Magazinë

Mbretëria nëntokësore e kripës që mahnit vizitorët

Published

2 weeks ago

February 24, 2026

UBTNews

Vetëm pak kilometra nga Krakow, miniera e kripës në Wieliczka është një nga atraksionet më të çuditshme dhe magjepsëse të Evropës. Me tunele që shtrihen për mbi 240 kilometra dhe nëntë nivele nëntokësore deri në 330 metra thellësi, ajo ofron një udhëtim unik në historinë, kulturën dhe artin e kripës.

Një botë nën tokë

Hapësira është e pazakontë: muret gri të kripës mund t’i lëpish për të ndier shijen e saj autentike, ndërsa statuja, skulptura dhe llambadarët e mëdhenj tregojnë historinë e minatorëve dhe përparimet teknologjike gjatë shekujve. Vizitorët mund të zgjedhin rrugën turistike klasike – një shëtitje prej dy kilometrash që zgjat rreth dy orë – ose aventurën e minatorëve, ku pajisen me helmetë, llambë koke dhe pajisje emergjente për siguri.

“Ajri këtu është i pastër, pothuajse pa baktere,” shpjegon guida Patrycja Antoniak. “Është e mirë për ata me alergji, dhe nuk është si në një minierë qymyrguri ku pluhuri e bën frymëmarrjen të vështirë.”

Historia e jashtëzakonshme e Wieliczkës

Miniera ka një histori 700-vjeçare. Që nga përdorimi i kripës si monedhë nga komunitetet parahistorike, gërmimet filluan në shekullin XIII. Në shekullin XIV, miniera u bë pasuri mbretërore nën sundimin e Casimir III the Great. Të ardhurat nga kripa përbënin deri në një të tretën e thesarit mbretëror dhe ndihmuan në financimin e universitetit të parë të Polonisë.

Në shekullin XV, miniera prodhonte 7–8 mijë ton kripë në vit. Puna ishte e vështirë, shpesh dekada punë për një dhomë të vetme, dhe minatorët kishin detyra të rrezikshme, si djegia e metanit për të shmangur shpërthimet. Kuajt, të futur në minierë për të tërhequr kripën, nuk e shihnin më dritën e diellit gjatë gjithë jetës së tyre.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, nën pushtimin nazist, miniera u shndërrua në fabrikë nëntokësore për prodhimin e pjesëve të avionëve, ku punonin të detyruar të burgosur nga kampet e afërta.

Kapela e Shën Kingës – një mrekulli nën tokë

Një nga atraksionet më të famshme është Kapela e Shën Kingës, një kishë madhështore e gdhendur plotësisht në kripë, e përfunduar në vitin 1964 pas 67 viteve pune nga tre minatorë të përkushtuar. Aty gjenden skena biblike, altare dhe llambadarë nga kristalet e kripës. Legjenda thotë se Princesha Kinga, mbrojtësja e minatorëve të kripës, hodhi unazën e saj të fejesës në një minierë në Hungari; ajo më vonë u gjet e ngulitur në një bllok kripë në Poloni.

Sot, aty mbahen mesha, organizohen dasma dhe ngjarje të veçanta – një shembull i mahnitshëm se si historia dhe arti mund të bashkëjetojnë nën tokë.

Aventura dhe mirëqenia nën tokë

Wieliczka nuk është thjesht një muze: dhomat më të mëdha kanë shërbyer për gala dhe evente private, bungee jumping, madje edhe fluturime me balonë të lidhur. Një spa 135 metra nën tokë ofron trajtime për frymëmarrjen, falë ajrit të pastër dhe të pasur me minerale.

“Është një vend unik ku historia, arti, dhe mirëqenia bashkohen,” thotë Antoniak. “Minatorët që punojnë këtu ruajnë kompleksin nga uji dhe dëmimet strukturore, duke e mbajtur të sigurt për vizitorët.”

Një mbretëri e gjallë nën tokë

Edhe pse miniera nuk prodhon më kripë industriale, mbi 380 punonjës punojnë për të ruajtur strukturën dhe sigurinë e saj. Wieliczka mbetet një destinacion unik ku vizitorët mund të ndjejnë magjinë e një mbretërie të gdhendur në kripë – një kombinim i jashtëzakonshëm historie, arti dhe aventurës nën tokë.

Magazinë

Zbulohen artistët e parë për festivalin e madh në Bristol në vitin 2026

Published

16 minutes ago

March 10, 2026

UBTNews

Një nga festivalet më të mëdha falas në Mbretërinë e Bashkuar, Bristol Harbour Festival, ka zbuluar artistët e parë që do të performojnë në edicionin e vitit 2026.

Festivali zhvillohet çdo korrik dhe për një fundjavë e kthen qytetin e Bristolit në një qendër të madhe arti dhe muzike. Sivjet ai do të mbahet nga 17 deri më 19 korrik.

Në natën e parë të festivalit do të performojnë Fedzilla, Sam and the Womp dhe artisti vendas Dr Meaker.

