Lajmet

Pse po pakësohet numri i vrasësve serialë?

Nga Emmanuel Pietrobon.

Published

on

Nga Emmanuel Pietrobon

Vrasësit serialë kanë qenë për shumë kohë muza e frymëzimit për shkrimtarët dhe skenaristët. Ata kanë zhytur në zi familje të tëra. Dhe gjatë viteve 1990 ata i dhanë shumë sukses kinemasë së zhanreve horror dhe thriller, duke frymëzuar saga të frikshme por të suksesshme si “E premtja e datës 13”, “Halloween” dhe “Scream”.

Vrasësit serialë janë të paktë në numër. Por kanë vranë dhjetëra mijëra njerëz në mbarë botën. Kështu 10 vrasësit serialë kryesore në histori, vranë së bashku 898 njerëz. Shkenca e kriminologjia i ndan në të organizuar dhe të ç’organizuar, por edhe në “misionarë” dhe “vejusha të zeza”, në hedonistë dhe në njerëz me mendje të trazuara.

Disa nuk e arrijnë pragun minimal të pranueshëm të Koefiçentit të Inteligjencës (IQ), të tjerë kanë një inteligjencë mbi mesataren. Vrasësit serialë, makth i njerëzve të zakonshëm, obsesioni i profilistëve dhe kurioziteti i sociologëve. Qofshin metodikë apo të çrregullt, pre e halucinacioneve apo tejet të kthjellët në veprime, është e sigurt që për fat të mirë kjo lloj specie është në prag të zhdukjes.

“Epoka e Artë” e vrasësve serialë zgjati rreth 40 vite, nga vitet 1950 deri në vitet 1990, dhe pati një ndikim të thellë në imagjinatën kolektive të perëndimorëve por edhe pjesës tjetër të botës. Edhe sot, dekada më vonë, filmat dhe serialet mbi protagonistët e mëdhenj të kësaj epoke janë në gjendje të tronditin publikun siç e tregon edhe seriali mbi vrasësin serial Xhefri Dahmer në Netflix.

Amerika Puritane e interpretoi fenomenin e vrasësve serialë në terma eskatologjikë, pra duke e lexuar atë si një sinjal të “fundit të afërt të botës”. Për Bashkimin Sovjetik, kjo dukuri ishte një nga shenjat e shumta të rënies së qytetërimit të degjeneruar perëndimor. Prandaj hezitoi që të lidhte zhdukjen e rreth 50 njerëzve me një njeri të vetëm: Andrej Çikatilo.

Për Japoninë, dukuria e vrasësit seriale, ishte një pasojë e paqëllimshme e perëndimorizimit të shoqërisë japoneze. Gjithsesi u duk si një tendencë e destinuar të zgjaste shumë. Por nuk ndodhi kështu. Sipas vlerësimeve zyrtare, numri i vrasësve serialë aktivë në SHBA ka ardhur duke u zvogëluar në mënyrë drastike nga fundi i shekullit XX.

Ata ishin 770 në vitet 1980, 670 në vitet 1990, dhe më pas numri ra nga 400 në fund të shekullit XX, dhe ishte në pak më shumë se 100 në periudhën 2010-2020. 189 vrasje iu atribuan vrasësve serialë vetëm në vitin 1987. Kjo shifër ishte vetëm 30 në vitin 2015.

Por cilat janë arsyet e mundshme të kësaj rënieje? Për kriminologët arsyeja kryesore është progresi teknologjik. Përparimet, zhvillimet dhe zbulimet e reja në fushën e mjekësisë ligjore, nga teknologjia e informacionit tek leximi i ADN-së, kanë e përmirësuar ndjeshëm efektivitetin e departamenteve hetimore, të cilat ndërmjet analizës së materialit biologjik dhe të dhënave të tjera, janë në gjendje të ngadalësojnë vazhdimin e vrasjeve zinxhir dhe madje të zgjidhin krimet misterioze të së kaluarës së largët.

