Lajmet
Pesë barnat që e ndryshuan botën (dhe çfarë shkoi keq)
Këto barna sollën një ndryshim të madh në jetën tonë, në mënyra që nuk e prisnim.
Published
3 years agoon
By
UBT newsNga Philippa Martyr
Është e vështirë të matet ndikimi i një barne të caktuar në historinë botërore. Por më poshtëpo klasifikojmë 5 barna, për të cilat mund të themi me siguri se kanë sjellë një ndryshim të madh në jetën tonë, shpeshherë në mënyra që nuk e prisnim. Ato na kanë dhënë disa përfitime shëndetësore të pabesueshme. Por nga ana tjetër janë shfaqur me një trashëgimi komplikimesh, të cilat ne duhet t’i analizojmë në mënyrë kritike.
1. Anestezia
Në fundin e viteve 1700, kimisti anglez Xhozef Pristli prodhoi një gaz të cilin ai e quajti “ajri i azotuar” (oksid azoti). Kimisti tjetër anglez Hamfri Devi, mendoi se ai mund të përdorej si qetësues dhimbjesh në kirurgji. Në fakt u bë një ilaç rekreativ. Vetëm në vitin 1834, mbërritëm një moment tjetër historik.
Kimisti francez Zhan-Baptist Dyma emërtoi një gaz të ri:kloroformi. Mjeku skocez Xhejms Simpson e përdori atë në vitin 1847 për të ndihmuar gjatë lindjes së grave. Shumë shpejt anestezia u përdor më gjerësisht gjatë operacioneve kirurgjikale.
Përpara saj, pacientët vdisnin shpesh nga shoku nga dhimbja. Por çdo ilaç që mund t’i bëjë njerëzit të pavetëdijshëm, mund të shkaktojë edhe dëme. Anestetikët e sotëm janë ende të rrezikshëm, për shkak të rreziqeve të shtypjes së sistemit nervor.
2. Penicilina
Ajo që i ndodhi në vitin 1928 mjekut skocez Aleksandër Fleming, është një nga historitë klasike të zbulimit aksidental të një ilaçi. Fleming shkoi me pushime, duke lënë në laborator disa kultura të bakterit streptokok. Kur u kthye nga pushimet, vuri re se penicilium (një ndotës mykotik) e kishte ndaluar rritjen e streptokokut .
Patologu australian Hauard Florej dhe ekipi i tij, e stabilizuan penicilinën dhe kryen eksperimentet e para tek njerëzit Me financimin e qeverisë amerikane, penicilina u prodhua në masë dhe e ndryshoi rrjedhën e Luftës së Dytë Botërore. Ajo u përdor për të trajtuar mijëra njerëz në front.
Penicilina dhe pasardhësit e saj, janë ilaçe shumë të suksesshme të vijës së parë për gjendjet shëndetësore që dikur vranë miliona njerëz. Megjithatë, përdorimi i gjerë i tyre ka çuar në shfaqjen e llojeve të reja të baktereve që janë rezistente ndaj ilaçeve.
3. Nitroglicerina
Nitroglicerina u shpik në vitin 1847 dhe e zëvendësoi barutin si eksplozivi më i fuqishëm në botë. Por ajo ishte gjithashtu ilaçi i parë modern për trajtimin e anginës, dhimbja e fortë e gjoksit e lidhur me sëmundjet e zemrës. Punëtorët e fabrikës që ishin të ekspozuar ndaj eksplozivit, nisën të përjetojnë dhimbje koke dhe skuqje në fytyrë.
Kjo ndodhi për shkak se nitroglicerina është një vazodilatator, pra i zgjeron enët e gjakut.
Mjeku londinez Uilliam Murrel eksperimentoi me nitroglicerinë mbi veten e tij, dhe e provoi atë te pacientët e tij me anginë. Ata patën një lehtësim gati të menjëhershëm të dhimbjeve nëgjoks.
