Kulturë

Në rrugën e polemikës: Rishfaqja e ‘Projektit Handke’

Shfaqja “Projekti Handke” u rikthye në skenën e Teatrit Oda në Prishtinë, më 27 mars.

Published

on

Në një periudhë ku fjalët e lira dhe përgjegjësia sociale bien në pikën e një tensioni të ndërgjegjshëm, “Projekti Handke” e Qendrës Multimedia të Jeton Neziraj dhe regji të Blerta Neziraj shfaqet si një spektakël që nxjerr në pah sfidat dhe kontradiktat e artit. Me të drejtë, ai sjell në përpjekje ekuilibrin delikat midis shprehjes së lirë artistike dhe nevojës për të qenë të ndërgjegjshëm politikisht.

Shfaqja “Projekti Handke” u rikthye në skenën e Teatrit Oda në Prishtinë, më 27 mars, për të treguar qëndrueshmërinë ndaj kalimit të kohës dhe rëndësinë e temës për publikun, në veçanti, ky moment vjen në një muaj të veçantë, kur mendjet kthehen nëpër memoriet e masakrave të shumta që kanë tronditur dhe ndryshuar Kosovën.

Një ndër çështjet kryesore që shfaqja shtrin përpara publikut është vendimi për të ndarë nderin e Nobelit me Peter Handken, një figurë e cila është ngulitur thellë në kontradikta për mbështetjen e tij të dokumentuar për Sllobodan Millosheviçin.”Projekti Handke” është një shfaqje teatrale që nuk përjashton polemikën, por e shndërrojnë atë në një fushë reflektimi për rolin e artistëve dhe kontekstin historik dhe politik ku ata operojnë. Në këtë paraqitje, personazhet japin një përshkrim të ngjashëm me mendësinë dhe idetë e Peter Handke, duke kapur thellësinë e debateve rreth gjenocidit në Srebrenicë dhe ndikimin e Millosheviçit në këtë kontekst.

Nëpërmjet dialogjeve si “Holokausti është fabrikim” dhe “Handke është orbita e Serbisë”, shfaqja rreh qartë pikën e qendrës së polemikës dhe debatit rreth historisë së fundit të Ballkanit. Nëpërmjet përfaqësimit të kontrastit midis aktorëve që shprehin pikëpamje të ndryshme, shfaqja kërkon të krijojë një diskutim të hapur dhe të lirë për të vlerësuar veprën dhe jetën e Peter Handke në një kontekst të plotë.

Përfaqësimi i diskutimeve mbi rrethimin e Sarajevës, incidentin e Hoçës së Madhe, si dhe referimet ndaj ngjarjeve historike të ndryshme si “13 korrik 1995” i jep shfaqjes një thellësi të shtuar dhe rrit nivelin e analizës së saj. Një aspekt që përmendet gjatë shfaqjes është edhe roli i artistit dhe përgjegjësia e tij në kontekstin e historisë dhe politikës. Përmes deklaratave të personazheve si “Une e dua teatrin por e dua edhe Serbinë”, shfaqja hedh dritë mbi dilemat e artistit në raport me përkrahjen politike dhe angazhimin publik.

“Njerëzit dijnë të numërojnë deri në njëqind, njëmijë, njëqindmijë dhe numrat e tjerë bëhen statistikë…”, në kontekstin e shfaqjes “Projekti Handke” lidhet drejtpërdrejt me gjenocidin në Srebrenicë dhe varret e 8 mijë të vrarëve. Kjo frazë përshkruan një ndjenjë të humbjes së individualitetit dhe çnjerëzimit që vjen me trajtimin e masës së viktimave si thjesht statistika. Në kontekstin e gjenocidit në Srebrenicë, kur më shumë se 8 mijë njerëz u masakruan brutalisht nga forcat serbe, shumë prej tyre u reduktuan në numra, statistika, në vend që të trajtoheshin si individë me emra, familje dhe jetë të vlefshme.

Autori, përmes karakterit të shfaqur në skenë, vendos të shtrijë pyetjen në tërësisht një prizëm të ndryshëm, duke reflektuar në dilemën e interpretimit të ngjarjeve të një historie. Përballja me dëshmitarët e vendit, të cilët sheh gra me shamija që qajnë para varreve, shton një element emocional të fuqishëm në interpretimin e ngjarjeve të Srebrenicës.

