Historia e ‘La Peregrina’ është një histori që i hap derën rolit të rëndësishëm që perlat kanë luajtur në kulturën njerëzore si shenjues i bukurisë, fuqisë dhe pasurisë dhe është veshur nga mbretër e mbretëresha në piktura.
Fotografitë e Elizabeth Taylor shpesh kapin pasionin e saj për perlat natyrore. Ato u bënë sinonim i magjepsjes dhe famës në vitet 1950 dhe 1960, të veshur nga gra të tilla si: Coco Chanel, Jackie Kennedy dhe Marilyn Monroe, shkruan BBC, transmeton KultPlus.
Elizabeth Taylor
‘La Peregrina’, njëra nga perlat më të famshme në historinë botërore çmohet për madhësinë e saj, formën e përsosur dhe prejardhjen mbresëlënëse. Ishte pranvera e vitit 1969 dhe në apartamentin në katin e fundit të Pallatit të Cezarit në Las Vegas, Elizabeth Taylor ndodhej në një panik, për arsye se artikulli i saj më i dashur i stolive, një margaritar natyral i gjatë 25.5 mm (1 inç), ishte zhdukur.
Para se Taylor ta zotëronte atë, ‘La Peregrina’ kishte qenë në pronësi të disa prej dinastive më të fuqishme në historinë evropiane dhe ishte shfaqur në portrete nga artistë përfshirë: Peter Paul Rubens dhe Diego Velázquez. Taylor nisi të pastronte çdo pëllëmbë të tapetit të suitës, por e gjitha pa rezultat. Pastaj ajo vuri re një prej qenve të saj ‘Pekinez’ duke përtypur diçka.
“Sapo hapa gojën e këlyshit rastësisht dhe brenda gojës së tij ishte margaritari më i përsosur në botë’’, ka shkruar ajo në librin e saj Elizabeth Taylor: My Love Affair with Jewellery.
Pasuria, bukuria dhe pastërtia shpirtërore, ishin këto të gjitha cilësitë e shoqëruara të perlave kur ‘La Peregrina’, shembulli më i madh i parë akoma, u zbulua në Gjirin e Panamasë në fund të viteve 1500. Fakti që iu dërgua menjëherë Mbretit Filipi II të Spanjës, flet shumë për gjeopolitikën globale në periudhën e Rilindjes dhe tregon drejt një shoqate tjetër që perlat zotërojnë në art.
Pra, kur shihni një portret të një romaku të veshur me perla, ashtu si kur shihni La Peregrina në shumë portrete të familjes Mbretërore Spanjolle që e zotëronte atë, ato nuk nënkuptojnë vetëm bukurinë ose pastërtinë, por gjithashtu simbolizojnë kolonitë ekzotike, fitimprurëse dhe fuqinë e pamatshme të fituar përmes imperializmit.
Një shembull i kësaj është një portret i Mbretëreshës Spanjolle, Margareta e Austrisë (gruaja e Philip III) nga Juan Pantoja de la Cruz, ku ‘La Peregrina’ krenohet me vendin e vendosur në gjoksin e saj. Ishte e ngjashme me një portret të mëvonshëm të kuajve nga Velázquez i Mbretëreshës Elizabeth të Francës (gruaja e Filipit IV), ku perla ulet mes një deti monogramash dinastike dhe simbolesh në pëlhurën që zbukuron vendin e qëndrimit. ’La Peregrina’ ishte bërë një ‘Jewel Crown Spanish’, kështu që ishte gjithashtu një simbol i prejardhjes mbretërore.
Po ashtu, përmendet si një pasuri e çmuar e ‘Kurorës Spanjolle’ në kujtime të ndryshme të shekullit të 17-të, duke përfshirë Dukën Franceze të Saint-Simon dhe Mademoiselle de Montpensier, i cili regjistroi Mbretin Filip IV të Spanjës që e mbante atë mirë në kapelën e tij në dasmën e tij.
Në portretet e Cruz, Velázquez dhe Rubens, të gjitha gratë duken mjaft të ngurta, formale dhe jo ekspresive. Kjo ka ndodhur për shkak të kufizimeve që ishin vendosur për portrete mbretërore në oborrin spanjoll ku nuk lejohej buzëqeshja. Objekte, të tilla si ‘’La Peregrina’’, kanë simbolizuar virtytin e grave të paraqitura në këto portrete.
La Peregrina e vërtetë mbeti në zotërimin e familjes mbretërore spanjolle deri në fillimin e viteve 1800. Në 1808 Napoleoni pushtoi vendin dhe vendosi në fron vëllain e tij, Joseph Bonaparte. Kur francezët u dëbuan nga Spanja në 1813, Jozefi e solli margaritarin përsëri me të në Francë dhe ia dha kunatës së tij Hortense de Beauharnais. Më pas u trashëgua nga djali i saj Charles Louis Napoleon Bonaparte, Napoleoni i ardhshëm III, Presidenti dhe Perandori i Francës në mes të viteve 1800.
Kur Napoleon III kishte nevojë për të rritur financat e tij, ai ia shiti atë anglezit James Hamilton, Duka i Abercorn. Gruaja e Hamiltonit, Louisa, thuhet se pësoi të njëjtën panik si Elizabeth Taylor, duke zhvendosur ‘’La Peregrina’’ disa herë gjatë funksioneve të shoqërisë, duke përfshirë një herë midis jastëkëve në një divan në Pallatin Buckingham. Mbeti në zotërim të Dukes of Abercorn derisa u ble për 37,000 dollarë në ankand nga Richard Burton në 1969.
Perla u bë një nga pasuritë e çmuara të Elizabeth Taylor. La Peregrina duhej të përjetësohej edhe një herë në kulturën vizuale duke u shfaqur rreth qafës së Taylor në fotografi dhe filma të ndryshëm ikonikë përfshirë ‘’Anne of the Thousand Days (1969)’’. Në dhjetor 2011, pas vdekjes së Taylor, perla u shit në ankand për 11.8 milion dollarë (8.4 milion) ndaj një blerësi anonim.
Perlat nuk janë thjesht një zbukurim; ato gjithashtu flasin për imperializmin, fuqinë, pasurinë, pastërtinë shpirtërore dhe kuptimin tonë të bukurisë përfundimtare.
Qeveria në detyrë e Kosovës ka ndarë 100 mijë euro për mbështetjen e realizimit të Festivalit Ndërkombëtar të Filmit Dokumentar dhe të Shkurtër “DokuFest”.
Vendimi është marrë në mbledhjen e 32-të të Qeverisë, të mbajtur më 13 gusht 2026.
Sipas Qeverisë, mbështetja financiare për DokuFestin konsiderohet investim në promovimin ndërkombëtar të Kosovës, pasi festivali çdo vit sjell në Prizren artistë, profesionistë të industrisë së filmit, media dhe vizitorë nga vende të ndryshme të botës.
Në arsyetimin e vendimit thuhet se DokuFesti krijon mundësi për prezantimin e kulturës, krijimtarisë dhe identitetit të Kosovës para publikut ndërkombëtar.
Qeveria vlerëson se festivali, përmes shtrirjes dhe reputacionit të tij ndërkombëtar, kontribuon edhe në promovimin e Kosovës si vend me skenë të zhvilluar kulturore, potencial turistik dhe kreativ, si dhe në diplomacinë publike e kulturore të vendit.
Në të njëjtën mbledhje, Qeveria ka miratuar edhe vendime për emërimin e komisioneve të pranimit për pozita të larta drejtuese në institucione dhe agjenci të ndryshme shtetërore./A.K/
Festivali i filmit dokumentar dhe të shkurtër DokuFest është në kulmin e prezantimit të planprogramit të tij për edicionin e 25-të.
Për çerek shekulli rresht, ky festival në qytetin e Prizrenit ka pritur e përcjellë turistë nga e gjithë bota. Janë të shumtë ata që e ruajnë vizitën në Kosovë ta bëjnë pikërisht në ditët e Doku Festit, pasi siç shprehen ata, e shijojnë çdo resurs që ka qyteti i preferuar i tyre.
Përpos bukurive që u ofron Prizreni, ata kënaqësinë thonë se e kanë në ushqimin që u shërbehet atyre.
“Ushqimin gjithmonë e shijoj restorantet nëpër qytet janë shumë të bukura ushqimi lokal është i mrekullueshëm”, tha Hafty Buthummer, turiste nga Austria.
“Këtu vij që kur kam qenë i vogël, vij çdo verë në Prizren, ushqimin e dua shumë, vendi me pëlqen, qyteti gjithashtu, dhe jam duke e shijuar shume me familjen së bashku”, tha nga Amerika, Ronald Remi.
“Më pëlqejnë qebapat shumë, mishi gjithashtu, por më shumë kam qenë e angazhuar në shikimin e filmave”, ka deklaruar Hana Zorhrabi, turiste nga Irani .
Mbi 250 deri në 300 mysafirë filmbërës dhe personalitete të kinematografisë botërore janë të ftuar në DokuFestin 2026, të cilët janë akomoduar në shtëpi private dhe hotele në qendër të qytetit thotë Zana Meta.
“Shumica e hoteleve i kemi afër qendrës kështu që kanë kërkesë që më qenë sa ma afër për shkak se të gjitha kinematë i kemi brenda qendrës përveç njërës, kështu që kërkojnë që me i pasë të gjitha sa më afër se edhe shumica kanë qejf me shiju atë farë ndjenjën me qenë lokal i Prizenit”, tha Zana Meta.
Ky vërshim i turistëve në DokuFest dhe jo vetëm, po i jep një shtytje ekonomisë lokale të Prizrenit.
“Është e zakonshme përgatitja dhe them që për me arritë atë që kërkohet të kemi shërbim sa më të mirë besojë që edhe e di që të gjithë e shtojmë edhe numrin e punëtorëve, numrin edhe të shërbimit edhe gjithçka sa ma efikase dhe që ata të marrin shërbime më të mirë të mundshëm”, tha Ilir Shala, kryetar i shoqatës së Gastronomëve të Prizrenit.
“Po mundohemi me ruajtur traditën, pra tradicionalen, por kemi edhe bakllava tjera, ka interesim të mjaftueshëm edhe me llojllojshmëri që e posedojmë”, tha afaristi Sabir Shabani.
Secila ditë e festivalit ka bërë që atmosfera në Prizren të jetë e veçantë./rtk/A.K/
Kryetarja e Kuvendit të Kosovës dhe ushtruesja e detyrës së Presidentes, Albulena Haxhiu, ka marrë pjesë në edicionin e 16-të të Green Fest në Mitrovicë, duke vlerësuar rolin e festivalit në promovimin e muzikës, artit, rinisë dhe ndërgjegjësimit për çështjet mjedisore.
Gjatë fjalës së saj, Haxhiu tha se Mitrovica, përveç historisë si qytet i minatorëve, ndër vite ka qenë edhe një pikëtakim i punës, dijes, kulturës dhe muzikës.
Sipas saj, Green Fest e vazhdon këtë traditë duke krijuar një hapësirë ku të rinjtë dhe qytetarët bashkohen përmes aktiviteteve kulturore dhe artistike, por edhe diskutimeve për mbrojtjen e mjedisit.
Haxhiu u shpreh se dëshiron që Mitrovica të njihet gjithnjë e më shumë për aktivitetet që i afrojnë njerëzit dhe krijojnë bashkëpunim, sesa për ato që i ndajnë.
Ajo përmendi edhe investimet institucionale në infrastrukturë, shkolla, çerdhe dhe hapësira kulturore, duke theksuar se janë njerëzit ata që u japin jetë këtyre hapësirave.
Në fund, Haxhiu falënderoi organizatorët e Green Fest për punën ndër vite dhe për kontributin në pasurimin e jetës kulturore në Mitrovicë, përmes muzikës, artit dhe aktiviteteve që bashkojnë komunitetin./A.K/
Si mund të shndërrohet kinemaja në një hapësirë ku krijohen miqësi të vërteta? Dhe a mund të ndikojë filmi në mënyrën se si njerëzit lidhen me njëri-tjetrin dhe me realitetin shoqëror? Këto janë disa nga pyetjet që trajton numri i gjashtë i DOKUDAILY, në kuadër të edicionit të 25-të të DokuFest.
Në këtë numër rrëfehet edhe historia e Michèle Firk, një figurë që e lidhi jetën e saj ngushtë me kinemanë dhe revolucionin. Ajo iu bashkua përpjekjeve të Frontit Nacional Çlirimtar të Algjerisë, jetoi për një kohë në ilegalitet, organizoi shfaqje të filmave të censuruar dhe udhëtoi drejt Kubës revolucionare.
Historia e saj është në qendër të filmit “A Life, A Manifesto”, të regjisorit Jean-Gabriel Périot, i cili ndjek rrugëtimin e Firk dhe mënyrën se si kinemaja u bë pjesë e angazhimit të saj politik.
Firk kishte ëndërruar edhe të realizonte një film në Guatemalë, me protagonist popullin, por jeta e saj përfundoi tragjikisht në moshën 31-vjeçare, kur u përball me arrestimin nga policia guatemalase.
Përmes kësaj historie, DOKUDAILY hap diskutimin mbi rolin e kinemasë përtej ekranit: si një hapësirë ku njerëzit takohen, krijojnë lidhje, shprehin ide dhe përballen me realitetin.
Numri i gjashtë publikohet gjatë DokuFest 2026, që po mbahet nga 7 deri më 15 gusht në Prizren, duke sjellë histori dhe reflektime mbi fuqinë e filmit për të ndikuar në shoqëri./A.K/