Lajmet

Pyetja e vërtetë që duhet të bëjmë për rritjen ekonomike

Nga Mariana Mazzucato.

Published

on

Mariana Mazzucato

Nga debatet e politikave të nivelit të lartë dhe manifestet politike deri te lajmet e përditshme, ankthi për rritjen ekonomike është kudo. Në Gjermani, buxheti i fundit i qeverisë identifikon rritjen më të fortë si një prioritet kryesor. Në Indi, udhëheqësit janë të etur për të rimarrë vendin si ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë. Në Kinë, ku prespektiva e deflacionit është shfaqur në horizont, qeveria është e shqetësuar për arritjen e objektivit të saj, për një rritje ekonomike prej 5% për këtë vit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Keir Starmer, kreu i Partisë Laburiste në opozitë, është zotuar të sigurojë rritjen më të lartë të qëndrueshme në G7 nëse merr pushtet, dhe konservatorët në pushtet shprehin ambicie të ngjashme (kujtoni mantrën e ish-kryeministres Liz Truss: “rritje, rritje dhe rritje”).

Por vendosja e rritjes ekonomike në qendër të politikëbërjes është gabim. Edhe pse e rëndësishme, rritja në abstrakt nuk është një qëllim apo mision koherent. Përpara se të angazhohen për objektiva të veçantë (qoftë rritja e PBB-së, prodhimi i përgjithshëm e kështu me radhë), qeveritë duhet të fokusohen në drejtimin që duhet të marrë ekonomia. Në fund të fundit, çfarë dobie ka një rritje ekonomike e lartë, nëse arritja e saj kërkon kushte të këqija pune apo një industri në zgjerim të lëndëve djegëse fosile?

Për më tepër, qeveritë kanë qenë më të suksesshme në katalizimin e rritjes ekonomike, kur kanë ndjekur qëllime të tjera – duke mos e trajtuar rritjen si objektiv në vetvete. Misioni i NASA-s për të dërguar një njeri në Hënë (dhe për ta rikthyer shëndoshë e mirë) solli risi në hapësirën ajrore, materiale, në elektronikë, ushqim dhe softuerë, që më vonë do të sillnin vlerë të shtuar të konsiderueshme, ekonomike dhe tregtare. Por NASA nuk u nis për të krijuar këto teknologji, dhe për këtë arsye, ndoshta nuk do t’i kishte zhvilluar kurrë ato nëse misioni i saj do të kishte qenë thjesht për të rritur prodhimin.

Njësoj me këtë, interneti erdhi e u shfaq nga nevoja për të bërë që satelitët të komunikonin me njëri-tjetrin. Për shkak të adoptimit të gjerë të tij, PBB-ja dixhitale është rritur 2.5 herë më shpejt se PBB-ja fizike gjatë dekadës së kaluar dhe tani ekonomia dixhitale është në rrugën e duhur për të arritur vlerën e 20.8 trilion dollarëve, deri në vitin 2025. Sërish, shifra të tilla rritjeje ekonomike janë rezultat i angazhimit me mundësitë që ofron dixhitalizimi; rritja ekonomike në vetvete nuk ishte qëllimi.

Në vend që të fokusohen në përshpejtimin e rritjes së PBB-së dixhitale, qeveritë duhet të synojnë ngushtimin e hendekut dixhital dhe të sigurojnë që rritja aktuale dhe e ardhshme të mos bazohet në abuzimin e kompanive të Big Tech, me fuqinë e tregut. Duke pasur parasysh se sa shpejt po përparon inteligjenca artificiale, kemi nevojë urgjente për qeveri që mund të formësojnë revolucionin e ardhshëm teknologjik, në interes të publikut.

NXitja e rritjes ekonomike në një drejtim më gjithëpërfshirës do të thotë largim nga financimi i veprimtarisë ekonomike dhe riangazhim për investime në ekonominë reale. Siç janë gjërat, shumë kompani jo-financiare (përfshirë prodhuesit) po shpenzojnë më shumë për blerjen e aksioneve dhe pagesat e dividentëve, sesa për kapitalin njerëzor, makineritë dhe kërkimin e zhvillimin. Ndërsa aktivitete të tilla mund të rrisin çmimin e aksioneve të kompanive në afat të shkurtër, ato reduktojnë burimet e disponueshme për riinvestim te punëtorët, duke zgjeruar ndarjen midis atyre që kontrollojnë kapitalin dhe atyre që nuk e kontrollojnë.

