Opinion- Musa Sabedini – Profesor në Media dhe Komunikim në UBT

Sulmet ndaj gazetarëve janë sulme ndaj lirisë së shprehjes, demokracisë dhe të drejtës së qytetarëve për t’u informuar. Po i përcjell me shqetësim të thellë rastet e sulmeve, kërcënimeve dhe përpjekjeve për intimidim ndaj gazetarëve Lirim Mehmetaj dhe Fidan Jupolli. Po aq i papranueshëm ishte edhe rasti i Jeton Sopit, i cili duhet të trajtohet me seriozitetin që kërkojnë parimet e lirisë së shprehjes dhe sigurisë së gazetarëve. Koha kur përpjekjet për ta imponuar vullnetin përmes frikësimit, presionit dhe logjikës së klaneve duhet të mbetet përfundimisht pas nesh. Në një republikë të lirë, asnjë individ, grup interesi apo bartës i pushtetit nuk mund ta vendosë veten mbi ligjin dhe as të pretendojë se ka të drejtë të diktojë se çfarë duhet të shkruajnë, të hulumtojnë apo të publikojnë gazetarët.

Këto raste nuk duhen parë si incidente të izoluara apo si përplasje të zakonshme mes individëve. Ato ngrenë çështje thelbësore për gjendjen e lirisë së medias, kulturën demokratike dhe funksionimin e shtetit të së drejtës në Republikën e Kosovës. Çdo kërcënim ndaj një gazetari për shkak të punës, raportimit apo qëndrimeve të tij përbën një cenim të parimeve mbi të cilat duhet të ndërtohet një shoqëri demokratike.

Koha kur përpjekjet për ta imponuar vullnetin përmes frikësimit, presionit dhe logjikës së klaneve duhet të mbetet përfundimisht pas nesh. Në një republikë të lirë, asnjë individ, grup interesi apo bartës i pushtetit nuk mund ta vendosë veten mbi ligjin dhe as të pretendojë se ka të drejtë të diktojë se çfarë duhet të shkruajnë, të hulumtojnë apo të publikojnë gazetarët.

E them këtë edhe nga përvoja ime personale. Kam kaluar vetë nëpër situata të vështira dhe kam përjetuar përpjekje që synonin të më vinin nën presion. Megjithatë, ato përvoja nuk më kanë zmbrapsur. Përkundrazi, më kanë bërë më të vendosur për ta mbrojtur të vërtetën, integritetin profesional dhe misionin publik të gazetarisë. Sepse gazetaria nuk është shërbim ndaj pushtetit, por përgjegjësi ndaj publikut; nuk është instrument për të mbrojtur interesat e grupeve të caktuara, por mekanizëm për të kërkuar llogaridhënie, për të ekspozuar keqpërdorimet dhe për të mbrojtur interesin publik.

Prandaj, mesazhi im për gazetarët është i qartë: vazhdoni punën tuaj me guxim, profesionalizëm dhe përgjegjësi. Mos lejoni që kërcënimet, presionet apo tentativat për shantazh t’ju largojnë nga misioni juaj. E keqja, korrupsioni dhe keqpërdorimi i pushtetit duhen trajtuar kudo që shfaqen, pavarësisht se kush qëndron pas tyre. Por kjo duhet bërë gjithmonë përmes fakteve, verifikimit dhe standardeve më të larta etike e profesionale.

Njëkohësisht, bartësit e pushtetit duhet ta kuptojnë se marrëdhënia me median nuk mund të ndërtohet mbi armiqësi, delegjitimim apo presion. Kritika mediale është pjesë e funksionimit të demokracisë, ndërsa llogaridhënia nuk është sulm ndaj institucioneve, por detyrim i tyre ndaj qytetarëve. Çdo përpjekje për ta frikësuar median e dobëson besimin publik dhe dëmton vetë cilësinë e qeverisjes. Në këtë kuptim, përplasja me median e pavarur është një rrugë pa zgjidhje për këdo që synon ta shmangë përgjegjësinë publike.

Kosova është ndërtuar mbi sakrifica të mëdha për liri. Lufta dhe sakrifica e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, mbështetja e Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe përkrahja e NATO-s janë pjesë e rëndësishme e historisë sonë. Liria e fituar duhet të mbrohet edhe përmes institucioneve funksionale, sundimit të ligjit dhe respektimit të të drejtave themelore. Nuk mund të pretendojmë se kemi ndërtuar një shoqëri demokratike nëse gazetarët duhet të mendojnë për sigurinë e tyre përpara se të publikojnë një të vërtetë të pakëndshme.

