Lajmet

Pyetja e vërtetë që duhet të bëjmë për rritjen ekonomike

Nga Mariana Mazzucato.

Published

on

Mariana Mazzucato

Nga debatet e politikave të nivelit të lartë dhe manifestet politike deri te lajmet e përditshme, ankthi për rritjen ekonomike është kudo. Në Gjermani, buxheti i fundit i qeverisë identifikon rritjen më të fortë si një prioritet kryesor. Në Indi, udhëheqësit janë të etur për të rimarrë vendin si ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë. Në Kinë, ku prespektiva e deflacionit është shfaqur në horizont, qeveria është e shqetësuar për arritjen e objektivit të saj, për një rritje ekonomike prej 5% për këtë vit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Keir Starmer, kreu i Partisë Laburiste në opozitë, është zotuar të sigurojë rritjen më të lartë të qëndrueshme në G7 nëse merr pushtet, dhe konservatorët në pushtet shprehin ambicie të ngjashme (kujtoni mantrën e ish-kryeministres Liz Truss: “rritje, rritje dhe rritje”).

Por vendosja e rritjes ekonomike në qendër të politikëbërjes është gabim. Edhe pse e rëndësishme, rritja në abstrakt nuk është një qëllim apo mision koherent. Përpara se të angazhohen për objektiva të veçantë (qoftë rritja e PBB-së, prodhimi i përgjithshëm e kështu me radhë), qeveritë duhet të fokusohen në drejtimin që duhet të marrë ekonomia. Në fund të fundit, çfarë dobie ka një rritje ekonomike e lartë, nëse arritja e saj kërkon kushte të këqija pune apo një industri në zgjerim të lëndëve djegëse fosile?

Për më tepër, qeveritë kanë qenë më të suksesshme në katalizimin e rritjes ekonomike, kur kanë ndjekur qëllime të tjera – duke mos e trajtuar rritjen si objektiv në vetvete. Misioni i NASA-s për të dërguar një njeri në Hënë (dhe për ta rikthyer shëndoshë e mirë) solli risi në hapësirën ajrore, materiale, në elektronikë, ushqim dhe softuerë, që më vonë do të sillnin vlerë të shtuar të konsiderueshme, ekonomike dhe tregtare. Por NASA nuk u nis për të krijuar këto teknologji, dhe për këtë arsye, ndoshta nuk do t’i kishte zhvilluar kurrë ato nëse misioni i saj do të kishte qenë thjesht për të rritur prodhimin.

Njësoj me këtë, interneti erdhi e u shfaq nga nevoja për të bërë që satelitët të komunikonin me njëri-tjetrin. Për shkak të adoptimit të gjerë të tij, PBB-ja dixhitale është rritur 2.5 herë më shpejt se PBB-ja fizike gjatë dekadës së kaluar dhe tani ekonomia dixhitale është në rrugën e duhur për të arritur vlerën e 20.8 trilion dollarëve, deri në vitin 2025. Sërish, shifra të tilla rritjeje ekonomike janë rezultat i angazhimit me mundësitë që ofron dixhitalizimi; rritja ekonomike në vetvete nuk ishte qëllimi.

Në vend që të fokusohen në përshpejtimin e rritjes së PBB-së dixhitale, qeveritë duhet të synojnë ngushtimin e hendekut dixhital dhe të sigurojnë që rritja aktuale dhe e ardhshme të mos bazohet në abuzimin e kompanive të Big Tech, me fuqinë e tregut. Duke pasur parasysh se sa shpejt po përparon inteligjenca artificiale, kemi nevojë urgjente për qeveri që mund të formësojnë revolucionin e ardhshëm teknologjik, në interes të publikut.

