Botë

Kush ishte shqiptari i parë që emigroi në Australi dhe si u kultivua gjuha amtare atje?

Published

on

Nga kujtimet e shqiptarëve të larguar prej më shumë se një shekulli thuhet se Naum Konzha nga Gjirokastra ka qenë i pari i cili arriti në Brisbane në 1885 me gruan e tij angleze dhe vendosi të qëndronte atje përgjithmonë.

Më pas mbërritën edhe emigrantë të tjera, sepse siç zakonisht ndodhte emigrantët ndihmonin njëri-tjetrin dhe tërhiqnin edhe familjet e tyre. Komuniteti u shtua dhe u shumua. Sot shqiptarët janë të integruar në jetën e vendit dhe gëzojnë të njëjtin status juridik si të gjitha pakicat e tjera etnike që jetojnë dhe punojnë atje.

Në Viktoria janë hapur katër shkolla të gjuhës shqipe në disa zona. Shteti australian financon mësimin e gjuhës plotësuese me kurse të zhvilluara një herë në javë, por kjo mundësi nuk është shfrytëzuar sa duhet nga shtetasit shqiptarë. Kjo ka ndodhur, sepse nuk është arritur numri i mjaftueshëm i nxënësve, pavarësisht se mundësitë dhe kushtet për zhvillimin e mësimit janë krijuar.

Para pak vitesh tri shkolla të gjuhës shqipe janë mbyllur. Prindërit shqiptarë nuk tregojnë një interes të lartë për ti mësuar fëmijëve gjuhën amtare. Për shembull në Greqi jetojnë shumë shqiptarë dhe gjuha shqipe sipas shifrave duhet të ishte gjuhë e dytë, por pavarësisht se ekzistojnë shumë shkolla mungon interesi. Gjithashtu edhe në Turqi, ku pjesa më e madhe e shqiptarëve të emigruar shekuj më parë pothuajse janë asimiluar.

Vala tjetër e emigrimit në Australi ishte në vitin 1960 kryesisht shqiptarë nga Maqedonia, Kosova dhe Mali i Zi. Vala tjetër e emigrimit ishte sërish nga Kosova në vitin 1990. Më pas edhe shqiptarë të tjerë emigruan në vitin 1990.

Sipas regjistrimit të popullsisë të bërë nga shteti Australian rezultojnë se në këtë vend jetojnë 13.141 shqiptarë. 2396 prej tyre janë shqiptarë të lindur në Shqipëri. Sipas rezultateve zyrtare janë afërsisht 8000 shqiptarë që flasin shqip, por këto të dhëna nuk janë shumë të sakta.

Sipas të dhënave të mbledhura nga komunitetet shqiptare llogaritet se në Australi janë rreth 20 mijë shqiptarë.

Babai i profesorit të njohur në Australi në shkencat e mjekësisë, Avni Sali emigroi nga Voskopoja e Korçës. Profesor Avni Sali ka lindur në Sheparton, por ndihet shqiptar. Karriera e tij është shumë e larmishme dhe ai është një ndër shqiptarët më të suksesshëm në Australi.

Avni Sali u emërua si profesor dhe u bë Dekan Themelues i Shkollës së Lartë të Mjekësisë Integruese në Universitetin e Teknologjisë Swinburne (Melburn) nga viti 1996 deri në mbylljen e tij në 2005.

Në 2005, Sali themeloi Institutin Kombëtar të Mjekësisë Integruese (NIIM), një “organizatë jo fitimprurëse që kryen kërkime dhe mësimdhënie në Mjekësinë Integruese”.

Gjithashtu më parë nga viti 1983, Sali ka qenë në bordin e drejtorëve të “Gawler Cancer Foundation”, themeluar nga Ian Gawler.  Ai shërbeu si president midis 1999 dhe 2002. Ai është gjithashtu president i Këshillit Ndërkombëtar të Mjekësisë Integruese.

Në 1992, Sali bashkë-themeloi Shoqatën Australasian Integrative Medicine (AIMA), ku shërbeu dy vjet si president dhe kaloi vitet e mbetura si anëtar bordi.

Në vitin 2009, Sali u emërua profesor nderi në Universitetin e Queensland. Që nga viti 2013 ai është profesor në Institutin Cairnmillar në Melburn./ Marrë nga “Thesari”.

Lajmet

REL: KE-ja propozon heqjen e roaming-ut për vendet e Ballkanit Perëndimor

Published

on

By

Komisioni Evropian (KE) ka propozuar nisjen e negociatave me gjashtë vendet e Ballkani Perëndimor për t’i përfshirë ato në regjimin e Bashkimi Evropian “Roam Like at Home” (Pa tarifa shtesë).

Programi i Komisionit Evropian “Roam Like at Home” është një rregullore e BE-së që u mundëson përdoruesve të telefonisë mobile të përdorin telefonat e tyre në shtetet e tjera anëtare me të njëjtat çmime si në vendin e tyre.

Kjo do të thotë se gjatë përdorimit të telefonit mobil në zonën e Bashkimi Evropian nuk ka kosto shtesë roaming-u për thirrjet, mesazhet SMS dhe përdorimin e internetit.

Komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, vlerësoi se kostot e roaming-ut paraqesin problem për qytetarët në shtetet e Ballkanit Perëndimor.

Tarifat e roaming-ut janë problem në gjithë Ballkanin Perëndimor. Për punëtorët që punojnë jashtë vendit dhe familjet që telefonojnë më të dashurit e tyre jashtë vendit. Faturat e papritura kur udhëtoni janë diçka që ne më nuk e pranojmë në BE. Sot propozojmë nisjen e bisedimeve për ta përfshirë në këtë edhe Ballkanin Perëndimor”, shkroi Kos në X.

Me propozimin për nisjen e bisedimeve, Komisioni Evropian kërkon miratimin e Këshilli i BE-së për hapjen e negociatave me partnerët nga Ballkani Perëndimor. Pasi Këshilli ta miratojë këtë kërkesë, Komisioni Evropian do të negociojë marrëveshje dypalëshe me secilin shtet të rajonit.

Pasi marrëveshjet për këtë çështje të përmbyllen me sukses, ato do të hapin rrugën që Ballkani Perëndimor të bëhet pjesë e zonës “Roam Like at Home” në BE.

Pas finalizimit të marrëveshjeve dhe harmonizimit të plotë me rregullat e BE-së për roaming-un, qytetarët që udhëtojnë mes BE-së dhe Ballkanit Perëndimor do të mund të realizojnë thirrje, të dërgojnë mesazhe dhe të përdorin shërbime të internetit, pa tarifa shtesë të roaming-ut.

Bashkimi Evropian e ka iniciuar “Roam Like at Home” në qershor të vitit 2017. Ai zbatohet për shtetet anëtare të BE-së dhe vendet e zonës ekonomike evropiane. Në janar të këtij viti, rregullorja u zgjerua edhe për Ukrainën dhe Moldavinë.

Aktualisht, nuk ka konfirmim nga Komisioni Evropian se kur mund të nisë zbatimi i kësaj rregulloreje për vendet e rajonit, pasi sipas zyrtarëve të KE-së gjithçka varet nga negociatat me institucionet përkatëse në rajon.

Zëdhënësi i Komisionit Evropian, Ricardo Cardoso, pranoi se bëhet fjalë për një proces të ndërlikuar.

“Afatet kohore varen nga gatishmëria e secilit prej partnerëve nga Ballkani Perëndimor për të përmbyllur marrëveshje dypalëshe me BE-në dhe për të siguruar harmonizimin e tyre të plotë me legjislacionin përkatës”, tha zëdhënësi i KE-së.

Të gjashtë shtetet e Ballkanit Perëndimor – Kosova, Shqipëria, Serbia, Mali i Zi, Bosnje dhe Hercegovina dhe Maqedonia e Veriut – po ashtu synojnë që një ditë të bëhen anëtare të bllokut. Nga të gjashtë vendet, Kosova është e fundit në rrugën evropiane, pasi është shteti i vetëm që nuk ka status të vendit kandidat. Prishtina ka aplikuar për anëtarësim në BE në fund të vitit 2022. /REL/

 

Continue Reading

Aktualitet

Grevë kombëtare në transportin publik në Gjermani: Autobusët dhe trenat ndalojnë

Published

on

By

Punonjësit e transportit publik në shumicën e land-eve federale të Gjermanisë do të mbajnë një grevë paralajmëruese kombëtare, duke ndaluar pothuajse të gjitha shërbimet e autobusëve, tramvajeve dhe metrove. Greva do të fillojë të premten, më 27 shkurt, dhe do të zgjasë deri të shtunën, më 28 shkurt. Në disa zona, ndërprerjet mund të vazhdojnë deri të dielën, më 1 mars. Shërbimet e trenave të Deutsche Bahn nuk do të preken për momentin.

Sindikatës ver.di, që përfaqëson rreth 100,000 punonjës të transportit publik, synon përmirësimin e kushteve të punës, duke përfshirë orë më të shkurtra pune në javë, pushime më të gjata dhe shtesa për punën gjatë natës dhe fundjavës. Në disa land-e si Bavari, Brandenburg, Saarland, Turingia dhe Hamburg, negociatat përfshijnë edhe paga më të larta.

Në disa rajone, si Saksi-Anhalt, transporti publik mund të ndalojë për deri katër ditë, nga 26 shkurt deri më 1 mars. Vetëm në Saksen e Poshtme (Niedersachsen) punonjësit nuk mund të zhvillojnë grevë për shkak të një detyrimi paqeje që parandalon ndërprerjen e punës.

Për udhëtarët, sindikata paralajmëron për ndërprerje të mëdha dhe rekomandon të përdorin alternativa si makina personale, biçikleta ose skuterë elektrikë. ADAC ofron informacion mbi trafikun dhe gjendjen e rrugëve për ata që duhet të lëvizin gjatë grevës. /ADAC/

Continue Reading

Botë

Dhjetëra të vdekur nga rrëshqitjet e dheut në Brazil, qeveria shpall gjendjen e katastrofës

Published

on

By

Numri i të vdekurve nga rrëshqitjet e dheut të shkaktuara nga shirat e rrëmbyeshëm në shtetin brazilian të Minas Gerais është rritur në 22, njoftuan sot autoritetet lokale.

Më parë u njoftua se 14 persona humbën jetën nga rrëshqitjet e dheut.

Shërbimi lokal i zjarrfikësve konfirmoi 16 vdekje në qytetin Juiz de Fort dhe gjashtë në qytetin Ubi, rreth 110 kilometra larg, raporton Reuters.

Presidenti brazilian Luiz Inácio Lula da Silva shprehu ngushëllimet e tij familjeve të viktimave.

“Fokusi ynë është të ofrojmë ndihmë humanitare, restaurimin e shërbimeve bazë, mbështetje për personat e zhvendosur dhe ndihmë për rindërtim”, shkroi Lula në llogarinë e tij X.

Rreth 440 persona janë zhvendosur në Juiz de Fora, tha bashkia, duke shtuar se ekipe të specializuara janë mobilizuar për t’iu përgjigjur incidenteve dhe për të kërkuar persona të zhdukur. /Reuters/

Continue Reading

Aktualitet

Gjyqtarët e Gjykatës së Lartë në fokus në fjalimin e Trump

Published

on

By

Gjyqtarët e Gjykatës së Lartë në fokus në fjalimin e Trump

Në fjalimin e Donald Trump për Gjendjen e Kombit, gjyqtarët e Gjykatës së Lartë në qendër të vëmendjes

Presidenti Donald Trump, i cili ka kritikuar ashpër vendimin e Gjykatës Supreme të SHBA-së që rrëzoi tarifat e tij të gjera doganore, u përball drejtpërdrejt me disa prej gjyqtarëve kur mbajti fjalimin e tij për Gjendjen e Kombit të martën në mbrëmje.

Fjalimi vjetor nxori në pah zhgënjimin e Trump ndaj tre gjyqtarëve konservatorë që iu bashkuan tre anëtarëve liberalë në vendimin 6–3 të së premtes: Kryetari i Gjykatës, John Roberts, si dhe Neil Gorsuch dhe Amy Coney Barrett.

Roberts dhe Barrett morën pjesë, së bashku me kolegët e tyre Brett Kavanaugh dhe Elena Kagan. Trump i përshëndeti dhe u shtrëngoi duart të katërve me të mbërritur. Gorsuch ishte mes pesë gjyqtarëve që munguan në fjalimin e këtij viti.

Gjatë fjalimit, Trump e quajti vendimin e Gjykatës së Lartë “shumë të pafat” dhe “zhgënjyes”, por ritheksoi qëndrimin e administratës së tij se ekzistojnë mekanizma të tjerë ligjorë për të vendosur tarifa të ngjashme.

“Këto dispozita alternative ligjore janë testuar prej kohësh,” tha Trump. “Janë pak më komplekse, por në fakt ndoshta janë edhe më të mira.”

Presidenti republikan emëroi Gorsuch në vitin 2017 dhe Barrett në vitin 2020 gjatë mandatit të tij të parë. Roberts shërben si kryetar i Gjykatës prej më shumë se dy dekadash, që nga emërimi i tij në vitin 2005 nga ish-presidenti republikan George W. Bush.

Pas shpalljes së vendimit të premten, Trump dënoi gjykatën dhe gjashtë gjyqtarët që votuan kundër tij. Gjykata arriti në përfundimin se ai kishte tejkaluar kompetencat e tij duke anashkaluar Kongresin dhe duke vendosur tarifat në bazë të një ligji amerikan të parashikuar për emergjenca kombëtare.

“Një turp”

Trump tha se ishte “i turpëruar” nga tre gjyqtarët konservatorë që votuan kundër tij, duke i quajtur “budallenj dhe vegla të RINO-ve dhe demokratëve të majtë radikalë”. Termi RINO (“Republican in Name Only” – republikan vetëm në emër) përdoret shpesh nga republikanët konservatorë për të fyer anëtarë të partisë që konsiderohen jo besnikë.

Sipas Trump, Gorsuch dhe Barrett ishin “turp për familjet e tyre” për vendimin mbi tarifat. Ai gjithashtu pretendoi, pa ofruar prova, se gjykata ishte “ndikuar nga interesa të huaja”.

Megjithatë, Trump lavdëroi tre gjyqtarët që votuan në favor të tij, duke vlerësuar veçanërisht emërimin e tij të vitit 2018, Kavanaugh.

Gjyqtarët e Gjykatës së Lartë shpesh marrin pjesë në fjalimin për Gjendjen e Kombit, që mbahet në një seancë të përbashkët të Kongresit në sallën e Dhomës së Përfaqësuesve. Tradicionalisht, ata veshin rrobat gjyqësore dhe qëndrojnë të palëvizshëm e pa shprehur emocione.

Pjesëmarrja e tyre “dërgon një mesazh stabiliteti” dhe “tregon se këto nuk janë institucione armiqësore,” tha profesori i shkencave politike në Universitetin Brown, Corey Brettschneider.

Në një fjalim para Kongresit vitin e kaluar, Trump i shtrëngoi dorën Roberts, e preku në shpatull dhe i tha: “Faleminderit edhe një herë. Nuk do ta harroj.”

Kjo deklaratë erdhi pas një vendimi të vitit 2024 të Gjykatës së Lartë, të hartuar nga Roberts, që i dha Trump – i cili ishte përballur me akuza penale jashtë detyrës – imunitet të gjerë nga ndjekja penale për veprime zyrtare si president. Më vonë, Trump tha se po e falënderonte Roberts për betimin në ceremoninë e inaugurimit.

Katër gjyqtarë morën pjesë në fjalimin e fundit formal për Gjendjen e Kombit të Trump në vitin 2020.

“Shumë shqetësuese”

Roberts ka marrë pjesë në çdo fjalim për Gjendjen e Kombit që nga anëtarësimi i tij në Gjykatë, megjithëse publikisht ka vënë në pikëpyetje arsyen e pjesëmarrjes.

“Imazhi i anëtarëve të një dege të qeverisë që ngrihen në këmbë, duke rrethuar fjalë për fjalë Gjykatën e Lartë, duke brohoritur, ndërsa gjykata, sipas protokollit, duhet të qëndrojë pa shprehje, mendoj se është shumë shqetësues,” tha Roberts në një fjalim në vitin 2010 në Universitetin e Alabamës.

“Në masën që Gjendja e Kombit është shndërruar në një miting politik,” shtoi ai, “nuk jam i sigurt pse jemi aty.”

Roberts i bëri këto komente pasi presidenti demokrat Barack Obama, gjatë fjalimit të tij për Gjendjen e Kombit, kritikoi një vendim të Gjykatës së Lartë që rrëzoi disa kufizime për financimin e fushatave, duke thënë se do të “hapte dyert” për para të pakufizuara nga korporata dhe potencialisht nga jashtë në zgjedhjet amerikane.

Gjyqtari konservator Samuel Alito, i pranishëm në atë fjalim, reagoi duke tundur kokën dhe duke artikuluar me buzë “nuk është e vërtetë”, një devijim nga qëndrimi tradicionalisht i paanshëm i gjyqtarëve.

Alito e ka shmangur fjalimin për Gjendjen e Kombit që atëherë, duke e quajtur atë një traditë “shumë të sikletshme”. Në një intervistë të vitit 2015 për median konservatore American Spectator, ai tha se gjyqtarët vendosen shpesh në një pozitë të vështirë gjatë këtyre fjalimeve.

I ndjeri gjyqtar konservator Antonin Scalia gjithashtu kishte si praktikë të mungonte në këtë fjalim, të cilin njëherë e quajti “spektakël fëminor”.

Presidenti demokrat Joe Biden, gjatë fjalimit të tij për Gjendjen e Kombit në vitin 2024, iu drejtua drejtpërdrejt gjyqtarëve të pranishëm dhe i qortoi për vendimin e vitit 2022 që kufizoi të drejtat për abort.

“Me gjithë respektin, gjyqtarë, gratë nuk janë pa … fuqi elektorale apo politike,” tha Biden.

Herën e fundit që të nëntë anëtarët e gjykatës munguan në një fjalim për Gjendjen e Kombit ishte në vitin 2000, pranë fundit të mandatit të dytë të presidentit demokrat Bill Clinton. Gjykata, në një deklaratë publike në atë kohë, i atribuoi mungesat “ndryshimeve në udhëtime dhe sëmundjeve të lehta.”

/Reuters/

Continue Reading

Të kërkuara