Lajmet

Lajmet e rreme që e ndryshuan historinë

Historia e “fake news” po zgjat prej shekujsh dhe nuk shqetëson vetëm botën e medias, por edhe atë të politikës.

Published

on

Nga Roberto Vivaldelli

Gazetaria e sotme synon që të respektojë të vërtetën thelbësore të fakteve. Kjo do të thotë se të gabosh është njerëzore – edhe në botën e gazetave dhe mediave – por me kushtin që kjo të bëhet me ndershmëri, etikë dhe duke bërë gjithçka që është e mundur për të raportuar lajme që i respektojnë këto norma morale dhe profesionale. E megjithatë, historia e “fake news” (lajmeve të rreme) po zgjat prej shekujsh dhe nuk e shqetëson vetëm botën e medias, por edhe atë të politikës. Ja cila janë disa prej tyre që e ndryshuan historinë.

Bernardino Da Feltre (1439-1494) dhe Simonino da Trento

Ngjarja zhvillohet në qytetin italian të Trentos, të dielën e Pashkëve të vitit 1475. Një djalë dy vjeç e gjysmë i quajtur Simonino zhduket. Predikuesi françeskan Bernardino da Feltre mban një seri predikimesh, duke pretenduar se fëmija ishte vrarë nga komuniteti hebre, që ia kishte marrë gjakun dhe e kishte pirë për të kremtuar Pashkët.

Padyshim ishte nje akuzë fare e pabazë, por ky thashethem u përhapën me shpejtësi në qytet. Më vonë, Da Feltre pretendoi se trupi i djalit u gjet në bodrumin e një shtëpie hebreje. Për këtë arsye, Kryepeshkopi i Trentos, Xhovanni Hinderbah, urdhëroi menjëherë arrestimin dhe torturimin e të gjithë komunitetit hebre të qytetit.

15 hebrenj u konsideruan fajtorë dhe u dogjën në turrën e druve. Edhe pse Papati u përpoq të ndalonte Hinderbahun në këto veprime, ky i fundit refuzoi që të takonte të dërguarit e Papës. Dhe duke u ndjerë i kërcënuar, përhapi akoma më shumë informacione të rreme për hebrenjtë, që sipas tij pinin gjakun e fëmijëve të krishterë.

Mbreti Xhorxh II

Në mesin e viteve 1700, media ndihmoi në përhapjen e lajmeve të rreme për shëndetin e Xhorxhit II, që në atë kohë ishte Mbreti i Britanisë së Madhe dhe Irlandës. Ai po përballej me një rebelimin, dhe duhej të tregohej një udhëheqës i fortë për t’u siguruar që rebelimi të mos kishte sukses.

Lajmet e rreme mbi “sëmundjen” e mbretit u përhapën enkas nga rebelët. Kjo e dëmtoi imazhin publik të sovranit, dhe ndonëse rebelimi rezultoi në fund i pasuksesshëm, kjo ngjarje tregoi se si mund të përdoren lajmet e rreme për të ndryshuar opinionet e njerëzve, dhe për të ndikuar në fatin e një ngjarjeje të madhe, si një luftë ao një rebelim. Në këtë aspekt, asgjë nuk ka ndryshuar në thelb që atëhere.

Përhapja e gazetave dhe sensacionalizmi mediatik

Me rritjen e ndjeshme te tirazhit të gazetave midis viteve 1700 dhe 1800, u shtuan edhe mashtrimet që shkruheshin në to, me synim shkaktimin e bujës, që nga ana e saj do të rriste  numrin e kopjeve të shitura. Senzacionalizmi shet gjithmonë, dhe në fillimin e shekullit XIX-të hynë në skenë gazetat moderne, të cilat propagandonin histori të rreme për të rritur tirazhin e gazetave.

Mashtrimi i madh i hënës nga gazeta “New York Sun” e vitit 1835, pretendonte se në Hënë kishte një qytetërim alien. Në një shembull tjetër, në vitin 1844, gazetat anti-katolike në Filadelfia përhapi lajmin e rremë se irlandezët po vidhnin Bibla nga shkollat publike, duke shkaktuar trazira të dhunshme dhe sulme ndaj kishave katolike.