Nitroglicerina bëri të mundur që miliona njerëz me anginë të kenë një jetë relativisht normale. Ajo i hapi rrugën prodhimit të ilaçeve të reja, atyre për uljen e presionit të gjakut, beta-bllokuesit dhe statinave. Këto ilaçe kanë zgjatur jetën e miliona njerëzve, dhe e kanë rritur jetëgjatësinë mesatare në vendet perëndimore.
Por për shkak se jetët e njerëzve janë zgjatur, sot ka norma më të larta të vdekjeve nga kanceri dhe sëmundje të tjera jo të transmetueshme. Pra, rezultoi që nitroglicerina të ishte një ilaç që e ndryshon botën në mënyra të papritura.
4. Pilula
Në vitin 1951, avokatja amerikane e kontrollit të lindjeve Margaret Sanger i kërkoi studiuesit Gregori Pinkus të zhvillonte një kontraceptiv hormonal efektiv, që u financua nga filantropja e njohur Kethrin Mekormik. Pinkus zbuloi se progesteroni ndihmon në ndalimin e ovulacionit, dhe e përdori atë për të krijuar një pilulë eskperimentale.
Testet klinike u kryen mbi gratë më të varfra, sidomos në Porto Riko, për shkak të frikës nga efektet anësore. Ilaçi i ri u prodhua nga kompania GD Searle & Co me emrin Enovid në 1960, me miratimin e Administratës Amerikane të Ushqimit dhe Barnave (FDA). Ai u pranua pasi rreziku i shtatzënisë, shihej si më i madh se rreziku i efekteve anësore, si mpiksja e gjakut dhe goditjet në tru.
U deshën 10 vite vjet për të provuar një lidhje midis përdorimit të kontraceptivëve oralë dhe efekteve anësore serioze. Pas një investigimi të qeverisë amerikane në vitin 1970, nivelet e hormoneve në pilulën kontraceptive ranë ndjeshëm. Pilula shkaktoi ndryshime të mëdha demografike globale. Familje nisën të jenë më të vogla në numrin e anëtarëve, teksa u rritën të ardhurat pasi gratë ri–hynë në fuqinë punëtore. Por kjo ngre pikëpyetjen se si mjekët kanë eksperimentuar me trupat e grave.
5. Diazepami
Benzodiazepina e parë, një lloj depresant i sistemit nervor, u zhvillua për herë të parë në vitin 1955 dhe u tregtua nga kompania “Hoffmann-La Roche” me emrin Librium . Kjo dhe barnat e lidhura me to nuk u shitën si “kurë” për ankthin. Përkundrazi, ato ishin menduar t’indihmonin njerëzit të përfshiheshin në psikoterapi , e cila shihej si zgjidhja e vërtetë.
Kimisti polako-amerikan Leo Sternbah dhe grupi i tij kërkimor, e ndryshuan kimikisht Librium në vitin 1959 , duke prodhuar një ilaç shumë më të fuqishëm. Ky ishte diazepami, i shitur nga viti 1963 me emrin Valium. Duke qenë një ilaç i lirë dhe lehtësisht i disponueshëm, ai pati një ndikim të madh.
Gjatë viteve 1969–1982, Valiumi ishte barna më e shitur në Shtetet e Bashkuara. Këto llojbarnash krijuan një kulturë të menaxhimit të stresit dhe ankthit përmes ilaçeve. Valiumi i hapi rrugën antidepresantëve modernë. SSRI i parë, ose frenuesi selektiv i rimarrjes së serotoninës, ishte fluokstina, i shitur nga viti 1987 si Prozac.
“The Conversation” – Bota.al
Vendi
FSK dekoron pjesëtarët e operacionit të kërkim-shpëtimit në Shqipëri
Published
1 hour agoon
February 9, 2026By
UBTNEWS
Komandanti i Forcës së Sigurisë së Kosovës, Gjenerallejtënant Bashkim Jashari priti në takim pjesëtarët e njësisë së Kërkim Shpëtimit të Regjimentit të Mbrojtjes Civile të Gardës Kombëtare të FSK-së të cilët kanë qenë të angazhuar në operacionin humanitar të kërkim shpëtimit në Republikën e Shqipërisë.
