Lajmet

Pyetja e vërtetë që duhet të bëjmë për rritjen ekonomike

Nga Mariana Mazzucato.

Published

on

Mariana Mazzucato

Nga debatet e politikave të nivelit të lartë dhe manifestet politike deri te lajmet e përditshme, ankthi për rritjen ekonomike është kudo. Në Gjermani, buxheti i fundit i qeverisë identifikon rritjen më të fortë si një prioritet kryesor. Në Indi, udhëheqësit janë të etur për të rimarrë vendin si ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë. Në Kinë, ku prespektiva e deflacionit është shfaqur në horizont, qeveria është e shqetësuar për arritjen e objektivit të saj, për një rritje ekonomike prej 5% për këtë vit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Keir Starmer, kreu i Partisë Laburiste në opozitë, është zotuar të sigurojë rritjen më të lartë të qëndrueshme në G7 nëse merr pushtet, dhe konservatorët në pushtet shprehin ambicie të ngjashme (kujtoni mantrën e ish-kryeministres Liz Truss: “rritje, rritje dhe rritje”).

Por vendosja e rritjes ekonomike në qendër të politikëbërjes është gabim. Edhe pse e rëndësishme, rritja në abstrakt nuk është një qëllim apo mision koherent. Përpara se të angazhohen për objektiva të veçantë (qoftë rritja e PBB-së, prodhimi i përgjithshëm e kështu me radhë), qeveritë duhet të fokusohen në drejtimin që duhet të marrë ekonomia. Në fund të fundit, çfarë dobie ka një rritje ekonomike e lartë, nëse arritja e saj kërkon kushte të këqija pune apo një industri në zgjerim të lëndëve djegëse fosile?

Për më tepër, qeveritë kanë qenë më të suksesshme në katalizimin e rritjes ekonomike, kur kanë ndjekur qëllime të tjera – duke mos e trajtuar rritjen si objektiv në vetvete. Misioni i NASA-s për të dërguar një njeri në Hënë (dhe për ta rikthyer shëndoshë e mirë) solli risi në hapësirën ajrore, materiale, në elektronikë, ushqim dhe softuerë, që më vonë do të sillnin vlerë të shtuar të konsiderueshme, ekonomike dhe tregtare. Por NASA nuk u nis për të krijuar këto teknologji, dhe për këtë arsye, ndoshta nuk do t’i kishte zhvilluar kurrë ato nëse misioni i saj do të kishte qenë thjesht për të rritur prodhimin.

Njësoj me këtë, interneti erdhi e u shfaq nga nevoja për të bërë që satelitët të komunikonin me njëri-tjetrin. Për shkak të adoptimit të gjerë të tij, PBB-ja dixhitale është rritur 2.5 herë më shpejt se PBB-ja fizike gjatë dekadës së kaluar dhe tani ekonomia dixhitale është në rrugën e duhur për të arritur vlerën e 20.8 trilion dollarëve, deri në vitin 2025. Sërish, shifra të tilla rritjeje ekonomike janë rezultat i angazhimit me mundësitë që ofron dixhitalizimi; rritja ekonomike në vetvete nuk ishte qëllimi.

Në vend që të fokusohen në përshpejtimin e rritjes së PBB-së dixhitale, qeveritë duhet të synojnë ngushtimin e hendekut dixhital dhe të sigurojnë që rritja aktuale dhe e ardhshme të mos bazohet në abuzimin e kompanive të Big Tech, me fuqinë e tregut. Duke pasur parasysh se sa shpejt po përparon inteligjenca artificiale, kemi nevojë urgjente për qeveri që mund të formësojnë revolucionin e ardhshëm teknologjik, në interes të publikut.

NXitja e rritjes ekonomike në një drejtim më gjithëpërfshirës do të thotë largim nga financimi i veprimtarisë ekonomike dhe riangazhim për investime në ekonominë reale. Siç janë gjërat, shumë kompani jo-financiare (përfshirë prodhuesit) po shpenzojnë më shumë për blerjen e aksioneve dhe pagesat e dividentëve, sesa për kapitalin njerëzor, makineritë dhe kërkimin e zhvillimin. Ndërsa aktivitete të tilla mund të rrisin çmimin e aksioneve të kompanive në afat të shkurtër, ato reduktojnë burimet e disponueshme për riinvestim te punëtorët, duke zgjeruar ndarjen midis atyre që kontrollojnë kapitalin dhe atyre që nuk e kontrollojnë.

