Shumica e tregjeve në Gjirin Persik po e përmbyllin ditën e hënë me rënie, të udhëhequra nga humbjet e thella në Dubai, ndërkohë që lufta amerikano-izraelite kundër Iranit po vazhdon. Çmimet e naftës u rritën me mbi 11% për shkak të ndërprerjeve të furnizimit dhe frikës nga bllokimi i zgjatur i qarkullimit në Ngushticën e Hormuzit.

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, deklaroi të shtunën se nuk është i interesuar për negociata me Iranin, duke sugjeruar se lufta do të përfundojë vetë kur Irani të mos ketë më një ushtri funksionale apo udhëheqje në pushtet. Shpresat për paqe u zbehen edhe më shumë të hënën, kur Irani emëroi Mojtaba Khamenein si udhëheqës suprem për të pasuar babanë e tij, Ali Khamenei, duke sinjalizuar se linja e ashpër vazhdon të dominojë pushtetin.

Tregjet e energjisë janë veçanërisht të rrezikuara  sepse kriza po zhvillohet rreth Ngushticës së Hormuzit, përmes së cilës kalon zakonisht rreth një e pesta e furnizimit botëror me naftë.

Rriten kostot e sigurimit të borxhit (CDS)

Indeksi kryesor i aksioneve në Dubai mbylli ditën me një rënie prej 2.8%. Kompanitë e mëdha si “Emaar Properties” pësuan rënie prej 4.7%, ndërsa operatori i rrugëve me pagesë “Salik” ra me 4.9%. Ky indeks, i cili rinisi tregtimin të mërkurën pas një pezullimi dyditor, ka rënë më shumë se 11% gjatë katër seancave të fundit. Edhe kompania ajrore “Air Arabia” shënoi rënie prej 5%.

Në Abu Dhabi, indeksi ra me 0.4%, duke shënuar seancën e gjashtë radhazi me humbje. Bursat e Dubait dhe Abu Dhabit njoftuan javën e kaluar se do të pezullojnë tregtimin për aksionet që pësojnë rënie prej 5% ose më shumë.

Kostoja e sigurimit kundër dështimit të borxhit sovran (Credit Default Swaps – CDS) për disa vende të rajonit u rrit sërish ndjeshëm të hënën. Bahrejni shënoi rritjen më të lartë në tre vjet, ndërsa rritje u shënuan edhe për Egjiptin, Arabinë Saudite, Katarin dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.

Indeksi referencë i Arabisë Saudite ra me 1.6%, duke ndërprerë serinë pesëditore të rritjes. Banka “Al Rajhi” humbi 3.9%, ndërsa gjiganti “Saudi Aramco” u rrit me 0.7% në prag të raportit vjetor të fitimeve. Sipas analistëve, investitorët pritet të zhvendosen në sektorë më pak të ekspozuar ndaj tensioneve rajonale. Përpjekjet e Arabisë Saudite për të riorientuar eksportet e naftës përmes portit Yanbu kanë zbutur disi shqetësimet për bllokimin e Hormuzit.

Në Katar, indeksi humbi 2.6%, ku pothuajse të gjitha kompanitë mbyllën me rezultate negative. Edhe bursat e Bahrejnit dhe Kuvajtit shënuan rënie, ndërsa bursa e Omanit arriti të avancojë me 3.1%. Jashtë Gjirit, indeksi kryesor i Egjiptit ra me 0.8%, duke zgjatur humbjet nga seanca e kaluar.

Mojtaba Khamenei, djali i Ayatollah Ali Khameneit, i cili u vra gjatë sulmeve amerikano-izraelite, është zgjedhur si pasuesi i tij. Për dallim nga i ati, 56-vjeçari ka mbajtur kryesisht një profil të ulët publik.

Ai nuk ka mbajtur kurrë poste qeveritare, as nuk ka mbajtur fjalime apo intervista publike, ndërsa numri i fotografive dhe videove të tij mbetet mjaft i kufizuar. Megjithatë, prej vitesh ka pasur thashetheme se ai kishte ndikim të konsiderueshëm në prapaskenat e Iranit.

Raportet zyrtare diplomatike amerikane të publikuara nga WikiLeaks në fund të viteve 2000, e përshkruanin atë si “fuqinë pas mantelit”, i cili shihej si një figurë e aftë dhe e vendosur brenda regjimit.

Përzgjedhja e tij mund të rezultojë sërish kontradiktore. Republika Islamike u themelua në vitin 1979 mbi parimin se udhëheqësi suprem duhet të zgjidhet për statusin e tij fetar dhe udhëheqjen e dëshmuar, e jo përmes trashëgimisë familjare.

