Lajmet

Pyetja e vërtetë që duhet të bëjmë për rritjen ekonomike

Nga Mariana Mazzucato.

Published

2 years ago

on

Mariana Mazzucato

Nga debatet e politikave të nivelit të lartë dhe manifestet politike deri te lajmet e përditshme, ankthi për rritjen ekonomike është kudo. Në Gjermani, buxheti i fundit i qeverisë identifikon rritjen më të fortë si një prioritet kryesor. Në Indi, udhëheqësit janë të etur për të rimarrë vendin si ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë. Në Kinë, ku prespektiva e deflacionit është shfaqur në horizont, qeveria është e shqetësuar për arritjen e objektivit të saj, për një rritje ekonomike prej 5% për këtë vit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Keir Starmer, kreu i Partisë Laburiste në opozitë, është zotuar të sigurojë rritjen më të lartë të qëndrueshme në G7 nëse merr pushtet, dhe konservatorët në pushtet shprehin ambicie të ngjashme (kujtoni mantrën e ish-kryeministres Liz Truss: “rritje, rritje dhe rritje”).

Por vendosja e rritjes ekonomike në qendër të politikëbërjes është gabim. Edhe pse e rëndësishme, rritja në abstrakt nuk është një qëllim apo mision koherent. Përpara se të angazhohen për objektiva të veçantë (qoftë rritja e PBB-së, prodhimi i përgjithshëm e kështu me radhë), qeveritë duhet të fokusohen në drejtimin që duhet të marrë ekonomia. Në fund të fundit, çfarë dobie ka një rritje ekonomike e lartë, nëse arritja e saj kërkon kushte të këqija pune apo një industri në zgjerim të lëndëve djegëse fosile?

Për më tepër, qeveritë kanë qenë më të suksesshme në katalizimin e rritjes ekonomike, kur kanë ndjekur qëllime të tjera – duke mos e trajtuar rritjen si objektiv në vetvete. Misioni i NASA-s për të dërguar një njeri në Hënë (dhe për ta rikthyer shëndoshë e mirë) solli risi në hapësirën ajrore, materiale, në elektronikë, ushqim dhe softuerë, që më vonë do të sillnin vlerë të shtuar të konsiderueshme, ekonomike dhe tregtare. Por NASA nuk u nis për të krijuar këto teknologji, dhe për këtë arsye, ndoshta nuk do t’i kishte zhvilluar kurrë ato nëse misioni i saj do të kishte qenë thjesht për të rritur prodhimin.

Njësoj me këtë, interneti erdhi e u shfaq nga nevoja për të bërë që satelitët të komunikonin me njëri-tjetrin. Për shkak të adoptimit të gjerë të tij, PBB-ja dixhitale është rritur 2.5 herë më shpejt se PBB-ja fizike gjatë dekadës së kaluar dhe tani ekonomia dixhitale është në rrugën e duhur për të arritur vlerën e 20.8 trilion dollarëve, deri në vitin 2025. Sërish, shifra të tilla rritjeje ekonomike janë rezultat i angazhimit me mundësitë që ofron dixhitalizimi; rritja ekonomike në vetvete nuk ishte qëllimi.

Në vend që të fokusohen në përshpejtimin e rritjes së PBB-së dixhitale, qeveritë duhet të synojnë ngushtimin e hendekut dixhital dhe të sigurojnë që rritja aktuale dhe e ardhshme të mos bazohet në abuzimin e kompanive të Big Tech, me fuqinë e tregut. Duke pasur parasysh se sa shpejt po përparon inteligjenca artificiale, kemi nevojë urgjente për qeveri që mund të formësojnë revolucionin e ardhshëm teknologjik, në interes të publikut.

NXitja e rritjes ekonomike në një drejtim më gjithëpërfshirës do të thotë largim nga financimi i veprimtarisë ekonomike dhe riangazhim për investime në ekonominë reale. Siç janë gjërat, shumë kompani jo-financiare (përfshirë prodhuesit) po shpenzojnë më shumë për blerjen e aksioneve dhe pagesat e dividentëve, sesa për kapitalin njerëzor, makineritë dhe kërkimin e zhvillimin. Ndërsa aktivitete të tilla mund të rrisin çmimin e aksioneve të kompanive në afat të shkurtër, ato reduktojnë burimet e disponueshme për riinvestim te punëtorët, duke zgjeruar ndarjen midis atyre që kontrollojnë kapitalin dhe atyre që nuk e kontrollojnë.

