2 prill 1993

Lajmet kryesore:

Konferencë për gazetarë e kryetarit të Republikës së Kosovës dr. Ibrahim Rugova

Një delegacion i kongresistëve amerikanë viziton Kosovën

Gjermania ndaloi shitjen e biletave me tren për Serbi dhe Mal të Zi

Në karakollin kufitar në Brodosanë u dëgjuan të shtëna armësh

U arrestuan gazetarët e revistës “Zgjimi”

Vazhdon ndjekja e të rinjëve shqiptarë në komunën e Gjilanit

Oficeri serb shtiu në Hysen Mustafën

Bllokadë gjithnjë më e madhe e udhëtimit

Minatorët e padëgjueshëm të “Trepçës” në shtëpi

 

 

2 prill 1994

Lajm i plotë: Në Llap për pesë muaj u bastisën 530 familje, ndërsa 230 vetëm nga 1 marsi

Vetëm gjatë pesë muajve të fundit, gjithnjë nën pretekst të kërkimit të armëve, policia serbe në komunën e Podujevës bastisi 530 familje shqiptare, ndërkaq 230 prej tyre u bastisën vetëm nga 1 marsi i këtij viti, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Podujevë.

Si pasojë e këti represioni, gjatë muajit që kaloi, në stacionin e policisë në Podujevë janë keqtrajtuar brutalisht rreth 50 persona, kurse 80-të të tjerëve u janë lënë thirrjee për t’u paraqitur në stacionin e policisë në Podujevë, si gjithnjë nën pretekst të dorëzimit të armëve.

Gjatë muajit mars, përveç veprimtarëve të LDK-së, në shënjestër të policisë serbe ishin edhe shumë shkolla fillore. Në shumë shkolla policia ndërpreu procesin mësimor dhe keqtrajtoi dhe mori në pyetje shumë drejtorë të këtyre shkollave.

 

Lajme të tjera:

Klintoni i shkroi letër Sali Berishës

Në Strofc të Vushtrrisë iu lanë thirrjet për t’u paraqitur në polici 22 shqiptarëve

Represioni në Kosovë

Parlamentarët rusë në Kosovë

Në Klinë toka shoqërore u jipet serbëve

Futboll: Kosova – Prishtina 0:2

 

2 prill 1997

Lajmet kryesore:

Konferencë për shtyp e Adem Demaçit

“Bujku”: Republika nuk është maksimumi

Dr. F. Agani: Në Nju-Jork do të prezentojmë opcionin për pavarësinë e Kosovës”

Koment i gazetës “Iliria” për takimin e Nju Jorkut

1. Drashkoviq: “Kosova duhet të mbetet në Serbi”!

Vdiq poeti Fahredin Gunga

Vazhdon autopsia e viktimave të anijes së mbytur në Otranto

Kadare: “Duhet çmuar vendimi për dërgimin e forcës ndërkombëtare në Shqipëri

Në Prishtinë e Podujevë u shënua 16- vjetori i demonstratave

Policia serbe mori dy inkasantë të KKF të Gllogocit

Regjimi serb kërkon kolaboracionistë për nxjerrjen e gazetës “Rilindja”

Inspektorët dhe policët serbë plaçkitën disa qytetarë në tregun e Mitrovicës

 

2 prill 1998

 Lajmet kryesore:

Franca dje përshëndeti miratimin e rezolutës së Këshillit të Sigurimit

Reagimet ndërkombëtare rreth Rezolutës së Këshillit të Sigurimit kundër Beogradit

Social-demokratët kroatë angazhohen për statusin e republikës për Kosovën

Masakrën në Drenicë e kanë bërë forcat paramilitare serbe me urdhërin e Sllobodan Millosheviqit

SHBA-të janë kundër mizorisë së qeverisë serbe në Kosovë

Gjukanoviq: “Konflikti në Kosovë mund të shtrihet në mbarë rajonin”

 

Lajm i plotë: Dëshmi nga Prekazi: Forcat serbe me shqiponjë shqiptare!

Njëri nga dëshmitarët që i shpëtoi masakrës së Prekazit, rrëfen për ngjarjen tragjike të 5 marsit dhe atë që pa gjatë sulmit të forcave serbe mbi Prekaz.