Nga ana tjetër videokamerizimi i hapësirave urbane dhe jo urbane, si rrugët dhe autostradat, ua ka vështirësuar aktivitetin kriminal këtyre njerëzve. Për shembull sot në në Shtetet e Bashkuara, ka 1 kamerë për çdo 4.6 persona. Po ashtu, në krahasim me të kaluarën, sot komisariatet dhe departamentet dialogojnë, shkëmbejnë të dhëna dhe tendenca drejt bashkëpunimit ndërkombëtar ndërmjet forcave policore të vendeve të ndryshme.

Ndryshime të rëndësishme kanë ndodhur edhe tek vetë shoqëria. Në vendet e zhvilluara është zhdukur fenomeni i “autostopit”, që historikisht ka qenë një burim i rëndësishëm viktimash për vrasësit serialë. Sot telefonat janë të pajisur me gjeolokacionin dhe alarmin e kërkimit të ndihmës.

Gjithsesi përparimi teknologjik dhe ndryshimet sociale mund të shpjegojnë vetëm pjesërisht pakësimin e madh të vrasësve serialë. Sepse nëse është e vërtetë që vrasjet në seri janë bërë më të vështira, i tillë është edhe fakti që të paktën në kontekste të caktuara, duket se ka ndryshuar mënyra e “idealizimit” të vrasjes.

Dhuna duket se ka ndryshuar, ajo është më pak e përpunuar dhe më spektakolare. Disa sociologë dhe kriminologë, veçanërisht midis Shteteve të Bashkuara dhe Japoni, besojnë në ekzistencën e një lidhje midis uljes (të jashtëzakonshme) të vrasjeve serike dhe rritjes (të jashtëzakonshme) të dy dukurive të tjera kriminale: vrasjeve të dhunshme dhe masakrave.

Pra rrëmbimeve që përfundojnë me vrasje, tragjedi familjare dhe masakrat famëkeqe nëpër shkolla.

Nëse masakrat mizantropike, mini-vrasësit serialë dhe vrasësit e egër të viteve 2000 janë ekuivalenti bashkëkohor i vrasësve serialë të shekullit XXI, apo nëse këto janë fenomene krejtësisht të palidhura, e vetmja gjë e sigurt është një: po perëndon epoka e vrasësve serialëtradicionale, e nisur dikur nga Xhek Rrjepësi. / “Il Giornale” – Bota.al

Vendi

UBT organizon edicionin e 15-të të Konferencës Ndërkombëtare Shkencore

Published

on

By

UBT do të organizojë edicionin e 15-të të Konferencës Ndërkombëtare Shkencore, një platformë akademike që bashkon studiues, shkencëtarë, profesionistë dhe përfaqësues të institucioneve nga fusha të ndryshme, me qëllim avancimin e kërkimit shkencor, shkëmbimin e njohurive dhe zhvillimin e bashkëpunimit ndërkombëtar.

Konferenca do të mbahet në Parkun Shkencor, Inovativ dhe Teknologjik të UBT-së, duke vazhduar traditën e kësaj platforme ndërdisiplinore, e cila u mundëson studiuesve dhe profesionistëve të prezantojnë punën e tyre shkencore, të diskutojnë zhvillimet e fundit në fushat përkatëse dhe të krijojnë mundësi të reja për bashkëpunim akademik.

Programi përfshin një gamë të gjerë fushash, ndër të cilat mjekësia dhe infermieria, shkencat farmaceutike dhe natyrore, stomatologjia, shkencat kompjuterike, inxhinieria, mekatronika, robotika, siguria e informacionit, arkitektura, planifikimi hapësinor, drejtësia, shkencat politike, gazetaria, media dhe komunikimi, menaxhmenti, ekonomia, psikologjia, arsimi, bujqësia, shkenca dhe teknologjia e ushqimit, arti, dizajni dhe muzika.

Përmes këtij programi të gjerë, konferenca synon të krijojë ura bashkëpunimi ndërmjet disiplinave të ndryshme, duke nxitur dialogun shkencor dhe duke promovuar qasje të reja për adresimin e sfidave bashkëkohore. Një rëndësi e veçantë i kushtohet gjithashtu mbështetjes së studiuesve në fillim të karrierës akademike dhe stafit të ri akademik, duke u ofruar mundësi për prezantimin e hulumtimeve dhe zhvillimin e aftësive për publikim sipas standardeve ndërkombëtare.