Financializimi ka të bëjë më shpesh me nxjerrjen e vlerës dhe maksimizimin afatshkurtër të fitimit, sesa me krijimin e vlerës për hir të shoqërisë në tërësi. Për të arritur një rritje gjithëpërfshirëse, ne duhet të pranojmë se punëtorët janë krijuesit e vërtetë të vlerës dhe interesat e tyre duhet të jenë të zënë një vend parësor, në diskutimet rreth të ardhurave dhe shpërndarjes së pasurisë.

Në këtë kuptim, qëndrimi i ri i Partisë Laburiste të Mbretërisë së Bashkuar për të drejtat e punëtorëve është shqetësues. Në një përpjekje për të joshur drejtuesit e korporatave dhe për t’u dalë kundër pretendimeve se janë “anti-biznes”, Laburistët e kanë zbutur angazhimin e tyre të shpallur më parë, për mbrojtje më të forta për punëtorët. Megjithatë, rritja ekonomike e udhëhequr nga investimet, dhe të drejtat e punëtorëve nuk duhet të konsiderohen si prioritete konkurruese. Ekuilibrimi i angazhimit të korporatës me një përkushtim ndaj punëtorëve nuk është vetëm thelbësor për arritjen e rritjes ekonomike gjithëpërfshirëse; tashmë është vërtetuar se nxit produktivitetin dhe rritjen në terma afatgjatë.

Ekonomia nuk do të rritet vetë, në një drejtim të dëshirueshëm shoqëror. Siç e theksova 10 vjet më parë, shteti ka një rol të rëndësishëm sipërmarrës për të luajtur. Pas përpjekjeve të fundit të qeverive për të ristartuar ekonomitë e tyre pas pandemisë, është e qartë se kemi ende nevojë për një mendim të ri se si të arrijmë një rritje ekonomike që nuk është vetëm “e zgjuar”, por edhe e gjelbër dhe gjithëpërfshirëse.

Qeveritë kanë nevojë për udhërrëfyes të politikave ekonomike me qëllime të qarta, bazuar në atë që ka më shumë rëndësi për njerëzit dhe planetin. Mbështetja publike për bizneset duhet të kushtëzohet me investime të reja që do të “ndërtojnë më mirë të ardhmen” drejt një ekonomie reale më të gjelbër dhe më gjithëpërfshirëse. Kini parasysh Aktin e CHIPS dhe Shkencës të Shteteve të Bashkuara, i cili synon të stimulojë industrinë vendase të gjysmëpërçuesve. Ligji ndalon përdorimin e fondeve për kthimin e aksioneve dhe mund të imagjinohen kollaj dispozita shtesë, të cilat kërkojnë që fitimet e ardhshme të riinvestohen në trajnimin e fuqisë punëtore.

Por për ta çuar rritjen ekonomike në drejtimin e duhur, qeveritë duhet të bëjnë gjithashtu investime të orientuara drejt aftësive, mjeteve dhe institucioneve të tyre. Kontraktimi i jashtëm i kapaciteteve bazë ka dëmtuar aftësinë e tyre për t’iu përgjigjur nevojave dhe kërkesave në ndryshim, duke reduktuar përfundimisht potencialin e tyre për të krijuar rritje të qëllimshme dhe vlerë publike. Edhe më keq, ndërsa aftësitë dhe ekspertiza e sektorit publik janë zbrazur, ai është bërë më i ndjeshëm për t’u kapur nga interesa të fshehta.

Vetëm me kapacitetet dhe kompetencat e duhura qeveritë mund të mobilizojnë me sukses burimet dhe të koordinojnë përpjekjet me bizneset që janë të gatshme të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta. Një strategji industriale e orientuar nga misioni kërkon që sektori publik dhe privat të punojnë së bashku në mënyrë simbiotike. E bërë siç duhet, një qasje e tillë mund të maksimizojë përfitimet publike afatgjata dhe vlerën e palëve të interesuara: rritja e udhëhequr nga inovacioni bëhet sinonim i rritjes gjithëpërfshirëse.

Pyetja që duhet të bëjmë nuk është se sa rritje mund të arrijmë, por të çfarë lloji. Për të arritur një prodhim më të madh ekonomik që është gjithashtu gjithëpërfshirës dhe i qëndrueshëm, qeveritë do të duhet të përqafojnë potencialin e tyre për të qenë krijues të vlerave dhe forca të fuqishme që formësojnë ekonominë. Riorientimi i institucioneve  publike rreth misioneve ambicioze – në vend të obsesionit pas objektivave të ngushta të rritjes ekonomike – do të na lejojë të përballemi me sfidat e mëdha të shekullit të 21-të dhe të sigurojmë që ekonomia të rritet në drejtimin e duhur.

