Lajmet

Pyetja e vërtetë që duhet të bëjmë për rritjen ekonomike

Nga Mariana Mazzucato.

Published

3 years ago

on

Mariana Mazzucato

Nga debatet e politikave të nivelit të lartë dhe manifestet politike deri te lajmet e përditshme, ankthi për rritjen ekonomike është kudo. Në Gjermani, buxheti i fundit i qeverisë identifikon rritjen më të fortë si një prioritet kryesor. Në Indi, udhëheqësit janë të etur për të rimarrë vendin si ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë. Në Kinë, ku prespektiva e deflacionit është shfaqur në horizont, qeveria është e shqetësuar për arritjen e objektivit të saj, për një rritje ekonomike prej 5% për këtë vit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Keir Starmer, kreu i Partisë Laburiste në opozitë, është zotuar të sigurojë rritjen më të lartë të qëndrueshme në G7 nëse merr pushtet, dhe konservatorët në pushtet shprehin ambicie të ngjashme (kujtoni mantrën e ish-kryeministres Liz Truss: “rritje, rritje dhe rritje”).

Por vendosja e rritjes ekonomike në qendër të politikëbërjes është gabim. Edhe pse e rëndësishme, rritja në abstrakt nuk është një qëllim apo mision koherent. Përpara se të angazhohen për objektiva të veçantë (qoftë rritja e PBB-së, prodhimi i përgjithshëm e kështu me radhë), qeveritë duhet të fokusohen në drejtimin që duhet të marrë ekonomia. Në fund të fundit, çfarë dobie ka një rritje ekonomike e lartë, nëse arritja e saj kërkon kushte të këqija pune apo një industri në zgjerim të lëndëve djegëse fosile?

Për më tepër, qeveritë kanë qenë më të suksesshme në katalizimin e rritjes ekonomike, kur kanë ndjekur qëllime të tjera – duke mos e trajtuar rritjen si objektiv në vetvete. Misioni i NASA-s për të dërguar një njeri në Hënë (dhe për ta rikthyer shëndoshë e mirë) solli risi në hapësirën ajrore, materiale, në elektronikë, ushqim dhe softuerë, që më vonë do të sillnin vlerë të shtuar të konsiderueshme, ekonomike dhe tregtare. Por NASA nuk u nis për të krijuar këto teknologji, dhe për këtë arsye, ndoshta nuk do t’i kishte zhvilluar kurrë ato nëse misioni i saj do të kishte qenë thjesht për të rritur prodhimin.

Njësoj me këtë, interneti erdhi e u shfaq nga nevoja për të bërë që satelitët të komunikonin me njëri-tjetrin. Për shkak të adoptimit të gjerë të tij, PBB-ja dixhitale është rritur 2.5 herë më shpejt se PBB-ja fizike gjatë dekadës së kaluar dhe tani ekonomia dixhitale është në rrugën e duhur për të arritur vlerën e 20.8 trilion dollarëve, deri në vitin 2025. Sërish, shifra të tilla rritjeje ekonomike janë rezultat i angazhimit me mundësitë që ofron dixhitalizimi; rritja ekonomike në vetvete nuk ishte qëllimi.

Në vend që të fokusohen në përshpejtimin e rritjes së PBB-së dixhitale, qeveritë duhet të synojnë ngushtimin e hendekut dixhital dhe të sigurojnë që rritja aktuale dhe e ardhshme të mos bazohet në abuzimin e kompanive të Big Tech, me fuqinë e tregut. Duke pasur parasysh se sa shpejt po përparon inteligjenca artificiale, kemi nevojë urgjente për qeveri që mund të formësojnë revolucionin e ardhshëm teknologjik, në interes të publikut.