NXitja e rritjes ekonomike në një drejtim më gjithëpërfshirës do të thotë largim nga financimi i veprimtarisë ekonomike dhe riangazhim për investime në ekonominë reale. Siç janë gjërat, shumë kompani jo-financiare (përfshirë prodhuesit) po shpenzojnë më shumë për blerjen e aksioneve dhe pagesat e dividentëve, sesa për kapitalin njerëzor, makineritë dhe kërkimin e zhvillimin. Ndërsa aktivitete të tilla mund të rrisin çmimin e aksioneve të kompanive në afat të shkurtër, ato reduktojnë burimet e disponueshme për riinvestim te punëtorët, duke zgjeruar ndarjen midis atyre që kontrollojnë kapitalin dhe atyre që nuk e kontrollojnë.

Financializimi ka të bëjë më shpesh me nxjerrjen e vlerës dhe maksimizimin afatshkurtër të fitimit, sesa me krijimin e vlerës për hir të shoqërisë në tërësi. Për të arritur një rritje gjithëpërfshirëse, ne duhet të pranojmë se punëtorët janë krijuesit e vërtetë të vlerës dhe interesat e tyre duhet të jenë të zënë një vend parësor, në diskutimet rreth të ardhurave dhe shpërndarjes së pasurisë.

Në këtë kuptim, qëndrimi i ri i Partisë Laburiste të Mbretërisë së Bashkuar për të drejtat e punëtorëve është shqetësues. Në një përpjekje për të joshur drejtuesit e korporatave dhe për t’u dalë kundër pretendimeve se janë “anti-biznes”, Laburistët e kanë zbutur angazhimin e tyre të shpallur më parë, për mbrojtje më të forta për punëtorët. Megjithatë, rritja ekonomike e udhëhequr nga investimet, dhe të drejtat e punëtorëve nuk duhet të konsiderohen si prioritete konkurruese. Ekuilibrimi i angazhimit të korporatës me një përkushtim ndaj punëtorëve nuk është vetëm thelbësor për arritjen e rritjes ekonomike gjithëpërfshirëse; tashmë është vërtetuar se nxit produktivitetin dhe rritjen në terma afatgjatë.

Ekonomia nuk do të rritet vetë, në një drejtim të dëshirueshëm shoqëror. Siç e theksova 10 vjet më parë, shteti ka një rol të rëndësishëm sipërmarrës për të luajtur. Pas përpjekjeve të fundit të qeverive për të ristartuar ekonomitë e tyre pas pandemisë, është e qartë se kemi ende nevojë për një mendim të ri se si të arrijmë një rritje ekonomike që nuk është vetëm “e zgjuar”, por edhe e gjelbër dhe gjithëpërfshirëse.

Qeveritë kanë nevojë për udhërrëfyes të politikave ekonomike me qëllime të qarta, bazuar në atë që ka më shumë rëndësi për njerëzit dhe planetin. Mbështetja publike për bizneset duhet të kushtëzohet me investime të reja që do të “ndërtojnë më mirë të ardhmen” drejt një ekonomie reale më të gjelbër dhe më gjithëpërfshirëse. Kini parasysh Aktin e CHIPS dhe Shkencës të Shteteve të Bashkuara, i cili synon të stimulojë industrinë vendase të gjysmëpërçuesve. Ligji ndalon përdorimin e fondeve për kthimin e aksioneve dhe mund të imagjinohen kollaj dispozita shtesë, të cilat kërkojnë që fitimet e ardhshme të riinvestohen në trajnimin e fuqisë punëtore.

Por për ta çuar rritjen ekonomike në drejtimin e duhur, qeveritë duhet të bëjnë gjithashtu investime të orientuara drejt aftësive, mjeteve dhe institucioneve të tyre. Kontraktimi i jashtëm i kapaciteteve bazë ka dëmtuar aftësinë e tyre për t’iu përgjigjur nevojave dhe kërkesave në ndryshim, duke reduktuar përfundimisht potencialin e tyre për të krijuar rritje të qëllimshme dhe vlerë publike. Edhe më keq, ndërsa aftësitë dhe ekspertiza e sektorit publik janë zbrazur, ai është bërë më i ndjeshëm për t’u kapur nga interesa të fshehta.