Në këtë drejtim, shqetësim shtesë paraqet edhe raportimi i organizatave partnere të Platformës së Këshillit të Evropës për Mbrojtjen e Gazetarisë dhe Sigurisë së Gazetarëve, i publikuar më 20 korrik, sipas të cilit liria e medias në Kosovë po përballet me përkeqësim, të lidhur me ndërhyrjet politike, sulmet verbale ndaj gazetarëve dhe dobësimin e pavarësisë së institucioneve mediale. Këto vlerësime duhet të shërbejnë si thirrje për reflektim dhe veprim institucional, jo si arsye për t’i relativizuar problemet.

Kërkoj që çdo kërcënim dhe sulm ndaj gazetarëve të trajtohet seriozisht nga institucionet kompetente, të hetohet në mënyrë të paanshme dhe autorët, nëse u vërtetohet përgjegjësia, të përballen me pasojat ligjore. Mbrojtja e gazetarëve nuk është privilegj i një profesioni, por kusht për funksionimin e demokracisë dhe garantimin e së drejtës së publikut për t’u informuar.

Një shoqëri që i frikëson gazetarët rrezikon ta frikësojë edhe të vërtetën. Një pushtet që nuk e duron kritikën, e vë në pikëpyetje marrëdhënien e tij me llogaridhënien. Ndërsa një gazetari që refuzon të nënshtrohet i shërben jo një individi apo grupi, por interesit publik.

Liria e medias nuk mbrohet vetëm me deklarata. Ajo mbrohet me guxim profesional, solidaritet mes gazetarëve, përgjegjësi institucionale dhe zbatim të barabartë të ligjit.

Gazetaria duhet të mbetet e lirë, e pavarur dhe e patrembur. Sepse e vërteta nuk mund të vihet nën shantazh, ndërsa liria nuk mund të jetë peng i askujt.

Ministri i Mbrojtjes i Kosovës, Ejup Maqedonci, ka zhvilluar një takim me Zëvendëskryeministrin dhe Ministrin e Mbrojtjes së Polonisë, Władysław Kosiniak-Kamysz, ku kanë diskutuar për zhvillimet e sigurisë në nivel global dhe evropian.

Gjatë takimit, Maqedonci e ka njoftuar homologun e tij polak mbi situatën e sigurisë në Kosovë dhe përparimin e bërë në ngritjen e kapaciteteve mbrojtëse të vendit. Fokus i veçantë i bisedimeve ishte thellimi i bashkëpunimit bilateral në industrinë e mbrojtjes, me theks të veçantë te mundësitë për bashkëprodhim.

Me këtë rast, ministri Maqedonci shprehu falënderimin për mbështetjen 27-vjeçare të Polonisë ndaj sigurisë së Kosovës, si dhe për kontributin e vazhdueshëm të ushtarakëve polakë që shërbejnë në kuadër të misionit të KFOR-it. /E.A/

Kosova i ka kërkuar Shteteve të Bashkuara të Amerikës (SHBA) që të rikthejë dialogun strategjik me të si dhe përkrahje për anëtarësim në NATO. 

Këto kërkesa liderët e institucioneve i kanë bërë në takimet që i kanë zhvilluar me senatorët amerikanë Jeanne Shaheen dhe Dick Durbin, të cilët të hënën kanë qëndruar për vizitë në Kosovë. 

Në takim më seantorët, presidentja Justina Shiroka-Pula, ka potencuar nevojën për rikthimin e dialogut strategjik me SHBA-në dhe ka thënë se synimi parësor i Kosovës mbetet anëtarësimi në NATO.

“Presidentja ka potencuar nevojën e rikthimit të menjëhershëm të Dialogut Strategjik si instrument thelbësor për thellimin e partneritetit strategjik dhe për avancimin e prioriteteve të përbashkëta. Presidentja ka nënvizuar se synim parësor i Republikës së Kosovës mbetet anëtarësimi në NATO”, thuhet në njoftimin e Presidencës për takimin. 

Ndërkohë që kryeministri Albin Kurti ka thënë se nga Shaheen dhe Durbin ka kërkuar përkrahje për anëtarësimin e Kosovës në NATO, si dhe për shndërrimin e bazës ushtarake amerikane Bondsteel-it në bazë të përhershme.

“Paqja dhe siguria në Kosovë janë të qëndrueshme, por shqetësuese janë veprimet e deklaratat kërcënuese të Serbisë, përfshirë këtu mbrojtja e hapur dhe e ndërsjellë midis ish-presidentit autoritar Aleksandar Vuçiq dhe kryekriminelit terrorist Milan Radoiçiq”, ka shkruar Kurti në Facebook.

SHBA-ja e ka pezulluar dialogun strategjik me Kosovën më 12 shtator të vitit 2025. Ambasada amerikane në Prishtinë njoftoi se ky vendim ishte marrë për shkak të shqetësimeve lidhur me veprimet e Qeverisë në detyrë ndaj institucioneve serbe që funksiononin në Kosovë.

Sipas Ambasadës këto veprime kishin rritur tensionet dhe paqëndrueshmërinë dhe kishin kufizuar aftësinë e Shteteve të Bashkuara për të punuar në mënyrë produktive me Kosovën për prioritetet e përbashkëta. 

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

13 tetor 1993

“Amnesty International” proteston rreth pengimit të hyrjes së delegacionit të saj në Kosovë

Agjensia “Rojter” bënë të ditur se më 13 tetor të këtij viti, autoritetet serbe nuk i lejuan hyrjen në Kosovë një delegacioni të organizatës për të drejtat e njeriut “Amnesty international”. Lidhur me këtë incident “Amnesti International” lëshoi një kumtesë ne të cilën thuhet se ky veprim i autoriteteve serbe është mjaft shqetësues. “Druajmë shumë se autoritetet serbe e benë një hap të ketillë për të fshehur shkeljen e të drëjtave të njerit të cilat janë dukuri e përditëshme në Kosovë, në vend që të ndërmirret diç për të penguar një gjë të tillë.

Ne jemi të vetëdishëm se në mungesë të monitorëve në këtë rajon, shkelja e të drejtave të njeriut bëhet pandërprerë. Policia serbe ushtron një represion të madh kundër shqiptarëve të Kosovës. Shkelja e të drejtave të njeriut bëhet pothuajse e papenguar. Policët serbë janë të lirë t’i sulmojnë qytetarët në stacionet policore, në rrugë apo kudoqoftë tjetër dhe fare pak frigohen nga reagimet zyrtarëve.”

“Tensioni gjithnjë është duke u ngritur në Kosovë”, thuhet më poshtë në komunikatën e “Amnesty Internationa-it”, duke shtuar se “tensionet ndëretnike, hidhërimi dhe shkelja e të drejtave të njeriut me vite të tëra, të cilave tani u shtohet edhe gjendja e mjerueshme ekononike, i kërcënohen Kosovës me një shpërthim. Autoritetet jugosllave dhe bashkësia ndërkombëtare duhet të ndërmarrin diç menjëherë për ta penguar konfliktin e hapur”, thuhet në komunikatën e “Amnesty International-it”.

13 tetor 1994

Vozitësi i pandërgjegjshëm lëndoi dy arsimtare të shkollës “Asim Vokshi”

Sot, rreth orës 10,15, në rrugën “Jabllanica” të lagjes Kodra e Trimave në Prishtinë, ndodhi një fatkeqësi komunikacioni, me ç’rast një person i paidentifikuar, me automjetin e tij “Fiat 101” me regjistrim të Prishtinës, shkeli dy arsimtare të shkollës fillore “Asim Vokshi” të kësaj lagjeje.

Derisa ishin duke ecur trotuarit, automjeti me targë të Prishtinës shkeli Sevdie Krasniqin, arsimtare e artit dhe Safete Shalën, arsimtare e matematikës, të cilat menjëherë u dërguan në spitalin e përgjithshëm të Prishtinës. Meqenëse pësoi plagë të rënda Sevdija gjendet në shok-dhomë, ndërsa Safetja është jashtë rrezikut.

Supozohet se shkaktare e kësaj fatkeqësie ishte shpejtësia e madhe e automobilit.

13 tetor 1995

Kriminelët e luftës edhe para drejtësisë zvicerane

Gjykimit të kriminelëve të luftës, në masmediat zvicerane i është krijuar hapësirë që nga koha kur Këshilli i Sigurimit të OKB-së vendosi që të sendërtojë dy gjykata internacionale të cilat do të merren me gjykimin e kriminelëve të luftës nga ish-Jugosllavia dhe Ruanda. Në ndërmarrjen e hapave konkretë në këtë drejtim nuk ka ngelur prapa as Zvicra, e cila, sipas të përditshmes “Le noueveau quotidien”, që bazohet në deklaratën e Jurg van Winjkoop, i ngakur për zhvillim të hetimeve për këso rastesh, ka filluar ndjekjen kundër gjashtë personave të pandehur për të cilët dyshohet se kanë kryer akte të këtilla, e identiteti i të cilave tani për tani nuk ipet publikisht për shkaqe të sigurisë në rrjedhën e hetimeve të cilat mund të japin fillin edhe për të implikuar të tjerë në këto akte.

