Lajmet

Pyetja e vërtetë që duhet të bëjmë për rritjen ekonomike

Nga Mariana Mazzucato.

Published

on

Mariana Mazzucato

Nga debatet e politikave të nivelit të lartë dhe manifestet politike deri te lajmet e përditshme, ankthi për rritjen ekonomike është kudo. Në Gjermani, buxheti i fundit i qeverisë identifikon rritjen më të fortë si një prioritet kryesor. Në Indi, udhëheqësit janë të etur për të rimarrë vendin si ekonomia me rritjen më të shpejtë në botë. Në Kinë, ku prespektiva e deflacionit është shfaqur në horizont, qeveria është e shqetësuar për arritjen e objektivit të saj, për një rritje ekonomike prej 5% për këtë vit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Keir Starmer, kreu i Partisë Laburiste në opozitë, është zotuar të sigurojë rritjen më të lartë të qëndrueshme në G7 nëse merr pushtet, dhe konservatorët në pushtet shprehin ambicie të ngjashme (kujtoni mantrën e ish-kryeministres Liz Truss: “rritje, rritje dhe rritje”).

Por vendosja e rritjes ekonomike në qendër të politikëbërjes është gabim. Edhe pse e rëndësishme, rritja në abstrakt nuk është një qëllim apo mision koherent. Përpara se të angazhohen për objektiva të veçantë (qoftë rritja e PBB-së, prodhimi i përgjithshëm e kështu me radhë), qeveritë duhet të fokusohen në drejtimin që duhet të marrë ekonomia. Në fund të fundit, çfarë dobie ka një rritje ekonomike e lartë, nëse arritja e saj kërkon kushte të këqija pune apo një industri në zgjerim të lëndëve djegëse fosile?

Për më tepër, qeveritë kanë qenë më të suksesshme në katalizimin e rritjes ekonomike, kur kanë ndjekur qëllime të tjera – duke mos e trajtuar rritjen si objektiv në vetvete. Misioni i NASA-s për të dërguar një njeri në Hënë (dhe për ta rikthyer shëndoshë e mirë) solli risi në hapësirën ajrore, materiale, në elektronikë, ushqim dhe softuerë, që më vonë do të sillnin vlerë të shtuar të konsiderueshme, ekonomike dhe tregtare. Por NASA nuk u nis për të krijuar këto teknologji, dhe për këtë arsye, ndoshta nuk do t’i kishte zhvilluar kurrë ato nëse misioni i saj do të kishte qenë thjesht për të rritur prodhimin.

Njësoj me këtë, interneti erdhi e u shfaq nga nevoja për të bërë që satelitët të komunikonin me njëri-tjetrin. Për shkak të adoptimit të gjerë të tij, PBB-ja dixhitale është rritur 2.5 herë më shpejt se PBB-ja fizike gjatë dekadës së kaluar dhe tani ekonomia dixhitale është në rrugën e duhur për të arritur vlerën e 20.8 trilion dollarëve, deri në vitin 2025. Sërish, shifra të tilla rritjeje ekonomike janë rezultat i angazhimit me mundësitë që ofron dixhitalizimi; rritja ekonomike në vetvete nuk ishte qëllimi.

Në vend që të fokusohen në përshpejtimin e rritjes së PBB-së dixhitale, qeveritë duhet të synojnë ngushtimin e hendekut dixhital dhe të sigurojnë që rritja aktuale dhe e ardhshme të mos bazohet në abuzimin e kompanive të Big Tech, me fuqinë e tregut. Duke pasur parasysh se sa shpejt po përparon inteligjenca artificiale, kemi nevojë urgjente për qeveri që mund të formësojnë revolucionin e ardhshëm teknologjik, në interes të publikut.

NXitja e rritjes ekonomike në një drejtim më gjithëpërfshirës do të thotë largim nga financimi i veprimtarisë ekonomike dhe riangazhim për investime në ekonominë reale. Siç janë gjërat, shumë kompani jo-financiare (përfshirë prodhuesit) po shpenzojnë më shumë për blerjen e aksioneve dhe pagesat e dividentëve, sesa për kapitalin njerëzor, makineritë dhe kërkimin e zhvillimin. Ndërsa aktivitete të tilla mund të rrisin çmimin e aksioneve të kompanive në afat të shkurtër, ato reduktojnë burimet e disponueshme për riinvestim te punëtorët, duke zgjeruar ndarjen midis atyre që kontrollojnë kapitalin dhe atyre që nuk e kontrollojnë.

Financializimi ka të bëjë më shpesh me nxjerrjen e vlerës dhe maksimizimin afatshkurtër të fitimit, sesa me krijimin e vlerës për hir të shoqërisë në tërësi. Për të arritur një rritje gjithëpërfshirëse, ne duhet të pranojmë se punëtorët janë krijuesit e vërtetë të vlerës dhe interesat e tyre duhet të jenë të zënë një vend parësor, në diskutimet rreth të ardhurave dhe shpërndarjes së pasurisë.

Në këtë kuptim, qëndrimi i ri i Partisë Laburiste të Mbretërisë së Bashkuar për të drejtat e punëtorëve është shqetësues. Në një përpjekje për të joshur drejtuesit e korporatave dhe për t’u dalë kundër pretendimeve se janë “anti-biznes”, Laburistët e kanë zbutur angazhimin e tyre të shpallur më parë, për mbrojtje më të forta për punëtorët. Megjithatë, rritja ekonomike e udhëhequr nga investimet, dhe të drejtat e punëtorëve nuk duhet të konsiderohen si prioritete konkurruese. Ekuilibrimi i angazhimit të korporatës me një përkushtim ndaj punëtorëve nuk është vetëm thelbësor për arritjen e rritjes ekonomike gjithëpërfshirëse; tashmë është vërtetuar se nxit produktivitetin dhe rritjen në terma afatgjatë.

Ekonomia nuk do të rritet vetë, në një drejtim të dëshirueshëm shoqëror. Siç e theksova 10 vjet më parë, shteti ka një rol të rëndësishëm sipërmarrës për të luajtur. Pas përpjekjeve të fundit të qeverive për të ristartuar ekonomitë e tyre pas pandemisë, është e qartë se kemi ende nevojë për një mendim të ri se si të arrijmë një rritje ekonomike që nuk është vetëm “e zgjuar”, por edhe e gjelbër dhe gjithëpërfshirëse.

Qeveritë kanë nevojë për udhërrëfyes të politikave ekonomike me qëllime të qarta, bazuar në atë që ka më shumë rëndësi për njerëzit dhe planetin. Mbështetja publike për bizneset duhet të kushtëzohet me investime të reja që do të “ndërtojnë më mirë të ardhmen” drejt një ekonomie reale më të gjelbër dhe më gjithëpërfshirëse. Kini parasysh Aktin e CHIPS dhe Shkencës të Shteteve të Bashkuara, i cili synon të stimulojë industrinë vendase të gjysmëpërçuesve. Ligji ndalon përdorimin e fondeve për kthimin e aksioneve dhe mund të imagjinohen kollaj dispozita shtesë, të cilat kërkojnë që fitimet e ardhshme të riinvestohen në trajnimin e fuqisë punëtore.

Por për ta çuar rritjen ekonomike në drejtimin e duhur, qeveritë duhet të bëjnë gjithashtu investime të orientuara drejt aftësive, mjeteve dhe institucioneve të tyre. Kontraktimi i jashtëm i kapaciteteve bazë ka dëmtuar aftësinë e tyre për t’iu përgjigjur nevojave dhe kërkesave në ndryshim, duke reduktuar përfundimisht potencialin e tyre për të krijuar rritje të qëllimshme dhe vlerë publike. Edhe më keq, ndërsa aftësitë dhe ekspertiza e sektorit publik janë zbrazur, ai është bërë më i ndjeshëm për t’u kapur nga interesa të fshehta.

Vetëm me kapacitetet dhe kompetencat e duhura qeveritë mund të mobilizojnë me sukses burimet dhe të koordinojnë përpjekjet me bizneset që janë të gatshme të punojnë drejt qëllimeve të përbashkëta. Një strategji industriale e orientuar nga misioni kërkon që sektori publik dhe privat të punojnë së bashku në mënyrë simbiotike. E bërë siç duhet, një qasje e tillë mund të maksimizojë përfitimet publike afatgjata dhe vlerën e palëve të interesuara: rritja e udhëhequr nga inovacioni bëhet sinonim i rritjes gjithëpërfshirëse.

Pyetja që duhet të bëjmë nuk është se sa rritje mund të arrijmë, por të çfarë lloji. Për të arritur një prodhim më të madh ekonomik që është gjithashtu gjithëpërfshirës dhe i qëndrueshëm, qeveritë do të duhet të përqafojnë potencialin e tyre për të qenë krijues të vlerave dhe forca të fuqishme që formësojnë ekonominë. Riorientimi i institucioneve  publike rreth misioneve ambicioze – në vend të obsesionit pas objektivave të ngushta të rritjes ekonomike – do të na lejojë të përballemi me sfidat e mëdha të shekullit të 21-të dhe të sigurojmë që ekonomia të rritet në drejtimin e duhur.

Mariana Mazzucato, Drejtoreshë Themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike, është Kryetare e Këshillit të Organizatës Botërore të Shëndetësisë për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë. / El Pais – Bota.al

Kujtesë

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 12 qershor 1993-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

 Foto: Uashingtoni

 12 qershor 1993

“Sudeusche Zeitung”: Rugova kërkon pavarësinë e Kosovës

Gazeta gjermane “Sudeusche Zeitung”, shkruan se udhëheqësi i shqiptarëve të Kosovës, dr.Ibrahim Rugova, në një punim të paraqitur në Konferencën rreth temës: “Rikthimi i çështjes shqiptare – rëndësia e saj për Ballkanin dhe Evropën”, që këto ditë u mbajt në Vjenë, kërkoi njohjen e Republikës së Kosovës si shtet të pavarur dhe neutral.

Gazeta konstaton se sipas Rugovës, pavarësia e Kosovës nënkupton shkëputjen e çdo lidhjeje me Serbinë.

 

12 qershor 1995

Vazhdoi gjykimi kundër 72 ish-policëve shqiptarë në Prishtinë

Sot në sallën e madhe të Kuvendit të pushtuar të Kosovës në Prishtinë, të shndërruar tashmë në gjykatore, vazhdoi procesi i montuar politik kundër 72 ish-policëve shqiptarë të Kosovës. Siç dihet ky proces pat filluar më 29 maj dhe, pas vërejtjeve të mbrojtësve, u shty për sot.

Edhe në seancën e sotme mbrojtësit patën një varg vërejtjesh, të cilat kanë të bëjnë me parregullsitë procedurale. Mbrojtësit theksuan se 61 procesverbale nuk janë të nënshkruar nga të akuzuarit dhe këto nuk mund të shërbejnë si dëshmi para gjyqit se të akuzuarit kanë bërë vepër penale.

Kjo tregon më së miri se si ka kaluar “procedura” e “argumentimit” të fajësisë gjatë hetimeve.

Mbrojtësit po ashtu patën vërejtje edhe për faktin se një numër i madh i të akuzuarve mbahen në paraburgim edhe pse për këtë nuk iu është lëshuar kurrfarë vendimi.

Përkundër kësaj trupi gjykues i Gjyqit serb të Qarkut në Prishtinë (i udhëhequr nga Dragolub Zdravkoviq), në seancën e veçantë, refuzoi të gjitha vërejtjet e mbrojtësve.