Vetëm me kapacitetet dhe kompetencat e duhura qeveritë mund të mobilizojnë me sukses burimet dhe të koordinojnë përpjekjet me bizneset që janë të gatshme të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta. Një strategji industriale e orientuar nga misioni kërkon që sektori publik dhe privat të punojnë së bashku në mënyrë simbiotike. E bërë siç duhet, një qasje e tillë mund të maksimizojë përfitimet publike afatgjata dhe vlerën e palëve të interesuara: rritja e udhëhequr nga inovacioni bëhet sinonim i rritjes gjithëpërfshirëse.

Pyetja që duhet të bëjmë nuk është se sa rritje mund të arrijmë, por të çfarë lloji. Për të arritur një prodhim më të madh ekonomik që është gjithashtu gjithëpërfshirës dhe i qëndrueshëm, qeveritë do të duhet të përqafojnë potencialin e tyre për të qenë krijues të vlerave dhe forca të fuqishme që formësojnë ekonominë. Riorientimi i institucioneve  publike rreth misioneve ambicioze – në vend të obsesionit pas objektivave të ngushta të rritjes ekonomike – do të na lejojë të përballemi me sfidat e mëdha të shekullit të 21-të dhe të sigurojmë që ekonomia të rritet në drejtimin e duhur.

Mariana Mazzucato, Drejtoreshë Themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike, është Kryetare e Këshillit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë. / El Pais – Bota.al

Vendi

Arrestohet një gjyqtar i Gjykatës Themelore në Prishtinë për keqpërdorim të detyrës zyrtare

Published

on

By

Policia e Kosovës dhe Prokuroria Speciale e Republikës së Kosovës kanë njoftuar përmes një komunikate të përbashkët se kanë arrestuar gjyqtarin me inicialet A.G., nga Gjykata Themelore në Prishtinë, nën dyshimin për kryerjen e veprës penale “Keqpërdorimi i detyrës zyrtare”.

Arrestimi erdhi pas një hetimi intensiv disa-mujor të zhvilluar nga Prokuroria Speciale në bashkëpunim me Njësinë e Veçantë Hetimore të Policisë së Kosovës.

Sipas organeve të drejtësisë, provat e mbledhura gjatë kësaj periudhe kanë krijuar bazën e mjaftueshme për ndërmarrjen e masës së arrestimit:

“Bazuar në të dhënat dhe provat e siguruara gjatë hetimit, Prokuroria Speciale ka vlerësuar se ekziston dyshimi i arsyeshëm për përfshirje në veprën penale për të cilën është ndërmarrë masa e arrestimit”, thuhet në komunikatë.

Organet e hetimit bënë të ditur se detaje të tjera nuk mund të bëhen publike për momentin, me qëllim të ruajtjes së integritetit të procesit dhe respektimit të parimit të prezumimit të pafajësisë.

“Prokuroria Speciale dhe Policia e Kosovës mbeten të përkushtuara në luftimin e korrupsionit, keqpërdorimit të detyrës zyrtare dhe veprave të tjera penale, duke vepruar në përputhje me ligjin dhe me standardet e drejtësisë penale”, përmbyllet njoftimi i përbashkët. /E.A/

 

Continue Reading

Vendi

Automobilistika, zhvillimi i dronëve, robotika dhe space engineering, profesione të reja që mund t’i studiosh në UBT

Published

on

By

Automobilistika, automjetet elektrike, robotika, dronët, inteligjenca artificiale, prodhimi i mençur dhe teknologjitë hapësinore nuk janë më vetëm tema të së ardhmes. Në UBT, këto fusha po bëhen pjesë e një programi bashkëkohor të Inxhinierisë Mekanike, duke u ofruar të rinjve në Kosovë mundësinë të përgatiten për profesionet dhe industritë që po ndryshojnë botën.

Këtë perspektivë synon të sjellë programi Bachelor i Shkencave në Inxhinieri e Mekanike në UBT – një program që ndërthur bazat e forta të inxhinierisë me teknologjitë moderne dhe mundësitë e specializimit në fusha që po transformojnë industrinë globale.