Lidhur me këtë, Parlamenti i ardhshëm i Zvicrës shumë shpejt do të aprovojë një urdhëresë urgjente për judikaturën zvicerane, sipas të cilës do t’i qesë para drejtësisë ndërkombëtare – në Gjyqin e Hagës, të gjithë ata të cilët do të kapen në territorin e këtij shteti dhe për të cilët ka të dhëna se kanë bërë krime lufte në ish-Jugosllavi dhe Ruandë.

Tashmë dihet se Gjykata Penale Internacionale e ngakuar për gjykimin e krimeve të luftës të kryera gjatë tri vjetëve të fundit në Bosnjë, dje mbajti seancën e parë publike në të cilën dëshminë e vet e paraqiti boshnjaku Munib Ahmetoviq.

Siç bëhet e ditur, Gjykata u thellua në mënyrë të veçantë në rastin e Dragan Nikoliqit, serb nga Bosnja dhe ish-komandant i një kampi të përqëndrimit afër Vlasonicës, i cili fajësohet për krime të rënda kundër njerëzimit.

13 tetor 1997

Në Vushtrri një inkasant i KKF-së u thirr për herë të tetë në gjykatën serbe

Më 9 tetor të këtij viti, Halim Morina, inkasant i KKF-së në Vushtrri mori sërish thirrje për t’u paraqitur në gjykatën e instaluar serbe për kundërvajtje në Vushtrri, njofton KI i Degës së LDK-së në Vushtrri.

Siç dihet, gjykata e instaluar serbe në Vushtrri e akuzon z. Morina për shkak se më 17 shkurt të këtij viti, policia serbe e ka arrestuar atë, derisa po ua shpërndante vendimet e KKF-së disa firmave private në Vushtrri.

Të përkujtojmë se Halim Morina u urdhërua që të paraqitet në këtë gjykatë për herë të tetë.

 13 tetor 1998

Në Carrabreg të Deçanit u gjetën 4 të vrarë

Në Carrabreg të Deçanit u gjetën trupat e katër shqiptarëve të vrarë nga forcat serbe gjatë sulmit në këtë fshat.

KI i Degës së LDK-së në Gjakovë, duke u mbështetur në burime nga Carrabregu, njofton se u gjetën të vrarë Cufë Balaj (78), Mone Balaj (75), Ajmane Dautaj (70) dhe një i ri i moshës rreth 18 vjeç, emri i të cilit nuk është bërë i ditur.

Ndërsa i riu Arben Tahir Hajdari (22) nga fshati Shaptej, vdiq të dielën në mungesë të ndihmës mjekësore për shërimin e plagëve të marra kohë më parë gjatë sulmit serb.

Njoftimet nga komuna e Deçanit bëjnë me dije se forcat serbe nuk janë tërhequr dhe ato vazhdojnë të jenë të pozicionuara në Sukë të Biteshit, në Baballoq dhe në regjionin e fshatit Voksh. Këto fshatra vazhdojnë të mbahen në rrethim të hekurt dhe popullata nuk lejohet të lëvizë.

Edhe në komunën e Gjakovës ushtria dhe policia serbe po i maskojnë pozicionet e veta. Kështu jo vetëm që nuk ka tërheqje, por pothuaj në çdo objekt industrial po hapen llogore për maskimin e mjeteve të blinduara dhe në objekte po vendoset ushtria. Përgjatë rrugës që të shpie në anën e brezit kufitar Kosovë-Shqipëri, vazhdimisht po shkojnë mjete të motorizuara të mbushura me ushtarë dhe armatim.

Ndërkohë, banorëve të Dujakës së Gjakovës ushtria dhe policia serbe u kanë dhënë një ultimatum të ri për dorëzim të armëve, edhe pse ky fshat para ca kohe dorëzoi sasi të konsiderueshme të armatimit.

Rahovec: Në Bellacerkë u gjetën dy të vrarë

Të dielën, në Bellacërkë të Rahovecit, në vendin ku që nga fillimi i ofensivës ishte vendosur piostblloku policor, u gjet trupi i karbonizuar i Agim Kelmendit (22) dhe i një të vrari tjetër të paidentifikuar.

KMDLNJ njofton se Agimi është vrarë më 18 korrik, ndërsa trupi tij dhe i të vrarit të paidentifikuar kanë mundur të tërhiqen dhe të varrosen vetëm pas largimit të policisë nga postblloku në Bellacerkë.

Foto: “Amnesty International”