Mariana Mazzucato, Drejtoreshë Themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike, është Kryetare e Këshillit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë. / El Pais – Bota.al

Related Topics:
Continue Reading

Vendi

UBT dhe Coursera nisin partneritet strategjik për avancimin e arsimit dhe punësimit në Kosovë dhe Ballkanin Perëndimor

Published

3 hours ago

on

February 26, 2026

By

UBT ka kënaqësinë të njoftojë lansimin e një partneriteti strategjik me Coursera, platformën lider botërore të mësimit online. Ky bashkëpunim synon të rrisë cilësinë e arsimit, punësimit dhe zhvillimin e aftësive të së ardhmes për studentët, stafin akademik dhe administrativ në Kosovë dhe në mbarë Ballkanin Perëndimor.

Përmes këtij partneriteti, komuniteti i UBT-së do të ketë qasje në mijëra kurse online me cilësi të lartë, certifikata profesionale dhe specializime nga universitete prestigjioze globale dhe kompani lider të industrisë si Google, IBM dhe Microsoft.

Kjo iniciativë është e dizajnuar për të forcuar procesin e mësimit brenda UBT-së dhe për të nxitur një kulturë rajonale të të mësuarit gjatë gjithë jetës, inovacionit digjital dhe përgatitjes për karrierë.

“Ky partneritet me Coursera shënon një moment të rëndësishëm për UBT-në në 25-vjetorin e tij, si dhe për Kosovën dhe rajonin”, tha Themeluesi dhe Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi.

“Duke kombinuar ekspertizën arsimore të UBT-së me platformën globale të mësimit të Coursera-s, ne jemi të përkushtuar të rrisim cilësinë e arsimit dhe të zhvillojmë punësimin për studentët në Kosovë dhe Ballkanin Perëndimor. Së bashku, do ta pajisim gjeneratën e ardhshme me aftësitë e nevojshme për të pasur sukses në një treg pune global që po ndryshon me shpejtësi”, potencoi Rektori Hajrizi.

“Jemi të nderuar të bashkëpunojmë me UBT , një institucion në ballë të inovacionit arsimor në Ballkanin Perëndimor”, tha Andy Poole, nga Coursera.

Pikat kyçe të partneritetit strategjik:

  • Fokus në aftësitë e së ardhmes: Theksi i UBT-së në aftësitë digjitale, sipërmarrëse dhe teknike krijon një bazë të fortë për integrimin e kredencialeve të njohura nga industria, të ofruara përmes Coursera-s, në kurrikulën akademike.
  • Model inovativ i kampusit: Kampusi i vetë-qëndrueshëm i UBT-së “10-Minute City” shërben si një laborator i gjallë për pilotimin e qasjeve të reja arsimore, duke kombinuar mësimin fleksibil online të Coursera-s me laboratorë fizikë, klinika dhe partneritete me biznese.
  • Ndikim i zgjeruar rajonal: Ky bashkëpunim zgjeron qasjen në arsim cilësor online për studentët dhe profesionistët në Kosovë dhe në Ballkanin Perëndimor, duke e pozicionuar UBT-në si një qendër rajonale për zhvillimin e talenteve.

Ky bashkëpunim thekson përkushtimin e UBT për të ofruar arsim modern, fleksibil dhe të lidhur me standardet globale. Për Coursera-n, ky partneritet përfaqëson një mundësi për të bashkëpunuar me një institucion inovativ në formësimin e së ardhmes së arsimit të lartë, duke ndërthurur në mënyrë efektive mësimin online të klasit botëror me një kampus fizik dinamik dhe lidhje të forta me industrinë.

Continue Reading

Lajmet

Plot punë për policinë, raste të shumta anekënd Kosovës

Published

5 hours ago

on

February 26, 2026

By

Raporti i Policisë së Kosovës për 24 orët e fundit sjell të dhëna për shumë raste kriminale të ndodhura në anë të ndryshme të vendit.

Në Lipjan njoftohet për një grabitje në tentativë.  “Ankuesja femër  ka raportuar se deri sa ishte në vendin e saj të punës në market kishte hyrë një person i dyshuar me armë të mprehtë (thikë) dhe kishte tentuar të grabit gjësende, por i njëjti nuk kishte arrit të marrë asgjë dhe kishte ikur në drejtim të panjohur. Ankuesja është dërguar për tretman mjekësor në QKUK, Prishtinë pasi që e njëjta ishte e shqetësuar”, njofton Policia

Një vjedhje e rëndë është raportuar në Prishtinë. Sipas Policisë, është arrestuar i dyshuari kosovar, në PKK-Vërmicë nën dyshimin se i njëjti ka kryer veprën e cekur,  dhe disa (3) vepra të tjera të njëjta, më herët. Me vendim të prokurorit, i dyshuari pas intervistimit është dërguar në mbajtje.