Seanca vazhdoi me marrjen në pyetje të akuzuarit të parë, Avdi Mehmedoviqit, i cili në tërësi mohoi aktakuzën. Në fjalën e tij ai tha se ky proces është proces i montuar politik që ka për qëllim demotivimin e popullit shqiptar të Kosovës që të heqë dorë nga e drejta legjitime. Mehmedoviqi para këtij gjyqi mbi një orë foli për torturat që i janë bërë atij gjatë procedurës hetimore.

Gjykimi vazhdon.

 

12 qershor 1997

 

Demonstratë e shqiptarëve në Uashington

Komuniteti Shqiptar i SHBA-ve zhvilloi dje një demonstratë në mbështetje të kërkesave të popullit shqiptar për një Kosovë të lirë dhe të pavarur, sipas vullnetit të popullit të saj të shprehur në Referendumin e vitit 1991.

Para ndërtesës së Kongresit Amerikan u mblodhën rreth 1. 000 demonstrues shqiptarë nga Nju-Jorku, Çikago, Detroiti dhe nga disa qytete të tjera të SHBA-ve. Demonstruesit mbanin në duar flamurin kombëtar shqiptar dhe flamurin amerikan. Ata mbanin në duar edhe parulla e pankarta, në të cilat kërkohet që SHBA-të të njohin Reublikën e Kosovës, liri për Kosovën, ushtria serbe të largojë trupat nga Kosova, SHBA-të të ndalojnë agresionin serb në Kosovë – duke brohoritur edhe: “Ne duam lirinë e Kosovës tashti”.

Demonstruesit i përshëndeti Ilir Zherka, punonjës pranë kongresistit Xhejmz Moran, demokrat nga Kalifornia. Z. Ilir Zherka renditi një sërë shkeljesh të të drejtave të njeriut në Kosovë.

Në këtë demonstratë morën pjesë edhe anëtarë të Kongresit të SHBA-ve Piter King, Sju Kelli, Nita Loui, Dana Rohrabaher, Eliot Engël, Edolfus Taunz, Benxhëmin Gilman, Xhejms Portër etj.

 

12 qershor 1998

Incident mes Obiliqit e Vushtrrisë, së paku dy policë të vrarë

Mbrëmë rreth orës 21:00, në mes fshatrave Hamidi të Obiliqit dhe Bivolak të Vushtrrisë forcat serbe kanë kryer disa sulme. Gjatë shkëmbimit të zjarrit, thuhet se është plagosur një shqiptar, ndërsa janë vrarë së paku dy policë serbë dhe është shkatërruar një pizgauer.

KMDLNJ ka njoftuar sot se gjatë shkëmbimit të zjarrit janë vrarë tre policë, ndërsa një burim i LDK-së në Vushtrri i tha QIK-ut se ka të ngjarë që të jenë vrarë katër policë.

Gjatë natës forcat serbe kanë zgjeruar rrethimin nëpër fshatrat Zhilivodë, Strofc, Beçuk e tjerë, që gjenden rrëzë malit të Qyqavicës afër Drenicës.

Në këtë pjesë të Kosovës, rreth 12 km. larg Prishtinës, sot mbretëron një gjendje shumë e rrezikshme.

Mbi Prishtinë dhe rrethinë sot gjatë paraditës kanë fluturuar vazhdimisht dhe shumë ulët aeroplanë.

 

Deçan: U vra Rexhep M. Mazrekaj

Gjatë luftimeve të sotme në komunën e Deçanit u vra Rexhep Musë Mazrekaj (38) nga fshati Drenoc.

Nga Deçani njoftohet se dje pasdite dhe gjatë natës forcat serbe kanë sulmuar sulmuar fshatrat Baballoç, Gramaçel, Rastavicë, Prejlep, Irzniq, Carrabreg dhe Drenoc. Ndërsa gjatë ditëve të sotme janë sulmuar fshatrat Carrabreg i Ulët dhe Prejlep.