Gjatë edicioneve të deritanishme, konferenca ka krijuar një bazë të gjerë ndërkombëtare të pjesëmarrjes dhe prezantimeve shkencore, me pjesëmarrje të mbi 1 mijë folësve dhe prezantuesve, dhe përfaqësim nga mbi 30 shtete të botës.

Përmes edicionit të vitit 2026, UBT synon të vazhdojë forcimin e profilit të tij si institucion i arsimit të lartë me orientim drejt kërkimit shkencor, transferimit të dijes dhe bashkëpunimit ndërkombëtar, duke krijuar hapësirë për ide të reja, rezultate shkencore dhe partneritete që lidhin universitetet me profesionistët dhe sektorët e ndryshëm të shoqërisë.

Continue Reading

Lajmet nga UBT

Kosova mirëpret Kongresin Botëror të Cilësisë, ekspertë nga të gjitha vendet e botës vijnë në UBT

Published

on

By

UBT do të jetë nikoqir i Kongresit të 67-të të Organizatës Evropiane për Cilësi (European Organization for Quality – EOQ), i cili do të mbahet më 21–23 tetor 2026 në Parkun Shkencor, Inovativ dhe Teknologjik të UBT-së, duke sjellë në Kosovë profesionistë, akademikë, ekspertë dhe përfaqësues institucionalë nga vende të ndryshme të botës. Kongresi organizohet nga Quality Kosova, organizatë kombëtare dhe anëtare e rregullt e EOQ-së.

Kongresi, me temën “Shaping Quality for a Smart, Sustainable and Resilient Future – Quality, Growth, Human Values and Trust in the Age of AI”, do të shërbejë si platformë ndërkombëtare për diskutimin e së ardhmes së menaxhimit të cilësisë, transformimit digjital, inteligjencës artificiale, qëndrueshmërisë dhe zhvillimit të institucioneve në një botë që po ndryshon me shpejtësi.

Përgjatë punimeve, vëmendje e veçantë do t’u kushtohet ndikimit të inteligjencës artificiale në sistemet e cilësisë, akreditimit, arsimit, shëndetësisë, financave, industrisë dhe zhvillimit të qyteteve të mençura. Diskutimet do të trajtojnë gjithashtu rëndësinë e besimit, vlerave njerëzore dhe reziliencës në ndërtimin e sistemeve dhe institucioneve të qëndrueshme.

Përmes kongresit të saj, EOQ krijon një platformë të rëndësishme për shkëmbimin e përvojave, prezantimin e kërkimeve dhe praktikave të mira, si dhe zhvillimin e bashkëpunimeve ndërmjet komunitetit akademik, sektorit privat dhe institucioneve publike.

E angazhuar në bashkëpunimin me EOQ që nga viti 2008 dhe anëtare e rregullt e saj që nga viti 2013, Quality Kosova ka luajtur rol në promovimin e menaxhimit të cilësisë, certifikimit profesional dhe përafrimit me standardet ndërkombëtare në Kosovë.

Organizimi i këtij kongresi në Kosovë përbën një mundësi të rëndësishme për prezantimin e potencialit akademik, profesional dhe inovativ të vendit, si dhe për zgjerimin e lidhjeve me rrjetet ndërkombëtare të cilësisë dhe zhvillimit të qëndrueshëm.

Përmes mikpritjes së këtij aktiviteti ndërkombëtar, UBT krijon hapësirë për shkëmbimin e njohurive dhe përvojave ndërkombëtare, duke kontribuar në lidhjen e ekspertizës akademike me nevojat e institucioneve, industrisë dhe shoqërisë.

 

Continue Reading

Kujtesë

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 20 tetor 1993-1998

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

20 tetor 1993

Policia serbe sërish pengoi mësimin në Mitrovicë

Sot, në Mitrovicë, policia serbe katër herë ndërpreu mësimin në punktet 1 dhe 2 të gjimnazit “Frang bardhi”. Inspektorët serbë, të cilët më vonë kërkuan përforcime të policisë, fyen nxënësit dhe mësimdhënësit në baza kombëtare, si dhe i detyruan që menjëherë të ndërprejnë procesin mësimor.

