Lajmet

Pyetja e vërtetë që duhet të bëjmë për rritjen ekonomike

Nga Mariana Mazzucato.

Published

on

Mariana Mazzucato

Nga debatet e politikave të nivelit të lartë dhe manifestet politike deri te lajmet e përditshme, ankthi për rritjen ekonomike është kudo. Në Gjermani, buxheti i fundit i qeverisë identifikon rritjen më të fortë si një prioritet kryesor. Në Indi, udhëheqësit janë të etur për të rimarrë vendin si ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë. Në Kinë, ku prespektiva e deflacionit është shfaqur në horizont, qeveria është e shqetësuar për arritjen e objektivit të saj, për një rritje ekonomike prej 5% për këtë vit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Keir Starmer, kreu i Partisë Laburiste në opozitë, është zotuar të sigurojë rritjen më të lartë të qëndrueshme në G7 nëse merr pushtet, dhe konservatorët në pushtet shprehin ambicie të ngjashme (kujtoni mantrën e ish-kryeministres Liz Truss: “rritje, rritje dhe rritje”).

Por vendosja e rritjes ekonomike në qendër të politikëbërjes është gabim. Edhe pse e rëndësishme, rritja në abstrakt nuk është një qëllim apo mision koherent. Përpara se të angazhohen për objektiva të veçantë (qoftë rritja e PBB-së, prodhimi i përgjithshëm e kështu me radhë), qeveritë duhet të fokusohen në drejtimin që duhet të marrë ekonomia. Në fund të fundit, çfarë dobie ka një rritje ekonomike e lartë, nëse arritja e saj kërkon kushte të këqija pune apo një industri në zgjerim të lëndëve djegëse fosile?

Për më tepër, qeveritë kanë qenë më të suksesshme në katalizimin e rritjes ekonomike, kur kanë ndjekur qëllime të tjera – duke mos e trajtuar rritjen si objektiv në vetvete. Misioni i NASA-s për të dërguar një njeri në Hënë (dhe për ta rikthyer shëndoshë e mirë) solli risi në hapësirën ajrore, materiale, në elektronikë, ushqim dhe softuerë, që më vonë do të sillnin vlerë të shtuar të konsiderueshme, ekonomike dhe tregtare. Por NASA nuk u nis për të krijuar këto teknologji, dhe për këtë arsye, ndoshta nuk do t’i kishte zhvilluar kurrë ato nëse misioni i saj do të kishte qenë thjesht për të rritur prodhimin.

Njësoj me këtë, interneti erdhi e u shfaq nga nevoja për të bërë që satelitët të komunikonin me njëri-tjetrin. Për shkak të adoptimit të gjerë të tij, PBB-ja dixhitale është rritur 2.5 herë më shpejt se PBB-ja fizike gjatë dekadës së kaluar dhe tani ekonomia dixhitale është në rrugën e duhur për të arritur vlerën e 20.8 trilion dollarëve, deri në vitin 2025. Sërish, shifra të tilla rritjeje ekonomike janë rezultat i angazhimit me mundësitë që ofron dixhitalizimi; rritja ekonomike në vetvete nuk ishte qëllimi.

Në vend që të fokusohen në përshpejtimin e rritjes së PBB-së dixhitale, qeveritë duhet të synojnë ngushtimin e hendekut dixhital dhe të sigurojnë që rritja aktuale dhe e ardhshme të mos bazohet në abuzimin e kompanive të Big Tech, me fuqinë e tregut. Duke pasur parasysh se sa shpejt po përparon inteligjenca artificiale, kemi nevojë urgjente për qeveri që mund të formësojnë revolucionin e ardhshëm teknologjik, në interes të publikut.

NXitja e rritjes ekonomike në një drejtim më gjithëpërfshirës do të thotë largim nga financimi i veprimtarisë ekonomike dhe riangazhim për investime në ekonominë reale. Siç janë gjërat, shumë kompani jo-financiare (përfshirë prodhuesit) po shpenzojnë më shumë për blerjen e aksioneve dhe pagesat e dividentëve, sesa për kapitalin njerëzor, makineritë dhe kërkimin e zhvillimin. Ndërsa aktivitete të tilla mund të rrisin çmimin e aksioneve të kompanive në afat të shkurtër, ato reduktojnë burimet e disponueshme për riinvestim te punëtorët, duke zgjeruar ndarjen midis atyre që kontrollojnë kapitalin dhe atyre që nuk e kontrollojnë.

