Lajmet

Pse nuk mund t’i mbajmë mend kujtimet e hershme të fëmijërisë?

Ne priremi të kujtojmë shumë pak nga jeta jonë para moshës 7-vjeçare.

Published

on

Shumë prej nesh nuk kanë kujtime nga vitet e para të jetës. Në fakt, ne priremi të kujtojmë shumë pak nga jeta jonë para moshës 7-vjeçare.

Dhe shpesh është e paqartë nëse ato janë të vërteta apo thjesht kujtime të bazuara në foto ose histori që na janë treguar nga të tjerët.

Ky fenomen, njihet nga psikologët si “amnezia e fëmijërisë”, por ata ende nuk e kuptojnë se si ajo funksionon.

AgroWeb.org duke u mbështetur në të dhëna të ndryshme, ju njeh më poshtë me disa studime interesante, të cilat përpiqen t’i japin një shpjegim kësaj pyetjeje.

Çfarë tregojnë studimet rreth kujtesës tek foshnjat dhe fëmijët?

Në pamje të parë, duket se arsyeja pse nuk kemi kujtime nga periudha kur jemi foshnje, është sepse kujtesa nuk është zhvilluar plotësisht.

Por foshnjat që në moshën gjashtë muajshe mund të formojnë kujtime afatshkurtra që zgjasin për disa minuta dhe kujtime afatgjata që zgjasin javë ose muaj.

Në një studim, fëmijët gjashtë muajsh që mësuan se si të shtypnin një levë për të drejtuar një tren lodrash, mbajtën mend se si ta kryenin këtë veprim edhe pas tre javësh nga hera e fundit që luajtën me të.

Nga ana tjetër, fëmijët në parashkollorë, janë të aftë të kujtojnë edhe ngjarjet që kanë ndodhur disa vite më parë.

Sigurisht, aftësita e të mbajturit mend në këto mosha nuk është e ngjashme me të rriturit, sepse ato vazhdojnë të piqen deri në adoleshencë.

Në fakt, proçesi i zhvillimit  është paraqitur një shpjegim për amnezinë e fëmijërisë, dhe është një nga teoritë më të besueshme që ekziston deri më sot.

Këto procese themelore përfshijnë disa rajone të trurit dhe përfshijnë formimin, ruajtjen dhe më pas procesin e të mbajturit mend.

Hipokampusi, i cili mendohet se është përgjegjës për formimin e kujtimeve, vazhdon të zhvillohet deri në moshën shtatë vjeç.

Fëmijët dhe adoleshentët kanë kujtime më të hershme se sa të rriturit. Kjo sugjeron që problemi mund të lidhet me formimin e kujtimeve sesa me ruajtjen e tyre.

Një tjetër faktor i rëndësishëm është gjuha. Nga mosha një deri në gjashtë vjeç, fëmijët mësojnë të flasin.

Është e vërtetë se deri në një farë mase, aftësia e një fëmije për të treguar një ngjarje në kohën e shkuar, parashikon se sa mirë ata do e kujtojnë atë muaj apo vite më vonë.

Një grup studiuesish, kreu këtë studim duke intervistuar fëmijët e vegjël, që u sollën në spital për dëmtimet e zakonshme që ndodhin në fëmijëri.

Fëmijët mbi 26 muaj, të cilët mund të shpreheshin me fjalë rreth ngjarjes që përjetuan, e kujtuan atë edhe për shumë vite të tjera.

Ndërsa ata nën 26 muaj, të cilët nuk mund të flisnin, nuk mundën ta kujtonin plotësisht ose fare.

Kjo sugjeron që kujtimet mund të humbasin nëse nuk përkthehen në gjuhë.

Efektet sociale dhe kulturore

Sidoqoftë, shumica e kërkimeve mbi rolin e gjuhës përqendrohen në një formë të veçantë tek të shprehurit. Që quhet ndryshe forma narrative dhe në funksionin e saj shoqëror.

Kur prindërit në prani të fëmijëve të vegjël kujtojnë ngjarjet e kaluara, ata u mësojnë atyre aftësinë narrative.

Çfarë lloj ngjarjesh janë të rëndësishme për t’u mbajtur mend dhe si të strukturojnë të folurit rreth tyre, në një mënyrë që të tjerët mund ta kuptojnë.