Mashtrime dhe propagandë lufte

Rreth vitit 1890, 2 botuesit rivalë të gazetave më të mëdha amerikane, Xhozef Pulicer dhe Uilliam Hwrst, e sfiduan njëri-tjetrin përmes sensacionalizmit, duke i raportuar thashethemet sikur të ishin fakte, një praktikë që u bë e njohur në atë kohë si “gazetaria e verdhë”.

Lajmet e tyre të shtrembëruara luajtën një rol qendror në futjen e Shteteve të Bashkuara në Luftën Spanjollo-Amerikane të vitit 1898. Atë vit në Kubë u mbyt një anije e Marinës së Shteteve të Bashkuara, USS Maine. Disa gazeta të kohës fajësuan spanjollët për fundosjen, dhe përdorën si ilustrim një shpërthim dramatik për të bindur lexuesit dhe për të rritur emocionalitetin e ngjarjes.

Një histori tjetër e rreme daton në vitin 1917, gjatë Luftës së Parë Botërore. Gazetat britanike si “Times” dhe “Daily Mail” raportuan një histori të tmerrshme duke pretenduar se gjermanët po nxirrnin yndyrë nga trupat e ushtarëve të vdekur për të bërë sapun. Historia u trillua nga një departament zyrtar i qeverisë britanike dhe më pas iu shpërnda shtypit.

Zyrtarët e dinin që ky lajm nuk ishte i vërtetë, por ishte e nevojshme që lexuesit të bindeshin se gjermanët ishin një armik barbar, i cili duhej mposhtur. Një tjetër mashtrim më afër në kohë, ka të bëjë me Kolin Pauell dhe fjalimin e tij të famshëm në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, në vitin 2003, kur ai vendosi të paraqesë gjetjet e supozuara nga Shtetet e Bashkuara për shkeljet e rezolutës 1441 të OKB-së, dhe për zotërimin e armëve të shkatërrimit në masë nga Iraku i Sadam Huseinit.

Lajmi u përhap me shpejtësi nga gazetat dhe televizionet në të gjithë botën. Kështu Perëndimi e gjeti veten në luftë me Irakun, që së shpejti u pushtua nga koalicioni perëndimor. SadamHuseini u rrëzua dhe kështu u arrit qëllimi i “ndryshimit të regjimit”.

Lajmet e rreme sot

Vitet e fundit, dhe sidomos nga viti 2016 e në vazhdim, me zgjedhjen e Donald Trumppresident të SHBA dhe referendumin pro Brexit, ka pasur një bum të “fake news” për shkak të historive të rreme të shpërndara gjerësisht në mediat sociale, pa u verifikuar nga përdoruesit.

Kjo ka çuar në vendosjen e disa masave kufizuese për këto lloj lajmesh, që kënë shkaktuar akuzat për çensurë. Pra, lamtumirë lajmeve të rreme? Sigurisht që jo. Lufta në Ukrainë, si në çdo konflikt tjetër, është shoqëruar me përdorimin masiv të keqinformimit dhe propagandës nga të dyja palët, të përhapura përmes rrjeteve sociale dhe kanaleve në Telegram që janë të vështira për t’u kontrolluar dhe jo gjithmonë të verifikueshme.

Mashtrimi i fundit i njohur – por ka shumë të tjerë në frontin e kundërt – u përhap nga Ministria e Mbrojtjes e Ukrainës, që foli për një “mini–Aushvic” në Peski–Radkovski.

Serhi Bolvinov, kreu i departamentit të hetimit të Shërbimit të Sigurisë në rajonin Harkiv, kishte fotografuar një maskë kundragaz dhe një kuti plot me dhëmbë njerëzish, duke evokuar kampet naziste të përqendrimit.

Lajmi daton në fillim të tetorit dhe u mor pa shumë verifikime nga mediat dhe u cilësua si i vërtetë. Më pas gazeta gjermane “Bild”, dërgoi disa gazetarë në atë vend, për të demaskuar një tjetër mashtrim të prodhuar nga propaganda e luftës. Në fakt, korrespondentët e gazetës gjermane intervistuan një dentist që njohu kutinë me dhëmbët që ishin vjedhur.

