Lajmet

Murtaja e Athinës e ngjashme me Ebolën, mbetet ende mister për shëndetësinë

Published

on

Epidemia e Athinës megjithëse kishte vrarë gati një të tretën e popullsisë, shkenca ende nuk ka mundur të identifikojë fajtorin e vërtetë.

Në pranverën e vitit 430 p.K. vendasit në Athinë, filluan të sëmuren me një sëmundje që askush nuk e kishte pasur më parë. Fillimisht u përhapën zërat se spartanët kishin helmuar puset atje në mënyrë që athinasit të sëmureshin duke pirë ujë të ndotur. Në pak javë, sëmundja ishte përhapur në zemër të qytetit dhe po prekte njerëz të të gjitha moshave. Në total, vlerësohet se midis 25 dhe 35 përqind e popullsisë së Athinës është zhdukur si rezultat i murtajës kur mbaroi pesë vjet më vonë.

Burimi kryesor i informacioneve vjen nga historiani Thukididi, i cili jo vetëm që ishte dëshmitar i ngjarjeve, por i mbijetoi vetë sëmundjes. Sipas tij, murtaja filloi në Afrikën Lindore, pastaj udhëtoi në Egjipt, Libi dhe në Greqi.

Në fillim të rrëfimit të tij, ai shkruan: “Unë do të tregojë se si ishte, dhe njerëzit mund ta studiojnë në rast se [sëmundja] do të sulmojë përsëri“. Përshkrimet e tij tregojnë mënyrën se si sëmundja përparoi te viktimat e saj: “Njerëzit me shëndet të mirë u sulmuan papritmas nga të nxehtit në kokë, skuqja dhe pezmatimi në sy, pjesët e brendshme, si p.sh. fytin ose gjuhën, duke u bërë me gjak dhe duke lëshuar një frymë të panatyrshme dhe të hollë”.


Simptomat përfshinin teshtitje dhe ngjirje të zërit para se sëmundja të sulmonte gjoksin, duke shkaktuar një kollë të fortë, dhe më pas stomakun, e që shkaktonte shkarkime të tëmthit, tërheqje joefektive dhe spazma të dhunshme. Në këtë pikë viktima ishte në “ankth shumë të madh”.

Thukididi përshkruan pamjen e lëkurës së pacientit:“Lëkura ishte e kuqërremtë, dhe që shpërthen në pustula të vogla dhe ulçera“. Të sëmurët përshkruanin ethe të forta, duke u ndjerë sikur një zjarr po i përpinte brenda. Ata përjetuan një “etje të pashuar”, e cila bëri që disa të zhyten edhe në rezervuarë uji. Sëmundja bëri që ata të vuanin edhe nga insomnia.

Trajtimi i të sëmurit

Thukididi raporton se shumë pacientë vdiqën në javën e parë pasi u infektuan. Nëse do ta kalonin fazën e parë, ata mund të pësonin ulçerë të rëndë të zorrëve të shoqëruara me diarre. Problemet kryesore në trajtimin e sëmundjes ishin risia dhe ngjitja e saj.

Nuk u gjet asnjë ilaç që mund të përdoret si specifik“, shkruan Thukididi, “për atë që bëri mirë në një rast, bëri dëm në një tjetër“.

Mjekët u goditën shumë keq. Në të vërtetë, kushdo që ushqeu të dashurit e tyre të sëmurë pagoi një çmim të lartë: “nëse ata u përpoqën ta bënin këtë, vdekja ishte pasoja“.

Infeksioni duket se ka sjellë me vete një imunitet: “I njëjti njeri nuk u sulmua kurrë dy herë – kurrë të paktën fatalisht“, thotë ai.

Ata që ishin infektuar, por e kishin kaluar, përjetonin një ndjenjë euforike se mund t’i mbijetonin gjithçkaje.

Sëmundje misterioze

Ende nuk është identifikuar burimi i saktë i epidemisë. Për shkak të përdorimit të fjalës “murtajë” nga Thukididi, disa kanë hipotezuar se ishte një shpërthim i murtajës bubonike, shkaku i vdekjes së zezë në shekullin e 14-të. Sidoqoftë, leximi nga afër nuk tregon asnjë nga simptomat famëkeqe të vdekjes së zezë: nyjet limfatike të fryra që nxihen dhe ndonjëherë shpërthejnë.

Me kalimin e kohës, studiuesit kanë propozuar disa fajtorë, bakterialë dhe viralë, duke përfshirë kolerën, gripin, linë dhe fruthin. Rrëfimi i Thukididit është për një sëmundje, llojet e të cilave nuk ishin parë kurrë më parë.

Shumë nga simptomat e përputhen me ato të Ebolës. Ndryshe nga sëmundjet me origjinë bakteriale, gjetja e provave gjenetike të viruseve si Ebola ose fruthi, është shumë sfiduese.

Për t’i identifikuar ata, gjenetistët duhet të studiojnë ARN, e cila është më e paqëndrueshme se ADN dhe degradon më lehtë me kalimin e kohës. Gjetja e një shembulli të zbatueshëm nga shekulli i pestë para Krishtit është e vështirë, kështu që nëse murtaja e Athinës është shkaktuar nga një virus, identiteti i tij i saktë do të vazhdojë të mbetet mister edhe për një kohë./UBTNews

(Arjeta Ibishi, studente në Media dhe Komunikim)

Lajmet

Dëshmitarët e masakrës së Saradranit shprehin pakënaqësi me dënimin ndaj Ekrem Bajroviqit

Published

on

Dëshmitarët e masakrës së Saradranit në Istog kanë reaguar pas vendimit të Gjykatës, e cila në rigjykim shpalli fajtor dhe dënoi me 12 vjet burgim ish-pjesëtarin e ushtrisë serbe, Ekrem Bajroviq, i akuzuar për pjesëmarrje në pushkatimin e 15 shqiptarëve në vitin 1999.

I mbijetuari i vetëm i masakrës, Naim Elshani, ka shprehur pakënaqësi me vendimin, duke thënë se dënimi është i pamjaftueshëm dhe nuk përfaqëson drejtësi për viktimat dhe familjarët e tyre. Ai ka folur edhe për vuajtjet e tij të vazhdueshme gjatë 27 viteve të fundit, duke theksuar mungesën e mbështetjes institucionale për dëshmitarët e krimeve të luftës.

“Ende sot plagët më kullojnë gjak… 12 vjet burgim është shumë pak… nuk shoh drejtësi,” është shprehur Elshani, duke kritikuar edhe mungesën e mbrojtjes dhe përkrahjes institucionale për dëshmitarët.

Pakënaqësi me vendimin ka shprehur edhe dëshmitari Ylber Lipa, i cili theksoi mungesën e përkrahjes shtetërore për dëshmitarët, duke kërkuar më shumë kujdes institucional dhe mbështetje për personat që dëshmojnë për krimet e luftës.

Ai shtoi se dëshmitarët përballen me vështirësi të shumta, përfshirë pasoja shëndetësore, trauma psikologjike dhe mungesë të mbështetjes logjistike, duke shpresuar që drejtësia të vendoset plotësisht, edhe pse me vonesë./A.K/

Continue Reading

Vendi

Zhduket një 78-vjeçar me demencë në Prishtinë

Published

on

By

Një 78-vjeçar nga Prishtina, i identifikuar si Xhafer Raqi, është zhdukur që nga orët e hershme të mëngjesit të sotëm dhe familjarët po kërkojnë ndihmën e qytetarëve për gjetjen e tij.

Raqi, i cili banon në lagjen “Bregu i Diellit”, vuan nga demenca dhe është larguar nga shtëpia rreth orës 08:00 të mëngjesit, duke mos lënë asnjë gjurmë për vendndodhjen e tij. Familjarët kanë bërë të ditur se rasti është raportuar menjëherë edhe në Policinë e Kosovës.

Të afërmit bëjnë apel tek të gjithë ata që mund ta kenë parë apo që kanë çfarëdo informacioni për vendndodhjen e tij, të lajmërojnë urgjentisht në numrin e telefonit: +383 44 737 900 ose të kontaktojnë stacionin më të afërt policor. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Lidershipi në epokën e Inteligjencës Artificiale: Nis punimet Konferenca Ndërkombëtare në UBT

Published

on

By

Në kuadër të aktiviteteve të “Global UBT Fest 2026”, sot më 3 korrik 2026 ka nisur punimet Konferenca Ndërkombëtare e Lidershipit. Këtë vit, konferenca i kushtohet tërësisht temës mjaft aktuale “Qeverisja e Inovacionit: Lidershipi në Epokën e Inteligjencës Artificiale”, duke trajtuar nevojën që zhvillimet e hovshme teknologjike të udhëhiqen me vizion, përgjegjësi dhe integritet. Ngjarja po zhvillohet në Kampusin Inovativ të UBT-së në Lipjan nga ora 09:00 deri në 15:00.

Konferenca ka bërë bashkë emra të njohur të institucioneve shtetërore, industrisë dhe botës akademike. Në panelet e diskutimit marrin pjesë Rektori i UBT-së Prof. Dr. Edmond Hajrizi dhe Guvernatori i Bankës Qendrore të Kosovës Dr. Ahmet Ismaili.

Pjesë e diskutimeve profesionale janë edhe ligjërues e dekanë të fushave të ndryshme si Faton Limani e Gerta Uruçi-Limani nga Universiteti i Harvardit, Prof. Agron Hamiti (Drejtor i Departamentit të TI-së në ATK), Prof. Dr. Blerton Abazi, Prof. Florin Aliu, Ma. Meli Limani (Universiteti i Ontariot Perëndimor), Prof. Dr. Muhamet Gërvalla, Prof. Asoc. Dr. Besnik Qehaja dhe Elinda Krasniqi.

Synimi kryesor i këtij takimi është sjellja e ideve të reja dhe rekomandimeve konkrete për mënyrën se si duhet të qeveriset inovacioni, duke forcuar urat e bashkëpunimit ndërmjet universitetit, institucioneve dhe industrisë në vend. /E.A/

 

Continue Reading

Vendi

Hapet “Global UBT Fest 2026”: Nis festivali më i madh i dijes në rajon me mbi 3,000 pjesëmarrës

Published

on

By

Ka nisur zyrtarisht edicioni i 15-të i festivalit ndërkombëtar “Global UBT Fest 2026”, i cili konsiderohet si ngjarja më e madhe e dijes në rajon. Përgjatë tërë muajit korrik, ky festival do të shërbejë si një platformë gjithëpërfshirëse ku bashkohen arsimi, shkenca, inovacioni dhe zhvillimi profesional, me synim ndërtimin e zgjidhjeve për sfidat e së ardhmes.

Në këtë edicion jubilar, festivali ka konkretizuar vizionin e nisur pesëmbëdhjetë vjet më parë për ta shndërruar Kosovën në një qendër ndërkombëtare të bashkëpunimit akademik. Ngjarja pritet të bëjë bashkë mbi 3,000 pjesëmarrës nga Kosova, rajoni dhe vende të ndryshme të botës. Pjesë e debateve dhe ligjëratave do të jenë më shumë se 300 folës, profesorë, studiues dhe ekspertë vendorë e ndërkombëtarë, të cilët do të ndajnë përvojën dhe njohuritë e tyre me të pranishmit.

Gjatë ditëve në vijim, në kuadër të festivalit do të organizohen mbi 50 shkolla verore. Këto programe do të mbulojnë fusha të shumta dhe të ndryshme si inteligjenca artificiale, shkencat kompjuterike, inxhinieria, siguria kibernetike, mjekësia, stomatologjia, farmacia, arkitektura, energjia, media dhe komunikimi, ekonomia, biznesi, drejtësia, psikologjia, arti, dizajni, muzika, politika publike, sporti, bujqësia dhe shkencat e ushqimit. Përveç shkollave verore, agjenda do të pasurohet me konferenca shkencore, forume ndërkombëtare, gara inovacioni, hackathone, ekspozita e prezantime të startup-eve.

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, u ka uruar mirëseardhje të pranishmëve, duke vënë në dukje rëndësinë e kësaj ngjarjeje të dyfishtë për institucionin. Ai u shpreh se ky festival, i cili tashmë ka krijuar një traditë të fuqishme, ka për synim parësor ta pozicionojë muajin korrik si periudhën e ngjarjes më madhore akademike në Evropë.

“Ju uroj mirëseardhje në dy momente të rëndësishme për UBT-në. Ne sot zyrtarisht shënojmë hapjen e Festivalit të Dijes, që tashmë është bërë tradicional, me qëllimin që korriku të jetë festivali më i madh i dijes në Evropë. Po mundohemi që në Kosovë, përmes UBT-së, të krijojmë një platformë të një festivali ku marrin pjesë qindra folës, organizohen qindra aktivitete e mijëra pjesëmarrës, nga sot e deri në fund të korrikut”, u shpreh Hajrizi gjatë hapjes se ketij eventi.

Më tej, rektori Hajrizi ka shtjelluar strukturën programore të këtij edicioni, duke nënvizuar se shtyllat kryesore bazohen te diversiteti dhe bashkëveprimi ndërmjet disiplinave të ndryshme shkencore. Ai bëri të ditur se secili departament do të jetë bartës i shkollave verore, ku pritet të organizohen rreth 35 në kuadër të “Global UBT Fest 2026”, krahas një morie konferencash, garash e manifestimesh kulturore. Në përmbyllje, rektori Hajrizi theksoi se e gjithë kjo platformë është ndërtuar për të qenë plotësisht e hapur dhe pa asnjë lloj pagese, me qëllim që mundësitë e përfitimit të dijes t’u afrohen të gjithë qytetarëve pa dallim, duke përfshirë këtu edhe bashkëatdhetarët nga diaspora.

“Ideja e Festivalit Global të Dijes, përveç rolit të diversitetit vjen përmes programeve të fakulteteve, ku çdo fakultet këtë muaj do të organizojë shkolla verore – rreth 35 sosh në Global UBT Fest 2026. Por, do të ketë edhe konferenca e evente të tjera, gara e koncerte që po ashtu janë planifikuar brenda këtij festivali. Kjo platformë për të gjithë është mundësuar pa pagesë, me qëllim që të përfitojnë të gjithë qytetarët, përfshirë këtu edhe diasporën”, shprehet Hajrizi.

/E.A/

Continue Reading

Të kërkuara