Financializimi ka të bëjë më shpesh me nxjerrjen e vlerës dhe maksimizimin afatshkurtër të fitimit, sesa me krijimin e vlerës për hir të shoqërisë në tërësi. Për të arritur një rritje gjithëpërfshirëse, ne duhet të pranojmë se punëtorët janë krijuesit e vërtetë të vlerës dhe interesat e tyre duhet të jenë të zënë një vend parësor, në diskutimet rreth të ardhurave dhe shpërndarjes së pasurisë.

Në këtë kuptim, qëndrimi i ri i Partisë Laburiste të Mbretërisë së Bashkuar për të drejtat e punëtorëve është shqetësues. Në një përpjekje për të joshur drejtuesit e korporatave dhe për t’u dalë kundër pretendimeve se janë “anti-biznes”, Laburistët e kanë zbutur angazhimin e tyre të shpallur më parë, për mbrojtje më të forta për punëtorët. Megjithatë, rritja ekonomike e udhëhequr nga investimet, dhe të drejtat e punëtorëve nuk duhet të konsiderohen si prioritete konkurruese. Ekuilibrimi i angazhimit të korporatës me një përkushtim ndaj punëtorëve nuk është vetëm thelbësor për arritjen e rritjes ekonomike gjithëpërfshirëse; tashmë është vërtetuar se nxit produktivitetin dhe rritjen në terma afatgjatë.

Ekonomia nuk do të rritet vetë, në një drejtim të dëshirueshëm shoqëror. Siç e theksova 10 vjet më parë, shteti ka një rol të rëndësishëm sipërmarrës për të luajtur. Pas përpjekjeve të fundit të qeverive për të ristartuar ekonomitë e tyre pas pandemisë, është e qartë se kemi ende nevojë për një mendim të ri se si të arrijmë një rritje ekonomike që nuk është vetëm “e zgjuar”, por edhe e gjelbër dhe gjithëpërfshirëse.

Qeveritë kanë nevojë për udhërrëfyes të politikave ekonomike me qëllime të qarta, bazuar në atë që ka më shumë rëndësi për njerëzit dhe planetin. Mbështetja publike për bizneset duhet të kushtëzohet me investime të reja që do të “ndërtojnë më mirë të ardhmen” drejt një ekonomie reale më të gjelbër dhe më gjithëpërfshirëse. Kini parasysh Aktin e CHIPS dhe Shkencës të Shteteve të Bashkuara, i cili synon të stimulojë industrinë vendase të gjysmëpërçuesve. Ligji ndalon përdorimin e fondeve për kthimin e aksioneve dhe mund të imagjinohen kollaj dispozita shtesë, të cilat kërkojnë që fitimet e ardhshme të riinvestohen në trajnimin e fuqisë punëtore.

Por për ta çuar rritjen ekonomike në drejtimin e duhur, qeveritë duhet të bëjnë gjithashtu investime të orientuara drejt aftësive, mjeteve dhe institucioneve të tyre. Kontraktimi i jashtëm i kapaciteteve bazë ka dëmtuar aftësinë e tyre për t’iu përgjigjur nevojave dhe kërkesave në ndryshim, duke reduktuar përfundimisht potencialin e tyre për të krijuar rritje të qëllimshme dhe vlerë publike. Edhe më keq, ndërsa aftësitë dhe ekspertiza e sektorit publik janë zbrazur, ai është bërë më i ndjeshëm për t’u kapur nga interesa të fshehta.

Vetëm me kapacitetet dhe kompetencat e duhura qeveritë mund të mobilizojnë me sukses burimet dhe të koordinojnë përpjekjet me bizneset që janë të gatshme të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta. Një strategji industriale e orientuar nga misioni kërkon që sektori publik dhe privat të punojnë së bashku në mënyrë simbiotike. E bërë siç duhet, një qasje e tillë mund të maksimizojë përfitimet publike afatgjata dhe vlerën e palëve të interesuara: rritja e udhëhequr nga inovacioni bëhet sinonim i rritjes gjithëpërfshirëse.

Pyetja që duhet të bëjmë nuk është se sa rritje mund të arrijmë, por të çfarë lloji. Për të arritur një prodhim më të madh ekonomik që është gjithashtu gjithëpërfshirës dhe i qëndrueshëm, qeveritë do të duhet të përqafojnë potencialin e tyre për të qenë krijues të vlerave dhe forca të fuqishme që formësojnë ekonominë. Riorientimi i institucioneve  publike rreth misioneve ambicioze – në vend të obsesionit pas objektivave të ngushta të rritjes ekonomike – do të na lejojë të përballemi me sfidat e mëdha të shekullit të 21-të dhe të sigurojmë që ekonomia të rritet në drejtimin e duhur.