“Dhëmbët duket se m`i kanë vjedhur në zyrë, rusët më kanë grabitur shtëpinë. Këta janë dhëmbët e njerëzve që kam trajtuar gjatë gjithë këtyre viteve”- tha dentisti. Prandaj, nuk ka një “mini–Aushvic”. Sepse në një luftë, viktima e parë është gjithmonë e vërteta. Dhe iluzioni se kjo gjë nuk ndodh në luftërat hibride bashkëkohore, është i rrezikshëm./ “Il Giornale” – Bota.al

lajme

Studentët dhe stafi i UBT-së prezantojnë krijimtarinë e tyre në “Medienfrische 2026” në Tirol të Austrisë

Published

on

By

Në kuadër të shënimit të 25-vjetorit të UBT-së dhe aktiviteteve të organizuara gjatë Ditëve të Artit dhe Dizajnit, studentët e programit Art dhe Media Digjitale (AMD), së bashku me stafin akademik të Fakultetit të Artit dhe Dizajnit, kanë mbërritur në Tirol të Austrisë për të marrë pjesë në festivalin ndërkombëtar “Medienfrische 2026”.

Në këtë festival, studentët do të prezantojnë punimet dhe projektet e tyre artistike përmes ekspozitave dhe prezantimeve kreative, duke përfaqësuar UBT-në në një platformë që bashkon artin bashkëkohor, mediat digjitale dhe shkëmbimin kulturor ndërkombëtar.

Pjesë e delegacionit të UBT-së janë edhe profesorët Uran Krasniqi dhe Besfort Salihu, të cilët po i mbështesin dhe mentorojnë studentët gjatë pjesëmarrjes së tyre në këtë ngjarje të rëndësishme artistike dhe kulturore.

“Medienfrische” konsiderohet një nga festivalet e njohura ndërkombëtare që promovon dialogun ndërmjet artit, medias, performancës dhe praktikave kreative bashkëkohore, duke krijuar mundësi për bashkëpunim dhe prezantim të artistëve të rinj nga vende të ndryshme të Evropës.

Pjesëmarrja e studentëve dhe stafit të UBT-së në këtë festival paraqet një mundësi të rëndësishme për promovimin e krijimtarisë artistike, shkëmbimin e përvojave profesionale dhe prezantimin e talenteve të reja në një mjedis ndërkombëtar.

Përmes aktiviteteve të tilla, UBT vazhdon të forcojë angazhimin e saj për ndërkombëtarizimin e arsimit, zhvillimin e praktikës profesionale dhe krijimin e mundësive të reja për studentët në skenën evropiane të artit dhe dizajnit.

Continue Reading

Aktualitet

10 kandidatët më të votuar për VV, PDK, LDK dhe AAK

Published

on

By

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) ka përditësuar të dhënat preliminare nga Qendra e Numërimit dhe Rezultateve (QNR), duke procesuar 2,268 nga 2,498 vendvotime apo 90,79% në shkallë vendi.

Gara brenda listave partiake ka prodhuar rezultate interesante sa i përket votave për kandidatët. Më poshtë gjeni renditjen e 10 kandidatëve më të votuar për katër subjektet kryesore politike:

 

  1. Lëvizja VETËVENDOSJE!
  1. ALBIN KURTI – 218,564 vota
  2. GLAUK KONJUFCA – 171,604 vota
  3. ALBULENA HAXHIU – 100,059 vota
  4. HEKURAN MURATI – 86,816 vota
  5. DONIKA GËRVALLA-SCHWARZ – 81,570 vota
  6. XHELAL SVEÇLA – 66,102 vota
  7. AVNI DEHARI – 60,502 vota
  8. HAJRULLA ÇEKU – 55,797 vota
  9. MIMOZA KUSARI LILA – 54,107 vota
  10. EJUP MAQEDONCI – 50,254 vota

 

  1. Partia Demokratike e Kosovës (PDK)
  1. BEDRI HAMZA – 107,483 vota
  2. PËRPARIM GRUDA – 65,698 vota
  3. ARIAN TAHIRI – 57,209 vota
  4. URAN ISMAILI – 52,014 vota
  5. VLORA ÇITAKU – 35,443 vota
  6. SALA JASHARI – 35,234 vota
  7. GANIMETE MUSLIU – 27,205 vota
  8. ARBEN MUSTAFA – 25,029 vota
  9. ENVER HOXHAJ – 24,665 vota
  10. RRAHMAN RAMA – 24,541 vota

 

  1. Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK)
  1. VJOSA OSMANI SADRIU – 72,456 vota
  2. LUMIR ABDIXHIKU – 65,835 vota
  3. DOARSA KICA XHELILI – 51,489 vota
  4. HYKMETE BAJRAMI – 40,717 vota
  5. AVDULLAH HOTI – 37,302 vota
  6. KUJTIM SHALA – 31,585 vota
  7. UKË RUGOVA – 31,320 vota
  8. ANTON QUNI – 24,855 vota
  9. LUTFI HAZIRI – 22,583 vota
  10. ARMEND ZEMAJ – 22,185 vota

 

  1. Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK)
  1. ARDIAN GJINI – 38,179 vota
  2. RAMUSH HARADINAJ – 34,322 vota
  3. DAUT HARADINAJ – 25,852 vota
  4. BESNIK TAHIRI – 22,384 vota
  5. BEKË BERISHA – 18,521 vota
  6. BURIM RAMADANI – 16,317 vota
  7. TIME KADRIJAJ – 15,685 vota
  8. AGIM ÇEKU – 14,432 vota
  9. ARBER TOLAJ – 13,629 vota
  10. ALBANA BYTYQI – 9,187 vota

 

Continue Reading

Vendi

REL: Lirohen nga paraburgimi drejtorët e institucioneve serbe në Kosovë

Published

on

Gjykata Themelore në Prishtinë ua ka hequr masën e paraburgimit njëmujor drejtorëve të institucioneve arsimore dhe shëndetësore që funksionojnë në Kosovë sipas sistemit të Serbisë, të cilët Prokuroria i ngarkon me veprën e ndikimit në vullnetin e lirë të votuesve.

Nga Gjykata Themelore në Prishtinë kanë bërë të ditur për Radion Evropa e Lirë se masa e paraburgimit është zëvendësuar me masën e paraqitjes së rregullt në stacionin policor, me kërkesë të Çrokurorisë.

“Nëse të pandehurit nuk do ta respektojnë masën e shqiptuar, gjykata, konform nenit 182, paragrafi 5 të Kodit të Procedurës Penale të Republikës së Kosovës, do të urdhërojë sërish caktimin e masës së paraburgimit”, tha gjykata.

Ndryshimin e masës së sigurisë për shtatë drejtorët e konfirmoi edhe avokatja e njërit prej të pandehurve.

“Ata do të mbrohen në liri”, tha për Radion Evropa e Lirë (REL) avokatja e njërit prej të dyshuarve, Jovana Fillipoviq.

Gjykata fillimisht ua kishte caktuar masën e paraburgimit më 21 maj, me arsyetimin se ekziston rreziku real që të pandehurit, nëse lirohen, mund t’i shmangen përgjegjësisë penale ose ta përsërisin veprën penale.

Arrestimi i drejtorëve të institucioneve serbe në Kosovë erdhi pasi lideri i partisë për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë, Nenad Rashiq, e akuzoi Listën Serbe se po ushtron presion dhe po shantazhin mbështetësit e tij.

Ai pohoi se rreth 20 persona që e mbështesin janë pushuar nga puna nga këto institucione serbe dhe se në periudhën e ardhshme, rreth 40 persona të tjerë pritet të marrin një vendim për shkarkimin e tyre vetëm në territorin e komunës së Graçanicës.

Kosova mbajti zgjedhjet e parakohshme parlamentare më 7 qershor.

Ndalimi i paraburgimit u urdhërua për Lubisha Karaxhiq, drejtor i shkollës fillore “Milladin Mitiq” në Lllapna Sellë; Boban Petroviq, drejtor i Shkollës së Mesme Elektroteknike në Sushicë; Millica Dimiq, drejtoreshë e shkollës fillore “Braqa Aksiq” në Lipjan; Nebojsha Rashiq, drejtor i Shkollës së Mesme të Makinerisë në Preoc; Bratisllav Llaziq, drejtor i Qendrës Klinike-Spitalore në Graçanicë; Mirjana Dimitrijeviq, drejtoreshë e Shtëpisë së Shëndetit në Graçanicë; Sasha Mlladenoviq, drejtor i Shtëpisë së Shëndetit në Gushtericën e Ulët.

Radio Evropa e Lirë (REL) ka publikuar gjithashtu rrëfimet e disa personave, të cilët thanë se janë larguar nga puna sepse nuk e mbështesin Listën Serbe, por partinë e Rashiqit. Ata kishin qenë të punësuar për disa dekada në institucionet shëndetësore dhe arsimore të Serbisë në Kosovë, të cilat vitet e fundit kontrollohen kryesisht nga Lista Serbe – partia më e madhe e serbëve në Kosovë që gëzon mbështetjen e Beogradit.

Nga ana tjetër, Lista Serbe i ka mohuar këto akuza, duke thënë se bëhet fjalë për “përndjekje dhe frikësim”.

Ndërkohë, në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë, Bashkimi Evropian ka bërë të ditur se misioni i tij për sundimin e ligjit në Kosovë, EULEX, po e monitoron këtë rast në terren dhe se pret një “proces të drejtë ligjor gjatë gjithë procedurës, në përputhje me ligjet e Kosovës dhe standardet ndërkombëtare”.

Autoritetet e Kosovës e kanë mirëpritur reagimin e Prokurorisë së Kosovës, ndërsa zyrtarët e Serbia kanë vlerësuar se arrestimet kanë qenë të motivuara politikisht./A.K/

Burimi: Radion Evropa e Lirë

Continue Reading

Lajmet

Fatlume Bunjaku bëhet anëtare e Akademisë Evropiane të Filmit

Published

on

By

Aktorja kosovare, njëherit profesoresha në Programin e Arteve Dramatike në UBT, Fatlume Bunjaku ka arritur një tjetër sukses në karrierën e saj artistike, duke u bërë zyrtarisht anëtare e European Film Academy (Akademisë Evropiane të Filmit).

Lajmin e ka bërë të ditur vetë artistja përmes një postimi në rrjetet sociale, ku ndau edhe mesazhin e mirëseardhjes nga Akademia Evropiane e Filmit.

“Jam shumë e lumtur dhe e nderuar që i bashkohem Akademisë Evropiane të Filmit si anëtare e re. Me mirënjohje ndaj presidentes Juliette Binoche dhe Akademisë Evropiane të Filmit për ftesën dhe pritjen e ngrohtë. Faleminderit!”, ka shkruar Bunjaku.

Në mesazhin e publikuar nga European Film Academy shkruhej:

“Mirëpresim me krenari Fatlume Bunjakun si anëtare të re të Akademisë. Urime!”

Ky anëtarësim përfaqëson një vlerësim të rëndësishëm për aktoren kosovare dhe një tjetër hap të rëndësishëm në rrugëtimin e saj profesional në kinematografinë evropiane.

European Film Academy është një organizatë e themeluar për të promovuar dhe mbështetur kinemanë evropiane. Çdo vit, ajo fton anëtarë të rinj nga industria e filmit regjisorë, aktorë, skenaristë dhe profesionistë të tjerë bazuar në kontributin e tyre artistik dhe profesional. Anëtarësimi bëhet vetëm me ftesë dhe synon të përfshijë zëra të rëndësishëm nga e gjithë Evropa në komunitetin e saj artistik.

Bunjakut këtë vit është përzgjedhur si përfaqësuesja e vetme nga Kosova dhe Shqipëria në listën e re të anëtarëve të Akademisë, duke e konsideruar këtë një moment të veçantë për karrierën e saj dhe për kinemanë shqiptare në përgjithësi.

Continue Reading

Të kërkuara