Financializimi ka të bëjë më shpesh me nxjerrjen e vlerës dhe maksimizimin afatshkurtër të fitimit, sesa me krijimin e vlerës për hir të shoqërisë në tërësi. Për të arritur një rritje gjithëpërfshirëse, ne duhet të pranojmë se punëtorët janë krijuesit e vërtetë të vlerës dhe interesat e tyre duhet të jenë të zënë një vend parësor, në diskutimet rreth të ardhurave dhe shpërndarjes së pasurisë.

Në këtë kuptim, qëndrimi i ri i Partisë Laburiste të Mbretërisë së Bashkuar për të drejtat e punëtorëve është shqetësues. Në një përpjekje për të joshur drejtuesit e korporatave dhe për t’u dalë kundër pretendimeve se janë “anti-biznes”, Laburistët e kanë zbutur angazhimin e tyre të shpallur më parë, për mbrojtje më të forta për punëtorët. Megjithatë, rritja ekonomike e udhëhequr nga investimet, dhe të drejtat e punëtorëve nuk duhet të konsiderohen si prioritete konkurruese. Ekuilibrimi i angazhimit të korporatës me një përkushtim ndaj punëtorëve nuk është vetëm thelbësor për arritjen e rritjes ekonomike gjithëpërfshirëse; tashmë është vërtetuar se nxit produktivitetin dhe rritjen në terma afatgjatë.

Ekonomia nuk do të rritet vetë, në një drejtim të dëshirueshëm shoqëror. Siç e theksova 10 vjet më parë, shteti ka një rol të rëndësishëm sipërmarrës për të luajtur. Pas përpjekjeve të fundit të qeverive për të ristartuar ekonomitë e tyre pas pandemisë, është e qartë se kemi ende nevojë për një mendim të ri se si të arrijmë një rritje ekonomike që nuk është vetëm “e zgjuar”, por edhe e gjelbër dhe gjithëpërfshirëse.

Qeveritë kanë nevojë për udhërrëfyes të politikave ekonomike me qëllime të qarta, bazuar në atë që ka më shumë rëndësi për njerëzit dhe planetin. Mbështetja publike për bizneset duhet të kushtëzohet me investime të reja që do të “ndërtojnë më mirë të ardhmen” drejt një ekonomie reale më të gjelbër dhe më gjithëpërfshirëse. Kini parasysh Aktin e CHIPS dhe Shkencës të Shteteve të Bashkuara, i cili synon të stimulojë industrinë vendase të gjysmëpërçuesve. Ligji ndalon përdorimin e fondeve për kthimin e aksioneve dhe mund të imagjinohen kollaj dispozita shtesë, të cilat kërkojnë që fitimet e ardhshme të riinvestohen në trajnimin e fuqisë punëtore.

Por për ta çuar rritjen ekonomike në drejtimin e duhur, qeveritë duhet të bëjnë gjithashtu investime të orientuara drejt aftësive, mjeteve dhe institucioneve të tyre. Kontraktimi i jashtëm i kapaciteteve bazë ka dëmtuar aftësinë e tyre për t’iu përgjigjur nevojave dhe kërkesave në ndryshim, duke reduktuar përfundimisht potencialin e tyre për të krijuar rritje të qëllimshme dhe vlerë publike. Edhe më keq, ndërsa aftësitë dhe ekspertiza e sektorit publik janë zbrazur, ai është bërë më i ndjeshëm për t’u kapur nga interesa të fshehta.