“Sulmi mbi Prekaz filloi në orën 6,30 të mëngjesit. Nga shtëpia ime kam parë një numër të madh të njerëzve të uniformuar. Sulmi mbi Prekaz ka filluar nga mali. Kanë filluar breshëri të shtënash, pa paralajmërim, kurse nga Fabrika e Municionit kanë filluar të shtënat me minahedhës. Fillimisht është djegur shtëpia e Shabanit, pastaj ajo e Maliqit, Beqirit, Sherifit, Fejzës dhe Zukës. Të nesërmen janë djegur dhe rrënuar edhe shtëpitë e Tahirit, Halitit, Qerimit, Hamitit dhe Sadikut. Prej të enjtes në mëngjes, kur filloi sulmi prej rreth 20 shtëpive të Jasharajve, vetëm një ditë pas sulmit në këmbë kishin mbetur edhe 5 shtëpi. Sulmi ka zgjatur prej të enjtes në mëngjes deri të premten në orën 18. Gjatë tërë kohës kam qenë në shtëpi me familjen time. Jam përpjekur t’i qetësojë fëmijët, të cilët donin të çmendeshin nga frika prej të shtënave. Rreth orës 10,30, të premten, të shtënat kanë pushuar për pak kohë, ndoshta nja 20 minuta. Kam dalë dhe kam parë se lagjja Jashari ishte djegur e tëra. U kam thënë nënës dhe gruas që të dalim, sepse çdo minutë më shumë për ne këtu do të thotë më afër vdekjes. Po provoj të dal i pari, u thashë gruas dhe fëmijëve. Mali prej shtëpisë ka qenë nja 150 metra. Papritmas kam hasur në njerëz të uniformuar, uniforma këto që ishin të njëjta me ato që i kam parë në gazeta dhe televizion, e për të cilat pohohej se janë të UÇK-së. Rreth 30 vetë, sa ishin, u sulën mbi mua. “Duart lart”, më urdhëruan në gjuhën shqipe, pastaj nisën të flasin serbish. I ngrita duart lart dhe u thashë se jam duarthatë. Më morën dhe më kontrolluan. Panë se isha i paarmatosur. Më ofruan afër një kaçube dhe flisnin njëri me tjetrin se çka të bëjnë me mua. disa thoshin “Po e vrasim këtu”, të tjerët thoshin ‘Jo, po e presim”, kurse njëri prej tyre tha: “Da pitamo onog gllavnog”, (ta pyesim atë kryesorin). Si duket ai kishte dhënë urdhër të më arrestonin. M’i vunë prangat në duar dhe m’i mbyllën sytë me një shami të zezë, nga e cila nuk shihja asgjë. Duke më rrahur me shqelma gjatë rrugë më kanë shpënë në një vend. Kur m’i çelën sytë pashë se isha në Fabrikën e Municionit, në Skënderaj. Aty ka ardhur një person i uniformuar me uniformë laramane të kaltër me të zezë dhe me fytyrë të ngjyrosur dhe ka filluar të më rrahë. Më ka rënë në nofullën e majtë. Ma ka thyer një dhëmbë, kurse nga veshi ka nisur të më rrjedhë gjak. Serbët klithnin plot gëzhim “Biçe mesa veçeras” (do të ketë mish për sonte). Pas rrahjes ka ardhur një civil dhe më ka marrë në pyetje. I kam treguar se jam profesor. Më tha se ti ke planet e UÇK-së. I thashë se unë nuk njoh dhe nuk kam parë të tillë, vetëm prej gazetave dhe televizionit kam dëgjuar për ta. Gjatë qëndrimit aty mësova se dirigjimi i forcave që sulmonin Prekazin bëhej nga Fabrika e Municionit, e cila është shndërruar në kamp. Aty dëgjova udhëzimet: majtas, djathtas, 10 metra. . . Në FMGJ kemi qenë 6 veta. Ka pasur edhe gra dhe fëmijë. Neve na e kanë qitur batanijen dhe na kanë rrahur me boksa e shqelma dhe me kondakë armësh. Na thoshin se në lagjen Jashari nuk do të banojë më asnjë shqiptar dhe se atë do ta banojnë me serbë e malazez. Para se të bjerë muzgu na kanë çuar në postkomandën e policisë në Skënderaj. Aty na ka pritur një grup prej 4 serbësh me thika, që thoshin: “Sillni t’ua heqim kokat”. Një polic i gjatë më ka qëlluar në pleksus dhe për një moment e humba vetëdijen. Pataj e kam parë veten në një zyrë. Në grupin e njerëzve të sigurimit njoha 3-4 fytyra, që kishin qenë në Prekaz në dhjetorin e 91-shit. Më pyetën se a kam pasur armë. U thashë jo. Prej aty na kanë çuar në postkomandën e policisë në Mitrovicë, ku na i kanë bërë analizat e duarve për të verifikuar nëse kishim përdorur armë. Rreth orës 21,30 na kanë liruar. Tre vetë kemi qenë të rrahur tej mase. Ashtu, duke u kalamendur, kemi dalë duke mbajtur njëri-tjetrin. Rrugëve të Mitrovicës kemi bredhur 2-3 orë. Kemi trokitur në shumë dyer, por njerëzit prej brenda përgjigjeshin dhe nuk i hapnin dyert. Një plak që hapi derën na tha “Ikni tutje, se do t’u vrasin”. Kjo ishte më e rëndë se gjithë ajo që përjetova për dy ditë. Kisha konfuzion të madh dhe nuk kisha orientim të qartë. M’u deshën tri orë ta gjejë shtëpinë e mbesës sime, ku kisha ardhur shumë herë të tjera.