Merret vesh se policët gjenden ende në lokalet e këtyre punkteve, si dhe rrahën nxënësin, Shenoll Muharremin.

20 tetor 1994

Ushtria serbe u vendos në afërsi të Gllogovcit

Më 17 tetor rreth orës 15:00, një njësit i ushtrisë serbe i përbërë prej 3 tanksash, 4 kamionësh dhe 3 llandroverësh, u vendos në malin afër lagjes së Berishajve në Duhanoll të Gllogovcit, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Gllogovc.

 20 tetor 1995

 Nëna u mor në polici në vend të djalit

Në shtëpinë e Bekim Ilazit nga Gjilani, me pretekst të kërkimit të armëve, më 13 tetor shkoi policia serbe dhe pasi ai nuk gjendej në shtëpi, mori nënën e tij, Salihen (52).

Kjo nënë u dërgua në stacionin e policisë dhe u mor në pyetje

për një revole të cilën policët e kërkojnë prej djalit të saj, njofton KI i Degës së LDK-së në Gjilan.

Ajo pas disa orësh u lirua nga policia me kusht që të nesërmen në polici të paraqitet Bekimi.

Bekim Ilazi u paraqit të nesërmen në polici dhe u keqtrajtua për rreth një orë.

 

20 tetor 1998

Në Lybeqevë të Prizrenit, nga 220 shtëpi, vetëm 12 nuk janë rrënuar

Gjatë ofensivës së fundit të forcave të ushtrisë dhe policisë serbe në rajonin e Vërrinit, këto forca kanë vrarë 48 shqiptarë, si dhe kanë shkatërruar disa fshatra të kësaj ane.

Rami Shala, mësimdhënës nga fshati Lybeqevë i tha KI të Degës së LDK-së në Prizren se nga 500 nxënësit e dikurshëm shqiptarë në SHF “Mic Sokoli” të këtij fshati kanë mbetur vetëm 45 sish, të cilët janë kthyer në 12 shtëpi të parrënuara nga forcat serbe, të vetmet nga gjithsej 220 sosh. Për 45 nxënësit shqiptarë, që janë kryesisht të ciklit të ulët, është improvizuar një dhomë mësimi.

Foto: Drenasi (ish-Gllogoci)

 

 

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 16 tetor 1993-1998

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

16 tetor 1993

Ende po mbahen në burgje disa arsimtarë shqiptarë

Eset Sahiti, profesor në shkollën e mesme të Lipjanit, Fazli Maloku, arsimtar në shkollën fillore “Zenel Hajdini” të Prishtinës, Çerkin Peci, profesor në shkollën e mesme të Mitrovicës, Mazllum Kumnova, anëtar i Kryesisë së LASH “Naim Frashëri” të Kosovës dhe Salih Çitaku, këshilltar i Entit Pedagogjik të Kosovës, po mbahen në burg, njoftoi Munish Hyseni, nënkryetar i Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë “Naim Frashëri”. Për Salih Çitakun, që u arrestua para katër ditësh, nuk dihet asgjë.

Kohëve të fundit shqetëson fakti se regjimi serb në Kosovë, është duke penguar mbarëvajtjen e procesit mësimor edhe në punktet private e kjo po ngjet veçanërisht në shkollat fillore dhe të mesme të Mitrovicës, tha z. Hyseni dhe shtoi se pardje, rreth orës 14, policia serbe ndërpreu mësimin në punktin e gjimnazit “Frang Bardhi” në Mitrovicë.

Ndërsa dje, gjatë rrugës për në shkollë, policia serbe në Mitrovicë, e dërgoi në stacionin e policisë Ibrahim Balën, drejtor i shkollës së mesme ekonomike “Hasan Prishtina” në Mitrovicë, të cilin më vonë e liroi.

 

16 tetor 1995

Në Prishtinë filluan “Ditët e Gjeçovit”

Në kuadër të manifestimit tradicional kulturor-shkencor e letrar “Takimet e Gjeçovit ’95” (që mbahen në Zym të Hasit më 21 tetor), pardje në Prishtinë filluan “Ditët e Gjeçovit”.

