Kulturë

Molieri, një nga figurat më të ndritura të letërsisë botërore, hodhi themelet e komedisë franceze

Published

on

Molieri, emri artistik i Jean-Baptiste Poquelin, është një nga figurat më të ndritura të teatrit francez dhe letërsisë botërore.

U lind në Paris më 15 janar 1622, erdhi në jetë në një familje borgjeze, ku i ati ushtronte zanatin e tapicierit dhe kishte lidhje me pallatin mbretëror.

Megjithatë, Molieri zgjodhi një rrugë tjetër nga ajo që familja kishte parashikuar: rrugën e teatrit, një zgjedhje e guximshme për kohën. Pas studimeve të filozofisë dhe drejtësisë, themeloi trupën teatrore L’Illustre Théâtre, e cila do të përballej fillimisht me vështirësi ekonomike.

Pavarësisht këtyre pengesave, pas një dekade turnesh në provinca, u kthye në Paris e fitoi vëmendjen e oborrit mbretëror. Mbretit Luigji XIV i pëlqeu stili i gjallë, dhe Molieri gëzoi mbështetjen e tij në shumë nga veprat e mëvonshme, edhe kur ato krijonin polemika.

Ai është i njohur për një sërë komedish që godasin hipokrizinë, mashtrimet, shtirjet fetare e veset e klasës. Molieri nuk i druhej asnjë teme, vuri në lojë shtresat e fuqishme të shoqërisë së kohës. Në veprën “Tartuffe”, denoncoi rrezikun e fanatizmit fetar, duke shkaktuar zemërim në radhët e kishës, e cila arriti të ndalonte shfaqjen për disa vite.

Molieri su tërhoq. Komedian në skenë dhe autor i paharrueshëm në letërsi, luajti në rolet kryesore të veprave. Disa nga dramat më të njohura janë: “Le Misanthrope” (Mizantropi), ku ironizon sinqeritetin e sëmurë dhe pamundësinë për të jetuar në një botë hipokrite; “L’Avare” (Kopraci), ku Harpagoni është bërë simbol i lakmisë ekstreme; “Le Malade Imaginaire” (I sëmuri i imagjinuar), që përqesh mjekësinë dhe frikën nga sëmundja; “Les Femmes Savantes” (Gratë e ditura), ku kritikon feminizmin artificial të disa zonjave borgjeze.

Gjuha që përdor Molieri është elegante, e pasur me rimë, sarkazëm dhe ritëm dramatik. Ai solli frymë të re në teatër duke përzier komedinë tradicionale italiane me realitetin e jetës franceze, duke krijuar personazhe të gjalla dhe situata që nuk humbin asgjë nga aktualiteti edhe sot.

Ai ishte një shkrimtar që nuk u përkul përpara moralit zyrtar, dhe për këtë u dashurua nga publiku, por edhe u sulmua nga kundërshtarët.

Ironikisht, Molieri vdiq në skenë, duke luajtur pikërisht rolin e të sëmurit imagjinar, më 17 shkurt 1673. Thuhet se akti i fundit i jetës ndodhi gjatë shfaqjes së katërt, kur, i sëmurë dhe i rraskapitur, pësoi një krizë që do t’i merrte jetën pak orë më pas. Si aktor, Molieri nuk u lejua të varrosej në mënyrë të rregullt nga Kisha Katolike, sepse profesioni nuk konsiderohej “i denjë”. Vetëm ndërhyrja e mbretit bëri të mundur që të prehej në një varr modest, por me nderime.

Sot, është simboli i gjallë i teatrit francez e një nga emrat që mishëron guximin e të vërtetës përmes artit. Akademia Franceze e ka konsideruar Molieri, si “shkrimtari që i dha gjuhës franceze vetëdijen e saj teatrale”. Trashëgimia e tij jeton në çdo skenë ku qeshet me absurditetin njerëzor. Ai mbetet një nga ata autorë që nuk ka nevojë për përkthim për të kuptuar qëllimin: të nxisë të menduarit përmes të qeshurës.

Veset e Molierit dhe komedia që shndërroi në zhanër elitar

Pak e njohur është se Molieri ishte një njeri i përpiktë në punën e tij e kërkonte disiplinë të madhe nga aktorët e trupës. Ai jo vetëm që shkruante dhe interpretonte, por edhe drejtonte shfaqjet, përgatiste kostumet dhe merrej me aspektet financiare të trupës. Ai kishte një marrëdhënie të veçantë me mbretin Luigj XIV, i cili e kishte përzemër dhe e mbronte nga kritikat e kishës apo të moralistëve të kohës. Molieri konsiderohet si “dramaturgu i oborrit”, pasi shfaqjet ishin pjesë e festivaleve mbretërore. Një fakt pak i ditur është se ai ishte bashkëpunëtor i muzikantit Jean-Baptiste Lully, me të cilin krijoi një seri komedish me muzikë, që do të ishin pararendëset e operetave franceze. Veprat e tyre ishin të njohura si “comédie-ballet”, një risi për kohën.

Martesa e Molierit që shkaktoi zhurmë dhe largimi nga oborri i mbretit

Molieri, emri i vërtetë i të cilit ishte Jean-Baptiste Poquelin, kishte jetë private që përplasej me konvencionet shoqërore të kohës. I lindur në një familje borgjeze të Parisit, u edukua në shkolla të njohura e pritej të ndiqte gjurmët e të atit, i cili punonte në pallatin mbretëror. Molieri e braktisi këtë rrugë për të ndjekur teatrin një zgjedhje e konsideruar e turpshme për kohën. Zgjedhja e jetës si aktor e largoi nga familja për shumë vite. Vetë arti i teatrit shihej me dyshim nga shoqëria dhe kisha, dhe kjo ndikoi edhe në imazhin e tij personal. Molieri kaloi një pjesë të mirë të jetës në turne me trupën e tij, gjë që e bëri të jetonte një jetë nomade, larg stabilitetit e familjes së gjerë. Jeta dashurore ishte po aq e diskutuar sa edhe veprat që shkruante.

Më 1662, Molieri u martua me Armande Béjart, një aktore shumë më e re në moshë, gjë që shkaktoi shumë thashetheme në Paris.

Një pjesë e publikut aludoi se mund të ketë qenë bija e dashnores së tij, Madeleine Béjart, e cila ishte aktore e bashkëthemeluese e trupës së tij teatrore.

Martesa me Armande s’ishte e lehtë. Thuhet se ishte kokëfortë, e pavarur dhe vazhdoi të luante edhe pas martesës, diçka që shoqëria franceze nuk e pranonte për një grua të martuar. Pati dyshime për pabesi, gjë që la gjurmë në shfaqjet e Molierit, ku shfaqen martesa problematike e figura femrash manipuluese.

Molieri kishte tre fëmijë me Armande, por vetëm njëri prej tyre arriti të mbijetojë. Ai ishte shumë i lidhur me familjen e vet të ngushtë, por nuk pati kurrë një jetë të qetë familja

Lajmet

Fatlume Bunjaku nderohet me çmimin “European Shooting Star” në Berlinale

Published

on

By

Aktorja shqiptare nga Kosova, Fatlume Bunjaku, është shpallur fituese e çmimit prestigjioz European Shooting Stars në kuadër të Berlinale, duke shënuar një arritje të jashtëzakonshme për kinematografinë shqiptare dhe atë ballkanike në skenën ndërkombëtare. Ky program, i organizuar çdo vit nga European Film Promotion në bashkëpunim me Berlinalen, konsiderohet një nga platformat më prestigjioze për promovimin e aktorëve evropianë me potencial për një karrierë ndërkombëtare të suksesshme.

Juria e këtij edicioni përbëhej nga emra të njohur të botës së filmit, përfshirë regjisorin fitues të Oscar-it, Danis Tanović, aktoren Danica Ćurčić, kritiken e filmit Leila Latif, regjisoren Jo Monteiro dhe producentin Jacques-Henri Bronckart. Sipas vlerësimit të tyre, Bunjaku lë një gjurmë të pashlyeshme te shikuesi, duke shfaqur një prezencë të fuqishme në ekran dhe një thellësi emocionale mbresëlënëse. Juria theksoi se talenti dhe angazhimi i saj e bëjnë atë një aktore me potencial të jashtëzakonshëm.

Përveç suksesit në film, Fatlume Bunjaku njihet edhe si profesoreshë në Fakultetin e Arteve Dramatike në UBT, ku ndan eksperiencën dhe pasionin e saj me studentët, duke i frymëzuar ata drejt karrierave në art dhe aktrim. Prania e saj si “Shooting Star” në Berlinale u cilësua si një moment historik jo vetëm për Kosovën dhe Shqipërinë, por për të gjithë rajonin e Ballkanit.