Katër ditë isha me terapi intensive. Tash ndihem pak më mirë, megjithëse kam dhembje të mëdha të kokës nga të rënat në kokë.

Se jam i gjallë, nuk ndiej ndonjë kënaqësi, do të isha më i lumtur po të radhitesha me kushërinjtë e mi. . . , thotë në fund të rrëfimit të tij për “Bujkun”, njeriu që përjeoi masakrën e Prekazit dhe që shpëtoi i gjallë.

 

Edicioni i dytë (Ora 16:00)

Lajmet kryesore:

1. Geci: Për masakrin që po paralajmërohet në Drenicë, përgjegjës moralë e politikë do të jenë të gjithë

U arrestua derisa po jipte një intervistë për televizionin holandez

Situatë e rëndë në komunën e Gjakovës

Pejë: Shpërthim bombe para dyqanit të A. Berishës

Gjilan: Armatosen civilët serbë

Kosova temë qendrore në Komisionin për të Drejtat e Njeriut të OKB-së

Reagimet e partive politike serbe ndaj rezolutës së Këshillit të Sigurimit

Punëtorët e Institutit Albanologjik u kthyen në ndërtesën e tyre

Prezencë e shtuar e policisë në Podujevë e rrethinë

Vushtrri: Vazhdon largimi i punëtorëve shqiptarë nga puna

 

Edicioni i tretë (Ora 19:30)

Lajmet kryesore:

Mitrovicë: Persona të paidentifikuar thyen xhamat e shtëpisë së Agim Kabashit

Shkuarje e forcave serbe nga Mitrovica në drejtim të Skënderajt

U rrahën dhe u plaçkitën pse nuk dinin të flisnin serbisht

Klinë: Tre serbë keqtrajtuan një nxënës

Kontrollim i rreptë i shqiptarëve në Malishevë

Gjatë muajit mars 170 veta përjetuan tortura të ndryshme nga policia serbe

Foto: Prekazi

Modelet e policimit të politizuar të zbuluara në një gjyq të fundit ndaj aktivistëve pro-palestinezë – së bashku me legjislacionin që synon frenimin e tubimit të lirë – duhet të na shqetësojnë të gjithëve.

Më 1 prill, një gjykatë britanike pritet të marrë vendimin në një gjyq të rëndësishëm që mund të përcaktojë kufijtë e protestave masive në Britani. Ben Jamal, drejtor i Fushatës së Solidaritetit me Palestinën, dhe Chris Nineham, nënkryetar i koalicionit “Stop the War”, u akuzuan të dy për shkelje të Aktit të Rendit Publik të vitit 1986, për organizimin e një demonstrate pro-palestineze në Londër më 18 janar 2025, mbi të cilën policia kishte vendosur kushte.