Fillimisht, Gjeneral Jashari falënderoi pjesëtarët që kanë qenë të angazhuar në operacionin humanitar të kërkim shpëtimit në Klos, të Republikës së Shqipërisë. Me këtë rast GLT Jashari i përgëzoi për punën, profesionalizmin dhe angazhimin pjesëtarët në fjalë, të cilët e përfunduan me sukses këtë operacion në kushte të ftohta dimërore.
Në fund të takimit, GLT Jashari dekoroi pjesëtarët e angazhuar në këtë operacion humanitar me medaljen “Shërbim Vetëmohues” dhe dekoroi me “mirënjohje” njësinë në fjalë.
“Forca e Sigurisë së Kosovës mbetet e përkushtuar në forcimin e bashkëpunimit rajonal duke dëshmuar ngritje të kapaciteteve dhe profesionalizëm si brenda ashtu edhe jashtë territorit të Republikës së Kosovës”, thuhet në njoftimin e FSK-së. /Ekonomia online/
Aktualitet
Prokuroria e Hagës kërkon 45 vjet burg për secilin nga ish-krerët e UÇK-së
Published
3 hours agoon
February 9, 2026By
ubtnews
Kryeprokurorja Kimberly West nga Prokuroria e Hagës ka kërkuar dënim prej 45 vitesh burg për ish-krerët e UÇK-së.
“ZPS-ja kërkon vendim dënimin e personave konkret, jo për shtabin e përgjithshëm, por për persona konkretë. ZPS-ja kërkon dënim për të gjithë pikat e aktakuzës, prej 45 vitesh, mbështetur në kontributet individuale, të kryera prej secilit prej personave. Këto krime janë lufte, krime kundër njerëzimit, e janë të rënda në natyrë, e këto akuza, nuk e kanë humbur vlerën e tyre me kalimin e kohës. Mbeten shumë të rënda”, tha ajo.
Gjithashtu, Kryeprokurorja e Hagës, Kimberly West, ka theksuar se dëshmitarët e mbrojtjes, duke aluduar në dëshmitarët ndërkombëtarë si Clark e Rubin, nuk kishin informacione për UÇK-në.
“Këto krime janë kryer, dhe se të akuzuarit mbajnë përgjegjësi ligjore për to. Gjykata ka dëgjuar dëshmi drejtpërdrejtë nga disa dëshmitarë, 7 të mbrojtjes, ndërkombëtarë, të cilët ishin përfshirë në përpjekje për të sjellur paqe dhe administrim të Kosovës. Por, ndërkohë që përfshirja e tyre në këtë çështje, konstatimet e tyre kanë vlerë, puna e gjykatës është e ndryshme. Shtatë ndërkombëtarët kanë pasur pak informacion, nuk e kanë folur gjuhën, kanë ndërpveruar vetëm për pak herë me aktorët kryesorë, nuk kanë parë asnjëherë rregullore e komunikata të UÇK-së”, tha West.
Aktualitet
Një gjykatë ushtarake në Rusi zbuloi të vërtetën rreth njërës prej humbjeve më të rënda të luftës në Ukrainë
Published
1 day agoon
February 8, 2026By
ubtnews
Rusia pranoi për herë të parë se një raketë ukrainase fundosi anijen e saj të çmuar në Detin e Zi, duke e fshirë më vonë deklaratën dhe duke u rikthyer në versionin zyrtar se kryqëzori raketor Moscow u fundos për shkak të një aksidenti, raporton CNN.
Kur u fundos në prill 2022, Moscow ishte një nga anijet luftarake më të rëndësishme të Rusisë, vetëm shtatë javë pasi Kremlini nisi pushtimin e tij të paprovokuar dhe të plotë të Ukrainës. Kievi pretendoi se anija u godit nga raketa e saj anti-anije Neptune, por Rusia dha një version të ndryshëm të incidentit në atë që ishte ndoshta turpi i saj më i madh gjatë pushtimit, gjithashtu një nga fitoret më të mëdha të ushtrisë ukrainase.