Në Prishtinë është njoftuar edhe një rast të falsifikimit të parasë.  “Ankuesja femër – përfaqësuese e bankës komerciale, ka raportuar se klientë të ndryshëm nga data 18.03.2025 deri tani kanë deponuar bankënota të ndryshme dhe monedha metalike në vlerë të përgjithshme 4558 euro, të cilat dyshohet të jenë të falsifikuara”.

Po në kryeqytet është njoftuar për një rast të armëmbajtjes pa leje. “Janë shoqëruar në stacionin policor dy të dyshuar meshkuj kosovarë, pasi që gjatë kontrollit të tyre janë gjetur dhe sekuestruar dy armë zjarri me nga një karikatorë dhe 19 fishekë si dhe një armë e mprehtë (thikë)”, njoftoi Policia

Në Prishtinë u gjetën edhe narkotikë. Policia njoftoi se ka shoqëruar në stacionin policor një të dyshuar, pasi që gjatë kontrollit te i njëjti është gjetur dhe sekuestruar substancë e dyshuar narkotike me peshë rreth 4 gramë.

Në Drenas është  njoftuar për një person të zhdukur. Sipas Policisë, “ankuesi  ka raportuar se djali i tij- i mitur ka dalë nga shtëpia dhe nuk dihet vendndodhja e tij. Rasti duke u hetuar”.

Arrestimet për dallavere më vota po vazhdojnë ende. “Më 25.02.2026 janë arrestuar 15 (pesëmbëdhjetë) të dyshuar, nën dyshimin se të njëjtit me datën e cekur kanë falsifikuar rezultatet e votimit. Me vendim të prokurorit, të dyshuarit pas intervistimit janë liruar në procedurë të rregullt”, njoftoi Policia.

Drogë është gjetur edhe në Gjilan. ”Është shoqëruar në stacionin policor i dyshuari mashkull kosovar, pasi që gjatë kontrollit tek i njëjti është gjetur dhe sekuestruar substancë e dyshuar narkotike e llojit marihuanë me peshë rreth 5.84 gramë. Me vendim të prokurorit pas intervistimit rasti procedohet në procedurë të rregullt”, njoftoi Policia.

Një rast i pranimit të ryshfetit në sektorin privat është njoftuar në Ferizaj. Aty janë arrestuar dy të dyshuar zyrtarë të KEDS-it, pasi të njëjtit nga viktima mashkull kosovar, në formë ryshfeti kanë pranuar 400 euro para të gatshme, me premtim se do t’ia zëvendësojnë njehsorin elektrik për kohë të shkurtër.  Me vendim të prokurorit, të dyshuarit pas intervistimit janë dërguar në mbajtje.

Drogë u gjet edhe në Prizren. “Është arrestuar i dyshuari mashkull kosovar, pasi që gjatë kontrollit tek i njëjti është gjetur dhe sekuestruar një qese me substancë të dyshuar narkotike e llojit marihuanë me peshë rreth 5.39 gramë. Pas intervistimit me vendim të prokurorit i dyshuari është liruar në procedurë të rregullt”, njoftoi Policia.

Një rast i lëndimit të lehtë është shënuar në Suharekë.  Sipas Policisë: Ankuesi  kosovar ka raportuar se i dyshuari  kosovar, e kishte sulmuar fizikisht. Në vendin e ngjarjes i dyshuari nën ndikim të alkoolit kishte sulmuar dhe një zyrtar policor viktimën mashkull kosovar, cili ishte jashtë detyrës zyrtare. Viktima ka pranuar tretman mjekësor, ndërsa i dyshuari është arrestuar dhe pas intervistimit me vendim të prokurorit është liruar në procedurë të rregullt”.

Një rast i vjedhjes është shënuar në Prizren. Aty është arrestuar i dyshuari shtetas i Shqipërisë, i cili është kapur në flagrancë në tregun e qytetit, pasi që i njëjti viktimës  kosovar, i kishte vjedhur portofolin në të cilin kishte dokumente dhe 75 € para të gatshme. Njësitet policore në vendin e ngjarjes kanë gjetur vetëm portofolin me dokumente. Me vendim të prokurorit, i dyshuari pas intervistimit është dërguar në mbajtje.

Continue Reading

Lajmet

2869 tiketa në trafik në 24 orë!

Published

6 hours ago

on

February 26, 2026

By

Dita e djeshme duket të ketë qenë mjaft aktive për Policinë e Kosovës, së paku sa i përket tiketave për kundërvajtje në trafik.