Për herë të parë, automobilistika si një nga drejtimet e specializimit

Një nga elementet më tërheqëse për gjeneratën e re të studentëve është Inxhinieria e Automjeteve.

Në vend që automobilistika të shihet vetëm si mekanikë tradicionale, studentët njihen me zhvillimet e reja të industrisë së automjeteve dhe me teknologjitë që po ndryshojnë mënyrën se si projektohen, prodhohen dhe përdoren automjetet.

Përmes këtij koncentrimi, studentët mund të orientohen drejt fushave si:

  • Dinamika e Automjeteve;
  • Sistemet e Automjeteve;
  • Automjetet Hibride dhe Elektrike;
  • Mirëmbajtja dhe Diagnostifikimi i Automjeteve;
  • Siguria dhe Standardet e Transportit.

Kjo e bën automobilistikën një nga mundësitë më interesante për të rinjtë që e shohin veten në industrinë e automjeteve të gjeneratës së re – nga automjetet elektrike deri te sistemet inteligjente të transportit.

Nga ideja e një droni te Inxhinieria Aeronautike

Një tjetër drejtim që mund të tërheqë veçanërisht të rinjtë është Inxhinieria Aeronautike.

Studentët mund të eksplorojnë fusha si aerodinamika, dinamika e fluturimit, strukturat dhe materialet e avionëve, sistemet shtytëse dhe të fuqisë, mekanika e lodhjes dhe thyerjes, si dhe mjetet ajrore pa pilot – dronët.

Kjo do të thotë se një student me pasion për teknologjinë ajrore nuk duhet ta shohë më këtë fushë si diçka që i përket vetëm industrive të huaja.

Nga projektimi i një strukture fluturuese deri te zhvillimi i sistemeve për mjete ajrore pa pilot, aeronautika mund të bëhet pjesë e rrugëtimit të tij akademik në Kosovë.

Hapi tjetër: teknologjitë hapësinore dhe Space Engineering

Njohuritë në aerodinamikë, materiale, sisteme shtytëse, mekanikë, automatizim dhe mjete ajrore krijojnë bazë për t’u orientuar edhe drejt fushave të avancuara të Space Engineering dhe teknologjive të lidhura me eksplorimin dhe sistemet hapësinore.

Për një gjeneratë që është rritur me satelitët, misionet hapësinore, raketat e ripërdorshme dhe teknologjitë autonome, kjo përfaqëson një mundësi për ta parë inxhinierinë nga një këndvështrim krejt tjetër.

Nga projektimi i një komponenti mekanik deri te sistemet që duhet të funksionojnë në kushte ekstreme – inxhinieria hapësinore fillon me bazat e forta inxhinierike.

Robotë, inteligjencë artificiale dhe fabrika të mençura

Koncentrimi Prodhimi i Mençur i orienton studentët drejt teknologjive si:

  • Robotët industrialë;
  • Fabrikat e mençura dhe IoT në industri;
  • Inteligjenca Artificiale në sistemet e prodhimit;
  • Teknologjitë e prodhimit aditiv;
  • Mirëmbajtja parashikuese dhe monitorimi i gjendjes.

Studenti nuk përgatitet vetëm për të kuptuar se si funksionon një makinë, por edhe për të kuptuar se si makinat mund të komunikojnë, automatizohen dhe funksionojnë në sisteme të integruara.

Një nga komponentët më të rëndësishëm të programit është orientimi praktik.

Laboratorët ofrojnë mundësi për punë me sisteme të avancuara të prodhimit dhe automatizimit, duke përfshirë sisteme fleksibile të prodhimit, PLC, pneumatikë dhe elektropneumatikë, sensorë, sisteme matëse, motorë AC, robotikë dhe teknologji të tjera të përdorura në industri.

Studentët mund të mësojnë përmes projekteve, eksperimenteve, simulimeve, punës laboratorike dhe praktikës profesionale, duke e lidhur teorinë e fituar në auditor me problemet reale të industrisë.