Ministria ruse e Mbrojtjes ka këmbëngulur gjithmonë se Moscow u fundos pasi shpërtheu një zjarr dhe shkaktoi një shpërthim municionesh në bord. Ushtria ruse tha në atë kohë se ekuipazhi i anijes luftarake ishte evakuuar, megjithëse më vonë pranoi se disa ishin të zhdukur.
Sipas agjencisë së pavarur ruse të lajmeve Mediazona, një gjykatë ushtarake në Moskë javën e kaluar korrigjoi pa dashje versionin zyrtar të Kremlinit. Gjykata, sipas Mediazona-s, lëshoi një deklaratë mbi vendimin kundër komandantit të marinës ukrainase i cili urdhëroi sulmet ndaj Moskës dhe një anijeje tjetër, fregatës Admiral Essen. Sipas gjykatës, ai u dënua me burgim të përjetshëm në mungesë.
Ukraina në eufori, ekspertët në mosbesim për versionin rus të historisë: “Çfarë lloj ekuipazhi është ky?!”
CNN pyeti autoritetet ruse në lidhje me tërheqjen e dukshme të deklaratës. Irina Zhirnova, një zëdhënëse e Gjykatës së 2-të Ushtarake të Distriktit Perëndimor, e cila duhej të lëshonte deklaratën e fshirë tani, tha se nuk do të kishte koment. Ushtria ruse nuk iu përgjigj kërkesës së CNN për koment.
Mediazona ka raportuar gjerësisht mbi rrethanat e fundosjes së anijes Moskva në të kaluarën, duke publikuar dëshmi nga familjet e marinarëve që vdiqën – vdekjen e të cilëve ushtria ruse nuk e ka pranuar kurrë zyrtarisht.
“Më 13 prill 2022, një sulm me raketa me dy raketa goditi kryqëzorin raketor të Gardës Moskva, duke shkaktuar një zjarr dhe tym që mbushte brendësinë e anijes”, tha deklarata e gjykatës, sipas Mediazona-s.
“Në shpërthim, zjarr dhe tym, 20 anëtarë të ekuipazhit të kryqëzorit vdiqën, 24 morën lëndime të ndryshme dhe tetë janë të zhdukur, gjatë betejës më shumë se gjashtorëshe për të shpëtuar anijen”, thuhet në deklaratë, sipas Mediazona, duke shtuar se anija “nuk ishte e përfshirë” në operacionin rus në Ukrainë.
I pyetur nga CNN për koment, Dmytro Pletenchuk, një zëdhënës i forcave detare të Ukrainës, tha se ishte e vështirë për Rusinë të mohonte faktet e fundosjes, veçanërisht pasi familjet e ekuipazhit të Moskës dolën hapur.
Tërheqja e deklaratës është vetëm dështimi i fundit propagandistik i autoriteteve ruse, raporton CNN.
Lajmet
“Hajdutët 2.0” që ju vjedhin me pajisje POS!
Published
2 days agoon
February 7, 2026By
ubtnews
Hajduti 2.0, siç e kanë quajtur kolegët tanë nga Italia, përkatësisht stafi editorial i medias me reputacion italiane “Corriere della Sera”, është një nga temat tek italianët. Italianët kanë analizuar histori rreth hajdutëve teknologjikë që dyshohet se fshihen në turma dhe, me ndihmën e pajisjeve POS, shfrytëzojnë pagesat pa kontakt për të vjedhur shuma deri në 50 euro nga viktimat e tyre. Por sa realiste është kjo formë grabitjeje? Ata pyesin veten…
Një sërë pengesash për hajdutët
Nga Milano në Romë, deri në rastin shumë të fundit në Napoli, duket se një valë frike e lidhur me vjedhjet fantazmë ka filluar përsëri, dhe psikoza është nxitur më tej nga videot në rrjetet sociale që dyshohej se ishin të inskenuara – u pretendua se ato ishin filmuar në Itali, por kishin origjinën nga vende të ndryshme. Tani, nga Napoli vijnë raportime të reja për vjedhje të kryera duke përdorur të njëjtën metodë krijuese dhe teknologjike: viktima është një kontabilist nga San Giorgio a Cremano, i cili e vuri re vjedhjen kur telefoni i tij inteligjent vibroi me një njoftim nga një aplikacion bankar: “Pagesa u krye: 50 euro, nëpërmjet terminalit POS”, shkruan Corriere della Sera, duke kujtuar se gushtin e kaluar pati një arrestim në Sorrento, dhe një grua 36-vjeçare, e ndaluar për vjedhjen e një kartëmonedhe 100 euroshe, u gjet me një terminal POS portativ në çantën e saj.