Sipas raportit ditor, gjatë 24 orëve të fundit janë shqiptuar hiç më pak se 2869 tiketa. Lartësia e dënimeve nuk specifikohet, por del të jetë bukur dobiprurëse për shtetin e rëndesë për xhepat e shoferëve.

Nga raporti del se, në këtë periudhë kanë ndodhur 23 aksidente trafiku  me të lëndua, 37 aksidente trafiku  me dëme materiale.

Gjithashtu, janë arrestuar 41 persona, prej tyre në mbajtje janë dërguar 13. Tre veta janë dërguar në vuajtje të dënimit.

Continue Reading

Lajmet

REL: KE-ja propozon heqjen e roaming-ut për vendet e Ballkanit Perëndimor

Published

23 hours ago

on

February 25, 2026

By

Komisioni Evropian (KE) ka propozuar nisjen e negociatave me gjashtë vendet e Ballkani Perëndimor për t’i përfshirë ato në regjimin e Bashkimi Evropian “Roam Like at Home” (Pa tarifa shtesë).

Programi i Komisionit Evropian “Roam Like at Home” është një rregullore e BE-së që u mundëson përdoruesve të telefonisë mobile të përdorin telefonat e tyre në shtetet e tjera anëtare me të njëjtat çmime si në vendin e tyre.

Kjo do të thotë se gjatë përdorimit të telefonit mobil në zonën e Bashkimi Evropian nuk ka kosto shtesë roaming-u për thirrjet, mesazhet SMS dhe përdorimin e internetit.

Komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, vlerësoi se kostot e roaming-ut paraqesin problem për qytetarët në shtetet e Ballkanit Perëndimor.

“Tarifat e roaming-ut janë problem në gjithë Ballkanin Perëndimor. Për punëtorët që punojnë jashtë vendit dhe familjet që telefonojnë më të dashurit e tyre jashtë vendit. Faturat e papritura kur udhëtoni janë diçka që ne më nuk e pranojmë në BE. Sot propozojmë nisjen e bisedimeve për ta përfshirë në këtë edhe Ballkanin Perëndimor”, shkroi Kos në X.

Me propozimin për nisjen e bisedimeve, Komisioni Evropian kërkon miratimin e Këshilli i BE-së për hapjen e negociatave me partnerët nga Ballkani Perëndimor. Pasi Këshilli ta miratojë këtë kërkesë, Komisioni Evropian do të negociojë marrëveshje dypalëshe me secilin shtet të rajonit.

Pasi marrëveshjet për këtë çështje të përmbyllen me sukses, ato do të hapin rrugën që Ballkani Perëndimor të bëhet pjesë e zonës “Roam Like at Home” në BE.

Pas finalizimit të marrëveshjeve dhe harmonizimit të plotë me rregullat e BE-së për roaming-un, qytetarët që udhëtojnë mes BE-së dhe Ballkanit Perëndimor do të mund të realizojnë thirrje, të dërgojnë mesazhe dhe të përdorin shërbime të internetit, pa tarifa shtesë të roaming-ut.

Bashkimi Evropian e ka iniciuar “Roam Like at Home” në qershor të vitit 2017. Ai zbatohet për shtetet anëtare të BE-së dhe vendet e zonës ekonomike evropiane. Në janar të këtij viti, rregullorja u zgjerua edhe për Ukrainën dhe Moldavinë.

Aktualisht, nuk ka konfirmim nga Komisioni Evropian se kur mund të nisë zbatimi i kësaj rregulloreje për vendet e rajonit, pasi sipas zyrtarëve të KE-së gjithçka varet nga negociatat me institucionet përkatëse në rajon.

Zëdhënësi i Komisionit Evropian, Ricardo Cardoso, pranoi se bëhet fjalë për një proces të ndërlikuar.

“Afatet kohore varen nga gatishmëria e secilit prej partnerëve nga Ballkani Perëndimor për të përmbyllur marrëveshje dypalëshe me BE-në dhe për të siguruar harmonizimin e tyre të plotë me legjislacionin përkatës”, tha zëdhënësi i KE-së.

Të gjashtë shtetet e Ballkanit Perëndimor – Kosova, Shqipëria, Serbia, Mali i Zi, Bosnje dhe Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut – po ashtu synojnë që një ditë të bëhen anëtare të bllokut. Nga të gjashtë vendet, Kosova është e fundit në rrugën evropiane, pasi është shteti i vetëm që nuk ka status të vendit kandidat. Prishtina ka aplikuar për anëtarësim në BE në fund të vitit 2022. /REL/

 

Continue Reading

Të kërkuara