Javën e kaluar, gjykatësi Daniel Sternberg refuzoi ta hidhte poshtë çështjen, pavarësisht provave të paraqitura nga avokati mbrojtës Mark Summers se protestuesit nuk i shkelën kushtet dhe as nuk kishin ndonjë qëllim për ta bërë këtë. Gjyqi shihet si një tjetër tregues i tkurrjes së shpejtë të hapësirës për shprehjen e lirë të mospajtimit në Britani.

Policimi i politizuar

Procedurat në gjyqin kundër Jamal dhe Nineham kanë zbuluar marrëdhënien jashtëzakonisht të ngushtë midis Policisë Metropolitane dhe grupeve sioniste. Kjo përfshin pranimin nga ana e policisë të rekomandimeve nga këto grupe lidhur me rrugët e demonstratave të lëvizjes për Palestinën.

Në negociatat mes drejtuesve të protestës dhe policisë para demonstratës së 18 janarit, policia kishte rënë parimisht dakord që demonstrata të formohej jashtë selisë së BBC-së në qendër të Londrës, e cila ndodhet pranë Sinagogës Qendrore. Protestuesit ishin mbledhur aty edhe më parë dhe ishin të vendosur ta bënin sërish për të vënë në dukje anshmërinë pro-izraelite të BBC-së.

Gjatë gjyqit, u zbulua se komandanti i policisë Adam Slonecki mori një letër nga Këshilli i Lidershipit Hebrenj (JLC), i cili e kërcënonte me rishikim gjyqësor nëse nuk vendoste kushte ndaj protestës. Slonecki gjithashtu pati një seri takimesh me grupe të ndryshme pro-izraelite pas marrjes së letrës.

Më 20 dhjetor, ai u takua me organizatorët e protestës dhe shpjegoi – pa ofruar prova ose pa përmendur takimet që kishin ndodhur – se demonstratat po prodhonin një “ndikim kumulativ” në formën e ndërprerjes serioze të stilit të jetesës hebraike, dhe se protestuesve do t’u ndalohej marshimi në afërsi të BBC-së.

Në fund, policia lejoi vetëm një protestë statike më 18 janar, në Whitehall. Në një fjalim të matur atë ditë, Jamal njoftoi nga skena se një delegacion i vogël protestuesish do të ecte drejt BBC-së për të vendosur lule në kujtim të të vrarëve në Gazë. Nëse pengoheshin, ata do t’i linin lulet në këmbët e policisë dhe do të shpërndaheshin. Policia pretendon se fjalimi i Jamal përbënte nxitje për shkeljen e kushteve. Në fakt, ndërsa protestuesit prisnin që policia të vendoste se ku mund të liheshin lulet, Nineham u arrestua dhunshëm.

Mbrojtja argumentoi se policia u ndikua në mënyrë të padrejtë nga presioni pro-izraelit në prag të demonstratës dhe dështoi të lehtësonte të drejtën për të protestuar. Fakti që komandanti i policisë nuk bëri asnjë përpjekje për t’u takuar me pjesë të komunitetit hebraic që janë pro-palestinez, vërteton sugjerimin për anshmëri policore.

Kufizimet në rritje ndaj protestës

Gjyqi i Jamal dhe Nineham duhet parë në kontekstin e përpjekjeve në rritje të qeverive të njëpasnjëshme britanike për të kufizuar të drejtat e lirisë së shprehjes dhe tubimit.

Në vitin 2022, Parlamenti Britanik miratoi Aktin e Policisë, Krimit, Dënimit dhe Gjykatave, i cili zgjeroi kompetencat e policisë për të vendosur kushte bazuar në vendndodhjen, madhësinë e protestave dhe nivelet e zhurmës. Kjo është konsideruar si një fyerje për liritë civile, pjesërisht sepse ndjek një logjikë që mbështetet në perceptimin e policisë për rrezikun, dhe jo në dëmin aktual.

Në vitin 2023, Konservatorët prezantuan amendamente për të forcuar Aktin e Rendit Publik të vitit 1986. Akti i Rendit Publik 2023 i pajis policët me fuqi më të mëdha për të parandaluar protestat që konsiderohen penguese – me përkufizime të paqarta se çfarë përbën pengesë – dhe përfshin kufizime parandaluese rreth lirisë së tubimit dhe shoqërimit.

Të dyja aktet kritikohen gjerësisht se kanë një “efekt ftohës” (chilling effect) mbi njerëzit që kërkojnë të ushtrojnë të drejtën legjitime demokratike për të protestuar.