Por a është e mundur të vidhni para nga kartat ose telefonat inteligjentë duke mbajtur një pajisje POS portative afër xhepave të kalimtarëve dhe duke përfituar nga opsioni i pagesës pa kontakt pa një PIN? Përgjigja është – PO, por në kushte shumë specifike që e bëjnë këtë lloj grabitjeje jashtëzakonisht të vështirë në praktikë.
Kur bëhet fjalë për kartat, që një hajdut të jetë në gjendje të tërheqë para prej tyre, ai së pari duhet të kapërcejë disa pengesa fizike dhe teknologjike. Konkretisht, kartat “gjallërohen” vetëm kur hyjnë në fushën elektromagnetike të gjeneruar nga lexuesi (POS), dhe që çipi të aktivizohet dhe të fillojë transmetimin e një sinjali, distanca midis antenës së lexuesit dhe antenës së kartës duhet të jetë minimale, zakonisht më pak se katër centimetra. Fizika e dobësimit të sinjalit në 13.56 MHz, frekuenca në të cilën funksionojnë kartat e afërsisë, e bën jashtëzakonisht të vështirë, madje pothuajse të pamundur me pajisje standarde, “leximin” e një karte nga një distancë prej një metri ose përmes çantave të trasha. Hajdutët teorikisht mund të krijojnë antena të modifikuara, por edhe atëherë ato do të ishin jopraktike për hajdutët e xhepave, shkruan Corriere della Sera, duke shtuar se një hajdut modern, duke mbajtur terminalin e tij POS afër xhepit në të cilin mbajmë kartën tonë të kreditit ose debitit, teorikisht mund të vjedhë një shumë më pak se 50 euro.
Arsyeja qëndron në faktin se kartat e gjeneratës së re janë gjithmonë aktive dhe nuk kërkojnë zhbllokim. Por, ekziston një pengesë e madhe në të gjithë historinë, e njohur si përplasje kartash, e cila funksionon në mënyrë të tillë që nëse një përdorues ka dy karta pa kontakt në portofolin e tij, të dyja i përgjigjen fushës magnetike të hajdutit, dhe pajisjet POS janë të programuara të mos zgjedhin rastësisht dhe, nëse zbulojnë më shumë se një përgjigje, do ta ndërpresin transaksionin. Pra, që një hajdut të vjedhë para, viktima duhet të ketë vetëm një kartë pa kontakt në portofolin e tij, portofolin në xhep ose në pjesën e çantës më afër hajdutit, dhe viktima nuk duhet të ketë asnjë kartë tjetër të pajtueshme me RFID, siç është një kartë biznesi ose, le të themi, një kartë palestre. Përveç kësaj, nuk duhet të ketë mburoja metalike si monedha dhe çelësa, sepse ato gjithashtu do ta dobësojnë sinjalin. Pra, një grabitje është e mundur, por probabiliteti që gjithçka të përkojë në të njëjtën kohë, ose të krijojë kushte ideale për hajdutin, është jashtëzakonisht i vogël.
Telefonat inteligjentë paraqesin një sfidë edhe më të madhe për hajdutët
Kur bëhet fjalë për telefonat inteligjentë, transaksionet funksionojnë ndryshe dhe siguria përmirësohet më tej falë token-ave. Nëse një kriminel do të hakonte me sukses një transaksion me telefon inteligjent, ai do të merrte vetëm të dhënat e lidhura me atë token, të dhëna që janë plotësisht të padobishme për krijimin e një karte fizike të klonuar ose për të bërë blerje online në faqet e internetit, ku kërkohet numri aktual i kartës, shkruan Corriere della Sera, duke shtuar se vjedhja nga një iPhone është pothuajse e pamundur sepse arkitektura e sigurisë së Apple Pay kërkon vërtetim biometrik ose futjen e një kodi zhbllokimi për të aktivizuar antenën NFC.