Ndryshe nga rrëfimi i thjeshtë i informacionit për qëllime faktike, kujtimi sillet rreth funksionit shoqëror të ndarjes së përvojave me të tjerët.

Në këtë mënyrë, historitë familjare ruajnë aksesueshmërinë e kujtesës me kalimin e kohës, dhe gjithashtu zhvillojnë mënyrën e tregimit, duke përfshirë kronologjinë e ngjarjeve, temën dhe shkallën e emocioneve. .

Edhe pse ka ende gjëra që nuk i kuptojmë në lidhje me amnezinë e fëmijërisë, studiuesit po bëjnë përparim në këtë fushë.

Ata po kryejnë më shumë studime ku individët ndiqen që nga fëmijëria.

Gjithashtu, ndërsa neuroshkenca përparon, padyshim që do të ketë më shumë studime që lidhin zhvillimin e trurit me zhvillimin e kujtesës.

Megjithatë është e rëndësishme të dini se edhe nëse nuk mund të kujtoni qartësisht ngjarje të veçanta nga rinia juaj, akumulimi i tyre lë gjurmë që ndikojnë në sjelljen tonë.

Pra edhe pse mund të mos i kujtojmë vitet e para të jetës, ato luajnë një rol të fuqishën në formimin tonë si qënie njerëzore./AgroWeb.org

Lajmet

Dy persona ndalohen për kalim ilegal të kufirit Serbi–Kosovë

Published

on

Policia e Kosovës ka njoftuar për dy raste të kalimit ilegal të kufirit Serbi–Kosovë, të regjistruara në Jarinjë dhe në fshatin Koshuticë të Leposaviqit.

Sipas raportit policor, rasti i parë ka ndodhur më 21 korrik, rreth orës 13:00, në Jarinjë, ku është ndaluar një shtetas i Serbisë, i dyshuar se kishte kaluar ilegalisht kufirin nga Serbia në Kosovë.

Rasti i dytë është regjistruar po të njëjtën ditë, rreth orës 20:20, në fshatin Koshuticë të Leposaviqit, ku është ndaluar një shtetas i Kosovës, i cili dyshohet se kishte kaluar ilegalisht kufirin Serbi–Kosovë.

Pas intervistimit, me vendim të prokurorit, të dyshuarit janë liruar në procedurë të rregullt, ndërsa rastet do të trajtohen sipas procedurave ligjore./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Studiuesit e UBT-së dhe Universitetit Niğde Ömer Halisdemir publikojnë punim shkencor në revistën Biotech Studies

Published

on

By

Punimi shkencor me titull “Effect of acetate as a substrate on the microbial flora: a metagenomic approach”, i realizuar nga Prof. Dr. Osman Fetoshi dhe Prof. Dr. Ayten Öztürk, është publikuar në revistën shkencore Biotech Studies (2026).

Ky studim paraqet një kontribut të rëndësishëm në fushën e mikrobiologjisë mjedisore dhe bioteknologjisë, duke ndihmuar në kuptimin më të thellë të komuniteteve mikrobiale dhe potencialit të tyre për aplikime në trajtimin e ujërave të ndotura.

Në kuadër të hulumtimit, studiuesit kanë analizuar ndikimin e acetatit si burim karboni në strukturën dhe diversitetin e komuniteteve bakteriale, duke përdorur qasje bashkëkohore metagjenomike. Rezultatet e studimit ofrojnë njohuri të reja mbi mënyrën se si mikroorganizmat reagojnë ndaj ndryshimeve në mjedis dhe si mund të shfrytëzohen për zhvillimin e teknologjive të qëndrueshme për menaxhimin e ujërave të ndotura.

Ky publikim thekson rëndësinë e mikroorganizmave në ciklet biogjeokimike, degradimin e ndotësve dhe avancimin e zgjidhjeve inovative në fushën e bioteknologjisë mjedisore.

UBT vazhdon të mbështesë kërkimin shkencor, inovacionin dhe bashkëpunimin ndërkombëtar, duke kontribuar në zhvillimin e zgjidhjeve të reja në fushat e bioteknologjisë, mjedisit dhe shëndetit publik.