Në kuadër të këtij manifestimi u mbajt tribuna kushtuar veprës së Atë Shtjefën Gjeçovit dhe u promovua vepra postume “Shpërblesi i botës ase jeta e Jezu Krishtit”, njofton “Bujku”.

Manifestimi i sivjetshëm ka filluar me pjesën e parë – ditët e Gjeçovit, që kanë filluar në Prishtinë me këtë manifestim, pastaj në Zllakuqan, në Janjevë, në Pejë, kurse ditëve të tjera manifestime të ngjashme do të mbahen edhe në Gjakovë, Prizren, Zym, Bishtazhin e qendra të tjera të Kosovës.

Në vazhdim të këtij manifestimi u bë promovimi i veprës postume të Atë Shtjefën Gjeçovit, që e botoi redaksia e botimeve “Drita” e Ipeshkvisë së Kosovës në vitin 1993. Për këtë vepër foli dr. Don Lush Gjergji, famullitar i Binçës. Ai në mes tjerash tha se veprën e përmendur të Gjeçovit e gjeti Imzot Nikë Prela në famullinë e Pejës.

Në vazhdim dr. Dom Lush Gjergji shtoi se kjo vepër, që është një lloj historie e shëlbimit, gërshetohet në mënyrë të qëlluar me Besëlidhjen e Vjetër dhe Besëlidhjen e Re, me përqendrim në jetën e Jezu Krishtit si fytyrë qendrore – Zotit – Njeri, i cili na ka shëlbuar me dashuri. Të them edhe këtë, tha Don Lushi, kjo vepër ka edhe qëllim gjuhësor, përkatësisht të pastrimit të gjuhës sonë nga ndikimet e huaja. Në këtë vepër gjejmë mjaft fjalë, shprehje, tentim të krijimit të fjalëve të reja me bazë shqipe në mënyrë që të zëvendësohen shprehjet e huazuara. Vepra e Gjeçovit “Shpërblesi…” mbeti e papërfunduar për arsye të vrasjes mizore të françeskanit zelltar dhe të guximshëm – Atë Shtjefën Gjeçovit. Në Prishtinë, manifestimi “Ditët e Gjeçovit” vazhdon edhe me një orë letrare, që mbahet ditën e enjte, më 19 tetor, në Shoqatën e Shkrimtarëve të Kosovës.

Kjo orë letrare dhe i tërë manifestimi (Ditët e Gjeçovit dhe Takimet e Gjeçovit ’95) organizohen nga Shoqata e Shkrimtarëve të Kosovës, klubi letrar “Shtjefën Gjeçovi” i Zymit të Hasit dhe Ordinariati i Ipeshkvisë së Kosovës me seli në Prizren, thuhet mes tjerash në njoftimin e “Bujkut”.

 

16 tetor 1997

Aksion i forcave në pesë fshatra të Pejës

Prishtinë, 16 tetor (QIK)

Forcat serbe organizuan sot një aksion të gjerë represiv kundër popullsisë shqiptare në fshatrat Zahaq, Llabian, Gllaviçicë, Leshan dhe Kliçinë të rrethinës së Pejës. Në Kliçinë gjendet një stacion i policisë serbe. Në bazë të deklaratave të personave të keqtrajtuar nga policia mirret vesh se aksioni u ndërmor pas një incidenti të pasqaruar në stacionin e policisë në Kliçinë. Nuk dihet asgjë për rethanat dhe epilogun e incidentit. Deri në orën 9,30 rruga Pejë-Prishtinë, në vendin Kliçinë mbahej e bllokuar nga forcat të mëdha serbe të shoqëruara edhe me autoblinda.

Një anëtar i Kryesisë së Degës së LDK-së në Pejë i tha QIK-ut me telefon se nga fshatrat ku kanë ndërhyrë forcat serbe po arrinin njoftime të vazhdueshme për numrin e madh të njerëzve e familjeve të keqtrajtuara dhe të personave të arrestuar.