Gjatë sundimit të tij, Ali Khamenei kishte folur vetëm në parim për pasardhësin e tij, madje një anëtar i Asamblesë së Ekspertëve kishte deklaruar se ai e kundërshtonte idenë që i biri të ishte kandidat. Mojtaba ka lindur në vitin 1969 dhe është fëmija i dytë i gjashtë fëmijëve të ish-udhëheqësit. Ai ka shërbyer për periudha të shkurtra në ushtri gjatë luftës Iran-Irak, konflikt ky që rriti dyshimet e regjimit ndaj Perëndimit.

Në aspektin fetar, Mojtaba filloi studimet teologjike në Qom në moshën 30-vjeçare, gjë që konsiderohet e vonshme për traditën e tyre. Deri vonë ai gëzonte një gradë të mesme klerike, çka mund të jetë pengesë për pranimin e plotë të tij.

Megjithatë, media dhe zyrtarë të afërt me pushtetin kanë filluar t’i referohen me titullin “Ayatollah” për të rritur autoritetin e tij, ashtu siç u veprua edhe me të atin në vitin 1989. Emri i tij u bë i njohur për publikun gjatë zgjedhjeve të vitit 2005, ku u akuzua nga kandidatët reformistë për ndërhyrje në votime përmes Gardës Revolucionare dhe milicisë Basij për të ndihmuar fitoren e Mahmoud Ahmadinejadit.

Akuzat u përsëritën edhe në vitin 2009, kur rizgjedhja e Ahmadinejadit shkaktoi protesta masive të njohura si “Lëvizja e Gjelbër”.

Shumë protestues kundërshtonin hapur idenë që Mojtaba të pasonte të atin. Si udhëheqës i ri i Iranit, pritet që ai të vazhdojë politikat e ashpra. Duke qenë se ka humbur babanë, nënën dhe bashkëshorten nga sulmet amerikano-izraelite, besohet se ai nuk do t’i nënshtrohet presionit perëndimor.

Sidoqoftë, ai përballet me detyrën e vështirë për të siguruar mbijetesën e Republikës Islamike në një kohë shkatërrimi ekonomik dhe pakënaqësie publike. Tashmë ai është një njeri i shënjestruar; ministri izraelit i mbrojtjes ka deklaruar javën e kaluar se kushdo që pason Ali Khamenein do të jetë një objektiv i padiskutueshëm për eliminim.

Hezbollahu ka shtuar luftëtarë elitë për t’u përballur me forcat izraelite në jug të Libanit, duke i rikthyer ata në rajonin kufitar nga i cili ishin tërhequr pas luftës së vitit 2024. Lajmi bëhet i ditur nga tre burime libaneze të mirëinformuara mbi këto lëvizje, ndërkohë që grupi i mbështetur nga Irani po zhytet gjithnjë e më thellë në konfliktin e Lindjes së Mesme.

Anëtarët e forcave “Radwan” të Hezbollahut kanë marrë urdhra për t’u përfshirë në betejë dhe për të bllokuar përparimin e tankeve izraelite. Burimet cituan si shembull qytetin e Khiyamit – një nga disa zonat ku raportohet se trupat izraelite kanë përparuar të mërkurën.

Hezbollahu, një grup mysliman shiit libanez i themeluar nga Garda Revolucionare e Iranit në vitin 1982, hyri në luftë të hënën, duke hapur zjarr për të marrë hak për vdekjen e liderit suprem të Iranit, i cili u vra në një sulm të befasishëm SHBA-Izrael në Teheran.

Izraeli ka kryer sulme të rënda në jug të Libanit dhe më gjerë që nga ajo kohë, duke dërguar më shumë trupa përtej kufirit dhe duke urdhëruar libanezët të largohen nga një pjesë e madhe e territorit në rajonin kufitar, ku ushtria izraelite kishte mbajtur ushtarë në disa pozicione që nga lufta e vitit 2024.

Udhëheqësi i Hezbollahut, Naim Qassem, tha në një fjalim televiziv të mërkurën se grupi do të përballet me atë që ai e përshkroi si një plan izraelit për “pushtim dhe zgjerim”.

“Për ne, kjo është një mbrojtje ekzistenciale,” tha ai.

Rikthimi i forcave “Radwan”

Sipas burimeve, të cilat folën në kushte anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë së temës, luftëtarët elitë u dislokuan në jug pasi grupi hapi zjarr me raketa dhe dronë të hënën. Ata ishin larguar nga ajo pjesë e Libanit – konkretisht nga zona midis lumit Litani dhe kufirit me Izraelin – pas një armëpushimi të ndërmjetësuar nga SHBA në luftën e vitit 2024, duke u zhvendosur në veri të lumit.

Burimet nuk specifikuan numrin e saktë të forcave elitë që janë dislokuar. Presidenti i Libanit, Joseph Aoun, ka deklaruar se sulmet fillestare të Hezbollahut të hënën u kryen nga pozicionet në veri të lumit Litani.

Situata në terren dhe bilanci i vitit 2024

Një zëdhënës ushtarak izraelit tha se po verifikonin raportet, por nuk dha menjëherë komente mbi dëshmitë e burimeve. Ushtria libaneze refuzoi të komentonte, ndërsa zyra e Kryeministrit Nawaf Salam nuk iu përgjigj menjëherë kërkesës për koment.

Ushtria izraelite njoftoi të mërkurën se dy ushtarë u plagosën si pasojë e zjarrit antitank kundër trupave në jug të Libanit, duke shënuar lëndimet e para të raportuara në radhët e forcave izraelite që nga fillimi i luftës rajonale. Ndërkohë, Hezbollahu ka njoftuar disa sulme që shënjestrojnë tanket izraelite këtë javë, së bashku me lëshime të shumta raketash dhe dronësh drejt Izraelit.

Për t’i dhënë një pasqyrim historisë së këtij konflikti, në luftën e vitit 2024 u vranë rreth 5,000 luftëtarë të Hezbollahut, shumë prej të cilëve anëtarë të forcës elitë “Radwan”. Ajo luftë e la Hezbollahun e dëmtuar rëndë.

Pas armëpushimit të vitit 2024, i cili kërkonte që ushtria libaneze të konfiskonte të gjitha armët e paautorizuara në jug të lumit Litani, ushtria sekuestroi shumë depo armësh të Hezbollahut. Grupi deklaroi në atë kohë se respektonte armëpushimin në jug të Litanit, por pretendoi se ai nuk zbatohej për pjesën tjetër të Libanit.

Liderët e Bashkimit Evropian dhe ata të Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit (GCC) kanë dënuar ashpër “sulmet e pajustifikueshme iraniane” në mbarë rajonin, pas bisedimeve të nivelit të lartë në Bruksel. Bashkimi Evropian ka ofruar mbështetje të plotë për vendet arabe të Gjirit, ndërkohë që Irani vazhdon lëshimin e raketave dhe dronëve si kundërpërgjigje ndaj sulmeve të ndërmarra nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli.

Gjatë takimit të së enjtes, Shefja e Politikës së Jashtme të BE-së, Kaja Kallas, së bashku me zyrtarë të tjerë evropianë, i cilësuan veprimet e Teheranit si “të pafalshme”. Në një deklaratë të përbashkët BE-GCC, ministrat kërkuan ndalimin e menjëhershëm të sulmeve që kërcënojnë sigurinë globale, duke riafirmuar të drejtën e vendeve të Gjirit për të marrë çdo masë të nevojshme për të mbrojtur territoret dhe qytetarët e tyre.

Situata mbetet e tensionuar, me Evropën që shprehet e gatshme të ndihmojë aleatët e saj, ndonëse preferon një zgjidhje përmes ndërmjetësimit dhe de-eskalimit. Ky reagim vjen në një kohë kur bilanci i viktimave nga sulmet amerikano-izraelite ndaj Iranit ka arritur në mbi 1,230 persona që nga e shtuna, sipas mediave shtetërore iraniane.

Konflikti po zgjerohet me shpejtësi: Izraeli ka shtrirë fushatën e tij ushtarake në Liban, ndërsa SHBA njoftoi mbytjen e një fregate iraniane në ujërat ndërkombëtare. Nga ana tjetër, sulmet e Iranit po shënjestrojnë gjithnjë e më shumë infrastrukturën energjetike në vende si Katari, Bahreini dhe Kuvajti, duke rritur frikën për destabilizimin e tregjeve globale të energjisë.

Shtetet evropiane po përfshihen gjithashtu në këtë vorbull. Franca, Britania e Madhe, Italia, Holanda dhe Spanja kanë njoftuar dërgimin e aseteve detare dhe sistemeve të mbrojtjes ajrore në Qipro dhe në vendet e Gjirit. Kryeministrja italiane Giorgia Meloni konfirmoi se Italia do të ofrojë sisteme mbrojtëse për aleatët arabë për të zmbrapsur sulmet iraniane.

Në rrafshin diplomatik dhe ushtarak, Britania, Greqia dhe Portugalia kanë pranuar të lejojnë përdorimin e bazave të tyre nga ushtria amerikane nën kushte të caktuara. Megjithatë, refuzimi i Spanjës për të bërë të njëjtën gjë ka shkaktuar zemërimin e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, duke nxjerrë në pah qëndrimet e ndryshme brenda bllokut perëndimor.