Vetëm me kapacitetet dhe kompetencat e duhura qeveritë mund të mobilizojnë me sukses burimet dhe të koordinojnë përpjekjet me bizneset që janë të gatshme të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta. Një strategji industriale e orientuar nga misioni kërkon që sektori publik dhe privat të punojnë së bashku në mënyrë simbiotike. E bërë siç duhet, një qasje e tillë mund të maksimizojë përfitimet publike afatgjata dhe vlerën e palëve të interesuara: rritja e udhëhequr nga inovacioni bëhet sinonim i rritjes gjithëpërfshirëse.

Pyetja që duhet të bëjmë nuk është se sa rritje mund të arrijmë, por të çfarë lloji. Për të arritur një prodhim më të madh ekonomik që është gjithashtu gjithëpërfshirës dhe i qëndrueshëm, qeveritë do të duhet të përqafojnë potencialin e tyre për të qenë krijues të vlerave dhe forca të fuqishme që formësojnë ekonominë. Riorientimi i institucioneve  publike rreth misioneve ambicioze – në vend të obsesionit pas objektivave të ngushta të rritjes ekonomike – do të na lejojë të përballemi me sfidat e mëdha të shekullit të 21-të dhe të sigurojmë që ekonomia të rritet në drejtimin e duhur.

Mariana Mazzucato, Drejtoreshë Themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike, është Kryetare e Këshillit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë. / El Pais – Bota.al

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 7 shtator 1993-1998

Published

on

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

Ilustrim:

 

7 shtator 1993

 

Tre vjet nga Kushtetuta e Kaçanikut

 

Sot, u bënë tre vjet nga shpallja e Kushtetutës së Kaçanikut, me ç’rast delegatët e Kuvendit të Kosovës në këtë qytet jugor, afër kufirit me Maqedoninë, shpallën Republikën e Kosovës. Që nga atëherë u ndërmorën disa veprime praktike që të jetësohet kjo Kushtetutë, megjithëse pas shpalljes së Kushtetutës delegatët lëshuan Kosovën dhe ende jetojnë të shpërndarë në disa shtete.

Kronikët njoftojnë se mbledhja ishte e shkurtër dhe zgjati vetëm 20 minuta.

Shpallja e Kushtetutës së Kaçanikut ishte shprehje e vullnetit politik të pjesës dërrmuese të popullsisë së Kosovës, që pas shkatërrimit të federatës jugosllave, Kosova të bëhej shtet i pavarur.

Edhe pas tre vjetësh punë e përpjekje, Kosova mbetet e okupuar nga forca të mëdha të policisë dhe të ushtrisë serbe, por me vendosmërinë e popullit që të realizojë lirinë dhe pavarësinë. Këtë vullnet populli e shprehi edhe një herë në zgjedhjet e majit të vitit të kaluar, me ç’rast u zgjodh kryetari i Republikës së Kosovës, deputetet e Kuvendit pluralist të Republikës së Kosovës, i cili ende, për shkaqe objektive, nuk arriti që të konstituohet.

 

 

7 shtator 1994

 

“Bujku”: Çelësat e pavarësisë së Kosovës janë në duart tona

 

Me rastin e katërvjetorit të aprovimit të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, gazeta “Bujku” në kryartikullin e vet vlerëson se Shtatë Shtatori tashmë shënohet me germa të mëdha dhe kremtohet si një nga datat e rrëndësishme të popullit shqiptar në Kosovë.

-Këtë ditë para katër vjetësh në Kaçanikun e njohur edhe nga historia e hershme jona, delegatët e Kuvendit të Kosovës nxorën Kushtetutën e Republikës së Kosovës dhe i vunë themelet një shteti, i cili, ç’është e vërteta, ende nuk është njohur nga bashkësia ndërkombëtare dhe ende nuk funksionon siç është paramenduar për skhak të okupimit nga ana e një shteti tjetër – Serbisë, por megjithatë një shteti që është ngulitur fuqishëm në vetëdijen e shqiptarëve në përgjithësi, kurse gjithnjë e më shumë ka zënë të ngulitet edhe në vetëdijen e të tjerëve, thuhet ën filim të kryartikullit.

Duke vlerësuar rëndësinë e këtij akti, më tutje thuhet se ajo është e pakontestueshme.