NXitja e rritjes ekonomike në një drejtim më gjithëpërfshirës do të thotë largim nga financimi i veprimtarisë ekonomike dhe riangazhim për investime në ekonominë reale. Siç janë gjërat, shumë kompani jo-financiare (përfshirë prodhuesit) po shpenzojnë më shumë për blerjen e aksioneve dhe pagesat e dividentëve, sesa për kapitalin njerëzor, makineritë dhe kërkimin e zhvillimin. Ndërsa aktivitete të tilla mund të rrisin çmimin e aksioneve të kompanive në afat të shkurtër, ato reduktojnë burimet e disponueshme për riinvestim te punëtorët, duke zgjeruar ndarjen midis atyre që kontrollojnë kapitalin dhe atyre që nuk e kontrollojnë.

Financializimi ka të bëjë më shpesh me nxjerrjen e vlerës dhe maksimizimin afatshkurtër të fitimit, sesa me krijimin e vlerës për hir të shoqërisë në tërësi. Për të arritur një rritje gjithëpërfshirëse, ne duhet të pranojmë se punëtorët janë krijuesit e vërtetë të vlerës dhe interesat e tyre duhet të jenë të zënë një vend parësor, në diskutimet rreth të ardhurave dhe shpërndarjes së pasurisë.

Në këtë kuptim, qëndrimi i ri i Partisë Laburiste të Mbretërisë së Bashkuar për të drejtat e punëtorëve është shqetësues. Në një përpjekje për të joshur drejtuesit e korporatave dhe për t’u dalë kundër pretendimeve se janë “anti-biznes”, Laburistët e kanë zbutur angazhimin e tyre të shpallur më parë, për mbrojtje më të forta për punëtorët. Megjithatë, rritja ekonomike e udhëhequr nga investimet, dhe të drejtat e punëtorëve nuk duhet të konsiderohen si prioritete konkurruese. Ekuilibrimi i angazhimit të korporatës me një përkushtim ndaj punëtorëve nuk është vetëm thelbësor për arritjen e rritjes ekonomike gjithëpërfshirëse; tashmë është vërtetuar se nxit produktivitetin dhe rritjen në terma afatgjatë.

Ekonomia nuk do të rritet vetë, në një drejtim të dëshirueshëm shoqëror. Siç e theksova 10 vjet më parë, shteti ka një rol të rëndësishëm sipërmarrës për të luajtur. Pas përpjekjeve të fundit të qeverive për të ristartuar ekonomitë e tyre pas pandemisë, është e qartë se kemi ende nevojë për një mendim të ri se si të arrijmë një rritje ekonomike që nuk është vetëm “e zgjuar”, por edhe e gjelbër dhe gjithëpërfshirëse.

Qeveritë kanë nevojë për udhërrëfyes të politikave ekonomike me qëllime të qarta, bazuar në atë që ka më shumë rëndësi për njerëzit dhe planetin. Mbështetja publike për bizneset duhet të kushtëzohet me investime të reja që do të “ndërtojnë më mirë të ardhmen” drejt një ekonomie reale më të gjelbër dhe më gjithëpërfshirëse. Kini parasysh Aktin e CHIPS dhe Shkencës të Shteteve të Bashkuara, i cili synon të stimulojë industrinë vendase të gjysmëpërçuesve. Ligji ndalon përdorimin e fondeve për kthimin e aksioneve dhe mund të imagjinohen kollaj dispozita shtesë, të cilat kërkojnë që fitimet e ardhshme të riinvestohen në trajnimin e fuqisë punëtore.

Por për ta çuar rritjen ekonomike në drejtimin e duhur, qeveritë duhet të bëjnë gjithashtu investime të orientuara drejt aftësive, mjeteve dhe institucioneve të tyre. Kontraktimi i jashtëm i kapaciteteve bazë ka dëmtuar aftësinë e tyre për t’iu përgjigjur nevojave dhe kërkesave në ndryshim, duke reduktuar përfundimisht potencialin e tyre për të krijuar rritje të qëllimshme dhe vlerë publike. Edhe më keq, ndërsa aftësitë dhe ekspertiza e sektorit publik janë zbrazur, ai është bërë më i ndjeshëm për t’u kapur nga interesa të fshehta.