Prandaj, një iPhone me ekran të fikur ose të kyçur nuk do t’i përgjigjet pajisjes POS, duke e bërë të pamundur një transaksion të padëshiruar dhe të fshehur. I vetmi përjashtim është modaliteti “Express Transit”, i projektuar për të shpejtuar kalimin nëpër barrierat e metrosë pa zhbllokuar telefonin.
Corriere della Sera shton se disa studiues britanikë kanë treguar në laborator se është e mundur të mashtrosh një iPhone të kyçur duke e bërë të besojë se është përpara një barriere metroje. Nga ana tjetër, pronarët e Android-ëve të vjetër duhet të jenë ende pak më të kujdesshëm, sepse për vite me radhë Google Wallet(më parë Google Pay) u lejonte përdoruesve të kryenin transaksione të vogla, zakonisht deri në 25-50 euro, thjesht duke ndezur ekranin, pa pasur nevojë ta zhbllokonin plotësisht, dhe kjo veçori përfaqësonte një cenueshmëri pak më të madhe kur bëhet fjalë për mundësinë e vjedhjes. Këshillohet që këta përdorues ta mbajnë funksionin NFC të fikur, ose ta aktivizojnë atë vetëm kur është e nevojshme. Megjithatë, prezantimi i Android 15 solli një hap përpara, pasi Google filloi të kërkonte zhbllokimin e pajisjes për të gjitha transaksionet NFC.
A ndihmojnë portofolet bllokuese RFID/NFC?
Ekzistojnë portofolet bllokuese RFID/NFC në treg, por a ndihmojnë ato? Përgjigja është – PO, sepse materialet e përfshira në to krijojnë një pengesë që reflekton ose thith valët e radios 13.56 MHz, duke parandaluar që fusha elektromagnetike e terminalit POS të arrijë antenën e kartës, dhe kjo mund të arrihet edhe duke e mbështjellë kartën pa kontakt në letër alumini. E gjithë kjo është efektive, por mund të mos jetë e rëndësishme për përdoruesin mesatar, pasi mbajtja e dy ose më shumë kartave krah për krah në portofolin tuaj eliminon problemet. Si përfundim, ndërsa “Hajduti 2.0” është teknikisht i mundur, një numër pengesash fizike, teknologjike dhe praktike e bëjnë këtë skenar të pamundur.
FSK dekoron pjesëtarët e operacionit të kërkim-shpëtimit në Shqipëri
Ylli i Javës – Almir Kryeziu
Gjashtë vjet pa Bilbilin e Kosovës
Shtatë raste të dhunës në familje në Kosovë brenda 24 orëve të fundit
Në Fushë Kosovë arrestohet një i dyshuar për sulm seksual
Sa është i rëndësishëm Irani për luftën e Rusisë në Ukrainë?
Prokuroria e Hagës kërkon 45 vjet burg për secilin nga ish-krerët e UÇK-së
Rektori Hajrizi zhvilloi takime të rëndësishme në Shtetet e Bashkuara të Amerikës
Një gjykatë ushtarake në Rusi zbuloi të vërtetën rreth njërës prej humbjeve më të rënda të luftës në Ukrainë
Të kërkuara
-
Lajmet nga UBT3 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor mbi cilësinë e ujërave nëntokësore në Komunën e Suharekës
-
Lajmet nga UBT2 months agoMe shumicë votash, Vesa Shatri zgjidhet Kryetare e re e Këshillit Studentor të UBT-së
-
Lajmet nga UBT3 months agoNga klasa në praktikë! Studentët e drejtimit Media dhe Komunikim vizitojnë shtypshkronjën e UBT-së
-
Lajmet nga UBT2 months agoNjohja me proceset profesionale televizive, vizita e studentëve të Media dhe Komunikim në Klan Kosova