Gjatë ceremonisë, Bunjaku tërhoqi vëmendjen e agjentëve dhe regjisorëve ndërkombëtarë, jo vetëm për interpretimin e saj bindës, por edhe për qasjen modeste dhe të ngrohtë. Në fjalimin e saj, ajo bëri thirrje që industria globale e filmit të vlerësojë kineastët e Ballkanit, duke theksuar potencialin e madh të rajonit dhe nevojën për më shumë mundësi dhe bashkëpunime ndërkombëtare.

Aktorja u nominua në këtë program për filmin Hana, me regji nga Ujkan Hysaj, ku interpreton rolin suportues të Mrikës. Ky vlerësim i hap rrugë prezantimit të saj në një nga skenat më të rëndësishme të kinematografisë botërore dhe shënon një kapitull të ri krenarie për artin shqiptar në nivel evropian dhe global.

Continue Reading

Kulturë

Sa mund ta dëmtojë arrestimi i Andrew Familjen Mbretërore?

Published

on

By

Sa mund ta dëmtojë arrestimi i Prince Andrew Familjen Mbretërore? Si mund të përfundojë kjo ndryshe veçse keq për Pallatin, për Familjen Mbretërore dhe për monarkinë?

Vëllai i Mbretit është arrestuar, është marrë nga shtëpia e tij në pronën e Mbretit në Sandringham, është fotografuar dhe i janë marrë shenjat e gishtërinjve, raporton BBC.

Vetëm pak ditë më parë, ky ishte njeriu që jetonte në Royal Lodge, në luks me tridhjetë dhoma në Windsor Great Park.

Vetëm pak javë më parë, ky ishte “Princi” Andrew, duke nxjerrë një deklaratë përmes Pallatit ku shpallte shërbim dhe pafajësi. Vetëm pak muaj më parë, ai u fotografua në shkallët e Westminster Cathedral, mes pjesës tjetër të familjes në funeralin e Dukeshës së Kentit.

Dhe për vite me radhë pas tërheqjes nga roli i të dërguarit tregtar në vitin 2011, ai përdori Pallatin Buckingham si sfond për nismën e tij të investimeve, Pitch Palace.

Askush nuk do ta kishte zili pozitën e Charles III tani; mbështetësit e tij tregojnë për veprimet që ai tashmë ka ndërmarrë – heqjen e titujve dhe të shtëpisë nga vëllai i tij, si dhe premtimin për bashkëpunim me çdo hetim.

Ata theksojnë atë që e quajnë shpejtësi dhe vendosmëri në veprim.

Dhe ata tregojnë për deklaratën e lëshuar brenda orëve pas arrestimit të Andrew Mountbatten-Windsor. Një deklaratë pa asnjë referencë për lidhjet e gjakut mes Mbretit dhe Andrew.

Aty ai shkroi për “shqetësimin e tij më të thellë” lidhur me “Andrew Mountbatten-Windsor dhe dyshimet për keqpërdorim në detyrë publike”; autoritetet, tha ai, “kanë mbështetjen dhe bashkëpunimin tonë të plotë dhe të sinqertë”.

Kjo, thonë mbrojtësit e tij, është Mbreti që po lë mënjanë çfarëdo besnikërie familjare që mund të ndiejë.

Biografi dhe miku i Mbretit, Jonathan Dimbleby, vendosi një vijë ndarëse mes Familjes Mbretërore dhe monarkisë.

“Nuk mendoj se kjo e dëmton monarkinë,” tha ai për arrestimin. “Duhet të ndajmë nocionin e familjes nga institucioni i monarkisë. Është shumë e rëndësishme. Është shumë e lehtë t’i barazosh të dyja.”

Disa besojnë se arrestimi do t’i japë Familjes Mbretërore dhe Pallatit pak hapësirë për frymëmarrje, dhe se trajtimi i Andrew Mountbatten-Windsor si thjesht një i dyshuar tjetër do ta zvogëlojë dëmin e shkaktuar.

Mund të jetë një pikë ngushëllimi në një ditë të rëndë lajmesh. Por kjo nuk e bën aspak situatën më të lehtë.