Në orën 3 pas mesnate policia bastisi në Llabian shtëpinë e Zenel H. Kelmendit, në të cilën nuk ndodhej askush, pasi kjo familje jeton në Prishtinë. Policia shkoi pastaj në shtëpitë e afërme të Shaban (Cenë) Kelmendit e Ahmet (Deli) Kelmendit dhe i rrahu rënd kryefamiljarët. Ahmeti ka pësuar lëndime të rënda dhe është dërguar në spital. Janë rrahur edhe nëna e Shabanit, Hata (90) dhe bashkëshortja Ganimetja.

Në Zahaq policia bastisi shtëpinë e Ramiz Zeqirit, sekretar i shkollës fillore “N. Veqilharxhi” dhe e rrahu atë.

Në Gllaviçicë u bastisën shtëpitë e vëllezërve Gjon e Marash M. Vataj. Të dy vëllezërit u keqtrajtuan fizikisht para anëtarëve të familjes dhe pastaj u morën në polici bashk me djemtë Leonin e Viktorin. Pas disa orëve këta u liruan.

Në Kliçinë u bastis shtëpia e Hasan Berishës, drejtor i shkollës fillore “N. Veqilharxhi” dhe kryetar i nëndegës së LDK-së.

Hasan Berisha u keqtrajtua para anëtarëve të familjes. U keqtrajtuan edhe vëllezërit e tij Zeneli e Aliu e djemtë e tij Samiu (22), Shkumbini (16) dhe Dardani (14) dhe Naimi(20), i cili u mor në arrest. Në polici është marrë edhe Zekë (M. ) Berisha. Pas pesë orë mbajtjeje e rrahjeje janë liruar Zeka, Aliu dhe Naimi.

Po sot policia ka ndaluar punën e ndërrimit të paradites në shkollën e Kliçinës.

Në rrugën afër stacionit të policisë në Kliçinë, rreth orës 6 të mëngjesit, pasi u ndaluan dhe u nxorën nga vetura e tyre, u rrahën në rrugë Njazi Goga (37) dhe Ramiz Nikçi nga Peja.

Në Leshan u bastisën dhe u rrahën Skender (Lush) Berisha, Maxhun (L. ) Berisha, Xhevdet (M. ) Berisha (20), si dhe Milaim Seniku (18) nga Jabllanica, që ndodhej mysafir. Skenderi, Maxhuni e Milaimi u morën në arrest.

Në Kliçinë u ndaluan nga policia serbe anëtarët e familjes Bruqi (Shala) nga Isniqi i Deçanit, me ç’rast u rrahën brutalisht dhe u fyen në baza nacionale. Me këtë rast u rrahën Hajrullah Bruqi (Shala) – plak, Samir Bruqi (33) dhe Nisret Bruqi (Shala) – 30-vjeçar, të gjithë nga Isniqi i komunës së Deçanit.

Ata u rrahën në prani të fëmijës pesëvjeçar të tyre, të cilin ishin nisur për ta dërguar në spitalin e Shkupit për shërim.

Përkujtojmë se një aksion të ngjajshëm forcat serbe ndërmorën pardje në fshatrat Bardhaniq dhe Zhabel të Gjakovës, me pretekst të gjurmimit të gjoja sulmuesve në stacionin e policisë serbe në Qollopek.

16 tetor 1998

Skënderaj: Pardje, forcat serbe vranë një e plagosën një shqiptar

Forcat serbe të stacionuara në postbllokun policor në Makërmal vranë të enjten Zymer Goxhulin (33) dhe plagosën Isuf Goxhulin (28), për fatin e të cilit nuk dihet, pasi nuk ka mundësi të depërtohet në vendin e ngjarjes. Dyshohet se atë e ka marrë policia.

Nënkëshilli i KMDLNJ-së në Skënderaj njofton ata u qëlluan në momentin kur po mblidhnin bagëtinë e shpërndarë fushave.

Vushtrri: U gjet turpi i pajetë i Selim Aliut nga Pantina

Sot u gjet trupi i Selim Aliut (58) nga Pantina, i vrarë para disa ditësh nga forcat serbe.

Në njoftim thuhet se trupin e tij forcat serbe i kanë hedhur në lumin Sitnica, ndërsa uji e ka bartur deri afër Mitrovicës.

Foto: Shtjefën Gjeçovi

Continue Reading

Të kërkuara