Lajmet

Kur u vendos 1 janari, cilat data festoheshin më herët si ditë e Vitit të Ri

Published

on

Festa e Vitit të Ri, çdo kremtim shoqëror, kulturor dhe fetar në mbarë botën, shënon fillimin e vitit të ri. Festa të tilla janë ndër më të vjetrat dhe më universalisht të festuara. Në ditë të ndryshme, deri në vendosjen e 1 janarit si datë që shënon fillimin e një viti tjetër

Historia dhe zhvillimi

Regjistrimi më i hershëm i njohur i një feste të Vitit të Ri daton rreth vitit 2000 p.e.s. në Mesopotami, ku në Babiloni viti i ri (Akitu) fillonte me hënën e re pas ekuinoksit të pranverës dhe në Asiri me hënën e re më të afërt me ekuinoksin e vjeshtës (mesi i shtatorit). Për egjiptianët dhe fenikasit viti fillonte me ekuinoksin e vjeshtës (21 shtator), për persianët e lashtë fillonte në ekuinoksin e pranverës (21 mars) dhe për grekët e hershëm fillonte me solsticin e dimrit (21 dhjetor). Në kalendarin republikan romak, viti fillonte më 1 mars, por pas vitit 153 p.e.s. data zyrtare ishte 1 janari, e cila vazhdoi në kalendarin Julian të vitit 46 p.e.s.

Në kohët e hershme mesjetare, pjesa më e madhe e Evropës së krishterë e konsideronte 25 Marsin, Festën e Shpalljes, si fillimin e vitit të ri, megjithëse Dita e Vitit të Ri festohej më 25 dhjetor në Anglinë Anglo-Saksonike. Villiam Pushtuesi dekretoi që viti të fillonte më 1 janar, por Anglia më vonë iu bashkua pjesës tjetër të Krishterimit dhe miratoi 25 Marsin. Kalendari Gregorian, i miratuar në vitin 1582 nga Kisha Katolike Romake, e rivendosi 1 Janarin si Ditën e Vitit të Ri dhe shumica e vendeve evropiane gradualisht ndoqën shembullin – p.sh., Skocia në vitin 1660, Gjermania dhe Danimarka rreth vitit 1700, Anglia në vitin 1752 dhe Rusia në vitin 1918.

Variacione globale

Ato fe dhe kultura që përdorin një kalendar hënor kanë vazhduar të festojnë fillimin e vitit në ditë të tjera përveç 1 janarit. Në kalendarin fetar hebraik, për shembull, viti fillon në Rosh Hashana, ditën e parë të muajit Tishri, i cili bie midis 6 shtatorit dhe 5 tetorit.

Kalendari mysliman normalisht ka 354 ditë në çdo vit, me vitin e ri që fillon me muajin Muharrem. Novruzi, një festival i lashtë zoroastrian, festohet si një vit i ri kulturor në Iran dhe pjesë të tjera të Lindjes së Mesme dhe Azisë Qendrore me ndikime persiane.

Viti i Ri kinez festohet zyrtarisht për një muaj që fillon në fund të janarit ose në fillim të shkurtit. Kultura të tjera aziatike e festojnë ditën në kohë të ndryshme të vitit.

Në Indinë jugore, populli i Kerala feston vitin e ri si Vishu dhe populli në Tamil Nadu fqinj si Puthandu më 14 prill. Tibetianët e festojnë ditën si Losar në shkurt, dhe në Tajlandë festa, e quajtur Songkran, festohet në mes të prillit. Në Japoni, festa e Vitit të Ri Shōgatsu është një festë treditore nga 1 deri në 3 janar.

Zakonet dhe traditat

Shumë nga zakonet e festave të Vitit të Ri shënojnë kalimin e kohës me keqardhje dhe pritje. Foshnja si simbol i vitit të ri daton që nga grekët e lashtë, me një plak që përfaqëson vitin që ka kaluar. Romakët e morën emrin për muajin janar nga perëndia e tyre Janus, i cili kishte dy fytyra, njëra duke parë prapa dhe tjetra përpara. Praktika e marrjes së vendimeve për t’u çliruar nga zakonet e këqija dhe për të përvetësuar zakone më të mira daton gjithashtu që nga kohërat e lashta. Disa besojnë se babilonasit e filluan zakonin më shumë se 4,000 vjet më parë. Këto vendime të hershme ka të ngjarë të jenë bërë në një përpjekje për të fituar favorin e perëndive. Në Perëndim, veçanërisht në vendet anglishtfolëse, balada nostalgjike skoceze “Auld Lang Syne”, e rishikuar nga poeti Robert Burns, këndohet shpesh në prag të Vitit të Ri.

Ushqimet simbolike janë shpesh pjesë e festimeve. Shumë evropianë, për shembull, hanë lakër ose zarzavate të tjera për të siguruar begati në vitin që vjen, ndërsa njerëzit në Jugun Amerikan preferojnë bizelet e zeza për fat të mirë. Për Ugadi në Indinë jugore, një përgatitje e veçantë kulinare e quajtur ugadi pachadi kombinon shije të shumta, dhe nëse një person që e ha atë ka një shije më të ëmbël apo më të hidhur konsiderohet tregues i vitit që vjen për atë person. Në të gjithë Azinë hahen ushqime të veçanta si petulla, makarona dhe qofte orizi, dhe pjatat e përpunuara përmbajnë përbërës emrat ose pamja e të cilëve simbolizojnë jetë të gjatë, lumturi, pasuri dhe fat të mirë.

Për shkak të besimit se ajo që bën një person në ditën e parë të vitit parashikon atë që ai person do të bëjë për pjesën e mbetur të vitit, mbledhjet e miqve dhe të afërmve kanë qenë prej kohësh të rëndësishme. Mysafiri i parë që kalon pragun, ose “këmba e parë”, është i rëndësishëm dhe mund të sjellë fat të mirë nëse personi është i tipit të duhur fizik, i cili ndryshon në varësi të vendndodhjes. Traditat e këmbës së parë respektohen, për shembull, në Skoci, Ishullin e Manit dhe pjesë të Anglisë veriore.

Festimet e Vitit të Ri në Sheshin Trafalgar të Londrës dhe në Port Jackson të Sidneit tërheqin turma të mëdha njerëzish.

Shumë njerëz e shënojnë vitin e ri me kremtime fetare, si për shembull në Rosh Hashana. Murgjve budistë u paraqiten dhurata atë ditë, dhe hindutë bëjnë oferta për perënditë. Në Japoni ndonjëherë bëhen vizita në faltoret Shinto të hyjnive mbrojtëse ose në tempujt budistë. Kinezët bëjnë oferta për perënditë e vatrës dhe pasurisë dhe për paraardhësit.

Festimet e Vitit të Ri në Shtetet e Bashkuara

Në Shtetet e Bashkuara, festimet e Vitit të Ri karakterizohen nga tubime publike. Times Square në New York City tërheq turma të mëdha dhe numërimi mbrapsht deri në rënien e një topi elektronik atje për të treguar momentin e saktë në të cilin fillon viti i ri transmetohet në të gjithë botën. Loja e parë Rose Bowl u luajt në Pasadena të Kalifornisë, më 1 janar 1902, dhe ndeshjet e futbollit universitar kanë dominuar televizionin amerikan në Ditën e Vitit të Ri. Parada e Turneut të Trëndafilave, me karroca të ndërtuara me lule të gjalla, dhe Parada e Mummers në Filadelfia janë ngjarje të njohura të Ditës së Vitit të Ri.

Burimi: britannica.com

Continue Reading

Vendi

Zhduket një 78-vjeçar me demencë në Prishtinë

Published

on

By

Një 78-vjeçar nga Prishtina, i identifikuar si Xhafer Raqi, është zhdukur që nga orët e hershme të mëngjesit të sotëm dhe familjarët po kërkojnë ndihmën e qytetarëve për gjetjen e tij.

Raqi, i cili banon në lagjen “Bregu i Diellit”, vuan nga demenca dhe është larguar nga shtëpia rreth orës 08:00 të mëngjesit, duke mos lënë asnjë gjurmë për vendndodhjen e tij. Familjarët kanë bërë të ditur se rasti është raportuar menjëherë edhe në Policinë e Kosovës.

Të afërmit bëjnë apel tek të gjithë ata që mund ta kenë parë apo që kanë çfarëdo informacioni për vendndodhjen e tij, të lajmërojnë urgjentisht në numrin e telefonit: +383 44 737 900 ose të kontaktojnë stacionin më të afërt policor. /E.A/

Continue Reading

Lajmet nga UBT

Lidershipi në epokën e Inteligjencës Artificiale: Nis punimet Konferenca Ndërkombëtare në UBT

Published

on

By

Në kuadër të aktiviteteve të “Global UBT Fest 2026”, sot më 3 korrik 2026 ka nisur punimet Konferenca Ndërkombëtare e Lidershipit. Këtë vit, konferenca i kushtohet tërësisht temës mjaft aktuale “Qeverisja e Inovacionit: Lidershipi në Epokën e Inteligjencës Artificiale”, duke trajtuar nevojën që zhvillimet e hovshme teknologjike të udhëhiqen me vizion, përgjegjësi dhe integritet. Ngjarja po zhvillohet në Kampusin Inovativ të UBT-së në Lipjan nga ora 09:00 deri në 15:00.

Konferenca ka bërë bashkë emra të njohur të institucioneve shtetërore, industrisë dhe botës akademike. Në panelet e diskutimit marrin pjesë Rektori i UBT-së Prof. Dr. Edmond Hajrizi dhe Guvernatori i Bankës Qendrore të Kosovës Dr. Ahmet Ismaili.

Pjesë e diskutimeve profesionale janë edhe ligjërues e dekanë të fushave të ndryshme si Faton Limani e Gerta Uruçi-Limani nga Universiteti i Harvardit, Prof. Agron Hamiti (Drejtor i Departamentit të TI-së në ATK), Prof. Dr. Blerton Abazi, Prof. Florin Aliu, Ma. Meli Limani (Universiteti i Ontariot Perëndimor), Prof. Dr. Muhamet Gërvalla, Prof. Asoc. Dr. Besnik Qehaja dhe Elinda Krasniqi.

Synimi kryesor i këtij takimi është sjellja e ideve të reja dhe rekomandimeve konkrete për mënyrën se si duhet të qeveriset inovacioni, duke forcuar urat e bashkëpunimit ndërmjet universitetit, institucioneve dhe industrisë në vend. /E.A/

 

Continue Reading

Vendi

Hapet “Global UBT Fest 2026”: Nis festivali më i madh i dijes në rajon me mbi 3,000 pjesëmarrës

Published

on

By

Ka nisur zyrtarisht edicioni i 15-të i festivalit ndërkombëtar “Global UBT Fest 2026”, i cili konsiderohet si ngjarja më e madhe e dijes në rajon. Përgjatë tërë muajit korrik, ky festival do të shërbejë si një platformë gjithëpërfshirëse ku bashkohen arsimi, shkenca, inovacioni dhe zhvillimi profesional, me synim ndërtimin e zgjidhjeve për sfidat e së ardhmes.

Në këtë edicion jubilar, festivali ka konkretizuar vizionin e nisur pesëmbëdhjetë vjet më parë për ta shndërruar Kosovën në një qendër ndërkombëtare të bashkëpunimit akademik. Ngjarja pritet të bëjë bashkë mbi 3,000 pjesëmarrës nga Kosova, rajoni dhe vende të ndryshme të botës. Pjesë e debateve dhe ligjëratave do të jenë më shumë se 300 folës, profesorë, studiues dhe ekspertë vendorë e ndërkombëtarë, të cilët do të ndajnë përvojën dhe njohuritë e tyre me të pranishmit.

Gjatë ditëve në vijim, në kuadër të festivalit do të organizohen mbi 50 shkolla verore. Këto programe do të mbulojnë fusha të shumta dhe të ndryshme si inteligjenca artificiale, shkencat kompjuterike, inxhinieria, siguria kibernetike, mjekësia, stomatologjia, farmacia, arkitektura, energjia, media dhe komunikimi, ekonomia, biznesi, drejtësia, psikologjia, arti, dizajni, muzika, politika publike, sporti, bujqësia dhe shkencat e ushqimit. Përveç shkollave verore, agjenda do të pasurohet me konferenca shkencore, forume ndërkombëtare, gara inovacioni, hackathone, ekspozita e prezantime të startup-eve.

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, u ka uruar mirëseardhje të pranishmëve, duke vënë në dukje rëndësinë e kësaj ngjarjeje të dyfishtë për institucionin. Ai u shpreh se ky festival, i cili tashmë ka krijuar një traditë të fuqishme, ka për synim parësor ta pozicionojë muajin korrik si periudhën e ngjarjes më madhore akademike në Evropë.

“Ju uroj mirëseardhje në dy momente të rëndësishme për UBT-në. Ne sot zyrtarisht shënojmë hapjen e Festivalit të Dijes, që tashmë është bërë tradicional, me qëllimin që korriku të jetë festivali më i madh i dijes në Evropë. Po mundohemi që në Kosovë, përmes UBT-së, të krijojmë një platformë të një festivali ku marrin pjesë qindra folës, organizohen qindra aktivitete e mijëra pjesëmarrës, nga sot e deri në fund të korrikut”, u shpreh Hajrizi gjatë hapjes se ketij eventi.

Më tej, rektori Hajrizi ka shtjelluar strukturën programore të këtij edicioni, duke nënvizuar se shtyllat kryesore bazohen te diversiteti dhe bashkëveprimi ndërmjet disiplinave të ndryshme shkencore. Ai bëri të ditur se secili departament do të jetë bartës i shkollave verore, ku pritet të organizohen rreth 35 në kuadër të “Global UBT Fest 2026”, krahas një morie konferencash, garash e manifestimesh kulturore. Në përmbyllje, rektori Hajrizi theksoi se e gjithë kjo platformë është ndërtuar për të qenë plotësisht e hapur dhe pa asnjë lloj pagese, me qëllim që mundësitë e përfitimit të dijes t’u afrohen të gjithë qytetarëve pa dallim, duke përfshirë këtu edhe bashkëatdhetarët nga diaspora.

“Ideja e Festivalit Global të Dijes, përveç rolit të diversitetit vjen përmes programeve të fakulteteve, ku çdo fakultet këtë muaj do të organizojë shkolla verore – rreth 35 sosh në Global UBT Fest 2026. Por, do të ketë edhe konferenca e evente të tjera, gara e koncerte që po ashtu janë planifikuar brenda këtij festivali. Kjo platformë për të gjithë është mundësuar pa pagesë, me qëllim që të përfitojnë të gjithë qytetarët, përfshirë këtu edhe diasporën”, shprehet Hajrizi.

/E.A/

Continue Reading

Lajmet

Sekuestrohen katër armë AK-47 në Podujevë, një person dërgohet në mbajtje

Published

on

Policia e Kosovës ka sekuestruar katër armë automatike AK-47, nëntë karikatorë dhe 262 fishekë gjatë një aksioni në Podujevë, ndërsa një person është dërguar në mbajtje.

Sipas raportit policor, pas pranimit të informatave më 25 qershor janë ndërmarrë veprime hetimore, ku gjatë kontrollit të një porosie të dërguar përmes një agjencioni turistik janë gjetur dhe sekuestruar katër armë AK-47, nëntë karikatorë, 262 fishekë dhe dy dritare plastike.

Më 2 korrik, në vazhdën e hetimeve, policia ka shoqëruar dy persona për intervistim. Me urdhër të prokurorit është bastisur edhe një shtëpi, ku janë gjetur dhe sekuestruar tri pjesë të një arme AK-47 dhe një kondak druri i pushkës.

Pas intervistimit, me vendim të prokurorit kompetent, njëri nga të dyshuarit është dërguar në mbajtje, ndërsa rasti po hetohet për veprën penale “Import, eksport, furnizim, transportim, prodhim, këmbim, ndërmjetësim ose shitje e paautorizuar e armëve apo materialeve plasëse.”/A.K/

Continue Reading

Të kërkuara