Për vite, për dekada, Pallati – institucioni që i shërben Familjes Mbretërore nën drejtimin e saj – ka tërhequr një vijë mes rolit publik të anëtarëve të familjes dhe jetës së tyre private. Ndërsa Andrew u tërhoq nga jeta publike, po ashtu u tërhoq edhe Pallati nga përfaqësimi i tij.

Por ky dallim humbet për shumicën e njerëzve; Pallati, Familja Mbretërore dhe monarkia duken si një e vetme.

Andrew mund të mos ketë qenë prej kohësh në ballkonin e Pallatit Buckingham. Por për më shumë se gjashtë dekada ai ishte pjesë e asaj që babai i tij, Prince Philip, e quante “biznesi i familjes”.

Ideja se kjo është një “çështje private” nuk qëndron. Mountbatten-Windsor është ish-Princi Andrew dhe mbetet në vijën e trashëgimisë së Kurorës. Gjaku mbretëror është thelbi i një monarkie trashëgimore.

Edhe sikur të ishte thjesht një qytetar i zakonshëm, marrëdhënia e tij e mëparshme me Familjen Mbretërore do të mjaftonte për ta përfshirë monarkinë në polemikë.

Kush e di çfarë mund të dalë nga “bashkëpunimi i plotë dhe i sinqertë” me hetimet që Mbreti ka premtuar?

Pallati tregon për hapat e paprecedentë të Mbretit deri më tani – heqjen e titujve dhe të shtëpisë, ofrimin e ndihmës dhe shmangien e çdo përpjekjeje për të kërkuar favore nga autoritetet

Nuk ka dyshim për betejën që Mbreti ka pasur, duke balancuar besnikërinë familjare, një situatë që e trashëgoi me ngjitjen në fron, dhe detyrën e tij ndaj Kurorës.

Drama e ditës do të shuhet, por dëmi tashmë është bërë. Pyetja për Pallatin, për Familjen Mbretërore dhe për Kurorën mbetet – sa më shumë ka ende për të ardhur?

Kujtojmë, vëllai i Mbretit, Andrew Mountbatten-Windsor, është lënë i lirë të enjten në mbrëmje pas ndalimit nga autoritetet, të cilat po e hetojnë nën dyshimet për sjellje të papërshtatshme në detyrë publike, lidhur me pretendimet se kishte shpërndarë dokumente konfidenciale qeveritare te Jeffrey Epstein.

/BBC/

Continue Reading

Kulturë

Sunny Hill Festival 2026 zyrtarisht i konfirmuar: 31 Korrik – 2 Gusht

Published

on

By

Është zyrtare! Sunny Hill Festival 2026 do të zhvillohet këtë verë, nga 31 Korrik deri më 2 Gusht. Festivali i njohur ndërkombëtarisht do të rikthehet me një linjë të pasur artistësh dhe aktivitete, duke ofruar tre ditë plot muzikë, energji dhe përvojë të paharrueshme për të gjithë adhuruesit.

Organizatorët ftojnë të gjithë të bashkohen dhe të shijojnë atmosferën e veçantë në kodrat e Sunny Hill: “See you on the Hill!”

Kjo edicion pritet të jetë një nga më të mëdhatë dhe emocionuesit deri më tani, duke sjellë artistë të njohur lokalë dhe ndërkombëtarë për publikun shqiptar dhe vizitorët nga jashtë.

Continue Reading

Kulturë

Dua Lipa bëhet Ambasadorja Globale e Bvlgari

Published

on

By

Bvlgari ka njoftuar me krenari se këngëtarja e njohur Dua Lipa është bërë Ambasadorja e saj e re Globale e Markës. Ky bashkëpunim shënon një kapitull të ri për shtëpinë e famshme të modës dhe bizhuterive, duke sjellë freski dhe stil modern.

“Është jashtëzakonisht e veçantë të punosh me një markë ikonike si Bvlgari, dhe jam e emocionuar të jem pjesë e një shtëpie që mishëron besimin, krijimtarinë dhe feminitetin modern,” tha Dua Lipa. Ajo shtoi se pjesët e Bvlgari gjithmonë japin prekje perfekte, duke transformuar çdo pamje në një moment të veçantë.

Bashkëpunimi i ri pritet të përfshijë fushata ndërkombëtare dhe prezantime ekskluzive, duke forcuar imazhin e Bvlgari si një nga markat më të njohura dhe prestigjioze në botë.

Continue Reading

Të kërkuara