Financializimi ka të bëjë më shpesh me nxjerrjen e vlerës dhe maksimizimin afatshkurtër të fitimit, sesa me krijimin e vlerës për hir të shoqërisë në tërësi. Për të arritur një rritje gjithëpërfshirëse, ne duhet të pranojmë se punëtorët janë krijuesit e vërtetë të vlerës dhe interesat e tyre duhet të jenë të zënë një vend parësor, në diskutimet rreth të ardhurave dhe shpërndarjes së pasurisë.

Në këtë kuptim, qëndrimi i ri i Partisë Laburiste të Mbretërisë së Bashkuar për të drejtat e punëtorëve është shqetësues. Në një përpjekje për të joshur drejtuesit e korporatave dhe për t’u dalë kundër pretendimeve se janë “anti-biznes”, Laburistët e kanë zbutur angazhimin e tyre të shpallur më parë, për mbrojtje më të forta për punëtorët. Megjithatë, rritja ekonomike e udhëhequr nga investimet, dhe të drejtat e punëtorëve nuk duhet të konsiderohen si prioritete konkurruese. Ekuilibrimi i angazhimit të korporatës me një përkushtim ndaj punëtorëve nuk është vetëm thelbësor për arritjen e rritjes ekonomike gjithëpërfshirëse; tashmë është vërtetuar se nxit produktivitetin dhe rritjen në terma afatgjatë.

Ekonomia nuk do të rritet vetë, në një drejtim të dëshirueshëm shoqëror. Siç e theksova 10 vjet më parë, shteti ka një rol të rëndësishëm sipërmarrës për të luajtur. Pas përpjekjeve të fundit të qeverive për të ristartuar ekonomitë e tyre pas pandemisë, është e qartë se kemi ende nevojë për një mendim të ri se si të arrijmë një rritje ekonomike që nuk është vetëm “e zgjuar”, por edhe e gjelbër dhe gjithëpërfshirëse.

Qeveritë kanë nevojë për udhërrëfyes të politikave ekonomike me qëllime të qarta, bazuar në atë që ka më shumë rëndësi për njerëzit dhe planetin. Mbështetja publike për bizneset duhet të kushtëzohet me investime të reja që do të “ndërtojnë më mirë të ardhmen” drejt një ekonomie reale më të gjelbër dhe më gjithëpërfshirëse. Kini parasysh Aktin e CHIPS dhe Shkencës të Shteteve të Bashkuara, i cili synon të stimulojë industrinë vendase të gjysmëpërçuesve. Ligji ndalon përdorimin e fondeve për kthimin e aksioneve dhe mund të imagjinohen kollaj dispozita shtesë, të cilat kërkojnë që fitimet e ardhshme të riinvestohen në trajnimin e fuqisë punëtore.

Por për ta çuar rritjen ekonomike në drejtimin e duhur, qeveritë duhet të bëjnë gjithashtu investime të orientuara drejt aftësive, mjeteve dhe institucioneve të tyre. Kontraktimi i jashtëm i kapaciteteve bazë ka dëmtuar aftësinë e tyre për t’iu përgjigjur nevojave dhe kërkesave në ndryshim, duke reduktuar përfundimisht potencialin e tyre për të krijuar rritje të qëllimshme dhe vlerë publike. Edhe më keq, ndërsa aftësitë dhe ekspertiza e sektorit publik janë zbrazur, ai është bërë më i ndjeshëm për t’u kapur nga interesa të fshehta.

Vetëm me kapacitetet dhe kompetencat e duhura qeveritë mund të mobilizojnë me sukses burimet dhe të koordinojnë përpjekjet me bizneset që janë të gatshme të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta. Një strategji industriale e orientuar nga misioni kërkon që sektori publik dhe privat të punojnë së bashku në mënyrë simbiotike. E bërë siç duhet, një qasje e tillë mund të maksimizojë përfitimet publike afatgjata dhe vlerën e palëve të interesuara: rritja e udhëhequr nga inovacioni bëhet sinonim i rritjes gjithëpërfshirëse.

Pyetja që duhet të bëjmë nuk është se sa rritje mund të arrijmë, por të çfarë lloji. Për të arritur një prodhim më të madh ekonomik që është gjithashtu gjithëpërfshirës dhe i qëndrueshëm, qeveritë do të duhet të përqafojnë potencialin e tyre për të qenë krijues të vlerave dhe forca të fuqishme që formësojnë ekonominë. Riorientimi i institucioneve  publike rreth misioneve ambicioze – në vend të obsesionit pas objektivave të ngushta të rritjes ekonomike – do të na lejojë të përballemi me sfidat e mëdha të shekullit të 21-të dhe të sigurojmë që ekonomia të rritet në drejtimin e duhur.