Ky është një ndryshim i rëndësishëm në mënyrën se si mund të përjetohet studimi i inxhinierisë:

  • më pak teori të shkëputur nga realiteti dhe më shumë mundësi për të projektuar, ndërtuar, testuar dhe përmirësuar.

Pesë rrugë, një profesion i së ardhmes

Programi u jep studentëve mundësinë që gjatë studimeve të orientohen në fusha të ndryshme të Inxhinierisë Mekanike:

Inxhinieri e Dizajnit dhe Prodhimit

Për ata që duan të projektojnë produkte, të punojnë me CAD/CAM, CNC, metoda të elementeve të fundme dhe teknologji moderne të prodhimit.

Termoenergjetikë dhe Energji e Ripërtëritshme

Për studentët që duan të merren me energjinë e së ardhmes, sistemet e ngrohjes, ventilimit, kondicionimit, efiçiencën energjetike dhe zhvillimin e qëndrueshëm.

Prodhimi i Mençur

Për ata që duan robotë, AI, IoT, automatizim dhe fabrika inteligjente.

Inxhinieria e Automjeteve

Për të apasionuarit pas automobilistikës, automjeteve elektrike dhe hibride, sistemeve të automjeteve dhe teknologjive të transportit.

Inxhinieria Aeronautike

Për ata që ëndërrojnë avionët, dronët, aerodinamikën dhe teknologjitë ajrore.

Programi Bachelor i Shkencave në Inxhinieri e Mekanike zhvillohet në nivelin NQF 6 dhe përfshin 180 ECTS, me një strukturë studimore që kombinon lëndët fundamentale të inxhinierisë me specializime të orientuara drejt industrisë.

Gjatë studimeve, studentët përballen me matematikë, fizikë, mekanikë, shkencën e materialeve, CAD/CAM, termodinamikë, inxhinieri elektrike dhe elektronike, prodhim, sisteme mekatronike, automatizim dhe menaxhim të projekteve – përpara se të thellohen në fushën e tyre të preferuar.

Kjo krijon një profil të gjerë profesional: inxhinier që kupton mekanikën, teknologjinë, prodhimin dhe sistemet moderne.

Industria po kërkon profesionistë që dinë të mendojnë përtej një disipline të vetme.

APLIKO TANI ONLINE!

Continue Reading

Vendi

Kurti iu bën thirrje partive për takim: Të diskutojmë emrat për presidentin

Published

on

By

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, ka thënë të premten se partitë politike duhet të fillojnë diskutimet edhe për emrat konkretë të kandidatëve për presidentin e ardhshëm, me qëllim që të arrihet një marrëveshje dhe të shmangen zgjedhjet e reja.

“Duhet të fillojmë të flasim edhe me emra, sepse po humbim shumë kohë, por më së shumti humbim duke shkuar në zgjedhje”, tha Kurti.

Ai tha se presidenti i ardhshëm duhet të jetë “konsensual”, gjithëpërfshirës dhe të ketë mbështetje sa më të gjerë në Kuvend dhe në mesin e qytetarëve.

Kurti bëri të ditur se mbrëmë u ka shkruar kryetarëve të PDK-së, LDK-së dhe Aleancës, duke u kërkuar takim për të diskutuar për presidentin.

“Duam që për këtë të merremi vesh paraprakisht në mënyrë që të evitojmë zgjedhjet”, tha ai.

Ai vlerësoi se në Kosovë ka “me dhjetëra” personalitete nga jeta akademike, politike dhe shoqërore, përfshirë persona që kanë kontribuar në luftë dhe në shtetndërtim, që mund të konsiderohen për këtë post.

Deklaratat e Kurtit vijnë një ditë pasi LDK-ja njoftoi se tërhiqet nga negociatat për poste me LVV-në dhe se nuk kërkon asnjë pozitë institucionale, por do të votojë për një figurë jopartiake për president.

Ndërkohë, PDK-ja dhe AAK-ja qëndruan edhe të premten në sallën e Kuvendit, duke kërkuar vazhdimin e seancës konstituive, ndonëse për sot nuk është thirrur seancë.

Ata po kërkojnë që të vazhdojë seanca konstituive e Kuvendit, e cila ka mbetur e ndërprerë në kuadër të përpjekjeve për konstituimin e legjislaturës së re.

“LVV-ja e ka kaluar një kufi që nuk është dashur ta kalojnë kurrë. Ata qëllimshëm e kanë shkelur afatin kushtetues për konstituimin e Kuvendit”, tha kryetari i PDK-së, Bedri Hamza, në foltoren e Kuvendit.

PDK-ja dhe Aleanca kanë qëndruar në Kuvend edhe gjatë ditëve të kaluara, duke kërkuar që puna e Kuvendit të vazhdojë, ndërsa përplasjet me deputetët e Lëvizjes Vetëvendosje janë shoqëruar edhe me tensione në sallë.

Në anën tjetër, Lëvizja Vetëvendosje ka insistuar se para vazhdimit të procedurave për konstituimin e Kuvendit duhet të arrihet një marrëveshje politike për zgjedhjen e presidentit të ardhshëm.

Kriza institucionale në Kosovë po vazhdon prej përplasjes mbi mënyrën se si duhet të procedohet me konstituimin e Kuvendit dhe zgjedhjen e presidentit.

Pas zgjedhjeve të 7 qershorit, LVV-ja doli partia e parë me 53 deputetë, PDK-ja me 22, LDK-ja me 18 dhe AAK-ja me shtatë.

Zgjedhjet e qershorit u shkaktuan pikërisht për çështjen e presidentit, pasi palët nuk arritën konsensus, pasi Vjosa Osmanit i përfundoi mandati pesëvjeçar në krye të shtetit në prill.

LVV-ja e Kurtit ka fituar mandate të mjaftueshme për të konstituuar Kuvendin dhe për të votuar Qeverinë e re – duke llogaritur edhe në votat e partive të minoriteteve joshumicë.

Megjithatë, për zgjedhjen e presidentit nevojitet prania e 80 deputetëve në Kuvendin me 120 vende që votimi për presidentin e Kosovës të jetë i vlefshëm. /REL/

 

Continue Reading

Lajmet

Hamza: Kurti, Haxhiu e Dehari shkelën Kushtetutën, situata ka kaluar në krizë institucionale

Published

on

By

Kryetari i Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza, ka mbajtur një konferencë për media nga foltorja e sallës së Kuvendit, ku ka kërkuar thirrjen e menjëhershme të seancës konstituive dhe ka akuzuar udhëheqësinë aktuale për shkelje të qëllimshme të ligjit me të cilin funksionon shteti.

Hamza deklaroi se kryeministri në detyrë Albin Kurti, ushtruesja e detyrës së presidentes Albulena Haxhiu, si dhe kryesuesi i seancës Avni Dehari, kanë kaluar çdo kufi duke shkelur afatet kushtetuese dhe aktvendimet e fundit të gjyqësorit.

“Jemi sot këtu së bashku me deputetët tanë dhe deputetët e Aleancës sepse LVV, Kurti, Haxhiu dhe Dehari e kanë kaluar një kufi që nuk është dashur ta kalojnë kurrë. Ata qëllimisht e kanë shkelur afatin kushtetues për konstituimin e Kuvendit dhe vendimin e fundit të Gjykatës Kushtetuese, jo një afat të vendosur nga PDK, jo nga opozita por nga Kushtetuta e Republikës së Kosovës”, tha Hamza.

Udhëheqësi i PDK-së nëvizoi se vendi nuk po përballet më vetëm me bllokadë politike, por me një krizë të thellë të vetë institucioneve.

“Sot nuk kemi më vetëm kriza politike, por edhe kriza kushtetuese dhe institucionale. Institucionet po funksionojnë në një terren të pasigurt me shkelje kushtetuese, me shkelje të Rregullores së Kuvendit ndërsa përgjegjësia politike po shtyhet nga një ditë politike. Kjo nuk është normale dhe nuk do lejojmë të bëhet normale”, përfundoi ai. /E.A/

Continue Reading

Të kërkuara