Magazinë

Ngjallësit me trokitje dhe orët me qiri: Si zgjoheshin njerëzit para orëve të zgjimit

Published

on

Nga qirinjtë që lëshonin kunja metalike çdo orë, deri te “knocker uppers” e Britanisë industriale, njerëzit gjatë historisë kanë shpikur mënyra të shumta të zgjuara për t’u zgjuar në kohë.

Gjatë Revolucionit Industrial në United Kingdom, fabrikat e reja kishin nevojë për disiplinë të rreptë në orar – përfshirë edhe orare shumë të sakta të fillimit të punës për punëtorët.

Një punëtor që arrinte edhe vetëm pesë minuta me vonesë mund të bllokonte të gjithë linjën e prodhimit, duke i shkaktuar humbje financiare pronarëve. Për këtë arsye ata kishin nevojë për një mënyrë për t’u zgjuar në kohë, sidomos gjatë muajve të errët të dimrit. Edhe pse në atë kohë ekzistonin orët e para të alarmit, ato ishin shumë të shtrenjta për një punëtor të zakonshëm.

Fabrikat provuan të përdornin bilbila dhe kambana për të zgjuar dhe thirrur punëtorët, por shpesh rezultonin të pasigurta. Në vend të tyre u krijua një profesion i tërë i dedikuar për zgjimin e njerëzve: të ashtuquajturit “knocker uppers”.

Këta “alarme njerëzore” ecnin nëpër rrugë, madje edhe nëpër lagje të tëra, duke trokitur ose goditur lehtë në dritaret e njerëzve – ose duke qëlluar me kokrra bizeleje – për t’i zgjuar, thotë Arunima Datta, profesoreshë e historisë në University of North Texas.

“Ata qëndronin aty derisa merrnin përgjigje nga klientët e tyre; nuk largoheshin,” thotë ajo.

Në fakt, profesione të ngjashme me knocker uppers kanë ekzistuar edhe në shumë shoqëri të tjera në botë, shton Datta, veçanërisht në komunitetet myslimane gjatë Ramazanit, kur njerëzit duhej të zgjoheshin herët për t’u falur dhe për të ngrënë vaktin para agimit.

Nga gjelat te “orët me qirinj”

Gjatë historisë, njerëzit kanë përdorur edhe mënyra të tjera krijuese për t’u zgjuar – nga mbajtja e gjelave në oborr deri te orët e zgjuara me qirinj që lëshonin gjilpëra metalike në një tabaka çdo orë.

Sipas Fatima Yaqoot nga University of the Sunshine Coast në Australia, para se orët personale të alarmit të bëheshin të zakonshme, njerëzit shpesh zgjoheshin falë sinjaleve natyrore dhe rutinave të përditshme.

“Drita e ditës ishte një nga sinjalet kryesore,” thotë ajo. “Në shumë shoqëri para-industriale, jeta e përditshme ndiqte ritmin e lindjes dhe perëndimit të diellit, gjë që formësonte natyrshëm ritmet cirkadiane.”

Megjithatë, sipas Sasha Handley nga University of Manchester, nuk është plotësisht e saktë të mendohet se njerëzit në botën para-industriale jetonin vetëm sipas dritës dhe errësirës.

“Shumë punë vazhdonin deri natën vonë, madje deri në orët e para të mëngjesit, varësisht nga detyrat sezonale,” thotë ajo.

Në vend të kësaj, njerëzit përdornin një kombinim të sinjaleve të trupit dhe mjeteve teknologjike për të organizuar orarin e punës. Në fermat, për shembull, gjatë dimrit periudhat e gjumit mund të ishin pak më të gjata.

Alarmet e para “natyrore”

Një nga alarmet më të hershme ishte kënga e gjelit, që shpesh sinjalizonte fillimin e ditës. Interesant është se studimet tregojnë se gjelat këndojnë sipas ritmit të tyre cirkadian, jo vetëm si reagim ndaj dritës.

Po ashtu, kambanat ishin një sinjal i përhapur për zgjim. Në Evropën Perëndimore dhe Qendrore mesjetare, jeta organizohej rreth kishës së famullisë dhe njerëzit përdornin kambanat e kishës – të rëna çdo orë – për të strukturuar ditën.

Në disa shtëpi kishte edhe kambana brenda, sidomos pranë dhomave të gjumit. Shërbëtorët zakonisht zgjoheshin të parët dhe kishin detyrë të zgjonin pronarët në orarin e duhur.