Rrethimi i Sarajevës dhe përmendja e Millosheviqit bëjnë që skena të bëjë një përpjekje për të kuptuar kontekstin historik të ndodhive në Ballkan, duke e vendosur fokusin në politikën dhe luftën që mori mijëra jetë në atë rajon. Përpos kësaj, përmendja e Hoçës së Madhe shton një thellësi të shtuar në trajtimin e temës së historisë së dëshpëruar të Jugosllavisë, duke treguar për një masakër të madhe, ku vriten 205 fshatarë të pafajshëm në një fshat të vogël, të cilës ajo i referohet si një fakt në kornizën e diskutimit të ngjarjeve tragjike.

Në përfundim, interpretimi i ngjarjeve historike nëpërmjet kësaj shfaqje teatrale sjell një kontribut të rëndësishëm për reflektimin mbi kompleksitetin dhe sfidat e trajtimit të temave të ndjeshme dhe të rëndësishme historike në skenën e artit. Autori mund të ketë arritur një sukses në përqafimin e një qasjeje të ndryshme dhe provokuese në lidhje me ngjarjet e kohës së luftës në Ballkan. Megjithatë, ai lë shumë hapësira për reflektim dhe debat për interpretimet dhe përkthimet e vëzhgimit të historisë.

Në fund të fundit, rishfaqja e shfaqjes “Projekti Handke” në Prishtinë është një festë e artit dhe kujtesës, duke u ngritur si një ngjarje e rëndësishme për komunitetin kulturor dhe intelektual të qytetit.

Shkroi: Dionesa Ebibi

Fotografi dhe video: Manushaqe Ibrahimi

Continue Reading

Lajmet

Ramë Lahaj nis turneun ndërkombëtar “PASSION & ORIGIN” në Zürich

Published

on

Tenori kosovar me famë ndërkombëtare, Ramë Lahaj, po përgatitet për koncertin që do të hapë turneun e tij ndërkombëtar “PASSION & ORIGIN”, më 10 tetor në Zürich të Zvicrës.

Në skenën e Kongresshaus Zürich, Lahaj do të performojë së bashku me ARMA Ensemble, me një program muzikor që ndërthur repertorin shqiptar me këngë italiane, chanson franceze dhe muzikë nga kinemaja.

Pas koncertit në Zürich, turneu do të vazhdojë në Düsseldorf më 30 tetor, në Vjenë më 8 nëntor dhe në Toronto më 13 dhjetor. Organizatorët kanë bërë të ditur se pritet të shtohen edhe qytete të tjera në kalendarin e turneut.

Biletat për koncertin në Zürich tashmë janë në shitje përmes platformës Ticketmaster.

Përmes këtij turneu, Ramë Lahaj synon të sjellë para publikut ndërkombëtar një program që bashkon traditën muzikore shqiptare me repertorin ndërkombëtar, duke promovuar kulturën dhe identitetin shqiptar në skenat botërore./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Baleti i Shqipërisë dhe Kosovës bashkohen në një skenë, publiku duartroket për 10 minuta

Published

on

Premiera botërore e veprës “Neighbours / from Motherland”, e cila hapi Festivalin Ndërkombëtar të Vallëzimit në Tiranë, u prit me duartrokitje për 10 minuta nga publiku.

Vepra, e krijuar nga Brigel Gjoka dhe Rauf “Rubberlegz” Yasi, bashkoi për herë të parë në të njëjtën skenë trupat e Baletit të Shqipërisë dhe Baletit të Kosovës.

E shfaqur në Teatrin Kombëtar të Operës dhe Baletit në Tiranë, kjo vepër e baletit bashkëkohor vuri në qendër rrënjët e përbashkëta dhe identitetin, duke sjellë një bashkëpunim artistik mes dy trupave shqiptare.

Salla e teatrit ishte e mbushur me artdashës, të cilët ndoqën hapjen e edicionit të pestë të Festivalit Ndërkombëtar të Vallëzimit në Tiranë (IDFT).

Ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit në Shqipëri, Blendi Gonxhja, ndau pamje nga performanca dhe bëri të ditur se më 7 tetor shfaqja do të prezantohet edhe në Teatrin Kombëtar të Kosovës në Prishtinë.