Mariana Mazzucato, Drejtoreshë Themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike, është Kryetare e Këshillit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë. / El Pais – Bota.al

Vendi

Mjete të pashpërthyera, armë e uniforma ushtarake janë gjetur gjatë punimeve në rrugë në Gjilan

Published

on

By

Gjatë kryerjes së punimeve rrugore në Gjilan, janë hasur disa mjete të pashpërthyera dhe pajisje ushtarake, të cilat dyshohet se i përkasin periudhës së luftës.

Sipas raportit zyrtar, në vendngjarje janë gjetur granata dore, armë të gjata, karikatorë, fishekë si dhe uniformë ushtarake.

Njësitë policore kanë reaguar menjëherë duke bërë sigurimin e plotë të zonës, ndërsa njësitë e specializuara për deminim nga KFOR-i dhe Forca e Sigurisë së Kosovës (FSK) kanë dalë në vendin e ngjarjes. Mjetet e dyshimta janë tërhequr në mënyrë të sigurt nga punonjësit e deminimit, pa shkaktuar asnjë incident. /E.A/

Continue Reading

Kronikë e zezë

Aksident fatal në autostradën “Ibrahim Rugova”: Humb jetën shoferi i kamionit, dy të lënduar

Published

on

By

Një person ka humbur jetën dhe dy të tjerë kanë mbetur të lënduar si pasojë e një aksidenti trafiku të ndodhur mbrëmjen e së mërkurës në autostradën “Ibrahim Rugova”.

Aksidenti ka ndodhur rreth orës 20:25, në kilometrin e 29-të të autostradës, ku janë përfshirë një kamion dhe një veturë.

Viktima është drejtuesi i kamionit, vdekjen e të cilit e ka konstatuar ekipi mjekësor në vendin e ngjarjes. Ndërkaq, drejtuesi i veturës dhe një pasagjere kanë pësuar lëndime trupore dhe janë dërguar për trajtim mjekësor.

Në vendin e ngjarjes kanë dalë njësitë policore, ekipi mjekësor dhe prokurorja kujdestare, me urdhër të së cilës trupi i pajetë është dërguar në Institutin e Mjekësisë Ligjore për obduksion. Rasti po hetohet nga njësitë përkatëse. /E.A/

Continue Reading

Kujtesë

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 27 gusht 1993-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

27 gusht 1993

Skenar i mundshëm i “Indipendentit” për luftën në Kosovë

Gazeta e Londrës “Indipendent”, botoi një vështrim të gjatë rreth pesë luftërave të mundshme në botë, në mesin e të cilave parasheh edhe luftën në Kosovë dhe rreth Kosovës.

Duke përshkruar situatën e tanishme në Shqipëri e në Kosovë dhe në vise të tjera etnike shqiptare, kjo revistë shkruan:

Shqipëria ka 3 milionë banorë, kryesisht të besimit mysliman. Megjithatë, në Shqipëri, në një të tretën e vendit jetojnë edhe 400 mijë pjesëtarë të minoritetit grek. Greqia këtë rajon e quan Epiri Verior dhe për të i bëri kërkesë Konferencës së paqes në Paris më 1946. Partisë politike kryesore të grekëve në Shqipëri “Omonia” iu ndalua pjesëmarrja në zgjedhje. Këshilli i shenjtë i kishave protestoi kundër ndjekjes së Kishës pansllave dhe dëbimit të paradokohshëm të arhimandritit Majdonis.

Vetëm para gjashtë vjetësh u hoq edhe teknikisht gjendja e luftës midis Greqisë dhe Shqipërisë, e cila zgjati që nga viti 1945. Greqia para do kohësh përzuri 26 mijë shqiptarë, të cilët këtu u vendosën ilegalisht dhe për këtë i bëri ultimatum Tiranës. Athina në fakt kërkon shtet grek në kuadër të Shqipërisë.

Në krahinën serbe të Kosovës, e cila në jug kufizohet me Shqipërinë, jetojnë 2 milionë të nacionalitetit shqiptar. Ata përbëjnë 90 për qind të popullsisë së Krahinës dhe kanë formuar Qeverinë etnike të papranuar si përgjigje në represionin e Serbisë, e cila Kosovën e konsideron si pjesë historike dhe të patjetërsueshme, shkruan kjo revistë.