Vetëm me kapacitetet dhe kompetencat e duhura qeveritë mund të mobilizojnë me sukses burimet dhe të koordinojnë përpjekjet me bizneset që janë të gatshme të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta. Një strategji industriale e orientuar nga misioni kërkon që sektori publik dhe privat të punojnë së bashku në mënyrë simbiotike. E bërë siç duhet, një qasje e tillë mund të maksimizojë përfitimet publike afatgjata dhe vlerën e palëve të interesuara: rritja e udhëhequr nga inovacioni bëhet sinonim i rritjes gjithëpërfshirëse.

Pyetja që duhet të bëjmë nuk është se sa rritje mund të arrijmë, por të çfarë lloji. Për të arritur një prodhim më të madh ekonomik që është gjithashtu gjithëpërfshirës dhe i qëndrueshëm, qeveritë do të duhet të përqafojnë potencialin e tyre për të qenë krijues të vlerave dhe forca të fuqishme që formësojnë ekonominë. Riorientimi i institucioneve  publike rreth misioneve ambicioze – në vend të obsesionit pas objektivave të ngushta të rritjes ekonomike – do të na lejojë të përballemi me sfidat e mëdha të shekullit të 21-të dhe të sigurojmë që ekonomia të rritet në drejtimin e duhur.

Mariana Mazzucato, Drejtoreshë Themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike, është Kryetare e Këshillit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë. / El Pais – Bota.al

Related Topics:
Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 26 shtator 1993-1998

Published

6 hours ago

on

September 26, 2026

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

 

 

26 shtator 1994

 

Mbrëmje protestuese kundër procesit të montuar kundër Ukshin Hotit

 

Mbrëmë në Shoqatën e Shkrimtarëve të Kosovës u mbajt mbrëmja e tretë protestuese kundër burgosjes së mr. Ukshin Hotit, mësimdhënës në UP dhe kryetar i Partisë së Unitetit Kombëtar (UNIKOMB).

Në mbrëmjen e tretë folën akademik Rexhep Qosja, dr. Agim Vinca, Idriz Kakrruki, Zeqir Gërvalla, Hydajet Hyseni, Gani Xhafolli, Milaim Kadriu, Qerim Pllana, Bajram Kosumi, Milaim Berisha, Halil Koliqi, dr. Haki Kosumi e Rexhep Avdullahu.

Akademik Rexhep Qosja tha mes tjerash se të dënuarit e djeshëm e të sotëm shqiptarë, regjimi serb nuk i dënoi pse janë anëtarë të kësaj a asaj partie, pse kanë këtë apo atë ideologji, por Serbia i ka burgosur dhe vazhdon t’i burgosë e t’i dënojë ata pse janë shqiptarë, pse janë atdhetarë.

Ndërsa në Prizren nesër fillon procesi i montuar politik kundër Ukshin Hotit. Ai akuzohet “për vepër penale të cenimit të tërësisë territoriale të Jugosllavisë”.

Mr. Ukshin Hoti u arrestua më 17 maj të këtij viti dhe prej atëherë ai gjendet në paraburgim.

Ukshin Hoti ka qenë në shënjestër të policisë prej vitit 1981, kur në një proces po ashtu të montuar politik u dënua me disa vite burg.

Ndërsa vitin e kaluar ai është torturuar egërsisht në Gllogovc për çka janë njoftuar dhe kanë protestuar institucione ndërkombëtare humanitare.

 

 

 

26 shtator 1995

 

Senati Amerikan miratoi 6 milionë dollarë ndihmë për Kosovën

 

Senati i Shteteve të Bashkuara të Amerikës miratoi të enjten e kaluar një projektligj për ndihmë vendeve të huaja që kap 12.3 miliardë dollarë.

Së paku 6 milionë dollarë ndihmë humanitare i dedikohet Kosovës, thuhet në një njoftim të Ruder Finit nga Uashingtoni.

Udhëheqësi i shumicës në Senat, Robert Doull, paraqiti një amendament në kuadër të pjesës për Ndihmë Ndërkombëtare për Vendet e Prekura nga Katastrofa që vë mënjanë 40 milionë dollarë për ndihmë urgjente në ish-Jugosllavi, prej të cilëve “jo më pak se 6 milionë dollarë do të jenë në dispozicion vetëm për ndihmë humanitare Kosovës”.

Projektligji tashti duhet të shkojë në procedurë të harmonizimit me një version të miratuar nga Dhoma e Përfaqësueseve të Kongresit Amerikan.

 

 

26 shtator 1997

 

Mbi 100 persona të keqtrajtuar në Mitrovicë

 

Policia serbe ndërhyri mbrëmë brutalisht në shëtitoren e Mitrovicës, ku ishin tubuar rreth 2000 studentë e qytetarë, në shenjë përkrahjeje për manifestimet e studentëve të Prishtinës.

Dhjetëra grupe policësh me nga 10 deri 15 policësh ndërhynë në disa vende, duke ndaluar, legjitimuar, keqtrajtuar dhe arrestuar së paku 100 qytetarë.

Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Mitrovicë njofton se janë marrë në polici mbi 100 vetë. Ata janë mbajtur në stacion prej orës 19 deri rreth orës 22:00 dhe janë keqtrajtuar brutalisht.

Në mesin e më se 100 personave të keqtrajtuar janë edhe Ismail Loshi, Osman Rama, profesor dhe kryetar i LDK-së dega në Zubin Potok, Muharrem Avdiu, anëtar i kryesisë së UNIKOMB-it dega në Mitrovicë, Gëzim Mustafa student i FXM në Mitrovicë e Bashkim Beka, profesor i Shkollës së Lartë Teknike në Mitrovicë.

Janë legjitimuar: Muhamet Hajrizi, prof. i SHLT Mitrovicë, Jakup Ceraja, poet, Osman Rama, profesor, Sabi Idrizi anëtar i kryesisë së LDK-së dega në Mitrovicë, Brikenë Ceraja, nxënëse dhe Arbër Berisha, student në Prishtinë, Zymer Zeqiri, drejtor i shkollës fillore në Qabër të Zubinpotokut, Ismet Berani, inxhinier, Adem Beqiri, kryetar i nëndegës së LDK-së “Qendra”, Gazmend Rama, Ilir Morina, student të FXM në Mitrovicë, Ali Ahmeti, arsimtar, Dr. Ali Topalli dhe Sabri Sadiku, profesorë të FXM në Mitrovicë.

Numri i të keqtrajtuarve fizikisht, i të arrestuarve dhe i të legjitimuarve arrin numrin mbi 200.

Sipas deklaratave të të arrestuarve numri i të cilëve është mbi 100, në polici derisa qëndronin në korridor ishin të detyruar të rrinin me fytyrë nga muri me duar të lidhura mbrapa. Ata thirreshin një nga një nëpër zyre dhe i detyronin të shkruajnë nga një deklaratë.

Burimet nga Mitrovica flasin për një gjendje shumë të rëndë e të tensionuar pas ndërhyrjes brutale të forcave serbe.

 

 

26 shtator 1998

 

Njoftime edhe për 68 të vrarë në fshatrat rreth Qyqavicës

 

Burimet e informimit në Vushtri, Mitrovicë, Gllogoc e Skënderaj njoftojnë për së paku 68 të vrarë gjatë sulmeve të fundit, kryesisht më 24 shtator, në Galicë (10), Oshlan (4), Zhilivodë (13), Beqiq (20), Lubovec (3), Prekaz (5), Klinë e Epërme (1), Dashefc (4) dhe Shtuticë (8).