Festivali vazhdon me aktivitete të tjera, duke sjellë në Tiranë artistë dhe produksione nga skena ndërkombëtare e vallëzimit bashkëkohor./ATSH/A.K/

Continue Reading

Lajmet

Xhevat Qena, aktori që la gjurmë në teatrin dhe filmin shqiptar

Published

on

Më 5 tetor shënohet përvjetori i lindjes së aktorit Xhevat Qena, një prej figurave të njohura të teatrit dhe kinematografisë shqiptare në Kosovë. I lindur në Mitrovicë më 5 tetor 1930, ai ndërtoi një karrierë të gjatë artistike dhe u nda nga jeta më 24 mars 2003 në Prishtinë.

Për më shumë se katër dekada në skenë, Qena interpretoi qindra role në teatër, film dhe produksione televizive. Ai u dallua veçanërisht në komedi, por gjatë karrierës së tij interpretoi me sukses edhe role dramatike.

Ndër rolet e tij më të njohura në teatër ishin Shvejku në shfaqjen “Ushtari i mirë Shvejk”, Vinetu në shfaqjen me të njëjtin emër, si dhe interpretimet në “Përqafimi”, “Duart e ndyra”, “Revizori”, “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, “Oda e errët”, “Mbreti Edip” dhe “Tartufi”.

Në kinematografi dhe televizion, ai u shfaq në produksione të njohura, ndër to “Kapetan Lesi”, “Po e zëm, po e zëm”, “Si të vdiset”, “Gjurmët e bardha”, “Kur pranvera vonohet”, “Proka”, “Autobusi” dhe “Shkolla e fshatit”.

Një pjesë e rëndësishme e jetës së tij artistike lidhet edhe me bashkëshorten, aktoren Leze Qena. Të dy interpretuan së bashku në shumë shfaqje dhe produksione, duke u bërë një prej çifteve më të njohura të skenës shqiptare në Kosovë.

Kolegët e kujtonin Xhevat Qenën si një aktor me imagjinatë, spontanitet dhe mjeshtëri të veçantë në interpretim. Ai dallohej për aftësinë për të krijuar atmosferë në skenë, për të bashkëpunuar me aktorët e tjerë dhe për ta mbajtur publikun të përqendruar gjatë shfaqjes.

Edhe pse komedia ishte një prej fushave ku shkëlqeu, Qena kishte një lidhje të veçantë me dramën. Ndër rolet që i kishin lënë mbresa ishte ai i një avokati në dramën “Oda e errët”.

Për më shumë se 40 vjet në skenë, Xhevat Qena i dha teatrit dhe filmit shqiptar një trashëgimi të rëndësishme artistike. Ai mbetet në kujtesën e publikut për humorin, energjinë dhe mënyrën e natyrshme të interpretimit, ndërsa rolet e tij vazhdojnë të kujtohen edhe sot./A.K/

Continue Reading

Kulturë

Ethan Hawke zbulon rolin që i ndryshoi jetën: “Tape më bëri aktor të pjekur”

Published

on

By

Ylli i Hollywood-it, Ethan Hawke, ka interpretuar gjatë karrierës së tij një sërë personazhesh të paharrueshëm. Megjithatë, kur pyetet për rolin që ka pasur ndikimin më të madh në jetën dhe karrierën e tij, aktori zgjedh një film të papritur: “Tape”, drama e errët dhe klaustrofobike e vitit 2001, e realizuar së bashku me regjisorin Richard Linklater.

Hawke është shfaqur në ekran në role nga më të ndryshmet gjatë një karriere rreth 40-vjeçare. Ai u bë i njohur si nxënësi i turpshëm që gjen zërin e tij te “Dead Poets Society”, ndërsa në “Reality Bites” interpretoi një muzikant cinik, rol që e shndërroi në një prej figurave simbolike të brezit X. Më pas erdhi prifti alkoolik dhe i përfshirë nga dyshimet në “First Reformed”, ndërsa së fundmi ai portretizoi tekstshkruesin e talentuar, por të plagosur, Lorenz Hart në “Blue Moon”, një rol që i siguroi nominimin e tij të parë për Oscar si aktori më i mirë në moshën 54-vjeçare.