Mariana Mazzucato, Drejtoreshë Themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike, është Kryetare e Këshillit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë. / El Pais – Bota.al

Lajmet

Vrasje në Suharekë: Arrestohet i dyshuari pas plagosjes me armë zjarri

Published

on

By

Një person ka rënë viktimë e një sulmi me armë zjarri të mërkurën në Suharekë, ndërsa autoritetet policore kanë arritur ta arrestojnë të dyshuarin pak kohë pas ngjarjes.

Lajmin e ka konfirmuar zëdhënësi i Policisë për rajonin e Prizrenit, Shaqir Bytyqi, i cili ka bërë të ditur se pavarësisht përpjekjeve mjekësore, viktima nuk ka mundur t’i mbijetojë plagëve të marra.

Sipas Policisë, ngjarja ka ndodhur rreth orës 12:20, kur një person ka shtënë me armë zjarri në drejtim të viktimës mashkull. Pas të shtënave, i lënduari është dërguar në gjendje të rëndë shëndetësore në Qendrën Emergjente, ku më pas është konfirmuar vdekja e tij.

I dyshuari fillimisht ishte larguar nga vendi i ngjarjes, por reagimi i shpejtë i Policisë ka bërë të mundur lokalizimin dhe arrestimin e tij. Autoritetet po vazhdojnë hetimet për të zbardhur rrethanat e plota të rastit.

 

Continue Reading

Lajmet

Brad Pitt shpreh dëshirën të luajë rolin e keqbërësit në filmin e ri të James Bond

Published

on

Aktori amerikan Brad Pitt ka thënë se do të dëshironte të luante një personazh negativ në filmin e ri të James Bond, ku Robert Pattinson pritet të marrë rolin e agjentit 007.

Pitt foli për “Extra TV” gjatë premierës së filmit “The Further Mis-Adventures of Cliff Booth”, të hënën në Los Angeles, ku vlerësoi edhe përzgjedhjen e Pattinsonit për rolin e spiunit britanik.

“Robert… E di çfarë, do të më pëlqente shumë. Javieri im e bëri një punë të shkëlqyer. Standardet janë të larta, por unë do ta bëja”, deklaroi Pitt.

Aktori iu referua bashkëpunëtorit të tij në filmin “F1”, Javier Bardem, i cili luajti personazhin negativ Raoul Silva në filmin e James Bond “Skyfall”, të vitit 2012.

Pitt shprehu gjithashtu mbështetje për zgjedhjen e Pattinsonit si agjenti i ri 007.

“Më pëlqen kjo ide. Më pëlqen ajo që bën dhe çfarë lloj rolesh zgjedh. Mendoj se është i duhuri. Është një vendim i mirë”, tha ai.

Pattinson u njoftua të hënën si aktori i shtatë që do të interpretojë James Bondin. Ai do të jetë protagonist në filmin e 26-të të kësaj serie, i cili do të drejtohet nga Denis Villeneuve, me skenar të Steven Knight.

Ai merr rolin nga Daniel Craig, i cili e interpretoi për herë të fundit agjentin 007 në vitin 2021.

Ndërkohë, në filmin e ri, Pitt rikthehet në rolin e kaskaderit Cliff Booth nga filmi i Quentin Tarantinos “Once Upon a Time in Hollywood”. Për këtë rol, ai fitoi çmimin Oscar për aktorin më të mirë në rol dytësor në vitin 2020./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Tetova prezanton programin “Nëntori në Festë 2026” me aktivitete kulturore e artistike

Published

on

Qendra e Kulturës në Tetovë ka prezantuar programin “Nëntori në Festë 2026”, i cili përfshin një sërë aktivitetesh kulturore dhe artistike që do të zhvillohen nga 17 deri më 28 nëntor.

Programi përfshin ekspozita personale dhe kolektive, koncerte muzikore, aktivitete folklorike dhe shfaqje teatrale, ndërsa do të kulmojë me aktivitetet e organizuara më 28 nëntor, në kuadër të shënimit të kësaj date.

Ndër aktivitetet e parapara janë ekspozita personale “Rrënjë të padukshme”, koncerti “Rok përrallë në vjeshtë”, koncerti folklorik me fëmijë, koncerti vjetor i Qendrës së Kulturës “Festojmë Nëntorin”, si dhe paraqitjet e ansambleve dhe grupeve artistike.

Programi përfshin gjithashtu ekspozita në hapësirat kulturore dhe shkollore të Tetovës, koncertin e Ansamblit Shtetëror dhe një shfaqje teatrale nga Teatri i Tetovës.