Mësohet se foprcat serbe kanë pasuar humbje në njerëz dhe në teknikë.

Gjatë sulmit janë përdorur edhe topat 220 milimetërsh.

Continue Reading

Vendi

Kurti pret në takim shkrimtarët dhe kuratorët Dan Hicks e Françoise Vergès

Published

on

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, ka pritur në takim shkrimtarët dhe kuratorët Dan Hicks dhe Françoise Vergès, të shoqëruar nga studiuesja letrare Diona Budima.

Sipas Zyrës së Kryeministrit, Kurti i përgëzoi mysafirët për diskutimin e mbajtur në Bibliotekën Kombëtare të Kosovës “Pjetër Bogdani”, në kuadër të programit “Në bisedë”, të moderuar nga Budima.

Dan Hicks është profesor i arkeologjisë bashkëkohore në Universitetin e Oksfordit dhe kurator në Pitt Rivers Museum, ndërsa Françoise Vergès njihet si aktiviste feministe, shkrimtare, kuratore e pavarur dhe autore e shumë botimeve mbi kulturën, historinë dhe drejtësinë shoqërore.

Sipas njoftimit, të dy kanë dhënë kontribut të rëndësishëm në debatet ndërkombëtare mbi trashëgiminë kulturore, kujtesën historike dhe rolin e institucioneve kulturore në shoqëri./A.K/

Continue Reading

Vendi

Ndërron jetë Sahit Jashari, një nga themeluesit e UÇK-së dhe bashkëluftëtar i Adem Jasharit

Published

on

By

Ka ndërruar jetë Sahit Jashari, njëri ndër themeluesit dhe luftëtarët e parë të Ushtria Çlirimtare e Kosovës, nga Prekazi i Skenderajt, figurë e njohur e rezistencës shqiptare dhe bashkëluftëtar i afërt i Komandantit Legjendar Adem Jashari.

Lajmi për vdekjen e tij ka ngjallur pikëllim të madh në Drenicë dhe mbarë Kosovën, ku ai njihej si një nga njerëzit që qëndroi në vijën e parë të përpjekjeve për liri, shumë kohë para fillimit të luftës së hapur çlirimtare.

Në njoftimin e familjes thuhet se Sahit Jashari do të kujtohet me krenari për jetën dhe veprën e tij në shërbim të atdheut.

“Babin do ta kujtojmë gjithmonë me krenari për veprimtarinë e tij në shërbim të atdheut, për guximin, përkushtimin dhe kontributin e tij të çmuar. Kujtimi për jetën dhe veprën e tij do të mbetet përgjithmonë në zemrat tona”, thuhet në njoftimin e familjes Jashari.

Për vdekjen e tij ka reaguar edhe kryetari i Komunës së Skenderajt, Fadil Nura, si dhe shumë personalitete e bashkëluftëtarë, ndërsa ish-komandanti dhe politikani Sami Lushtaku e ka cilësuar Sahit Jasharin si një prej burrave më të mëdhenj të kësaj toke.

“Sonte, para pak çastësh, u nda nga jeta një prej burrave më të mëdhenj të kësaj toke, një prej themeluesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, luftëtari i orëve të para dhe bashkëluftëtari besnik i Komandantit Legjendar Adem Jashari, Sahit Jashari”, ka shkruar Lushtaku.

Ai ka kujtuar se Sahit Jashari ishte ndër veprimtarët që nuk u përkulën asnjëherë përballë represionit serb, pavarësisht përndjekjeve dhe dënimeve nga regjimi i Slobodan Milošević.

“Një burrë që nuk njohu frikë, nuk njohu dorëzim dhe nuk kërkoi asgjë për vete. Ai jetoi për Kosovën dhe për lirinë e saj. I përndjekur e i dënuar nga regjimi i Millosheviçit, ai qëndroi i palëkundur në rrugën e lirisë”, ka shkruar Lushtaku.