Orët e hershme të alarmit

Edhe pse mund të duket ndryshe, bota e vjetër nuk ishte pa alarme personale. Sipas Handley, ato funksiononin në mënyra të ndryshme – duke përdorur ujë ose flakë për të krijuar një sinjal zgjimi.

Sa më lart në hierarkinë shoqërore të ishte një person, aq më të ndërlikuara dhe të zbukuruara bëheshin këto pajisje.

Orët me qirinj, të shënuara për të treguar kalimin e kohës, ekzistonin që në Ancient China. Në disa raste, një gozhdë vendosej në qiri dhe, kur qiriu digjej deri në një pikë të caktuar, gozhda binte në një tabaka metalike duke bërë zhurmë – një mënyrë e thjeshtë për të zgjuar dikë.

Edhe temjani përdorej për të matur kohën në Kinë. Nganjëherë në të vendoseshin toptha metalikë të varur me fije, të cilët binin në një enë dhe krijonin tingull si gong.

Madje një përshkrim i shekullit të 19-të nga një etnolog amerikan përmend se disa njerëz në Kinë vendosnin shkopinj temjani mes gishtërinjve të këmbës për t’u zgjuar kur digjeshin.

Marrë dhe përshtatur nga BBC.

Continue Reading

Magazinë

Raportohet se Taylor Swift dhe Travis Kelce janë martuar në fshehtësi

Published

on

Taylor Swift dhe Travis Kelce raportohet se i kanë dhënë fund beqarisë në një ceremoni private, disa ditë përpara festës madhështore që pritet të mbahet në Madison Square Garden në New York.

Sipas Page Six, superylli i muzikës dhe lojtari i Kansas City Chiefs kanë shkëmbyer betimet martesore në praninë e një rrethi shumë të ngushtë familjarësh dhe miqsh, ndërsa festa zyrtare me mbi 1,000 të ftuar do të zhvillohet të premten, pas një darke provë me rreth 100 të ftuar.

“Ata janë tashmë të martuar”, ka deklaruar një burim i afërt me çiftin, ndërsa burime nga industria muzikore në Nashville pretendojnë se Swift dhe Kelce janë kurorëzuar edhe ligjërisht.

Megjithatë, deri më tani nuk ka konfirmim zyrtar. Sipas Page Six, në Zyrën e Gjendjes Civile në Manhattan nuk rezulton të jetë lëshuar ndonjë licencë martese në emrin e Taylor Swift, ndërsa licencat e martesës në shtetin e New York-ut nuk janë publike.

Raportimet sugjerojnë se ceremonia private mund të jetë zhvilluar në Tennessee, shteti ku Taylor Swift u shpërngul në adoleshencë për të ndjekur karrierën muzikore.

Spekulimet u shtuan edhe më shumë pasi, sipas New York Post, avioni privat i këngëtares bëri ndalesa në disa qytete ku jetojnë familjarët më të afërt të çiftit, përfshirë Philadelphia, Tampa dhe Nashville, pak para se të mbërrinte në New York.

Ndërkohë, sipas raportimeve të mëhershme, çifti kishte dhuruar 26 milionë dollarë për bamirësi përpara festimeve të dasmës. Deri tani, as Taylor Swift dhe as Travis Kelce nuk kanë reaguar ndaj zërave për martesën./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Madonna rikthehet me “Confessions II”, vazhdim i albumit të saj legjendar pas 20 vitesh

Published

on

Mbretëresha e muzikës pop, Madonna, është rikthyer me albumin e ri “Confessions II”, një vazhdim i drejtpërdrejtë i albumit të saj të suksesshëm “Confessions on a Dance Floor” të vitit 2005.

Në kopertinën e albumit, fytyra e artistes mbulohet nga një vello vjollcë, ndërsa në hyrje të projektit ajo shprehet: “Ndonjëherë më pëlqen të fshihem në hije. Të krijoj një personazh të ri, një identitet tjetër. Mund të jem kush të dua.”

Pas një beteje serioze me sepsën që i rrezikoi jetën, Madonna rikthehet në atmosferën e klubeve të natës, duke sjellë një album që feston lirinë, vallëzimin dhe arratisjen përmes muzikës. Në tekstet e këngëve, ajo kritikon gjithashtu një brez që, sipas saj, po zëvendëson përjetimet reale me kohën e kaluar në TikTok.

Albumi është realizuar sërish në bashkëpunim me producentin britanik Stuart Price, i cili kishte punuar edhe në projektin origjinal të vitit 2005. Sipas Madonnës, synimi i tyre ishte që albumi i ri të ishte po aq i mirë ose edhe më i mirë se paraardhësi.