Ky aktivitet tërheq çdo vit qindra mijëra vizitorë, të cilët mblidhen pranë portit të qytetit për të shijuar muzikë, art dhe performanca të ndryshme.

Koordinatorja e programit muzikor të festivalit, Noemi Antonelli, tha se qëllimi është që programi të pasqyrojë skenën aktuale muzikore të Bristol-it.

Ndërsa Tony Dyer, udhëheqës i Këshillit të Qytetit të Bristol-it, tha se festivali është një nga ngjarjet më të rëndësishme kulturore të qytetit.

“Bristol Harbour Festival bashkon komunitetet dhe tregon kreativitetin që e bën qytetin tonë të veçantë,” tha ai.

Shumë artistë vendas do të marrin pjesë përmes programit “Made in Bristol”, ku më shumë se 300 artistë kanë aplikuar për të performuar.

Këtë vit do të ketë edhe disa risi, përfshirë një skenë të re për muzikantët e rrugës në Cascade Steps. Ndërkohë, në Millennium Square të shtunën do të ketë muzikë folk dhe americana, ndërsa të dielën soul dhe funk.

Po ashtu, anija-klub Thekla do të organizojë sërish diskon e heshtur (silent disco), një nga aktivitetet më të njohura të festivalit.

Burimi: BBC

Magazinë

A e ka humbur shkëlqimin “djali i artë” i Hollywood-it, Timothée Chalamet?

Published

18 minutes ago

March 10, 2026

UBTNews

Aktori i njohur i Hollywood-it Timothée Chalamet është përballur me kritika të shumta pas komenteve të tij të fundit për baletin dhe operën, duke nxitur debat në botën e artit dhe kulturës.

Në një intervistë me aktorin Matthew McConaughey, me të cilin kishte luajtur në filmin Interstellar, Chalamet deklaroi se nuk dëshiron të punojë në fusha si baleti apo opera, duke thënë se janë forma arti për të cilat “askujt nuk i intereson më”. Edhe pse ai më pas shtoi se kishte respekt për artistët e këtyre disiplinave, deklarata e tij shkaktoi reagime të forta.

Mes kritikëve ishte edhe sopranoja amerikane Isabel Leonard, e cila tha se komentet e aktorit tregojnë mungesë respekti ndaj artistëve të tjerë. Debati u përhap edhe në rrjetet sociale dhe në mediat e kulturës pop, ndërsa disa institucione artistike reaguan me ironi.

Kompania Seattle Opera madje ofroi zbritje për biletat e operës Carmen duke përdorur kodin promocional “TIMOTHEE”, duke e kthyer polemikën në një formë marketingu.

Komentet e Chalamet erdhën në një moment të ndjeshëm, pasi aktori është i nominuar për çmimin e aktorit më të mirë në Academy Awards për rolin e tij në filmin Marty Supreme.

Megjithatë, sipas disa analistëve të industrisë së filmit, polemika mund të mos ketë ndikim të madh në garën për Oscar, edhe pse aktori ka humbur disa nga çmimet paraprake si BAFTA Awards.

Pavarësisht kritikave, Chalamet mbetet një nga aktorët më të përfolur të brezit të tij dhe ende konsiderohet kandidat i fortë në garën për çmimin më prestigjioz të kinemasë.

Marrë dhe përshtatur nga BBC.

Magazinë

Bryan Larkin tregon përvojën e rëndë gjatë xhirimeve të “Jailbroken”

Published

23 hours ago

March 9, 2026

UBTNews

Aktori skocez Bryan Larkin thotë se përvoja intensive gjatë xhirimeve të filmit të tij më të ri nuk është diçka që do të dëshironte ta përjetonte në jetën reale.

Filmi i ri Jailbroken është xhiruar tërësisht brenda një qelie burgu. Larkin thotë se presioni psikologjik i këtij projekti e bën atë “ndoshta filmin më të mirë kundër burgut që mund të ekzistojë”.

Aktori 52-vjeçar, i rritur në East Kilbride në Scotland, luan rolin e Joe-s, një i burgosur i dhunshëm i cili, vetëm pak ditë para lirimit nga burgu, merr një telefonatë tronditëse ku mëson se ish-bashkëshortja dhe djali i tij janë rrëmbyer.

I armatosur vetëm me një telefon të kontrabanduar në qeli, ai futet në një garë me kohën për t’i shpëtuar, ndërsa është ende i mbyllur brenda burgut.

Filmi pati premierën botërore në Glasgow Film Festival të enjten në mbrëmje.

Në film luan edhe aktori veteran skocez David Hayman, i cili interpreton rolin e një gardiani burgu sadist.

Megjithatë, Larkin thotë se synimi i tij ishte të tregonte edhe anën njerëzore të personazhit.

“Do të shihni një njeri të dhunshëm dhe toksik,” tha ai. “Por edhe njerëzit më të prishur kanë diçka që e duan.”

Në rastin e Joe-s, motivimi i tij është të shpëtojë “një djalë që nuk ka asnjë kujtim për të”.

Për t’u futur në rol, Larkin punoi me regjisorin Vasily Chuprina dhe skenaristin Raymond Friel për tre muaj para fillimit të xhirimeve.

Së bashku ata u përpoqën të theksonin dobësitë e fshehura të personazhit Joe.

Por sapo nisën xhirimet, realiteti i setit të ngushtë filloi të ndikonte në gjendjen psikologjike të aktorit.

“Ka pasur momente kur ndihesha sikur ajo qeli ishte shtëpia ime,” tha Larkin.

Ai pranon se hapësira e mbyllur e bëri të vështirë të dilte nga karakteri, duke e bërë të ndihej territorial ndaj kujtdo që hynte në set.

Duke e vendosur publikun brenda një qelie me një njeri të dëshpëruar, filmi përpiqet të zhveshë aksionin tradicional dhe të fokusohet te psikologjia njerëzore dhe pasojat e një jete kriminale.

Larkin shpreson që udhëtimi i rëndë emocional i filmit të lërë një ndikim të fortë tek shikuesit.

“Nëse po mendon të bësh diçka që mund të të çojë në burg, shiko ‘Jailbroken’ para se ta bësh,” paralajmëroi ai.

Marrë dhe përshtatur nga BBC

Magazinë

A po ndryshon Hollywood-i? Aktoret mbi 60 vjeç po fitojnë gjithnjë e më shumë Oscar

Published

1 day ago

March 9, 2026

UBTNews

Tradicionalisht, Academy Awards kanë favorizuar aktoret më të reja por statistikat tregojnë se kjo po ndryshon gradualisht. Pyetja që shtrohet është nëse diskriminimi ndaj moshës për gratë në industrinë e filmit po zbehet.

Kur Michelle Yeoh fitoi çmimin Aktorja më e mirë për filmin Everything Everywhere All at Once në vitin 2023, në moshën 60-vjeçare, ajo dha një mesazh të fuqishëm.

“Zonja, mos lejoni askënd t’ju thotë se keni kaluar kulmin tuaj. Mos u dorëzoni kurrë,” tha ajo gjatë fjalimit të saj.

Deklarata e saj reflekton një realitet të gjatë në Hollywood vetëm shtatë gra mbi 60 vjeç kanë fituar ndonjëherë Oscar për aktoren më të mirë. Vetëm një fituese ka qenë mbi 80 vjeç Jessica Tandy dhe vetëm një tjetër mbi 70 vjeç – Katharine Hepburn.

Historikisht, votuesit e Akademisë kanë preferuar aktoret në të 20-at dhe 30-at e tyre.

Për shembull, vetëm një aktor mashkull ka fituar Oscar për aktorin më të mirë nën moshën 30 vjeç -Adrien Brody – ndërsa 32 aktore e kanë fituar këtë çmim në të njëjtën moshë.

Yjet e epokës së artë të Hollywood-it, si Bette Davis, Ingrid Bergman dhe Vivien Leigh, fituan Oscar në të 20-at e tyre.

Megjithatë, sipas analizës së BBC-së, mosha mesatare e të nominuarave për aktoren më të mirë është rritur vazhdimisht:

27 vjeç në vitet 1940

37 vjeç në vitet 1970

40 vjeç në vitet 2000

47 vjeç në vitet 2020

Sipas studiueses Stacy L Smith nga USC Annenberg Inclusion Initiative, filmat “prestigjiozë” që synojnë çmime tani u japin aktoreve një karrierë më të gjatë.

“Dikur bëja shaka se për të punuar si aktore e moshuar në Hollywood duhej të quheshe Judi, Maggie ose Meryl,” thotë ajo, duke iu referuar yjeve si Judi Dench, Maggie Smith dhe Meryl Streep.

“Sot kjo nuk është më e vërtetë.”

Sipas Elizabeth Kaiden nga The Writers Lab, tani po krijohen më shumë filma të ndërtuar posaçërisht për aktore me përvojë.

“Po shohim gjithnjë e më shumë histori për gra komplekse me përvojë jete,” thotë ajo.

Një faktor tjetër i rëndësishëm është rritja e numrit të grave regjisore. Në vitet e fundit, regjisore si Chloé Zhao dhe Jane Campion kanë fituar Oscar për regji.

Filmi Nomadland i Zhao-s kishte në rol kryesor Frances McDormand në të 60-at e saj.

Ndërsa regjisorja franceze Justine Triet fitoi Oscar për skenarin e filmit Anatomy of a Fall, ku luante aktorja gjermane Sandra Hüller.

Edhe filmi The Substance i regjisores Coralie Fargeat kishte në rol kryesor Demi Moore.

Ekspertët thonë se prania më e madhe e grave pas kamerës si regjisore dhe skenariste ka rritur numrin e roleve për gra mbi 40 vjeç.

Kjo po e ndryshon gradualisht industrinë e filmit dhe mund të jetë një shenjë se diskriminimi ndaj moshës për aktoret në Hollywood po dobësohet, edhe pse ende nuk është zhdukur plotësisht.

Marrë dhe përshtatur nga BBC