Gjithashtu në vitin 2023, ish-Sekretarja e Brendshme Suella Braverman tentoi të kalonte rregullore për të ulur pragun e asaj që konsiderohet “pengesë serioze”, por kjo u rrëzua nga Gjykata e Apelit në vitin 2025, e cila vendosi se qeveria kishte tejkaluar kompetencat e saj.

Tani qeveria Laburiste – në një linjë me Konservatorët – po kërkon të zgjerojë më tej diskrecionin e policisë mbi rregullimin e protestave përmes Projektligjit për Krimin dhe Policimin, një element i të cilit është menaxhimi i “ndikimit kumulativ”. Mbi 100 deputetë kanë shprehur kundërshtim ndaj tij, sepse ai do të kufizonte protestat bazuar në shpeshtësinë dhe jo në sjelljen, duke i bërë ato më të kushtëzuara nga vullneti i policisë.

Paralelisht, qeveria po përpiqet të kalojë një projektligj që do të përgjysmonte numrin e gjyqeve që shkojnë në juri. Nëse ky legjislacion kalon, më pak raste të lidhura me protestat mund të arrijnë te juritë, duke reduktuar rezistencën ndaj ligjeve jopopullore.

Kjo vjen krahas amendamenteve të bëra vitin e kaluar në Aktin e Terrorizmit të vitit 2000 për të ndaluar organizatën “Palestine Action”, duke e bërë vepër penale anëtarësimin ose mbështetjen e saj, e dënueshme deri në 14 vjet burg. Këto masa erdhën pasi një grup aktivistësh – të njohur si “Filton 24” – hynë në fabrikën e dronëve Elbit Systems në Bristol për të protestuar kundër gjenocidit të Izraelit në Gazë. Ata u arrestuan dhe u mbajtën në paraburgim, shumë prej tyre për më shumë se 18 muaj.

Ndonëse ata u shpallën së fundmi të pafajshëm për akuzat më të rënda, dhe organizata arriti të fitonte një rishikim gjyqësor që vendosi se vendimi i sekretares së brendshme për ta shpallur “Palestine Action” si organizatë “terroriste” ishte i paligjshëm, policia ka bërë tashmë 2,700 arrestime dhe do të vazhdojë me to në pritje të rezultatit të një apeli. Njëri nga “Filton 24”, Qesser Zuhrah, u riarrestua më 30 mars për një postim në rrjetet sociale që bënte thirrje për “aksion të drejtpërdrejtë”.

Ndikimi kumulativ

Vendosja e legjislacionit më të ashpër u prezantua si përgjigje ndaj protestuesve për klimën dhe atyre kundër monarkisë. Tani ai po përforcohet mbi protestat për Palestinën. Por është e qartë se nuk do të ndalet me aq.

Nëse zbatohet, legjislacioni i propozuar rreth ndikimit kumulativ mund të përdoret kundër çdo grupi njerëzish që ushtrojnë të drejta demokratike, qofshin ata sindikalistë apo aktivistë kundër luftës, duke frenuar aftësinë e tyre për t’u organizuar lirshëm.

Kjo mund të shërbejë gjithashtu për të përforcuar ndarjen në shoqëri, pasi masat po zbatohen gjithnjë e më shumë sipas diskrecionit të policisë. Kohët e fundit, për shembull, policia nuk u ka dhënë leje organizatorëve të protestës që të marshojnë në rrugën e propozuar për demonstratën vjetore të Ditës së Nakba-s më 16 maj, ndërkohë që i kanë dhënë Tommy Robinson-it, një fashisti të njohur, të gjithë qendrën e Londrës për të zhvilluar marshimin e tij të ekstremit të djathtë.

Cili do qoftë rezultati i gjyqit të Jamal dhe Nineham më 1 prill, duhet të ketë një mobilizim mbarëshoqëror për të mbrojtur të drejtat e lirisë së shprehjes dhe tubimit. Kjo nuk ka të bëjë më vetëm me kauzën palestineze, por me demokracinë britanike.

Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të autorit -Feyzi Ismail, dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jazeera-s.

 

Policia e Kosovës në raportin e saj njëditor njofton se janë regjistruar katër raste të dhunës në familje. Rastet e raportuara janë shënuar në Gjakovë, Vitomericë dhe dy në Fushë Kosovës.

