Fëmijët e moshës 13 vjeç në tregun e aksioneve? Një nismë pretendon t’u japë njohuritë e para fëmijëve mbi artin e të investuarit, por ajo mund të lërë edhe gjurmë në një moshë të ndikueshme.
Firma amerikane e shërbimeve financiare, “Fidelity Investments” nxorri në treg llogaritë tregtare për fëmijë të moshës 13 deri në 17 vjeç, duke përfituar nga momenti, ku brezat e rinj janë fiksuar pas mediave sociale.
Llogaria pa tarifa bankare është në dispozicion të adoleshentëve, prindërit ose kujdestarët e të cilëve kanë llogari bankare në Fildelty. Kompania i lejon ata të blejnë dhe shesin aksione të certifikuara në Shtetet e Bashkuara të Amerikës ose fonde të përbashkëta Fidelity.
“Adoleshentët ekspozohen në biseda investimesh përmes postimeve në rrjetet sociale, çka ka krijuar tregun e kërkesës” – thotë Sarah Coles, analiste e financave vetjake në Hargreaves Lansdown. “Dhe në momentin që ju keni një kërkesë, dikush do t’ua plotësojë atë”.
Përfitimet
“Llogaria për të rinjtë” e Fidelity nuk i lejon investitorët të përdorin kontrata shit-blerjeje apo të marrin hua nga një ndërmjetës. Depozitat mbulojnë shumën vjetore prej 30 mijë dollarësh. Në ndryshim nga llogaritë e mbikqyrjes nga prindërit, ku këta të fundit mund të veprojnë në emër të fëmijëve të tyre, kjo lloj risie e Fidelity u lejon të miturve të ekzekutojnë veprime tregtare. Prindërit mund të kërkojnë të njoftohen për aktivitetin e fëmijëve të tyre. “Unë mendoj që kjo është një mundësi e mirë, pasi një nga gjërat më problematike që ka vërejtur industria e shërbimeve financiare është angazhimi i të rinjve në menaxhimin e financave të tyre dhe investimet e tyre në treg”, i tha DW-së, Greg Davies, konsulent financash pranë Oxford Risk.
Edukimi mbi financat personale është dukshëm i mangët në kurrikulat mësimore, çka do të thotë se shumë pak njerëz dalin nga shkolla të pajisur me dijet që kërkohen për të marrë vendime të rëndësishme investimesh ose për të përftuar zakone të mira financiare. Platforma për të rinjtë është pikërisht për të mbushur këtë boshllëk.
Rreziqet
Edhe pse platforma e Fidelity ka disa kufizime për mbrojtjen e përdoruesve të mitur, ekspertet janë të shqetësuar rreth ndikimit psikologjik që mund të ketë kjo nismë mbi mendjet lehtësisht të ndikueshme të të rinjve.
“T’u mësosh fëmijëve notin në këtë ‘det të thellë” bart shumë rreziqe”, i tha DW analistja Coles. “Nëse ata hyjnë në botën e investimeve pa kuptuar më parë se çfarë po bëjnë, rrezikojnë që të bëjnë gabime që mund t’u kushtojnë gjithë jetën ose të krijojnë vetëbesim të rremë në rastet kur u ecën fati”.
Disa studime kanë arritur në përfundimin se të humbësh para në vitet kur formohet personaliteti, mund të lerë gjurmë të pashlyeshme tek njerëzit. Një kategori e gjerë e të rinjve që panë nga afër turbullirat e tregut gjatë Depresionit të Madh në SHBA në fund të viteve 1920 dhe fillimin e viteve 1930, nuk investuan kurrë në jetën e tyre.
“Ilaç” për barazinë gjinore?
Disa ekspertë, përfshirë edhe Davies, mendojnë se një platformë e tillë mund të ndihmojë në zgjidhjen e një problemi madhor që mundon tregjet financiare botërore: faktin që ka shumë pak gra që zotërojnë aksione. Studimet tregojnë se ka një prani tepër të ulët të grave në këtë treg, për shkak të mungesës së vetëbesimit dhe gjithashtu të mungesës së njohurive në këtë fushë.
Por analistja Coles nuk është dhe aq e bindur që kjo platformë do të shtojë numrin e vajzave në tregun e aksioneve. “Nuk jam e sigurt që do të ndihmojë zvogëlimin e këtij hendeku gjigant, sepse shumica e fëmijëve po mësojnë mbi investimet nëpërmjet medias sociale dhe algoritmet shfaqin vetëm informacione që lidhen ngushtë me interesat e tyre. Për momentin, për shkak të kushtëzimeve kulturore, sërish kjo fushë do të pëlqehet më shumë nga djemtë se sa nga vajzat”, përfundon ajo.
Propozimi për vendosjen e një tarife prej 2 eurosh për automjetet që hyjnë në zonën qendrore të Prishtinës ka nxitur diskutime të ashpra në Kuvendin Komunal.
Drejtori i Zhvillimit Ekonomik, Luftar Braha, e mbrojti idenë duke theksuar se masa të tilla përdoren në shumë qytete botërore si Ljubljana e Tirana për të menaxhuar trafikun. Sipas tij, drejtuesit e mjeteve mund të shfrytëzojnë parkingun te Pallati i Rinisë pa u nënshtruar kësaj takse.
Nga ana tjetër, Lëvizja Vetëvendosje e kundërshtoi propozimin me arsyetimin se kufizimi do të mbingarkojë rrugët alternative dhe do të rrisë ndotjen e ajrit. Po ashtu, edhe nga Partia Demokratike e Kosovës u kërkua që të shqyrtohen përjashtime për banorët e Prishtinës, në mënyrë që tarifa të mos aplikohet njëtrajtshëm për të gjithë.
Zona e planifikuar e lëvizjes së kufizuar përfshin rrugët kryesore brenda unazës së brendshme të kryeqytetit, ndërsa vendimi përfundimtar mbetet në duart e asamblistëve të Kuvendit Komunal.
Një grup prej 24 përfaqësuesish nga shoqëria civile, komuniteti akademik dhe organizata për të drejtat e njeriut i janë drejtuar me kërkesë zyrtare Avokatit të Popullit, Naim Qelaj, që ta referojë në Gjykatën Kushtetuese Ligjin për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar.
Kërkesa në emër të grupit është dërguar nga Ramadan Ilazi, udhëheqës i hulumtimeve në Qendrën Kosovare për Studime të Sigurisë (QKSS). Përmes këtij dokumenti kërkohet të sqarohet nëse mandati i Dhomave të Specializuara në Hagë është zgjeruar përtej autorizimit që garanton neni 162 i Kushtetutës së Kosovës.
Në kërkesë theksohet se Kushtetuta ka lejuar themelimin e një mekanizmi të specializuar vetëm për të përmbushur obligimet lidhur me Raportin e Këshillit të Evropës të vitit 2011, e jo për krijimin e një juridiksioni të përgjithshëm penal mbi strukturën, historinë apo veprimtarinë e UÇK-së. Nënshkruesit kërkojnë nga Avokati i Popullit të sqarojë nëse lidhja me këtë raport duhet të dëshmohet për krime dhe persona konkretë, si dhe nëse shtrirja e juridiksionit të Speciales po cenon parimet e sigurisë juridike dhe proporcionalitetit.
Grupi i ekspertëve sqaron se kjo nismë nuk synon shqyrtimin e provave apo përcaktimin e fajësisë individuale në rastet aktuale, por ka të bëjë me mbrojtjen e sovranitetit kushtetues të vendit. Ndër 24 nënshkruesit e kërkesës janë figura të njohura si Prof. Dr. Enver Hasani, Lulzim Peci, Ismet Kryeziu, Nevenka Tromp, Visar Ymeri, Naim Rashiti, Leonora Kryeziu, Robert Muharremi, Fisnik Korenica e të tjerë.
Autoritetet e Malit të Zi kanë bllokuar një tjetër ngarkesë me mish të skaduar viçi në Portin e Tivarit, e cila kishte destinacion tregun e Kosovës dhe kompaninë “Apetiti SH.P.K.”. Me këtë rast të fundit, sasia e përgjithshme e mishit të ndaluar brenda vetëm 10 ditëve ka arritur në 102,491 kilogramë, apo gati 103 tonë.
Sipas njoftimit zyrtar nga Drejtoria e Doganave të Malit të Zi, në kontejnerin e ndaluar të enjten u gjetën 1,321 paketime me mish viçi të ngrirë, me peshë bruto prej 24,650 kilogramësh. Gjatë kontrollit u konstatua se afati i përdorimit të këtij mishi kishte skaduar më 14 maj 2026.
Kjo pasoi rastin e 15 shtatorit, kur autoritetet malazeze ndërprenë tranzitin për tre kontejnerë të tjerë me mbi 77.8 tonë mish viçi. Në atë rast u zbulua një skemë manipulimi ku deklaratat origjinale me afat të skaduar ishin hequr dhe ishin zëvendësuar me etiketa të falsifikuara për të fshehur datën e skadencës.
Dogana malazeze bëri të ditur se parregullsi me të njëjtën kompani kosovare janë evidentuar edhe në Portin e Durrësit pas shkëmbimit të informacioneve me administratat doganore të rajonit. Për këtë mënyrë të tentimit për shpërndarjen e mishit të skaduar është alarmuar edhe Organizata Botërore e Doganave.
Mishi i bllokuar nga rasti i parë pritet të asgjësohet sapo të përfundojnë formalitetet ligjore.
Ngarkuara me Punë në Ambasadën e SHBA-së në Prishtinë, Anu Prattipati, është takuar me Kryeprokurorin e Prokurorisë Speciale, Blerim Isufaj, për të diskutuar thellimin e bashkëpunimit dypalësh.
Sipas njoftimit të ambasadës, fokus i takimit ishte partneriteti në luftën kundër terrorizmit, kontrabandës së drogës e migrantëve, krimit kibernetik dhe organizatave kriminale transnacionale.
“Ngarkuara me Punë Anu Prattipati u takua me Kryeprokurorin e Prokurorisë Speciale të Kosovës (PSRK), Blerim Isufaj, për të diskutuar vazhdimin e bashkëpunimit tonë të suksesshëm me PSRK-në, në luftën kundër kërcënimeve ndaj sigurisë kombëtare të SHBA-së, si terrorizmi, kontrabanda e drogës dhe e migrantëve, krimet kibernetike dhe organizatat kriminale transnacionale”, thuhet në deklaratën e Ambasadës së SHBA-së.