 

 

Sot, në fshatrat rrëzë Qyqavicës, u varrosën edhe 23 shqiptarë të vrarë e të masakruar nga forcat serbe

 

Sot, në fshatrat që shtrihen rrëzë Qyqavicës u varrosën edhe 23 kufoma të shqiptarëve të vrarë dhe të masakruar nga forcat e ushtrisë dhe të policisë serbe, njofton KI i Degës së LDK-së në Vushtrri.

Njoftohet se nga forcat serbe janë vrarë e masakruar këta shqiptarë: Shasivar Isa Ademi (51) nga Galica, Fatmir Shasivar Ademi (17) nga Galica, Burim Ramadan Ademi (17) nga Galica, Gani Fazli Ademi (16) nga Galica, Bajram Bejtullah Sahiti (33) nga Galica, Agim Selim Ademi (28) nga Galica, Hetem Rizah Halili (45) nga Galica, Bujar Hetem Halili (16) nga Galica, Bekim Miftar Halili (22) nga Galica, Nazmi Veli Halili (25) nga Galica, Nexhat Kadri Halili (17) nga Galica, Sejdi Kabashi (22) nga Polaci, Haradin Islam Lahu (43) nga Galica, Enver Kastrati (40) nga Polluzha, Hasime Shabani (50) nga Galica, Mexhid Hamit Bislimi (33) nga Prekazi i Epërm, Xhavit Haradin Bislimi (40) nga Prekazi i Epërm, Driton Shaban Brahimi (22) nga Prekazi i Epërm, Kadri Miftar Mehmeti (22) nga Prekazi i Epërm, Adem Lushtaku (?) nga Prekazi i Epërm, Enver Halit Ferati (42) nga Lubaveci, Muhamet Rrahman Idrizi (53) nga Beqiqi dhe Feriz Rrustem Shala (43) nga Ujmiri.

I njëjti burim bën të ditur se sot pas shumë përpjekjeve, Kryesia e Degës së Lidhjes Demokratike të Kosovës në Vushtrri ka arritur të depërtojë në disa fshatra të Qyqavicës dhe nga vendi i ngjarjes dëshmon se kufomat janë masakruar nga forcat serbe, por ka edhe raste kur ato janë ekzekutuar.

Të përkujtojmë se vetëm në fshatin Galicë, sot janë varrosur 14 kufoma. Të 23 shqiptarët e varrosur sot, 13 kufoma tjera që janë vrarë nga 17 shtatori i këtij viti dhe pesë të tjera ende të paidentifikuara arrijnë shifrën në 41 shqiptarë të vrarë.

Kryesia e Degës së LDK-së në Vushtrri thekson se në fshatrat shqiptare që shtrihen rrëzë bjeshkës së Qyqavicës ka edhe shqiptarë të tjerë të vrarë e të plagosur, ndërsa fshatrat Dubofc, Beqiq dhe një pjesë e Galicës janë djegur deri në themel.

 

 

 

 

 

 

Continue Reading

Lajmet

United Hospital – kujdes shëndetësor 24/7, me teknologji moderne dhe qasje të integruar ndaj pacientit

Published

22 hours ago

on

September 25, 2026

By

Shëndeti kërkon kujdes të vazhdueshëm, diagnostikim të saktë dhe trajtim të koordinuar. United Hospital ofron shërbime shëndetësore 24 orë në ditë, 7 ditë në javë, duke integruar diagnostikën, emergjencën, trajtimin specialistik, kirurgjinë dhe kujdesin intensiv në një strukturë të vetme.

Me fokus në sigurinë e pacientit, precizitetin diagnostik dhe kujdesin multidisiplinar, spitali ofron shërbime nga disa fusha të mjekësisë, duke u mundësuar pacientëve qasje në kujdes profesional për nevoja të ndryshme shëndetësore.

Në fushën e diagnostikës, Radiologjia dhe CT-ja janë pjesë e infrastrukturës teknologjike të spitalit, ndërsa sipas institucionit, pajisjet mundësojnë ekzaminime me deri në 40% më pak ekspozim ndaj rrezatimit, në krahasim me teknologjitë përkatëse tradicionale, në varësi të ekzaminimit dhe protokollit të përdorur.