Sahit Jashari ishte pjesë e familjes emblematike Jashari, e cila dha një sakrificë të jashtëzakonshme në luftën për çlirimin e Kosovës. Gjatë Epopeja e UÇK-së, ai humbi 13 anëtarë të ngushtë të familjes, të cilët ranë dëshmorë në përballjen historike me forcat serbe në Prekaz.

Sipas Lushtakut, me gjakun e familjes Jashari u vulos rruga e Kosovës drejt lirisë dhe pavarësisë.

“Drenica humbi një bir të madh, Kosova një luftëtar të shquar, ndërsa ne humbëm një shok e një bashkëluftëtar që me jetën dhe veprën e tij na mësoi çfarë do të thotë sakrifica dhe dashuria për atdheun. Lamtumirë, trimi ynë! Prehu i qetë pranë dëshmorëve të familjes Jashari dhe të gjithë atyre që ranë për lirinë e Kosovës. Lavdi e përjetshme jetës dhe veprës së Sahit Jasharit”, ka përfunduar ai.

Familja Jashari ka bërë të ditur se homazhet pranë arkivolit do të mbahen nga ora 11:30 në Palestra Ilaz Kodra, ndërsa në orën 14:00 do të organizohet mbledhja komemorative kushtuar jetës dhe veprës së tij. Varrimi do të bëhet në orën 16:00 në lagjen Jashari në Prekaz.

Me ndarjen nga jeta të Sahit Jasharit, Kosova humb një nga figurat më të rëndësishme të brezit të luftëtarëve që hodhën themelet e UÇK-së dhe që sakrifikuan gjithçka për lirinë e vendit.

/E.A/

Continue Reading

Lajmet

Numërohen 27.66% e votave nga përfaqësitë diplomatike, LVV kryeson me 83.82%

Published

on

By

Ka vazhduar publikimi i rezultateve nga votat e përfaqësive diplomatike për zgjedhjet e parakohshme të 7 qershorit për Kuvendin e Kosovës.

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka publikuar deri më tani rezultatet nga numërimi i 13 prej 47 kutive të votimit në përfaqësitë diplomatike, që përbëjnë 27.66 për qind të totalit.

Sipas rezultateve të deritanishme, Lëvizja Vetëvendosje ka marrë 6 mijë e 482 vota apo 83.82 për qind të votave të numëruara.

Partia Demokratike e Kosovës deri më tani ka siguruar 579 vota apo 7.49 për qind.

Lidhja Demokratike e Kosovës ka marrë 462 vota apo 5.97 për qind.

Ndërkaq, Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës ka fituar 124 vota apo 1.60 për qind.

Sipas rezultateve të publikuara nga KQZ-ja, subjektet e tjera politike kanë marrë një numër më të vogël votash. Kosova Demokratik Türk Partisi ka siguruar 37 vota apo 0.48 për qind, ndërsa PSD-ja 12 vota apo 0.16 për qind.

Bazuar në rezultatet aktuale nga votat e përfaqësive diplomatike, Lëvizja Vetëvendosje vazhdon të ruajë epërsinë bindëse në diasporë dhe mandatin e 49-të në Kuvendin e Kosovës.

Ndërkohë, 92.87 për qind e votave të vendvotimeve të rregullta në Kosovë janë numëruar deri më tani.

Sipas rezultateve të publikuara nga KQZ-ja, Lëvizja Vetëvendosje ka fituar 42.53 për qind, PDK-ja 21.23 për qind, LDK-ja 17.12 për qind, ndërsa AAK-ja 7.42 për qind.

Zgjedhjet e parakohshme u mbajtën pasi Kuvendi dështoi ta zgjedhë presidentin e vendit brenda afatit të përcaktuar nga Gjykata Kushtetuese. Në seancën e fundit, e cila kishte nisur më 27 prill dhe kishte përfunduar më 28 prill, nuk pati kuorum për votim. /E.A/

 

Continue Reading

Të kërkuara