Këtë javë, në Mbretërinë e Bashkuar publikohet edhe filmi i tij më i ri, “The Weight”, një dramë aventureske e vendosur gjatë viteve të Depresionit të Madh. Hawke luan Murphy-n, një të dënuar që pranon të kontrabandojë ar përmes zonave të thella të Oregonit në këmbim të lirimit nga një kamp pune.

Por, pavarësisht numrit të madh të roleve të luajtura ndër vite, Hawke thotë se filmi që shënoi kthesën më të rëndësishme në karrierën e tij ishte “Tape”.

“Nëse do të më duhej të zgjidhja një rol që më ndryshoi jetën, do të ishte ‘Tape’”, tha Hawke për BBC-në. “Ishte hyrja ime në aktrimin e pjekur. Isha gati të mbushja 30 vjeç dhe po bëhesha një i rritur.”

“Tape” u realizua në një periudhë kur teknologjia e videos digjitale sapo kishte nisur të përdorej në mënyrë të gjerë. Hawke dhe Linklater ishin të intriguar nga mundësitë që kjo teknologji e re mund t’i sillte kinemasë dhe vendosën të realizonin një film jashtëzakonisht minimalist: gjithçka zhvillohet brenda një dhome hoteli.

“Askush nuk dëshiron vërtet të shohë një film që zhvillohet në një dhomë të vetme. E dinim se duhej të ishim jashtëzakonisht të saktë, të përqendruar dhe qesharakë”, kujton Hawke.

Filmi, i xhiruar në vetëm gjashtë ditë me kamera dore digjitale, zgjat 86 minuta dhe në kast përfshin edhe ish-bashkëshorten e Hawke, Uma Thurman, si dhe Robert Sean Leonard, me të cilin ai kishte luajtur më parë në “Dead Poets Society”.

Në “Tape”, Hawke interpreton Vince, një shpërndarës droge në kohë të pjesshme, i cili regjistron fshehurazi një mik të vjetër, Jon, të luajtur nga Leonard. Jon rrëfen se ka përdhunuar Amy-n, një ish-shoqe klase e cila dikur kishte pasur marrëdhënie me të dy burrat. Kur Amy mbërrin në hotelin ku ndodhen Vince dhe Jon, versionet e tyre për të kaluarën fillojnë të përplasen dhe të zbulojnë gjithnjë e më shumë sekrete.

Mënyra e xhirimit e bën filmin veçanërisht intensiv. Kamera lëviz vazhdimisht nëpër dhomën e vogël, duke krijuar ndjesinë se edhe shikuesi është i mbyllur në të njëjtën hapësirë me personazhet.

“Sollëm një mënyrë krejt tjetër pune, për shkak të mënyrës se si funksiononin këto kamera. Nuk kishte vend për neglizhencë”, shpjegon Hawke. “Askush nuk dëshiron të shohë një film të vendosur në një dhomë të vetme. E dinim se duhej të ishim jashtëzakonisht të saktë, të mprehtë dhe argëtues.”

Fakti që Hawke, Thurman dhe Leonard njiheshin prej kohësh e ndihmoi procesin. “Ne të tre ishim miq dhe kjo bëri që provat të bëheshin shumë shpejt më të thella”, thotë ai.

Një tjetër element interesant ishte lidhja me “Dead Poets Society”. Linklater kishte vënë re se marrëdhënia mes Hawke dhe Leonard sillte një nëntekst të veçantë, pasi të dy kishin luajtur më herët shokë dhome në shkollë. “Tape” zhvillohet dhjetë vjet pasi personazhet e tyre kanë përfunduar shkollën.

Në kohën e publikimit, një kritik shkroi se “Tape” kishte nxjerrë në pah “aktorin e brendshëm” të Hawke. Vetë aktori thotë se përvoja e këtij filmi e përgatiti për një nga rolet më të rëndësishme të karrierës së tij: policin e ri dhe idealist Jake Hoyt në “Training Day”, ku luajti përkrah Denzel Washington.

“E bëra ‘Tape’ menjëherë përpara ‘Training Day’ dhe kujtoj se sa mirënjohës isha që kisha kaluar atë përvojë. Denzel ishte artisti më i jashtëzakonshëm me të cilin kisha punuar ndonjëherë. Imagjinata e tij është jashtëzakonisht e fuqishme dhe karizma e tij të përfshin plotësisht. ‘Training Day’ vuri në provë gjithçka që kisha mësuar”, shprehet Hawke.

Bashkëpunimi mes Hawke dhe Linklater ka vazhduar për rreth 30 vjet dhe përfshin nëntë filma. Ata punuan për herë të parë së bashku në dramën romantike “Before Sunrise” në vitin 1995, e cila më pas u pasua nga “Before Sunset” dhe “Before Midnight”. Të dy vazhduan bashkëpunimin edhe në “Blue Moon”, të publikuar në vitin 2025.

Hawke thotë se Linklater ishte një prej njerëzve që i dha mundësinë të eksperimentonte pa pasur nevojë të fitonte sërish besimin e tij.

“Kur takova Linklaterin, e kuptova se po takoja dikë absolutisht unik. Tani është 66 vjeç dhe vazhdon të jetë po aq lozonjar dhe krijues sa gjithmonë. Nuk mund ta parashikosh kurrë se çfarë do të bëjë më pas”, thotë ai.

Duke reflektuar mbi karrierën e tij, Hawke thotë se e sheh atë si një seri kapitujsh të ndryshëm.

“Kam luajtur që kur isha 14 vjeç. Disa role kanë hapur një pjesë tjetër të vetes sime ose një kapitull tjetër të marrëdhënies sime me aktrimin. Është e qartë se ‘Dead Poets Society’ më dha një karrierë, por ‘Reality Bites’ ndryshoi mënyrën se si dukej ajo karrierë, sepse papritur gjithçka lidhej me ‘Generation X’. Pastaj erdhi ‘Training Day’ dhe hapi diçka tjetër. Por unë kisha fituar shumë vetëbesim nga ‘Tape’ – ai film më kishte bërë një aktor të pjekur.”

Edhe pas gati katër dekadash në skenë dhe ekran, Hawke thotë se ende ka role që nuk i ka provuar. Një prej tyre ishte personazhi Murphy në “The Weight”, një hero tradicional, të cilin aktori thotë se nuk e kishte interpretuar më parë.

“Deri tani nuk më ishte kërkuar të luaja një djalë të mirë të stilit të vjetër si Murphy. Nuk e kuptoj pse. Më dukej se nuk shihja shumë personazhe të tillë në filma. Doja të provoja diçka ndryshe dhe t’i jepja pak shpirt.”

“The Weight”, me regji të Padraic McKinley, vendos Hawke në rolin e Murphy-t, ndërsa Russell Crowe interpreton një gardian të korruptuar të një kampi pune. Ky i fundit i ofron Murphy-t një marrëveshje: të kontrabandojë ar në këmbim të lirisë dhe mundësisë për t’u ribashkuar me vajzën e tij të vogël.

Për Hawke, filmi ishte gjithashtu një mundësi për të realizuar një lloj kinemaje që e kishte ëndërruar që fëmijë.

“Nuk do të bëje një film të tillë nëse nuk do të kërkoje aventurë në natyrë. E xhiruam verën e kaluar në pyllin bavarez. Nuk kishim shumë para, por kishim një mision: të bënim një film aksion të stilit të vjetër, llojin e filmit që ëndërroja të bëja kur isha fëmijë.”

Një çerek shekulli pas publikimit të “Tape”, Hawke tashmë është në një pozicion ku mund të ndihmojë edhe në realizimin e filmave eksperimentalë dhe të guximshëm.

“Duhet të vazhdosh të kërkosh gjëra që mendon se ia vlejnë kohën e dikujt, por edhe gjëra që do të të shtyjnë përpara”, thotë ai.

Megjithatë, aktori pranon se me kalimin e moshës ka kuptuar se sa e madhe është bota dhe sa shumë mbetet ende për të mësuar.

“Një nga gjërat më interesante të plakjes është se të duket sikur një jetë e vetme nuk mjafton. Sa më shumë mëson, aq më shumë kupton se sa shumë gjëra nuk i dije.”

“The Weight” publikohet në kinematë e Mbretërisë së Bashkuar dhe Irlandës më 2 tetor 2026.

BBC

Continue Reading

Të kërkuara