Në Fushë Kosovë janë arrestuar dy persona për dy raste të ndara për veprën e njëjtë penale- dhunë në familje.

Në rastin e parë arrestimi i të dyshuarit erdhi pas një mosmarrëveshje e cila përfundoi në sulm ndaj viktimës grua.

Sipas raportit, viktima ka pranuar tretman mjekësor, ndërsa i dyshuari pas intervistimit me vendim të prokurorit lirohet në procedurë të rregullt.

Ndërsa në rastin e dytë, i dyshuari është arrestuar pasi ofendoi dhe sulmoi viktimën grua.

Gjithashtu, viktima ka pranuar tretman mjekësor, ndërsa i dyshuari pas intervistimit me vendim të prokurorit dërgohet në mbajtje.

Edhe në Gjakovë është arrestuar një person nën dyshimin se ka kryer veprën penale- dhunë në familje ndaj viktimës grua.

Lidhur me rastin i dyshuari nën përcjellje të policisë  është dërguar për trajtim mjekësor dhe në konsultim me prokurorin kujdestar i është lëshuar masa e ndalimit për 48 orë.

Ndërsa, në Vitomericë është arrestuar një grua shtetase e Shqipërisë e cila dyshohet se ka ushtruar dhunë psiqik dhe fizike ndaj viktimës burrë.

Viktima ka pranuar tretman mjekësor, ndërsa e dyshuara pas intervistimit me vendim të prokurorit është liruar në procedurë të rregullt.

Profesori i Fakultetit të Inxhinierisë së Ndërtimtarisë dhe Infrastrukturës në UBT, Hazir S. Çadraku, ka publikuar një punim shkencor në revistën ndërkombëtare “Underground Vision – SpeleoMedit Magazine”, një platformë e njohur që trajton kërkimin, eksplorimin dhe kulturën e botës nëntokësore.

Punimi me titull “Getting to Know the ‘Vërmicë’ Spring, Republic of Kosovo” paraqet një studim të detajuar mbi burimin “Vërmicë” në Kosovë, duke e vendosur atë në një kontekst më të gjerë të rëndësisë së burimeve ujore në nivel global dhe lokal. Përmes këtij publikimi, profesori Çadraku sjell në vëmendje rolin jetik që kanë burimet natyrore të ujit për ekosistemet, zhvillimin e qëndrueshëm dhe jetën e përditshme të njerëzve.

Në punimin e tij, ai thekson se burimet ujore përfaqësojnë një nga asetet më të rëndësishme natyrore, duke qenë pika fillestare e rrjedhave sipërfaqësore dhe një komponent thelbësor për biodiversitetin dhe zhvillimin njerëzor. Në një kohë kur mungesa e ujit po shndërrohet në një sfidë globale, studime të tilla marrin rëndësi të veçantë për menaxhimin afatgjatë dhe të qëndrueshëm të resurseve ujore.

Sipas të dhënave të paraqitura në studim, në territorin e Kosovës janë identifikuar mbi 7,200 burime ujore, ndërsa rreth 32% e ujit të pijshëm sigurohet nga burimet. Megjithatë, theksohet se ende ekziston nevoja për hulumtime  të detajuar dhe për krijimin një baze të dhënash (databazë) të plotë, duke qenë se një pjesë e madhe e burimeve të ujit  ende nuk janë  mjaftueshëm të dokumentuara.

Punimi i profesorit Çadraku kontribuon në këtë drejtim, duke ofruar të dhëna dhe analiza konkrete për burimin “Vërmicë”, si dhe duke ngritur vetëdijen për rëndësinë e mbrojtjes dhe menaxhimit të qëndrueshëm të ujërave në Kosovë.

Ky publikim përfaqëson një arritje të rëndësishme akademike për UBT-në, duke dëshmuar angazhimin e stafit akademik në kërkimin shkencor dhe në adresimin e çështjeve me rëndësi strategjike për shoqërinë dhe mjedisin.

UBT vazhdon të mbështesë fuqishëm kërkimin shkencor dhe publikimet ndërkombëtare, duke kontribuar në avancimin e dijes dhe në promovimin e ekspertizës akademike nga Kosova në arenën globale.