Linku i publikimit: https://www.biotechstudies.org/abstract.php?id=604

Continue Reading

Lajmet

Reshjet e dendura dhe erërat e forta shkaktojnë dëme në Lipjan

Published

on

Reshjet e dendura të shiut dhe erërat e forta që kanë përfshirë territorin e Komunës së Lipjanit kanë shkaktuar dëme në disa zona, duke prekur sektorin e bujqësisë, infrastrukturën publike dhe rrjetin energjetik.

Sipas Komunës së Lipjanit, dëme janë evidentuar në shkollën e Gadimes, Sallën Sportive dhe shtigjet e ecjes, ku në disa segmente janë rrëzuar drunj, duke paraqitur rrezik për qytetarët. Gjithashtu, në disa lokalitete janë dëmtuar dhe rrëzuar shtylla elektrike, çka ka shkaktuar ndërprerje të furnizimit me energji elektrike.

Ekipet e shërbimeve publike, në bashkëpunim me strukturat emergjente dhe institucionet përkatëse, kanë dalë në terren dhe po punojnë në vlerësimin e situatës, sanimin e dëmeve dhe largimin e pengesave, me qëllim rikthimin e gjendjes në normalitet dhe garantimin e sigurisë së qytetarëve.

Komuna u ka bërë thirrje qytetarëve të tregojnë kujdes të shtuar gjatë lëvizjes në zonat e prekura dhe të shmangin qëndrimin pranë objekteve, pemëve dhe shtyllave të dëmtuara, të cilat mund të paraqesin rrezik.

Po ashtu, qytetarëve u është rekomanduar të jenë të kujdesshëm edhe gjatë ditëve në vijim, pasi sipas parashikimeve meteorologjike priten reshje intensive dhe erëra të fuqishme./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Zbulohet nekropol 2,500-vjeçar nën fabrikën e makaronave në Itali

Published

on

Arkeologët kanë zbuluar një nekropol rreth 2,500-vjeçar nën fabrikën historike të makaronave “Garofalo” në Gragnano, pranë Napolit, gjatë gërmimeve të kryera për një zgjerim industrial.

Sipas Institucionit të Arkeologjisë, Arteve të Bukura dhe Peizazhit për Zonën Metropolitane të Napolit (Soprintendenza ABAP Napoli), varrezat datojnë nga periudha arkaike, midis shekujve VIII dhe VI para erës sonë, kur rajoni i Kampanias ishte një qendër ku ndërthureshin kulturat vendase, greke dhe etruske.

Në vendngjarje janë zbuluar 85 varre, të cilat besohet se i përkisnin, të paktën pjesërisht, elitës së pasur të shekullit VI para erës sonë.

Gërmimet nxorën në dritë enë qeramike të zbukuruara, stoli, armë, si dhe objekte të importuara nga Egjipti dhe Etruria. Veçanërisht të rëndësishme konsiderohen materialet organike të ruajtura brenda disa varreve, përfshirë pëlhura, objekte druri dhe shporta të thurura, të cilat zakonisht shkatërrohen me kalimin e kohës.

Sipas ekspertëve, zbulimi dëshmon për lidhjet tregtare dhe kulturore që Kampania kishte me Greqinë, Egjiptin, Etrurinë dhe Mesdheun lindor, ndërsa ofron informacion të ri për zakonet e varrimit dhe jetën e përditshme në periudhën pararomake.

“Zbulimi i nekropolit të Via dei Pastai në Gragnano është rezultat i një bashkëpunimi të suksesshëm publiko-privat. Artefaktet e gjetura dhe gjendja e jashtëzakonshme e ruajtjes së tyre ofrojnë njohuri të reja për zhvillimin e vendbanimeve në këtë rajon gjatë periudhës arkaike”, ka deklaruar Luigi La Rocca, drejtues i Departamentit për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore në Ministrinë italiane të Kulturës.

Pas dokumentimit, zona do të mbulohet sërish, ndërsa studiuesit do të vazhdojnë analizat mbi artefaktet dhe mbetjet njerëzore, me synim të zbulojnë më shumë rreth jetës dhe kushteve të banorëve të asaj kohe./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara