Lajmet

Lidhjet e Beogradit me Kinën janë zgjeruar në shumë sektorë

Mjegullnaja e projektit kinez në Kragujevc.

Published

on

Pyetjet lidhur me një kontratë kineze për ndërtimin e një sistemi kanalizimi në një qytet të Serbisë, që thuhet se ka vlerë shumëmilionëshe, kanë ngritur shqetësimet në mesin e aktivistëve, të cilët thonë se ky është një mikrokozmos se si Beogradi sillet me entitetet kineze.

Projekti në qytetin serb të Kragujevcit u dha pa tender ose pa prokurim publik, duke ngritur pyetje për transparencën dhe korrupsionin në lidhje me mënyrën se si kompanitë kineze dhe Qeveria serbe veprojnë në vend.

Ndërtimi i një rrjeti të ri të kanalizimit prej 360 kilometrash në Kragujevc, në Serbinë Qendrore, nisi në nëntorin e vitit të kaluar, dhe u kontraktuar direkt nga Ministria e Infrastrukturës dhe më pas projekti iu dha Korporatës kineze të Rrugës dhe Urës (CRBC), një kompani ndërkombëtare ndërtimi me seli në Pekin. Projektin kjo kompani e fitoi pa marrë pjesë në një proces tenderimi.

Projekti është pjesë e një sipërmarrjeje më të gjerë serbo-kineze, që quhet “Serbia e Pastër”, që Qeveria serbe e inicioi në vitin 2021 në 65 qytete dhe komuna dhe kjo nismë kap vlerën e 3.6 miliardë dollarëve.

Qëllimi i kësaj nisme është modernizimi, riparimi, dhe në disa raste, ndërtimi i sistemeve të menaxhimit të ujit në mbarë vendin, me qëllim që të ketë ujë të pijshëm më të mirë, të luftohet ndotja dhe të zgjerohet qasja në rrjete më moderne të ujërave të zeza, që sipas statistikave të Qeverisë, mbi një e treta e familjeve serbe nuk kanë qasje.

Por, përderisa zyrtarët lokalë në Kragujevc pohojnë se qyteti i tyre ka nevojë për një sistem të ri të kanalizimit, me qëllim që të përballet me problemet e kamotshme me ujërat e zeza dhe ato të ndotjes, asamblistët opozitarë po ngrenë shqetësime për transparencën dhe mungesën e informacionit lidhur me ofertën dhe si e ka fituar këtë projekt kompania CRBC.

“Nuk kam marr asnjë përgjigje përveç se kompania kineze është kontraktorja kryesore”, i tha Radios Evropa e Lirë, Verolub Stevanoviq, asamblist në Kuvendin komunal të Kragujevcit, i cili më herët ka qenë edhe kryetar i këtij qyteti.

“Patjetër që problemet e qytetit me ujërat e zeza duhet të zgjidhen, por së pari [ne duhet të dimë] se cila është kostoja e vërtetë e kësaj dhe cilat janë kushtet e kësaj kredie”.

Përveç shqetësimeve për korrupsion, marrëveshja e drejtpërdrejt ndërmjet CRBC-së dhe Qeverisë serbe – por edhe mungesa e procesit të tenderimit, në mënyrë që edhe kompanitë e tjera të paraqisnin ofertat e tyre – përkon me një model më të gjerë, që aktivistët dhe grupet mbikëqyrëse thonë se është mënyra se si funksionojnë zyrtarët serbë me bizneset kineze.

“Në thelb është një reflektim i dobësisë së përfaqësuesve të shtetit tonë, të cilët në mënyrë jokritike pranojnë marrëveshje të tilla”, tha për Radion Evropa e Lirë, Nemanja Nenadiq, drejtor në Serbi i organizatës Transparency International.

“Njëra anë e ekuacionit është ajo se çfarë kërkon një partner i huaj për të arritur një marrëveshje, dhe ana tjetër është nëse pala serbe është e gatshme t’i pranojë [ato kërkesa]”.

Pekini dhe Beogradi

Pekini ka raporte të ngushta me presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq, dhe në dy dekadat e fundit, në mënyrë të vazhdueshme ka thelluar raportet me Serbinë dhe përgjatë Ballkanit.

Që atëherë, lidhjet e Beogradit me Kinën janë zgjeruar në shumë sektorë, përfshirë sektorin e tregtisë, mbrojtjes, teknologjisë dhe edukimit, teksa miliona dollarë nga Kina janë futur në Serbi nën siglën e nismës Brezi dhe Rruga – nisma globale infrastrukturore e Kinës –por edhe nëpërmjet marrëveshjeve dypalëshe.

Po ashtu, Serbia gjithnjë e më shumë ndjek politikën e jashtme që shikon nga lindja, siç janë shteti i Kinës dhe Rusisë. Beogradi gjithashtu shikon nga perëndimi drejt Bashkimit Evropian, i cili nuk është vetëm një partner i madh dhe investitor i nivelit të lartë përmes Bankës Evropiane për Investime, por gjithashtu luan një rol jetik në përcaktimin e standardeve të biznesit dhe të punëtorëve që përfshihen në projekte.

Përveç kredive dhe investimeve përmes Bankës Evropiane për Investime, BE-ja po ashtu ofron grante për Serbinë dhe për shtetet e tjera të Ballkanit për projekte infrastrukturore dhe të modernizimit, duke bërë që ofertat e bllokut evropian të jenë ndër më të favorshmet që aktualisht ekzistojnë.

Megjithatë, investimet kineze në Serbi janë zgjeruar shumë shpejt dhe kanë nxitur kundërthënie, pasi kompanitë e mbështetura nga Pekini kanë përfituar përjashtime nga taksat, janë lejuar që të anashkalojnë ligjet e punës dhe kanë pasur edhe përjashtime të tjera. Në mënyrë të ngjashme, dëmet mjedisore të shkaktuara nga një minierë bakri me pronësi kineze, në afërsi të qytetit serb të Borit, kanë nxitur shqetësime dhe protesta për ndotjen e mjedisit.

Një studim nga Qendra për Studimin e Demokracisë, organizatë me seli në Bullgari, që u publikua në shtator të vitit 2021, tha se rritja e ndikimit ekonomik të Kinës në Evropën Qendrore dhe Lindore gjatë dekadës së fundit, ka përkuar me rënien e standardeve ligjore dhe qeverisëse në mbarë rajonin, teksa Serbia, në këtë studim, është veçuar si shembull kryesor për këtë gjë.

Pyetjet në Kragujevc

Shqetësimet po ngrihen rreth procesit të prokurimit për ndërtimin e sistemit të kanalizimit dhe impiantit të ujërave të zeza në Kragujevc.

Përderisa dihet që kompania kineze CRBC do ta udhëheqë projektin, pak detaje të tjera dihen ose janë deklaruar publikisht, veçanërisht se cilat kompani të tjera lokale apo ndërkombëtare do të përfshihen si nënkontraktorë në këtë marrëveshje fitimprurëse.

Sipas ministrit të Jashtëm serb, Tomisllav Momiroviq, kompanitë serbe do të përfaqësojnë “jo më pak se 49 për qind” të totalit të nënkontraktorëve në nismën “Serbia e Pastër”.

Por, për shkak se nuk ka pasur një proces të tenderimit, ky informacion është vështirë i verifikueshëm.

Sipas komenteve që Zyra e kryetarit të Kragujevcit i ka dërguar Radios Evropa e Lirë përmes emailit, qytetet “që bëjnë pjesë në projektin ‘Serbia e Pastër’ nuk kanë detyrime financiare, përveç sigurimit të tokës se ku do të ndërtohen impiantet dhe projektet e tjera”.

Çështja e kostos gjithashtu ende është e paqartë, edhe pse një projektligj që pritet të dërgohet në Parlamentin serb, konfirmon një nga marrëveshjet e kredisë për projektin, duke përmendur një kredi prej 232 milionë dollarësh që do të jepet nga Korporata kineze e Eksportit dhe Sigurimit të Kredive. Kjo korporatë është një sipërmarrje e madhe shtetërore kineze, që është nën menaxhimin e Ministrisë së Financave të Kinës.

Zyra e kryetarit të Kragujevcit po ashtu i tha Radios Evropa e Lirë se 217 milionë dollarë janë dhënë nga Serbia për të ndërtuar tri impiante për trajtimin e ujërave të zeza, përveç projektit për ndërtimin e sistemit të kanalizimit.

CRBC nuk i është përgjigjur pyetjeve të Radios Evropa e Lirë lidhur me atë se si do të zgjedhë nënkontraktorët dhe çfarë do të bëjë për t’u siguruar që standardet dhe rregullat evropiane do të respektohen gjatë zbatimit të këtij projekti.

Ndërkaq, në pyetjet e Radios Evropa e Lirë lidhur procesin e prokurimit, Ministria e Ndërtimit, Transportit dhe Infrastrukturës e Serbisë tha se ka marrëveshje të kamotshme me CRBC-në dhe kriteret për zgjedhjen e partnerëve për projekte të caktuara bazohen në disponueshmërinë e fondeve dhe efikasitetin e kontraktorëve.

Kjo ministri shtoi se standardet e BE-së në lidhje me trajtimin e ujërave të zeza, si dhe ligjet lokale mbi planifikim dhe ndërtim, por edhe mbrojtja e mjedisit, janë respektuar në procesin e dizjanimit të këtij projekti.

Një model i njohur

Nisma “Serbia e Pastër” nuk është shembulli i parë i bashkëpunimit kinezo-serb në infrastrukturën dhe trajtimin e ujërave. Sipas Nenadiq nga Transpareny International, kjo do të thotë se përkon me një model tipik të anashkalimit të rregullave dhe rregulloreve ekzistuese.

Për projekte të ngjashme si ai në Kragujevc, Ministria serbe për Ndërtim, Transportit dhe Infrastrukturë ka nënshkruar dy marrëveshje me Korporatën e Inxhinierisë së Makinerisë së Kinës (CMEC) në janar të vitit 2020. Projektet kanë të bëjnë me trajtimin e ujërave të zeza, dhe këto projekte iu dhanë kësaj korporate kineze pa tender ose proces të prokurimit publik.

A mund t’i kundërvihet Kinës “Porta Globale” e BE-së?

Gjatë nënshkrimit të kontratës, si pala serbe, po ashtu edhe ajo kineze, theksuan se standardet e BE-së do të respektohen dhe shumë rregullore të bllokut janë modeluar dhe inkorporuar në legjislacionin ekzistues serb, siç është Ligji për prokurim publik, i cili kërkon që patjetër duhet të ketë ofertues dhe të ketë proces tenderimi për të gjitha projektet.

Por, Nenadiq thekson se këto nene të ligjit tani nuk po respektohen, gjë që mund të jetë një sinjal se projektet e ardhshme do të anashkalojnë edhe rregulla të tjera, pavarësisht deklarimeve publike se ato do të respektohen.

“Është e mundur që ata të pretendojnë se disa prej standardeve të BE-së do të respektohen”, tha Nenadiq. “Megjithatë, ajo që është mjaft e qartë është se rregullat janë pothuajse identike me ato të BE-së, dhe të njëjtat nuk po respektohen”. RFE

Continue Reading

lajme

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, merr pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit në Prizren

Published

on

By

Rektori i UBT-së Prof. Dr. Edmond Hajrizi, mori pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit (BAUNAS), e cila u mbajt sot në Prizren, duke riafirmuar angazhimin e UBT-së në bashkëpunimin dhe ndërkombëtarizimin e arsimit të lartë në rajon dhe më gjerë.

Gjatë punimeve të Asamblesë u diskutuan dhe u miratuan çështje me rëndësi për funksionimin dhe zhvillimin e asociacionit, përfshirë pranimin e anëtarëve të rinj dhe votimin e rregullores së re. Takimi shërbeu gjithashtu si një mundësi e rëndësishme për shkëmbimin e përvojave dhe forcimin e bashkëpunimit ndërmjet universiteteve anëtare.

Në kuadër të këtij aktiviteti, rektori Hajrizi zhvilloi takime me përfaqësues të universiteteve të ndryshme anëtare, përfshirë rektorin dhe sekretarin e përgjithshëm të Universitetit Trakya, si dhe përfaqësues të tjerë akademikë. Gjatë këtyre takimeve u diskutuan mundësitë e bashkëpunimit në fusha të ndryshme akademike, zhvillimi i projekteve të përbashkëta, shkëmbimi i stafit dhe studentëve, si dhe krijimi i partneriteteve të reja ndërinstitucionale.

UBT është anëtar i rregullt i Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit prej disa vitesh dhe merr pjesë aktive në aktivitetet dhe iniciativat e tij. Përveç këtij asociacioni, UBT është pjesë edhe e rrjeteve dhe organizatave të rëndësishme ndërkombëtare të arsimit të lartë, përfshirë Asociacionin e Universiteteve Evropiane (EUA), Magna Charta Universitatum dhe UNIMED-in.

Pjesëmarrja e UBT-së në këto platforma ndërkombëtare dëshmon angazhimin e vazhdueshëm të institucionit për zgjerimin e bashkëpunimit akademik, shkëmbimin e njohurive dhe përvojave, si dhe krijimin e mundësive të reja për studentët dhe stafin akademik.

Përmes pjesëmarrjes aktive në asociacione dhe rrjete ndërkombëtare, UBT vazhdon të kontribuojë në avancimin e arsimit të lartë, forcimin e lidhjeve akademike rajonale dhe ndërkombëtare dhe zhvillimin e partneriteteve strategjike me universitete nga vende të ndryshme.

Continue Reading

Kujtesë

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 21 nëntor 1992-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1992-1998.

21 nëntor 1994

Gazeta suedeze “Folket”: Republika e Kosovës duhet të njihet si shtet sovran

Më 17 nëntor e përdithmja suedeze “Folket” nga qyteti Eskilstuna botoi një artikull me titull “Republika e Kosovës duhet të njihet si shtet sovran”.

Artikulli bën fjalë për historinë, traditat, kulturën dhe gjuhën shqipe dhe vazhdon me një pasqyrë të okupimit të Kosovës në vitin 1989 nga ana e Serbisë.

Shqiptarët, thuhet më tej në artikull, u përjashtuan nga puna për shkak të përkatësisë kombëtare, ata po vriten, burgosen, ndiqen, keqtrajtohen, helmohen; kundër tyre po aplikohet politikë e hapët e aparteidit dhe si pasojë e të gjitha këtyre po bëhet pastrimi etnik i shqiptarëve nga trojet e tyre.

Më tej në artikull bëhet fjalë për mençurinë e shqiptarëve në organizimin e partive politike, arsimit, shëndetësisë, ekonomisë së vogël, sistemit të shpërndarjes së ndihmave, sportit, kulturës etj., në kushte tejet të vështira.

Shqiptarët e Kosovës kanë shpallë Kushtetutën e vet në vitin 1990, kanë mbajtur Referendumin gjithëpopullor ku janë deklaruar për Kosovën shtet sovran dhe të pavarur, kanë mbajtur zgjedhjet e lira dhe shumëpartiake si dhe kanë zgjedhë presidentin e Republikës së Kosovës.

Në vitet e fundit shqiptarët e Kosovës, të prirë nga presidenti i Republikës së Kosovës dr.Ibrahim Rugova, kanë bërë mjaft për ndërkombëtarizimin e çështjes së Kosovës, duke shtruar para bashkësisë ndërkombëtare kërkesat legjitime të popullit shqiptar. Shqiptarëve të Kosovës duhet t’u njihet e drejta për vetëvendosje. Republika e Kosovës duhet të njihet si shtet sovran dhe i pavarur.

Prandaj të mos harrohet Kosova! Përndryshe do të jetë burim i përhershëm i konflikteve dhe njollë e zezë e bashkësisë evropiane dhe botërore, thuhet në fund të artikullit të gazetës suedeze “Folket”, të cilin e hartoi Dega e LDK-së në Suedi.

 

21 nëntor 1995

Ngritet akuza e dytë për gjenocid kundër Fatos Nanos

Pas akuzës për gjenocid ndaj disa personave të vrarë në periudhën shkurt-mars 1992, Fatos Nano, lider i Partisë Socialiste, dhe ish-kryeministër para dhe pas zgjedhjeve të vitit 1991, i burgosur për korrupsion dhe falsifikim të dokumenteve zyrtare, tash akuzohet edhe për ngjarjet e 2 prillit të vitit 1991, në Shkodër, njofton ATSH.

Sipas këtij njoftimi të plagosurit e masakrës së Shkodrës, po përgatisin një aktakuzë që së shpejti do t’i kalojë prokurorisë. Në këtë akuzë kërkohet që së bashku me të dënuarit e tjerë për këtë ngjarje të ulen në bankën e të akuzuarve edhe urdhërdhënësit për gjenocidin e ushtruar ndaj popullit të kësaj zone.

Përkujtohet se më 2 prill të vitit 1991 në Shkodër u vranë 4 persona dhe u plagosën 57 të tjerë, shumica e të cilëve edhe sot vuajnë pasojat e plagëve të marra. Gjykata e rrethit për ngjarjet e atëhershme tashmë ka dhënë dënimin për 5 persona të akuzuar për vrasje, por ky vendim ka lënë të pakënaqur njerëzit të cilët duan që përpara drejtësisë të dalin autorët e vërtetë të krimit dhe urdhërdhënësit e tyre.

 

21 nëntor 1996

Në fatkeqësi komunikacioni humbi jetën prof.dr. Xhavit Ahmeti

Nga plagët e marra në një aksident komunikacioni në afërsi të Smederevës, sot në orën 11,30 vdiq prof.dr. Xhavit Ahmeti, këshilltar për arsim i kryetarit të Republikës së Kosovës.

Në aksidentin që ndodhi sot rreth orës 8 në autostradën Nish-Beograd, afër Smederevës, u lënduan rëndë edhe Mr. Fatmir Sejdiu, sekretar i përgjithshëm i LDK-së e Agim Spanca, vozitës në Kryesinë e LDK-së, ndërsa nënkryetari i LDK-së Hydajet Hyseni mori lëndime të lehta.

  1. Hyseni i tha QIK-ut se dr. Xhavit Ahmeti u dërgua me plagë të rënda në spitalin e Neurokirurgjisë në Beograd. Përgjegjësit e këtij spitali thanë se plagët ishin vdekjeprurërse.

Një përgjegjës i spitalit të Smederevës tha se me plagë të rënda në këtë spital gjenden mr. Fatmir Sejdiu dhe Agim Spanca.

Ndërsa Hydajet Hyseni ka marrë lëndime të lehta.

Funksionarët e lartë të LDK-së dhe këshilltari për arsim i kryetarit të Kosovës udhëtonin për në Beograd për të kryer punë në disa ambasada të vendeve perëndimore.

Me vdekjen e prof. dr. Xhavit Ahmetit, shkenca, arsimi dhe lëvizja për pavarësi e Kosovës humbën një prej personaliteteve më të shquara.

 

21 nëntor 1997 

AFP: Franca dhe Gjermania kërkojnë palë të tretë në bisedimet për Kosovën

Prishtinë, 21 nëntor (QIK)

Në një mesazh të përbashkët të enjtën Franca dhe Gjermania kanë ftuar presidentin e Jugosllavisë që të fillojë bisedimet për një status special për Kosovën, ku 9 nga 10 banorët e saj janë shqiptarë etnikë, thuhet në një njoftim të agjencisë frenge AFP, në versionin anglisht.

Në një letër të dërguar, që mbanë datën e të mërkurës (19 nëntor -QIK), e cila i është dërguar presidentit Sllobodan Millosheviq, Ministrat e Punëve të Jashtme të Francës dhe Gjermanisë, Yber Vedren dhe Klaus Kinkel theksojnë se janë të gatshëm të diskutojnë me Millosheviqin për një numër zotimesh të favor të Jugosllavisë.

“As pavarësia për Kosovën e as status quo-ja nuk mund të shërbejnë si bazë për zgjidhje paqësore dhe afatgjate për Kosovën”, thuhet në letër. Në versionin frengjisht të lajmit citohet pos kësaj fjalie edhe formulimi: “Një zgjidhje e qëndrueshme në nivelin evropian duhet të parashikojë një status të veçantë për Kosovën”.

Parisi dhe Boni kanë kërkuar nga autoritetet jugosllave të fillojnë bisedimet me shumicën shqiptare në Kosovë nën mbikëqyrje të palës së tretë.

“Vetëm një zgjidhje me negociata në mes përfaqësuesve të Republikës Federale të Jugosllavisë (Serbia dhe Mali i Zi), Republikës së Serbisë dhe komunitetit shqiptar të Kosovës mund të krijojë themelet për paqë stabile dhe të qëndrueshme në rajon, ndërsa një palë e tretë e pranuar nga palët negociuese do të duhej të mirrte pjesë në bisedime”, theksojnë liderët frengë dhe gjermanë.

Vedren dhe Kinkel do të udhëtojnë për në Bosnje më 4 dhjetor për të diskutuar përgatitjet për një konferencë, e cila to të analizojë rezultatet e marrëveshjes paqësore për Bosnjë të vitit 1995. Ata poashtu kishin planifikuar një vizitë në Serbi për të diskutuar gjendjen në Kosovë, por kjo vizitë është shtyer, thanë ata. Vizita ende qëndron në “orarin e tyre edhe pse është shtyrë për një kohë”, i kanë thënë ata Millosheviqit.

“Franca dhe Gjermania do të ndërmarrin nisma që Unioni Evropian dhe bashkësia ndërkombëtare do të reagojnë pozitivisht ndaj çdo progresi drejt zgjidhjes paqësore të problemit të Kosovës”, thanë ata.

Në mesin e masave të parapara Vedren dhe Kinkel përmendin hapjen e misionit të UE-së në Prishtinë, kryeqytet i Kosovës, rivendosjen e marrëdhënieve normale diplomatike në mes të UE-së dhe Jugosllavisë, përkrahje përpjekjeve të Jugosllavisë për t’iu bashkuar Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, vazhdimin e marrëveshjes tregtare në mes të UE-së dhe Jugosllavisë dhe përparimin drejt qëllimit afatgjatë të riintegrimit të Jugosllavisë në institucionet ndërkombëtare si dhe ripërtrirjen e bashkëpunimit me UE.

21 nëntor 1998

Forcat serbe mbajtën dje në shtetrrethim fshatin Prejlep të Deçanit

Forca të shumta të ushtrisë dhe të policisë serbe gjatë tërë ditës së djeshme kanë mbajtur nën rrethim fshatin Prejlep të Deçanit për shkak të vrasjes së dy dhe plagosjes së katër policëve serbë në këtë fshat në rrethana ende të pasqaruara, njofton KI i Degës së LDK-së për Deçan.

Me këtë preteskt forca të mëdha serbe rrethuan në fillim tri shtëpitë e familjes Latifaj, të vetmet shtëpi të fshatit Prejlep që kanë mbetur pa u djegur, dhe në prani të anëtarëve të familjes në mënyrë barbare rrahën e torturuan vellezërit Azem dhe Hazir Latifaj që të dy pleq dhe djalin e Azemit, Musliun, 50 vjeçar. Më vonë këta tre persona forcat policore serbe i morën dhe i dërguan në drejtim të panjohur.

Forcat serbe në këto shtëpi kanë rrahur dhe kanë maltretuar edhe gratë dhe vajzat e këtyre familjeve, Zade dhe Gale Latifaj, pastaj vajzat e Azemit Ajmane e Zylfie si dhe dy vogëlushet e tij Shqipen dhe Gentianën.

Mbrëmë në orët e vona, me ndihmën e verifikuesve të Misionit të OSBE-së, janë liruar të gjithë këta persona. Mirëpo për shkak të dhunës së ushtruar nga forcat serbe, gjendja e tyre shëndetësore është e rëndë.

Gjatë ditës së djeshme edhe në disa fshatra janë dëgjuar të shtëna nga automatikët.

Situatën në komunën e Deçanit e ka rënduar tepër edhe bora e cila tash dy ditë po bie pandërprerë, sidomos për ato familje të cilat ishin të zhvendosura në vende të tjera dhe janë kthyer në shtëpitë e tyre të djegura e të rrënuara, thuhet në njoftim.

Foto: Xhavit Ahmeti

Continue Reading

Vendi

“Solidariteti” dhe shtypshkronjat ilegale në Poloni (1981-1989): kur media e fshehtë sfidoi një regjim komunist

Published

on

By

Shumë studiues e konsiderojnë Poloninë e viteve 1980 si vendin me sistemin më të zhvilluar të medias ilegale në gjithë bllokun sovjetik

 Historia e lëvizjes polake Solidariteti (Solidarność) dhe e shtypit ilegal gjatë viteve 1980 konsiderohet një nga kapitujt më të rëndësishëm në historinë e medias në Evropën Lindore komuniste. Ajo dëshmoi se, edhe në kushtet e censurës së plotë shtetërore, qytetarët mund të ndërtonin rrjete alternative komunikimi dhe informacioni. Në fakt, shumë studiues e konsiderojnë Poloninë e viteve 1980 si vendin me sistemin më të zhvilluar të medias ilegale në gjithë bllokun sovjetik.

Për gati një dekadë, mijëra gazetarë amatorë, shtypshkronjës, intelektualë, studentë, punëtorë dhe priftërinj katolikë krijuan një rrjet të fshehtë gazetash, revistash, librash dhe radiostacionesh që sfidonin monopolin informativ të Partisë Komuniste Polake. Ky rrjet nuk kishte mbështetjen e shtetit, nuk dispononte teknologji moderne dhe vepronte nën kërcënimin e arrestimit. Megjithatë, ai arriti të informonte miliona polakë dhe të luante rol të rëndësishëm në procesin që çoi drejt rrëzimit të komunizmit.

 

Lindja e “Solidaritetit”

Në fund të viteve 1970, Polonia po përballej me krizë ekonomike, mungesa ushqimore dhe pakënaqësi të përgjithshme shoqërore. Qeveria komuniste kontrollonte të gjitha gazetat, radion dhe televizionin. Çdo informacion që mund të dëmtonte imazhin e partisë censurohej para publikimit.

Në gusht të vitit 1980, shpërthyen greva të mëdha në kantierin detar “Lenin” në Gdanjsk. Në krye të punëtorëve doli elektricisti Leh Valensa, i cili do të bëhej më vonë simbol i rezistencës demokratike polake.

Pas javësh negociatash, autoritetet u detyruan të pranonin krijimin e një sindikate të pavarur nga shteti. Kështu lindi Solidariteti, organizata e parë masive independente në një vend komunist të Evropës Lindore.

Brenda pak muajsh, sindikata numëroi rreth 10 milionë anëtarë. Për regjimin, kjo përbënte një kërcënim të madh politik. Nëse partia komuniste kontrollonte shtetin, “Solidariteti” po fitonte mbështetjen e shoqërisë.

Në gusht të vitit 1980, shpërthyen greva të mëdha në kantierin detar “Lenin” në Gdanjsk. Në krye të punëtorëve doli elektricisti Leh Valensa, i cili do të bëhej më vonë simbol i rezistencës demokratike polake.

 

Lufta për informacionin

Një nga sfidat më të mëdha ishte komunikimi me publikun. Televizioni shtetëror dhe gazetat zyrtare paraqisnin “Solidaritetin” si një lëvizje destabilizuese dhe të rrezikshme. Prandaj aktivistët kuptuan se duhej të krijonin kanalet e tyre të informacionit.

Në fillim u shtypën buletine të thjeshta informative. Këto përmbanin lajme mbi grevat, kërkesat e punëtorëve dhe aktivitetet e sindikatës. Materialet shumëzoheshin me makina shkrimi, kopjues të improvizuar ose me shtypshkronja primitive të fshehura në bodrume, banesa private dhe objekte kishtare.

Brenda një kohe të shkurtër, këto botime u shndërruan në një sistem mediatik paralel.

Shumë studiues e konsiderojnë Poloninë e viteve 1980 si vendin me sistemin më të zhvilluar të medias ilegale në gjithë bllokun sovjetik.

 

Gjendja ushtarake dhe kalimi në ilegalitet

Më 13 dhjetor 1981, gjenerali Vojçeh Jaruzelski shpalli gjendjen ushtarake në Poloni. U vendosën patrulla ushtarake në rrugë, mijëra aktivistë u arrestuan dhe “Solidariteti” u ndalua.

Regjimi besonte se me arrestimin e udhëheqësve mund ta shkatërronte lëvizjen. Por ndodhi e kundërta.

Pasi humbi mundësinë për të vepruar ligjërisht, “Solidariteti” u organizua në fshehtësi dhe investoi edhe më shumë te komunikimi ilegal. Qindra grupe filluan të prodhonin materiale informative pa miratimin e shtetit.

Në shumë raste, shtypshkronjat ilegale montoheshin gjatë natës dhe çmontoheshin para agimit. Pajisjet transportoheshin vazhdimisht nga një vend në tjetrin për të shmangur zbulimin nga policia sekrete.

 

Fenomeni i “Shtypit të Dytë”

Polakët e quanin këtë botim të fshehtë, “Qarkullimi i Dytë”. Termi përdorej për të dalluar botimet ilegale nga shtypi zyrtar i kontrolluar nga shteti.

 

Në shumë raste, shtypshkronjat ilegale montoheshin gjatë natës dhe çmontoheshin para agimit.

 

“Qarkullimi i dytë” nuk përfshinte vetëm gazeta politike. Aty botoheshin libra, ese filozofike, studime historike, vepra letrare dhe materiale fetare që censura komuniste i ndalonte.

Autorë të njohur polakë dhe të huaj, veprat e të cilëve nuk lejoheshin nga regjimi, u bënë të qasshme falë këtyre rrjeteve ilegale.

Deri në mesin e viteve 1980, qindra tituj gazetash dhe revistash qarkullonin në mënyrë të fshehtë në të gjithë vendin. Tirazhet e disa botimeve arrinin dhjetëra mijëra kopje, një shifër e jashtëzakonshme për aktivitet ilegal.

 

Kisha Katolike si strehë e informacionit

Një rol vendimtar luajti Kisha Katolike Polake. Ndryshe nga shtetet e tjera komuniste, Kisha në Poloni gëzonte ndikim të madh shoqëror dhe nuk mund të kontrollohej plotësisht nga pushteti.

Shumë famulli u përdorën si qendra shpërndarjeje për botimet ilegale. Priftërinjtë ndihmonin në fshehjen e materialeve dhe sigurimin e kontakteve midis aktivistëve.

Zgjedhja e kardinalit polak Karol Vojtilla si Papa Gjon Pali II në vitin 1978 i dha edhe më shumë forcë morale lëvizjes. Vizitat e tij në Poloni mobilizuan miliona njerëz dhe krijuan hapësira të reja për rezistencën civile.

 

Radio ilegale

Përveç shtypit, opozita krijoi edhe radio të fshehta.

Aktivistët ndërtonin transmetues të vegjël që funksiononin për periudha të shkurtra kohore. Emisionet zgjasnin vetëm disa minuta para se transmetuesi të çmontohej dhe të zhvendosej në një vend tjetër.

 

Deri në mesin e viteve 1980, qindra tituj gazetash dhe revistash qarkullonin në mënyrë të fshehtë në të gjithë vendin. Tirazhet e disa botimeve arrinin dhjetëra mijëra kopje, një shifër e jashtëzakonshme për aktivitet ilegal.

 

Këto radio jepnin lajme mbi arrestimet, protestat dhe aktivitetet e opozitës. Për shërbimet e sigurisë ishte tepër e vështirë të lokalizonin transmetuesit përpara se ata të zhdukeshin.

Megjithëse teknikisht modeste, këto transmetime kishin vlerë të madhe simbolike. Ato tregonin se monopoli shtetëror mbi informacionin mund të sfidohej.

 

Një rrjet i mbështetur nga mijëra njerëz

Forca e sistemit ilegal polak nuk qëndronte vetëm te teknologjia, por te pjesëmarrja masive e qytetarëve. Mijëra persona ndihmonin në shtypje, transport, ruajtje dhe shpërndarje.

Gazetat kalonin dorë më dorë. Një kopje mund të lexohej nga dhjetëra persona. Materialet shpesh kopjoheshin përsëri dhe vazhdonin qarkullimin në qytete të ndryshme.

Në këtë mënyrë u krijua një “hapësirë publike paralele”, e pavarur nga shteti. Për herë të parë pas dekadash, një pjesë e madhe e shoqërisë polake po informohej jashtë kontrollit të partisë komuniste.

 

Nga shtyp ilegal në fitore politike

Gjatë viteve 1988-1989, kriza ekonomike dhe politike u thellua. Regjimi nuk ishte më në gjendje të ndalonte ndikimin e “Solidaritetit”.

Negociatat e njohura si Bisedimet e Tryezës së Rrumbullakët çuan në legalizimin e sindikatës dhe në mbajtjen e zgjedhjeve gjysmë të lira në vitin 1989.

“Solidariteti” fitoi në mënyrë dërrmuese. Brenda pak muajsh, Polonia u bë vendi i parë i bllokut lindor që nisi tranzicionin paqësor drejt demokracisë.

 

Trashëgimia historike

Historia e “Solidaritetit” dhe shtypshkronjave ilegale dëshmon se media nuk është vetëm një institucion profesional, por edhe një mjet rezistence qytetare. Në kushtet kur gazetat, radioja dhe televizioni kontrolloheshin nga shteti, polakët krijuan një sistem alternativ informacioni që sfidoi censurën dhe propagandën.

Për studiuesit e historisë së medias, Polonia e viteve 1980 mbetet shembulli më i suksesshëm i një sfide të organizuar kundër monopolit shtetëror të informacionit në Evropën komuniste. Ajo tregoi se kontrolli i mediave mund të kufizojë qarkullimin e informacionit, por nuk mund ta shuajë plotësisht nevojën e njerëzve për të ditur të vërtetën. Në fund, pikërisht kjo etje për informacion të lirë u bë një nga faktorët që kontribuoi në rënien e sistemit komunist në Poloni dhe më pas në gjithë Evropën Lindore.

Continue Reading

Lajmet

Njëzet zonat urbane më të mëdha në botë (2026)

Published

on

Statistika e këtij viti ka nxjerrë 20 qytetet me numrin më të madh të banorëve në botë.

Në këtë listë prin qyteti Guangzhou i Kinës, i pasuar nga Shangai e Tokio. Listën e mbyll Stambolli në vendin e njëzet.

Lista e plotë:

  1. Guangzhou, Kinë – 73.6 milionë banorë
  2. Shanghai, Kinë – 42.3 milionë banorë
  3. Tokio, Japoni – 41.3 milionë banorë
  4. Delhi, Indi – 36.9 milionë banorë
  5. Xhakarta, Indonezi – 29.8 milionë banorë
  6. Mumbai, Indi – 28.1 milionë banorë
  7. Manila, Filipine – 27.1 milionë banorë
  8. Qyteti i Meksikos, Meksikë – 25.6 milionë banorë
  9. Seul, Koreja e Jugut – 25.4 milionë banorë
  10. Dhaka, Bangladesh – 23.7 milionë banorë
  11. Kajro, Egjipt – 23.2 milionë banorë
  12. São Paulo, Brazil – 22.7 milionë banorë
  13. Nju Jork, SHBA – 22.6 milionë banorë
  14. Bangkok, Tajlandë – 22.4 milionë banorë
  15. Lagos, Nigeri – 21.9 milionë banorë
  16. Pekin, Kinë – 21.8 milionë banorë
  17. Karachi, Pakistan – 21.8 milionë banorë
  18. Moskë, Rusi – 19.1 milionë banorë
  19. Chengdu, Kinë – 18.3 milionë banorë
  20. Stamboll, Turqi – 18.0 milionë banorë

Continue Reading

Të kërkuara