Aktivitetet do të përmbyllen më 28 nëntor me programin “Festojmë 28 Nëntorin”, i cili do të mbahet në INQ “Ilo Anteski Smok” në Tetovë.

Përmes këtij kalendari, Tetova do ta shënojë muajin nëntor me aktivitete që ndërthurin muzikën, artin pamor, folklorin dhe teatrin./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Në rastin e Arlinda Zekajt mungoi plani individual, udhëheqësi i QPS-së pranon se nuk vlerësoi punën e zyrtarëve

Published

on

By

Udhëheqësi i Qendrës për Punë Sociale në Pejë, Durim Kelmendi, ka pranuar se në rastin e Arlinda Zekajt nuk ishte hartuar plani individual, ndonëse një dokument i tillë është obligativ. Ai po ashtu ka pranuar se nuk kishte bërë vlerësimin e punës së zyrtarëve të përfshirë në këtë rast.

Kelmendi, i cili është punësuar në QPS në vitin 2018, është intervistuar të mërkurën nga Komisioni Hetimor Parlamentar për hetimin e vrasjes së Arlinda Zekajt.

Gjatë përgjigjeve ndaj pyetjeve të deputetëve, ai ka thënë se shërbimi që udhëheq ka vetëm katër punëtorë dhe se për shkak të ngarkesës me punë përballen me mungesë të stafit.

“Në shërbimin tim i kam vetëm katër punëtorë, për shkak të volumit kemi mungesë të punëtorëve. Së pari i kontrolloj dhe jam bashkëpunues me ta”, ka deklaruar Kelmendi.

Deputeti i Lëvizjes Vetëvendosje, Adnan Rrustemi, e ka pyetur nëse hartimi i planit individual është obligim ligjor dhe nëse një plan i tillë ishte përgatitur për rastin e Arlinda Zekajt.

Në përgjigjen e tij, Kelmendi ka konfirmuar se plani individual kishte munguar, ndërsa ka sqaruar se dokumentacioni ishte plotësuar në një formë tjetër, por jo sipas standardit të kërkuar.

Ai ka folur edhe për mungesën e psikologes së QPS-së, e cila në atë periudhë ishte në pushim të lehonisë.

“Po ka pasur, në rastin konkret ka munguar plani. Është obligative, 05 ka qenë i plotësuar, është plotësuar në një formë tjetër jo sipas standardit. Pasi ka përfunduar seanca kam marrë një telefonatë se seanca ka përfunduar për shkak se punëtorja ka munguar. Psikologia e qendrës është në pushim të lehonisë, kemi thirrur psikologen tjetër”, ka thënë ai.

Ndërkaq, deputetja e PDK-së, Besa Kabashi-Ramaj, e ka pyetur Kelmendin se për çfarë arsye rasti kishte përfunduar në Qendrën për Punë Sociale.

Ai ka deklaruar se rasti ishte raportuar si dhunë në familje dhe se vlerësimin e nivelit të rrezikshmërisë e bën Policia.

“Ka ndodhur rasti, është raportuar si dhunë në familje. Nivelin e rrezikshmërisë e vlerëson policia, çdo informacion që e kemi ia bashkëngjisim, mbetet në vullnetin e punëtorit. E kemi planin e veprimit. QPS në momentin që raportohet rasti së pari i ofrohet siguria”, ka deklaruar ai.

Gjatë seancës, deputetja e LDK-së, Doarsa Kica-Xhelili, e ka pyetur nëse kishte bërë vlerësimin e punës së zyrtarëve që ishin nën përgjegjësinë e tij dhe që ishin përfshirë në rastin konkret.

“Po, në rastin konkret jo”, është përgjigjur Kelmendi.

Ndërkohë, deputeti i PDK-së, Eman Rrahmani, ka kërkuar të dijë se sa raste të dhunës trajtohen nga QPS-ja në Pejë dhe sa prej tyre janë aktive.

Kelmendi ka bërë të ditur se janë gjithsej 73 raste të dhunës, prej të cilave 50 janë aktive. Ai ka treguar se QPS-ja ka gjithsej 1 mijë e 150 dosje.

“Janë 73 raste të dhunës, aktive janë 50. Katër punëtorë i kemi aktivë. Kemi raportime javore të dokumentuara. 70 shërbime janë në QPS. Total 1150 dosje që kemi kryer shërbime aty ndahet secila kategori”, ka thënë ai.

Në fund të intervistimit, Kelmendi ka bërë të ditur se ndaj punëtorëve të përfshirë në rastin e Arlinda Zekajt është iniciuar procedurë disiplinore.

Continue Reading

Të kërkuara