Shërbimet specialistike përfshijnë Kardiologjinë, Hematologjinë, Nefrologjinë, Gastroenterologjinë dhe Pulmologjinë, duke ofruar qasje të dedikuar për diagnostikimin dhe menaxhimin e një game të gjerë të problemeve shëndetësore.

Në kuadër të shërbimeve kirurgjikale, United Hospital mbulon disa profile, përfshirë Kirurgjinë e Përgjithshme, Kardio-kirurgjinë, Ortopedinë, Kirurgjinë Vaskulare, Pediatrike, Gjinekologjinë, Urologjinë, ORL-në, Kirurgjinë Maksilofaciale dhe Torakale.

Një fokus i veçantë i kushtohet edhe kujdesit për fëmijët. Neonatologjia dhe Pediatria ofrojnë shërbime të dedikuara për pacientët më të vegjël, ndërsa Laboratori, Emergjenca, Radiologjia dhe Kujdesi Intensiv janë të disponueshme gjatë gjithë kohës.

Me një qasje që synon të lidhë diagnostikimin, trajtimin dhe kujdesin e vazhdueshëm, United Hospital e pozicionon veten si një qendër ku pacientët mund të marrin shërbime të integruara shëndetësore në çdo kohë./rajonipress/

📍 M2 Prishtinë–Ferizaj, Km 7, Prishtinë, Kosovë

📞 038 60 70 70 / 046 60 70 70

Continue Reading

Lajmet

Kuvendi voton të hënën deklaratën për Specialen, në rend dite edhe zgjedhja e nënkryetarit

Published

1 day ago

on

September 25, 2026

By

Kuvendi i Republikës së Kosovës do të mbajë të hënën, më 28 shtator, seancë plenare, e cila do të nisë në orën 11:00.

Sipas rendit të ditës, deputetët do të shqyrtojnë disa çështje, përfshirë miratimin e një deklarate lidhur me aktgjykimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës të 16 shtatorit 2026.

Në rendin e ditës janë përfshirë këto pika:

Miratimi i procesverbaleve nga seancat e mëparshme.

Betimi i deputetëve.

Miratimi i Deklaratës lidhur me Aktgjykimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës, të datës 16 shtator 2026.

Zgjedhja e nënkryetarit të Kuvendit të Republikës së Kosovës nga Grupi Parlamentar i Partisë Demokratike të Kosovës (PDK).

Formimi i komisioneve parlamentare./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Përmbyllet gara ushtarake “Ujku Garues 2026”: Regjimenti i Dytë i Këmbësorisë fiton vendin e parë

Published

1 day ago

on

September 25, 2026

By

Në kazermën “Ushtarët e NATO-s” në Istog është përmbyllur gara tradicionale “Ujku Garues 2026”, e organizuar nga Komanda e Forcave Tokësore (KFT), ku morën pjesë 20 ekipe nga njësitet e ndryshme të Forcës së Sigurisë së Kosovës.

Vendi i parë në këtë garë ushtarake i takoi Regjimentit të Dytë të Këmbësorisë (K2B2), vendi i dytë u fitua nga Policia Ushtarake e FSK-së, ndërsa vendin e tretë e zuri Regjimenti i Dytë i Këmbësorisë (K2MB).

Gara “Ujku Garues”, e cila mbahet që nga viti 2015 si rezultat i bashkëpunimit mes nënoficerëve të FSK-së dhe kontingjentit slloven, testoi pjesëmarrësit në disiplina të rënda taktike e fizike. Pjesë e sfidave ishin vrapimi, kalimi i poligonit taktik, shtyrja e autoblindës HMMWV, bartja e municionit dhe e të lënduarve, si dhe qitja me armë e hedhja e granatës.

Aktiviteti u shqua për profesionalizëm të lartë, përgatitje intensive fizike dhe shpirt garues mes ekipeve të FSK-së.

 

Continue Reading

Të kërkuara