Kritikët vlerësojnë se, megjithëse “Confessions II” nuk e tejkalon plotësisht albumin origjinal, ai i afrohet nivelit të tij, veçanërisht në pjesën e parë, e cila dominohet nga ritme energjike dance dhe atmosfera tipike e muzikës së klubeve.

Një nga momentet më të vlerësuara të albumit është kënga “Danceteria”, ku Madonna rikthehet në fillimet e karrierës së saj, duke i kushtuar një homazh klubit ku hodhi hapat e parë drejt suksesit dhe kujton njerëzit që e ndihmuan të siguronte kontratën e saj të parë diskografike./A.K/

Continue Reading

Magazinë

Arrestohet një pjesëmarrës i “Married at First Sight UK”, dyshohet për përdhunim

Published

on

Një ish-pjesëmarrës i reality show-t britanik “Married at First Sight UK” është arrestuar nën dyshimin për përdhunim, pas një hetimi të realizuar nga emisioni investigativ BBC Panorama.

Policia Metropolitane e Londrës konfirmoi se personi është marrë në pyetje dhe më pas është liruar me kusht, ndërsa hetimet për rastin vazhdojnë. Identiteti i tij nuk është bërë publik, ashtu si edhe ai i viktimës së dyshuar, në përputhje me ligjin britanik.

Dokumentari i transmetuar në muajin maj zbuloi akuza për përdhunim nga dy ish-pjesëmarrëse të emisionit, ndërsa një grua e tretë pretendoi se ishte viktimë e një akti seksual pa pëlqimin e saj. Burrat e përfshirë kanë mohuar të gjitha akuzat.

Pas publikimit të investigimit, Policia Metropolitane u bëri thirrje të gjithë personave që pretendojnë se kanë qenë viktima të sulmeve seksuale gjatë pjesëmarrjes në emision që të kontaktojnë autoritetet.

Ndërkohë, Channel 4 ka nisur një rishikim të pavarur mbi mirëqenien dhe mbrojtjen e pjesëmarrësve në “Married at First Sight UK”.

Pas transmetimit të dokumentarit, televizioni hoqi nga platforma e tij të gjitha episodet e emisionit. Ende nuk është marrë një vendim nëse sezoni i ri, i cili tashmë është xhiruar, do të transmetohet.

Producentët e emisionit kanë deklaruar më herët se sistemi i tyre për mbrojtjen e pjesëmarrësve është “ndër më të avancuarit në industri”./BBC//A.K/

Continue Reading

Lajmet

Nga burrat me maska te varësia nga morfina – ‘Little House on the Prairie’ ishte shumë më i errët sesa kujtohet.”

Published

on

Netflix pritet të sjellë javën e ardhshme një adaptim të ri të “Little House on the Prairie”, bazuar në serinë e njohur të librave për fëmijë të autores Laura Ingalls Wilder.

Seriali origjinal, i transmetuar nga viti 1974 deri në 1984, u bë një fenomen televiziv ndërkombëtar, duke ndjekur jetën e familjes Ingalls në qytetin Walnut Grove të Minesotës gjatë shekullit XIX. Ai tërhoqi deri në 20 milionë shikues për episod në Shtetet e Bashkuara dhe u transmetua në më shumë se 100 vende të botës.

Edhe pse shumë njerëz e kujtojnë si një serial të ngrohtë familjar, kritikët theksojnë se versioni i viteve ’70 trajtoi tema shumë më të rënda sesa përshtypja që ka lënë te publiku.

Përveç historive për jetën e përditshme në komunitet, seriali përfshinte edhe tema si abuzimi i fëmijëve, vrasjet, varësia nga droga, vetëvrasja, problemet e shëndetit mendor, kanceri dhe vështirësitë e shtatzënisë.

Sipas studiuesve të televizionit, këto histori pasqyronin realitetin e ashpër të jetës në kufirin amerikan gjatë shekullit XIX, ku sëmundjet, humbja e fëmijëve dhe komplikimet gjatë lindjes ishin të zakonshme.

Versioni i ri i Netflix-it pritet t’i qëndrojë më besnik toneve familjare dhe frymës së librave origjinalë të Laura Ingalls Wilder, duke ofruar një qasje më të afërt me materialin burimor.

Mbetet të shihet nëse adaptimi i ri do të arrijë suksesin dhe ndikimin kulturor që pati seriali origjinal, i cili edhe sot vazhdon të mbetet ndër produksionet televizive më të dashura për disa breza shikuesish./BBC/A.K/

Continue Reading

Të kërkuara