Gazeta “Indipendent” parasheh edhe skenarin e katastrofës: Meqë Serbia mori pjesën e vet të Bosnjës, në pranverën e vitit 1994 kërkon provokime të reja. Kryetari Slobodan Milosheviq, i cili që më 1989 i deklaroi pakicës serbe në Kosovë se “Askush dhe kurrë më nuk guxon t’ju rrahë”, provokon një rund të ri të konflikteve midis dy bashkësive.

Milosheviqi atje dërgon ushtrinë serbe për të rikthyer kontrollin mbi administratën e paligjshme të shqiptarëve. Në fakt qëllimi i tij i fshehtë është spastrimi etnik dhe dëbimi i shqiptarëve kosovarë përtej kufirit në vet Shqipërinë.

Shqipëria do të mobilizohet për t’i mbrojtur bashkatdhetarët e vet – ndoshta përmes kundëraksionit, duke iu përgjigjur kërkesës së shqiptarëve kosovarë, të cilët administrimin e tyre e proklamuan si “Qeveri rajonale”. Milosheviqi shkon në Athinë të bisedojë rreth kësaj krize me premierin grek Konstantin Micotaqis. “Omonia” 24 orë më vonë “spontanisht” i drejtohet Greqisë për ndihmë, me insistim se ithtarët e saj frikësohen për jetën e tyre. Greqia mobilizohet dhe jep afat Tiranës 48 orë që ta pranojë “Republikën greke të Epirit”. Shqipëria përgatitet për luftë në dy fronte kundër ushtrive më të mëdha dhe ushtarakisht më të forta të Ballkanit. Turqia, që konsiderohet si mbrojtëse historike e shqiptarëve myslimanë në Ballkan, fillon fluturimet provokative dhe mbikëqyrëse mbi siujdhesat greke në Dardanele dhe mbi Greqinë veri-lindore në Thrakia, ku jeton pakica e madhe në numër turke.

Po qe se Kombet e Bashkuara nuk intervenojnë urgjentisht ushtarakisht, bota do të ballafaqohet ose me luftën e përgjithshme rajonale, nëse Turqia sulmon Greqinë, ose me ndarjen e paevitueshme të Shqipërisë, nëse Turqia përmbahet. Shqipëria në këtë mënyrë do të bëhej Bosnja e dytë me katër milionë shqiptarë të varfër. Në të do të vendoseshin refugjatët nga viset e spastruara etnikisht të Kosovës dhe të Epirit Verior, përfundon skenarin e vet revista londineze “Indinpendent”, të cilin e boton “Borba” e sotme.

 

 

27 gusht 1994

U burgosën mbi 2 mijë refugjatë shqiptarë në Greqi

Shumica nga agjencitë kryesore të lajmeve dje bënë të ditur se ministri i jashtëm grek, Papulas, hodhi poshtë propozimin e kryetarit shqiptar Sali Berisha për dialog ndërshtetëror, pas ndërmjetësimit të Komisionarit të Lartë të KSBE-së Maks Vander Shtolit, me pretekst se më parë duhet liruar pesë shtetasit shqiptarë me kombësi greke të akuzuar për spiunim.

Dhe derisa diplomacia greke tregohet kaq arrogante ndaj propozimit shqiptar, vetëm për shkak të burgosjes së pesë minoritarëve grekë, agjencia greke MPA njofton se sipas deklaratës së shefit të policisë së Selanikut, Kostin Bres, i cili është edhe shef për çështjen e refugjatëve në Greqinë Veriore, që nga 15 gushti u burgosën 2 mijë refugjatë shqiptarë, bile vetëm në këtë zonë veriore. Po ky shef policie vërtetoi gjithashtu se për çdo ditë burgosen nga 250 qytetarë shqiptarë.

 

27 gusht 1995

Ushtarët serbë vranë Ymer Agushin nga Gërqina e Gjakovës

Mbrëmë në orën 18:45 ushtarët serbë vranë me armë zjarri Ymer Dervish Agushin (1973) nga fshati Gërqinë e Gjakovës, afër kufirit me Shqipërinë.

Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Gjakovë njoftoi se ky i ri u qëllua me armë derisa po punonte me disa bashkëfshatarë në hapjen e një vije në lagjen Gutaj për të shpëtuar fshatin nga vërshimet e ujit.

Tre ushtarë, në gjendje të dehur, u ndalën afër fshatarëve dhe pasi i ofenduan e filluan t’i rrahin, qëlluan me armë dhe vranë Ymer Agushin.

Pas vrasjes së këtij të riu, baba i një fëmije, fshati u bllokua nga ushtria serbe.

Varrimi i të ndjerit bëhet sot në fshatin Gërqinë në orën 15:00.