-Sot edhe fatosat e njohin dhe i këndojnë Kaçanikut e Kushtetutës së tij. Në disa fusha të rëndësishme, si në arsim, kulturë, informim, sport, asistencë sociale, financa e pjesërisht edhe në shëndetësi, ekonomi, administratë etj, funksionon shteti i pavarur i Kosovës. Liria e pavarësia mund të vonohen, por ato një ditë patjetër do të vijnë. Më shpejt a më ngadalë varet edhe nga bashkësia ndërkombëtare, mirëpo çelësat megjithatë janë në duart tona. Sa më parë dhe sa më mirë e sa më shumë të organizohemi e të veprojmë secili në fushëveprimtarinë e tij dhe sa më të vendosur e më këmbëngulës të jemi në realizimin e synimeve dhe të kërkesave tona legjitime aq më parë do të arrijmë të konkretizojmë në jetë Kushtetutën e Kaçanikut në çdo rrafsh të jetës e të punës sonë, thuhet mes tjerash në kryartikullin autorit Blerim Stavilecit në gazetën “Bujku”.

 

 

7 shtator 1995

 

Paralajmërohet vendosja e kolonëve serbë në kompleksin e Lidhjes së Prizrenit

 

Drejtoresha e instaluar serbe në Kompleksin përkujtimor “Lidhja e Prizrenit” në Prizren, Shutakoviq, urdhëroi sot në orën 8:00 heqjen e të gjitha eksponateve, pikturave dhe dokumentacionit nga ndërtesa.

Ajo tha se objekti do të lirohet për vendosjen e kolonëve serbë në të, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Prizren.

Kompleksi përkujtimor “Lidhja e Prizrenit” u përurua në 100-vjetorin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit (1878), ngjarjes më të rëndësishme politike kombëtare të shekullit të kaluar.

Njoftimet nga Prizreni bëjnë me dije për tensionimin e gjendjes dhe shqetësimin e madh dhe indinjatën te qytetarët e tij.

Sulmi i regjimit serb në këtë monument të historisë e të kujtesës kombëtare është provokim i rëndë, jo vetëm për Prizrenin dhe Kosovën, po edhe për gjithë botën shqiptare, sepse Lidhja e Prizrenit shënon pikën kthesë në historinë moderne të kombit shqiptar.

Fushata serbe për rikolonizimin e Kosovës është vlerësuar si provokimi më i madh që i bëhet popullit shqiptar.

Regjimi serb nuk e ka fshehur karakterin porovokues të aksionit, duke i vendosur kolonët në hotelet, ndërmarrjet, spitalet e shkollat e pushtuara prej nga janë përzënë me dhunë shqiptarët, si edhe në banesat e shtëpitë e shqiptarëve.

Plani që kolonët të vendosen në kompleksin përkujtimor në Prizren është akt i paramenduar dhe në funksion të provokimit më të vrazhdët.

Është e qartë se ky provokim nuk synon të zgjidhë qoftë një problem refugjati, por synon të atakojë botën shqiptare.

Pjesa e qytetit ku gjendet kompleksi përkujtimor “Lidhja e Prizrenit” është nën mbrojtjen e UNESCO-s.

 

 

7 shtator 1998

 

Suharekë: Në Sllapuzhan kanë mbetur 6 të vrarë të pavarrosur

 

Gjendja në komunën e Suharekës, edhe pse që prej disa ditësh duket më e qetë, është shumë e rëndë.

Forcat policore kontrollojnë çdo rrugë lidhëse me Suharekën, ndërsa edhe në vetë qytetin ka lëvizje dhe kontroll të shtuar të policisë, njofton KI i Degës së LDK-së në Suharekë.

Njoftohet se në Semetisht nga dy kalimtarë të rastit u varros Ramadan Mazreku, viktima e 60 që nga fillimi i veprimeve luftarake në komunën e Suharekës.

Në Sllapuzhan kanë mbetur të pavarrosur edhe më tej mëse 6 të vrarë, ndërsa që prej ditëve të para të sulmit mbi Reshtan nuk dihet për fatin e Vesel Ramë Sopës (58) nga Suhareka.

I njëjti burim bën me dije se në një mbledhje të drejtorëve të shkollave fillore dhe të mesme u vendos që mësimi të fillojë të mbahet edhe në disa shkolla tjera si në: Suharekë, Budakovë, Bukosh, Gjinoc dhe Leshan. Tash për tash në komunën e Suahrekës mësimi mbahet në 11 shkolla fillore, kurse në të gjitha shkollat tjera fillore dhe në ato të mesme mësimi tash për tash nuk ka mundësi të mbahet.

 

Në Lybiçevë të Prizrenit u varrosën 5 viktimat e terrorit serb

 

Më 6 shtator në Lybiçevë të Prizrenit, me ndihmën e disa qytetarëve nga fshatrat përreth, u varrosën: Qazim Poniku (86), Agush Poniku (72), Nesim Krasniqi (65), Mersel Halilaj (63) dhe Skender Mehmetaj (80), viktima të terrorit serb.

Të shtunën, në orën 20,00 u liruan nga arresti edhe katër qytetarë të fshatrave Dejnë, Renoc dhe Ratkoc. Sipas tyre, në arrest po mbahen edhe 32 banorë të fshatit Dejnë. Në mesin e tyre është edhe një person nga Klina, i cili kishte qenë mysafir në Dejnë.

Sipas këtyre dëshmitarëve, në Dejnë ishin arrestuar 58 persona, të cilët i kishte detyruar që të ecnin më duar të lidhura prapa kokës deri në Ratkoc, ku policia i ka urdhëruar që të mos shikojnë nga fshati. Besohet se kështu policia përpiqej të fshihte gjurmët e masakrave të bëra në këtë fshat. Dëshmitarët thonë se kanë parë këpucë, sandale e qadra të gjuajtura.

Ndërkaq, në fshatin Palluzhë policia i ka zhveshur deri në brekë burrat dhe gratë. 27 burra i ka dërguar deri në Prizren, ashtu të zhveshur. Njoftohet se Samidin Bytyqi dhe Gazmend Bytyqi, të cilët janë marrë në pyetje, nuk janë kthyer më në mesin e të arrestuarve.

Burimet e Komisionit për Informim të Degës së LDK-së në Prizren njoftojnë se në spitalin e Prizrenit gjenden ende këta të plagosur: Rexhep M. Krasniqi (1954) – Kramovik, Manush H. Bytyqi (1964), Bedrush H. Bytyqi (1970) – Dejnë, Bekim R. Krasniqi (1970) – Kramovik, Ekrem H. Bytyqi (19) – Dejnë, Albert Halim Bytyqi (1992) – Dejnë, Astrit S. Bytyqi (1985) – Dejnë, Abdullah I. Morina (1964) – Vërnjakë, Kadri J. Mustafa (1962 – i rrahur), Hajriej R. Morina (1961) – Vërnajkë, pas dhënies së ndihmës së parë u lirua në shtëpi, Drita S. Morina (1964) – Vërnjakë, gjendet në reparitn intensiv në spitalin e Prizrenit.

Njoftohet se Drita dhe Hajrije Morina u plagosën në shtëpinë e tyre. Njoftohet se ato ishin kthyer në shtëpi dhe u plagosën derisa po ndeznin zjarrin në shporet. Ato nuk kishin hetuar se policia serbe kishte vendosur një bombë në shporet. Si pasojë e shpërthimit të kësaj bombe Hajrija u plagos lehtë, ndërsa Drita ka marrë plage të rrezikshme për jetën e saj.

Continue Reading

Lajmet

FSK do të marrë pjesë në misionin ndërkombëtar të sigurisë në Gaza

Published

on

Forca e Sigurisë së Kosovës do të marrë pjesë në kuadër të Forcës Ndërkombëtare Stabilizuese në Gaza, pas nënshkrimit të marrëveshjes për pjesëmarrjen e saj në këtë mision.

Marrëveshja është nënshkruar gjatë vizitës në Kosovë të komandantit të ISF-së në Gaza, gjeneralmajor Jasper Jeffers, në prani të ministrit në detyrë të Mbrojtjes, Ejup Maqedoncit, dhe përfaqësuesit të Bordit të Paqes.

Dokumenti është nënshkruar nga përfaqësuesit e Bordit të Paqes/ISF Gaza dhe komandanti i FSK-së, gjenerallejtënant Bashkim Jashari.

Jeffers ka vlerësuar vendimin dhe gatishmërinë e Kosovës për të kontribuar në mision, duke theksuar rëndësinë e kontributit të FSK-së në përpjekjet për paqe, siguri dhe stabilitet.

Ndërkaq, Jashari ka thënë se pjesëmarrja në misionet ndërkombëtare është pjesë e vizionit të Kosovës për të kontribuar në promovimin e paqes dhe sigurisë në botë.

Sipas FSK-së, marrëveshja përbën një hap të rëndësishëm në forcimin e rolit të Kosovës në përpjekjet ndërkombëtare për siguri, ndërsa synimi strategjik është që FSK-ja të kalojë nga një “importues i sigurisë” në një “eksportues të saj”./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Haxhiu përkujton 36-vjetorin e Kushtetutës së Kaçanikut

Published

on

Ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, ka përkujtuar 36-vjetorin e miratimit të Kushtetutës së Kaçanikut, duke e cilësuar atë si një nga aktet më të rëndësishme në rrugën e Kosovës drejt pavarësisë dhe shtetësisë.

Haxhiu ka thënë se më 7 shtator 1990, në rrethana të represionit dhe përndjekjes politike, delegatët e Kuvendit të Kosovës u mblodhën në Kaçanik dhe miratuan Kushtetutën, duke i dhënë bazë kushtetuese vullnetit politik të shprehur më 2 korrik për Kosovën Republikë.

Sipas saj, miratimi i Kushtetutës përbënte përgjigjen e një populli që, përkundër represionit dhe përpjekjeve për shuarjen e institucioneve, nuk pranoi të hiqte dorë nga e drejta për të vendosur për të ardhmen e tij.

Ajo ka vlerësuar punën e juristëve që hartuan dokumentin dhe guximin e delegatëve që e miratuan atë.

Haxhiu ka theksuar se rruga e nisur me Deklaratën e 2 Korrikut dhe Kushtetutën e Kaçanikut vazhdoi përmes rezistencës, luftës çlirimtare dhe sakrificës së shumë brezave, deri te çlirimi i Kosovës dhe shpallja e pavarësisë më 17 shkurt 2008./A.K/

Continue Reading

Lajmet

IPK nis hetimet për incidentin ku u përfshi kapiteni i Njësive Speciale

Published

on

Inspektorati Policor i Kosovës ka nisur hetimet lidhur me incidentin ku u përfshi kapiteni i Njësive Speciale të Policisë së Kosovës, Besart Ahmeti, në parkingun e Prishtina Mall.

Sipas IPK-së, incidenti kishte nisur pas një mosmarrëveshjeje lidhur me parkingun, ku ishin përfshirë Ahmeti, i cili ishte jashtë detyrës zyrtare, dhe dy qytetarë, njëri prej tyre i mitur.

Pas incidentit, personat e përfshirë janë shoqëruar në objektin policor për trajtimin e rastit. Gjatë procedurave, njëri prej qytetarëve ka pretenduar se ndaj tij është përdorur forcë nga një zyrtar policor në Stacionin Policor në Graçanicë.

IPK ka rekomanduar suspendimin e zyrtarit policor të dyshuar për keqtrajtim, ndërsa rasti po hetohet në drejtim të veprës penale “Keqtrajtimi gjatë ushtrimit të detyrës zyrtare ose autorizimeve publike”.

Ndërkohë, hetimet ndaj qytetarëve të përfshirë në incidentin fillestar do të vazhdojnë nga Policia e Kosovës, në koordinim me prokurorin kompetent, nën dyshimin për veprën penale të sulmit.

IPK ka bërë të ditur se hetimet janë në fazën fillestare dhe po zhvillohen në koordinim me prokurorin, duke respektuar të drejtat e të gjitha palëve dhe parimin e prezumimit të pafajësisë./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara