Kështjella Inca e Machu Picchu në Peru u pushtua nga viti 1420-1530 pas Krishtit, disa dekada më herët nga sa mendohej më parë. Është kjo që del nga një studim i ri i udhëhequr nga Richard Burger, një profesor i antropologjisë në Universitetin Yale.
Ekipi i studiuesve përdori datimin e radiokarbonit për të zbuluar se perandori Pachacuti, i cili ndërtoi Machu Picchu, erdhi në pushtet më herët nga sa pritej
Kjo do të thotë se pushtimet e hershme të Pachacuti u zhvilluan më herët, duke ndihmuar në shpjegimin se si Perandoria Inca u bë më e madhja dhe më e fuqishmja në Amerikën para-Kolumbiane.
Bazuar në dokumentet historike, mendohej se Machu Picchu ishte ndërtuar pas vitit 1440, ose ndoshta më 1450. Megjithatë, Burger dhe ekipi i tij përdorën spektrometrinë e masës përshpejtuese (AMS) të mbetjeve njerëzore për të marrë një pamje më të saktë.
AMS punon edhe në sasi të vogla të materialit organik, i cili zgjeron grupin e skeleteve që mund të studiohen. Ekipi vëzhgoi 26 individë nga varrezat në Machu Picchu që u gjetën nga vendi gjatë gërmimeve në 1912.
Sipas studimit, trupat u varrosën nën gurë, shkëmbinj të lartë ose shpella të cekëta, të mbyllura me mure. Kishte edhe sende të rënda si qeramika dhe kapëse shalli prej bronzi dhe argjendi.
“Ky është studimi i parë i bazuar në dëshmi shkencore për të siguruar një vlerësim për themelimin e Machu Picchu dhe kohëzgjatjen e pushtimit të tij”, tha Burger në njoftimin për shtyp.
Të dhënat historike janë shkruar nga pushtuesit spanjollë pas marrjes së zonës, dhe rezultatet e studimit vënë në dyshim meritën e nxjerrjes së përfundimeve bazuar në këto lloj dokumentesh, sipas studiuesve.
Megjithëse studimi pranon “kufizimet” e datimit të radiokarbonit, studiuesit thanë se dëshmia dokumentare nuk është e besueshme.
“Ndoshta ka ardhur koha që dëshmitë e radiokarbonit të marrin përparësi në rindërtimin e kronologjisë së perandorëve Inca dhe datimin e vendeve monumentale të Inkave, siç është Machu Picchu”, thuhet në studimin e botuar në revistën “Antiquity”.
Machu Picchu është një nga vendet më të mëdha arkeologjike në botë dhe ndodhet midis dy maleve.
Vendi përbëhet nga afërsisht 200 struktura guri, muret e granitit të të cilëve mbeten në gjendje të mirë edhe pse kulmet me kashtë janë zhdukur prej kohësh.
Ushtruesja e detyrës së presidentes, Albulena Haxhiu, ka dekretuar sot 17 gjyqtarë me mandat fillestar, të cilët kanë dhënë betimin zyrtar për të shërbyer në sistemin gjyqësor të Republikës së Kosovës.
Gjatë kësaj ceremonie solemne, gjyqtarët e rinj u zotuan se do t’i qëndrojnë besnikë Kushtetutës dhe ligjeve në fuqi, duke premtuar se do ta ushtrojnë detyrën e tyre me integritet, profesionalizëm dhe paanshmëri të plotë.
Duke u uruar punë të mbarë në këtë përgjegjësi të madhe publike, ushtruesja e detyrës së presidentes theksoi faktin se vendimet e tyre do të kenë një ndikim të drejtpërdrejtë në jetën e qytetarëve dhe në besimin e tyre te drejtësia.
Ajo porositi të dekretuarit që në punën e tyre të përditshme të udhëhiqen vetëm nga parimet e larta juridike, duke thënë se “drejtësia duhet të mbështetet gjithmonë në ligj, në prova dhe në pavarësi të plotë”, shkruan Haxhiu.
Ky proces i dekretimit konsiderohet një hap i rëndësishëm për forcimin e sundimit të ligjit dhe rritjen e efikasitetit të sistemit gjyqësor në vend.
Artisti kosovar Petrit Halilaj ka hapur në Berlin një ekspozitë të re që lidhet drejtpërdrejt me luftën në Kosovë, kujtesën personale dhe transformimin e dhunës në art.
Ekspozita bazohet në një ngjarje të vitit të kaluar në Drenicë, kur gjatë përgatitjeve për operën “Syrigana” u dogj një kontejner me rekuizita artistike dhe u lanë simbole e mesazhe nacionaliste e kërcënuese. Halilaj këtë ngjarje nuk e trajton si lajm të zakonshëm, por si material artistik që e shndërron në vepër.
Në Berlin, ai ka krijuar një hapësirë të ngjashme me një “çajtore”, ku ndërthuren kujtesa, tradita kosovare dhe diskutimi bashkëkohor për identitetin. Në disa interpretime hapësira lexohet edhe si “Gaytore”, duke simbolizuar hapje ndaj komuniteteve dhe identiteteve të ndryshme.
Brenda ekspozitës gjenden mbetjet e kontejnerit të djegur, dardha si simbol i Kosovës (Dardanisë), zogj të zinj, vizatime të fëmijërisë së artistit të shpëtuara nga lufta, si dhe libra e materiale historike që flasin për mënyrën si shqiptarët janë përshkruar në kohë të ndryshme. E gjithë kjo vendoset përballë objekteve që simbolizojnë jetën, si kafshë dhe këngë, duke krijuar kontrast mes dhunës dhe shpresës.
Halilaj e lidh këtë ekspozitë edhe me veprat e tij të mëparshme në institucione të mëdha ndërkombëtare, duke theksuar se qëllimi i tij nuk është të theksojë vetëm dhimbjen, por ta shndërrojë atë në dialog, bashkim dhe imagjinatë për të ardhmen.
Në thelb, ekspozita pyet se kujt i përket toka dhe kujtesa, duke e kthyer një histori dhune në një rrëfim për paqe dhe bashkëjetesë.
Në vitin kur shënon çerek shekulli nga themelimi, UBT shkruan historinë në arsimin e Kosovës dhe rajonit: renditet i pari në botë për “University Brand and Reputation” në rangimin prestigjioz global WURI 2026.
Ky sukses i jashtëzakonshëm vjen si rezultat i 25 viteve zhvillim, inovacion dhe ndërkombëtarizim, duke e pozicionuar UBT-në në krye të universiteteve më inovative në botë për ndikimin, besueshmërinë dhe reputacionin ndërkombëtar.
Rektori i UBT-së, Edmond Hajrizi, theksoi se kjo arritje merr një domethënie të veçantë në vitin jubilar të institucionit, duke e cilësuar si një moment historik.
“Ky është një vit i veçantë për UBT-në, 25 vjet rrugëtim që kulmojnë me këtë arritje historike. Të renditesh i pari në botë për reputacionin universitar është dëshmi e vizionit tonë afatgjatë dhe e punës së palodhshme për të ndërtuar një institucion me ndikim global”, u shpreh ai.
Renditja në vendin e parë për reputacionin universitar është një garanci e fuqishme për cilësinë e arsimit, besueshmërinë e diplomës dhe mundësitë ndërkombëtare për studentët.
UBT, vitin e kaluar është vlerësuar si “Engaged University of the Year”, duke u renditur i pari dhe më i miri në nivel global dhe duke lënë pas universitete prestigjioze nga Suedia, Kanadaja, Australia dhe Arabia Saudite.
Një operacion i Policisë së Kosovës dhe Prokurorisë Speciale ka rezultuar sot me arrestimin e shtatë personave në Prishtinë, Lipjan dhe Vushtrri, nën dyshimet për përfshirje në shpronësime të kundërligjshme.
Sipas njoftimit zyrtar, personat e ndaluar akuzohen për një sërë veprash penale korruptive, ku H.M., Sh.S dhe H.M. dyshohen për keqpërdorim të pozitës zyrtare, ndërsa të tjerët si V.G., N.R., N.K. dhe A.P. përballen me akuza për marrje dhe dhënie të ryshfetit si dhe ndihmë në kryerjen e këtyre veprave.
Gjatë bastisjeve, organet e rendit kanë sekuestruar dokumentacion të rëndësishëm, pajisje teknologjike dhe një shumë parash prej 6,450 eurosh, të cilat do të shërbejnë si prova në procesin e mëtutjeshëm gjyqësor.
Ky aksion është vazhdimësi e një hetimi të nisur kohë më parë, pasi edhe në dhjetor të vitit të kaluar ishin arrestuar shtatë persona të tjerë për të njëjtin rast. Në komunikaten e përbashkët, institucionet theksuan se ky operacion tregon përkushtimin për sundimin e ligjit, duke deklaruar se “ky proces hetimor mbetet prioritet kryesor për të adresuar shpronësimet e kundërligjshme dhe për të ruajtur integritetin e institucioneve publike”, sipas komunikatës.
Të gjithë të dyshuarit tashmë ndodhen në mbajtje deri në vendimin e radhës nga gjykata kompetente.