Dervish Agushi është viktima e njëmbëdhjetë e terrorit shtetëror serb në Kosovë.

Vitin e kaluar forcat serbe patën vrarë 18 shqiptarë.

 

27 gusht 1997

Gjashtë të vrarë gjatë gushtit në zonën kufitare Kosovë-Shqipëri

Gjashtë shqiptarë të vrarë e shumë të plagosur vetëm gjatë muajit gusht, është bilanci i zi i terrorit në zonën kufitare të Kosovës me Shqipërinë në rrethin e Gjakovës. Tre janë vrarë nga forcat ushtarake e policore serbe të përqëndruara përgjatë kufirit, ndërsa tri vrasje të tjera nuk janë sqaruar. Të vrarët dhe të plagosurit janë nga të dy anët e kufirit, shkruan “Bujku” i sotëm.

Njoftohet se në zonat kufitare të Kosovës me Shqipërinë mbretëron një situatë tejet e rëndë dhe e tensionuar nga terrori sistematik shtetëror serb. Situatën e rëndojnë edhe grupe të armatosura plaçkitëse nga zonat e afërta të Shqipërisë.

 

27 gusht 1998

Shtime: Forcat serbe qëlluan me granatë anëtarët e familjes Asllani

KMDLNJ njofton për 11 të vrarë, në mesin e tyre tetë fëmijë

KMDLNJ njoftoi sot në mëngjes se forcat serbe qëlluan me granatë nga tanku anëtarët e familjes Asllani që po largoheshin nga Grapci i Shtimes, duke vrarë Jalldyze Asllanin (62), Halide Asllanin (37), Ajshe Asllanin (27), Burim Asllanin (13), Lumni Asllanin (11), Ejup Asllanin (9), Luljeta Asllanin (7), Shpend Asllanin (5), Xhafer Asllanin (3), Antigonë Asllanin (1) dhe Albionë Asllanin (6 muajshe).

Janë lënduar rëndë vëllezërit Isak Asllani, Musa Asllani dhe Ekrem Asllani.

Ky akt kriminal ndodhi dje në mes orës 13 e 14.

Deri më tash nuk ka njoftim nga burime të tjera.

 

Në Duhël të Suharekës forcat serbe ekzekutuan 4 dhe plagosën 1 shqiptar

Dje në fshatin Duhël të Suharekës, forcat e ushtrisë dhe të policisë serbe në lagjen e Sopajve vranë vëllezërit Isuf Ahmet Çatani (30) dhe Ridvan Ahmet Çatani (25), njofton KI i Degës së LDK-së në Suharekë.

I njëjti burim bën të ditur se forcat e ushtrisë dhe të policisë serbe kanë marrë rob dhe pastaj e kanë ekzekutuar Ruzhdi Ymer Çatanin (25) nga Duhla. Po ashtu bëhet e ditur se forcat serbe e kanë ekzekutuar edhe një civil tjetër shqiptar, emri i të cilit nuk dihet.

Njoftohet se forcat serbe kanë plagosur edhe Jahir Perteshin po ashtu nga Duhla.

Continue Reading

Lajmet

Fenerbahçe kualifikohet në Ligën e Kampionëve, Vedat Muriqi protagonist absolut ndaj Lyonit

Published

on

By

Fenerbahçe ka siguruar kualifikimin në fazën e ligës të Ligës së Kampionëve pas fitores 2-1 në udhëtim ndaj Lyonit, duke e kaluar tutje përbaljen me rezultat të përgjithshëm 4-3.

Shtatlarti kosovar, Vedat Muriqi, pati meritë të veçantë në këtë sukses duke e zhbllokuar sfidën në minutën e 24-t. Muriqi reagoi shpejt pas një topi të kthyer në zonë dhe me një goditje të saktë e dërgoi topin në rrjetë për 0-1.

Epërsia u dyfishua vetëm katër minuta më vonë, kur Mason Greenwood ekzekutoi një goditje nga këndi, ndërsa Nathan Aké u ngrit më lart se të gjithë për të shënuar me kokë për 0-2.

Në pjesën e dytë, Lyoni u kthye në lojë përmes Malick Fofana në minutën e 61-të. Vendasit shënuan edhe një gol tjetër pak më vonë, por ai u anulua pas ndërhyrjes së VAR-it për pozitë jashtë loje. Muriqi u zëvendësua në minutën e 80-të nga Romelu Lukaku, duke përmbyllur një tjetër paraqitje vendimtare për skuadrën e tij. /E.A/

Continue Reading

Të kërkuara