, sfidë kjo që përcakton vendin e dytë në grup dhe përfaqësuesen e fundit që do të zërë vend në vazon e dytë për shortin e kualifikimeve të Kampionatit Evropian “Euro 2028”, i cili tërhiqet në muajin dhjetor.

Për “Dardanët”, të cilët e fituan duelin e parë në Prishtinë me rezultat 1-0 më 24 shtator, mjafton edhe një barazim për të siguruar vendin e dytë në grup, çka u garanton automatikisht pjesëmarrjen në plejofin për inkuadrim në Ligën A të Ligës së Kombeve, si dhe pozicionimin në vazon e dytë të shortit evropian. Nga ana tjetër, Irlandës i duhet patjetër fitorja për të shmangur rënien në vazon e tretë. Vlen të ceket se në këtë fazë të plejofit do të paraqitet edhe Serbia, por përballjet mes saj dhe Kosovës nuk lejohen nga UEFA.

Pavarësisht se barazimi i kryen punë Kosovës, përzgjedhësi Franco Foda ka bërë të qartë në konferencën për shtyp të mbajtur të hënën se skuadra e tij nuk do të futet në fushë me llogari, por për të kërkuar fitoren.

“Presim të jetë ndeshje ndryshe nga ajo që ishte në Prishtinë. Jemi të vetëdijshëm që Irlanda është kombëtare shumë e fortë dhe këtë e ka treguar në ndeshjet e kaluara, sidomos kundër Austrisë në shtëpi ku morën avantazhin prej 2-0. Megjithatë, ne jemi këtu për të marrë rezultat pozitiv dhe do të tentojmë të marrim fitore”, deklaroi Foda.

Tekniku gjerman e refuzoi idenë se ndeshja do të jetë e lehtë, duke shtuar se qasja ofensive që pritet nga irlandezët mund t’i krijojë hapësira Kosovës. “Nuk mund të futesh në ndeshje për të kërkuar barazimin, në fushë duhet të futesh për të fituar. Presim që Irlanda të luajë lojë më ofensive dhe kjo do të nënkuptonte që ne do të kemi më shumë hapësira, të cilat shpresoj t’i shfrytëzojmë nëpërmjet kundërsulmeve”, përfundoi Foda. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Arrestohet një 31-vjeçar shqiptar në Gjermani, kishte shtatë pseudonime dhe dhjetë kërkesa policore

Published

on

Policia Federale Gjermane ka arrestuar një 31-vjeçar shqiptar në Aachen, nën dyshimin se kishte tentuar të vidhte produkte farmaceutike në një farmaci, së bashku me një 29-vjeçare nga Bullgaria.

Gjatë verifikimeve në stacionin policor, autoritetet zbuluan se shqiptari ishte i njohur për policinë me shtatë pseudonime, ndërsa ndaj tij ishin regjistruar dhjetë kërkesa për përcaktimin e vendndodhjes, të iniciuara nga Prokuroria Publike e Bremenit.

Sipas njoftimit të Policisë Federale, ngjarja ndodhi të dielën, rreth orës 11:00, në një farmaci në stacionin kryesor të trenit në Aachen. Dy personat dyshohet se kishin tentuar të merrnin produkte farmaceutike në vlerë prej rreth 28 eurosh.

Gruaja ishte ndaluar në vendin e ngjarjes, ndërsa burri ishte larguar para mbërritjes së policisë. Ai u gjet më vonë në një garazh parkimi aty pranë, ku u përpoq të largohej pasi vërejti zyrtarët. Mallrat e dyshuara të vjedhura u gjetën në dysheme pranë tij.

Gjatë shoqërimit në stacion, 31-vjeçari kundërshtoi policët dhe përdori forcë fizike ndaj tyre, por zyrtarët arritën ta neutralizonin dhe ta prangosnin.

Sipas policisë, dhjetë kërkesat për përcaktimin e vendndodhjes së tij lidhen me dyshime për vepra të ndryshme penale, përfshirë vjedhje, grabitje, kërcënime, sulme të rënda dhe sulm seksual.

Po ashtu, verifikimet zbuluan se shqiptari ishte dëbuar nga Gjermania në vitin 2023 dhe ndaj tij ishte vendosur ndalim pesëvjeçar për hyrje dhe qëndrim në këtë shtet.

Gjatë kontrollit fizik, në çantën e belit të tij u gjet edhe një thikë, lehtësisht e arritshme. Për këtë arsye, ndaj tij u shtua edhe dyshimi për vjedhje me armë.

Pas konsultimit me prokurorin, 31-vjeçari u dërgua në paraburgim në Aachen, me qëllim të paraqitjes para gjykatës për caktimin e masës së paraburgimit.

Ndërkaq, 29-vjeçarja nga Bullgaria u lirua pasi ndaj saj u ngrit kallëzim penal./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Ambasada amerikane publikon alarm sigurie, u bën thirrje qytetarëve të jenë vigjilentë në Kosovë

Published

on

Ambasada e Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Prishtinë ka publikuar një alarm sigurie, përmes të cilit u bën thirrje qytetarëve amerikanë që ndodhen në Kosovë të tregojnë kujdes dhe vigjilencë, veçanërisht me afrimin e sezonit të festave.

Në një postim në Facebook, Ambasada thekson rëndësinë e vëmendjes ndaj mjedisit përreth dhe zbatimit të masave të duhura për sigurinë personale.

Qytetarëve amerikanë u rekomandohet të jenë të vetëdijshëm për situatat dhe rreziqet e mundshme, si dhe të ndërmarrin masa parandaluese për mbrojtjen e tyre gjatë kësaj periudhe.

Ambasada u ka bërë thirrje qytetarëve që të qëndrojnë vigjilentë dhe të kujdesen për sigurinë personale gjatë sezonit të festave./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara