15 nëntor 1992

Bill Klinton: Kosova problem potencial

Në një koferencë për shtyp në Litel Rok, kryetari i porsazgjedhur amerikan, Bill Klinton, tha: “Mendoj se para se t’i dërgojmë trupat, kemi në disponim disa opsione për zgjidhjen e situatës në Bosnë dhe për problemin potencial në Kosovë. Nuk dëshiroj me këtë rast të përjashtojë me kurrfarë deklarate asnjërin nga këto opsione. Më 20 janar do të bëhem kryetar dhe dua që në atë moment të disponojë me të gjitha opsionet”, theksoi Bill Klinton.

Ndërkaq, senatori demokrat Sem Nan, i cili përmendet si kandidat për sekretar të shtetit apo sekretar amerikan i Mbrojtjes në administratën e Klintonit, tërhoqi gjithashtu vërejtjen për gjendjen në Kosovë. Ai tha se Shtetet e Bashkuara duhet së pari të bëjnë çmos që të pengohet zgjerimi dhe shpërthimi i vatrave të reja të krizave në truallin e ish Jugosllavisë, posaçërisht në Kosovë. Sem Nan deklaroi se SHBA-të duhet të revidojnë politikën e vet ndaj ish-Jugosllavisë, pasi që situata mund të paraqesë problem për NATO-n dhe në luftë do të mund të futeshin Greqia, Turqia, Shqipëria e vende të tjera. Unë kam disa ide të tjera për ish-Jugosllavinë, por sido që të jetë, ajo paraqet një provokim të madh, tha Nan.

15 nëntor 1993

Ndihmohen shkollat shqipe kudo në Kosovë

Solidariteti i punëtorëve tanë të punësuar përkohësisht në botën e jashtme dhe i qytetarëve për ndihmë shkollës shqipe nuk mungon, veçanërisht këto ditë kur është në pyetje sigurimi i lëndëve djegëse për nxënës.

Kështu fshatarët e Koshares së Ferizajt, këto ditë dhanë mbi 1.000 marka gjermane për sigurimin e ngrohjes dhe për të ardhurat personale të arsimtarëve. Bëhet me dije se me vetëkontribut u zgjerua lokali i kësaj shkolle për 120 metra katrorë, ndërsa punëtorët e këtij fshati të punësuar përkohësisht në botën e jashtme, vendosën këto ditë që tash e tutje t’i dërgojnë për çdo muaj nga 100 marka gjermane.

Aksioni për grumbullimin e ndihmave është shtuar edhe në komunën e Suharekës. Këto ditë, Ragip Begaj nga Banja, Këshillit për Financim të Malishevës ia ofroi 1.000 marka gjermane, ndërsda ndihma ofruan edhe disa qytetarë të tjerë të kësaj komune.

Edhe në Suharekë, bën me dije “Bujku” i sotëm se punëtorët e fshatit Vraniq, krahas përmbushjes së obligimeve ndaj Qeverisë së Kosovës, ndihmesë të madhe po japin e për mbarëvajtjen e arsimit shqip. U dalluan për kontribut veçanërisht qytetarët e Vraniqit, të cilët për nevojat e shkollës së tyre, grumbulluan 4.850 franka zvicerane dhe 100 marka gjermane.

Ndërkaq edhe në komunën e Rahovecit angazhimi i prindërve në këtë drejtim ishte i lartë. Gati në të gjitha fshatrat e kësaj komune janë siguruar lëndët djegëse.

15 nëntor 1994

Eliot Engel: Mbështetje për pavarësinë e Kosovës

TVSH në bashkëpunim me ekipin televiziv amerikan “USA” zhvilloi intervistë ekskluzive me kongresistin e rizgjedhur demokrat, Eliot Engël, i cili njihet jo vetëm si njohës i rrethanave në Ballkan, por edhe si mik i çështjes shqiptare.

Gazeta e sotme “Bujku” e boton intervistën e transmetuar para disa ditësh në TVSH.

1. Engel tha se marrëdhëniet amerikano-shqiptare janë shumë të mira dhe se do të bëhen më të mira me kohë. Ai tha se është shumë i kënaqur që populli shqiptar në Kosovë e në Shqipëri ka shprehur një ndjenjë miqësie me Shtetet e Bashkuara. Ai tha se është e rëndësishme të vihet në dukje se propaganda e Enver Hoxhës nuk mundi të ndikojë tek populli shqiptar, prandaj sot ndjehet miësia e thellë midis shqiptarëve në Tiranë, Prishtinë, Mitrovicë e Shkup.

Duke u përgjigjur në pyetjet lidhur me çështjen e Kosovës, z. Engel tha se është shumë e rëndësishme që populli i Kosovës të vetëvendosë. Shqiptarë u deklaruan dhe unë i mbështes ata, tha z. Engel.

Duke folur për situatën aktuale në në Kosovë, ai tha se “situata është e tmerrshme, ngase 90 për qind e popullsisë jeton në varfëri dhe trajtohet si minoritet i vogël.

Jam shumë i shqetësuar nga presioni serb mbi popullsinë shqiptare në Kosovë. Shprehje e këtij presioni janë faktet se shqiptarët nuk lejohen të përdorin gjuhën e tyre amtare në shkollë; që shumica e popullsisë së aftë janë pa punë; që profesorët e Universitetit ndiqen, që doktorët ndiqen. Mendoj se Perëndimi dhe bota duhet të bëjnë presion në regjimin e Beogradit, duke ia bërë atij të qartë se populli shqiptar në Kosovë nuk duhet të jetojë nën presion e okupacion”.

Duke u përgjigjur në një pyetje rreth presionit ndërkombëtar ndaj Serbisë për çështjen e Kosovës, kongresisti Eliot Engel tha se është shumë e rëndësishme që komuniteti ndërkombëtar të jetë i angazhuar për situatën në Kosovë. “Shtetet e Bashkuara janë shumë të interesuara të dinë se ç’po ndodh në Kosovë, prandaj janë të vendosura që vëzhguesit e KSBE-së të kthehen sa më shpejt që të jetë e mundur dhe që në Kosovë të ndihet dukshëm prezenca amerikane”.

Pasi përmendi kërcënimet e Bushit dhe Klintonit dërguar Serbisë për çështjen e Kosovës, z. Engel tha se autonomia nuk është zgjidhje për Kosovën. “Këtë e kanë kundërshtuar edhe shumë shqiptarë këtu në Amerikë. Ngase një autonomi të tillë rajonale e kanë pasur, dhe autoritetet e Beogradit ua ndaluan. Arsyeja që nuk miratohet një ide e tillë qëndron në atë se konfiguracioni jashtë Jugosllavisë ka ndryshuar: Kroacia jashtë saj, Sllovenia jashtë. Maqedonia jashtë. Atëherë si do të pranonte Kosova që edhe më tej të ngelë brenda saj, pra edhe Kosova kërkon model në konfiguracionin e ri”, tha ai.

Ai tha më tutje se Serbia përpiqet të evitojë praninë ndërkombëtare në Kosovë, porse presioni shumë i fortë që do të bëhet ndaj saj, si nga ana e misionit të KSBE-së, e hapjes së Zyrës amerikane në Prishtinë nga SHBA-të, do të bëjë që të vihet nën kontroll situata në Kosovë. “Sa më shumë të ketë vëzhgues ndërkombëtarë në Kosovë, aq më pak qeveria terroriste e Beogradit do t’i bëjë të njëjtat gjëra si në Bosnjë edhe në Kosovë. Presioni ndërkombëtar do t’i detyrojë serbët gjithashtu që të bisedojnë me përfaqësuesit legjitimë të popullit të Kosovës. Dialogu do të jetë e vetmja zgjidhje”, tha ai.

Duke u përgjigjur në një pyetje rreth hapjes eventuale të Zyrës Amerikane në Prishtinë, z. Engel tha se ajo mund të bëhet realitet. “Unë do të vazhdoj të punoj që kjo të bëhet realitet. Kam disa autorizime për hapjen e disa zyrave në Prishtinë. Nuk i kemi hapur akoma, pasi disa mendonin se ajo do të paraqiste rrezik. Ne do të vazhdojmë që të hapet zyra amerikane në Prishtinë. Me hapjen e Agjencisë së Informacionit të Shteteve të Bashkuara në Prishtinë synohet që shqiptarët në Kosovë të ndjejnë prezencën amerikane”, tha ai.

Ndërsa duke u përgjigjur edhe në një pyetje reth efekteve të presionit ndërkombëtar ndaj Serbisë, z. Engel tha se presioni do ta detyrojë Beogradin e regjimin serb që të ulet në bisedime me shqiptarët. “Unë, kryetarin Rugova, e shikoj si një Gandi shqiptar që e ka situatën nën kontroll. Mendoj se kjo është çështje kohe, por derisa të hartohen disa rezoluta. Ne realisht jemi duke biseduar për atë se populli shqiptar nuk mund të jetojë.

15 nëntor 1995

Një serb u vendos me dhunë në banesën e një ish-minatori

Ditëve të fundit, një komision serb për çështje banesore i “Trepçës” po hulumton banesat e pronarëve shqiptarë, në të cilat momentalisht nuk është duke banuar askush dhe duke i thyer po vendosë në to punëtorë serbë të këtij kombinati.

Në një njoftim të KI të Degës së LDK-së në Mitrovicë bëhet me dije se ditë më parë nga ky komision u thye banesa e Haki A. Xhemajlit, ish-minator, dhe në të u vendos serbi Sllavisha Mllagjenoviq.

Z.Xhemajli, i cili këtë banesë e ka marrë në shfrytëzim para 17 viteve, pas largimit me dhunë nga puna në minierën e Stantërgut, bashkë me familjen e tij shkoi në Suedi.

 15 nëntor 1996

Disa helikopterë fluturuan ulët mbi Prekaz të Skënderajt

Dje rreth orës 17:00, gjashtë helikopterë fluturuan ulët mbi Prekaz të Ulët, njofton KI i Degës së LDK-së në Ferizaj.

Helikopterët fluturonin kryesisht mbi lagjet e Jasharajve, Mehajve dhe të Kodrajve.

Vëzhgimi i helikopterëve zgjati rreth 15 minuta, ndërsa ata përcilleshin edhe nga dy vetura të policisë serbe.

15 nëntor 1997

Kinkel: “Së bashku me amerikanët kemi drejtuar reflektorët mbi Kosovë”

Prishtinë, 15 nëntor (QIK)

Pas takimit me homologun shqiptar Paskal Milo, ministri gjerman Klaus Kinkel i dha një intervistë Dojçe Veles.

I pyetur si e vlerëson qëndrimin e Qeverisë së re shqiptare përballë problemit të Kosovës, për të cilin edhe u bisedua në takim, Kinkel u përgjigj: “Qëndrimi ynë është i qartë, ne duam një autonomi sa më të gjerë për Kosovën. Ne nuk duam një shkëputje të Kosovës, ne nuk duam ndryshimin e kufijve, ne nuk duam të vazhdojë shtypja e një popullsie shumicë prej 90 për qind nga një minoritet prej 10 për qindësh. Ne gjermanët jemi shumë të interesuar për këtë, pasi kemi 140 mijë azilkërkues shqiptarë të Kosovës që janë refuzuar prej 400 mijë shqiptarësh të Kosovës sa jetojnë në Gjermani. Nëse këta do t’i përmbaheshin pak më shumë rendit dhe sigurisë në Gjermani, do të ishte mirë. Së shpejti Gjermania së bashku me amerikanët do t’i drejtojë më fort reflektorët drejt Kosovës.

Ministri im politik Ishinger së bashku me përfaqësuesin amerikan Gelbart do të shkojnë së shpejti në Beograd për t’i treguar Milosheviqit, por njëkohësisht edhe shqiptarëve të Kosovës vëmendjen tonë për këtë vend”.

15 nëntor 1998

Policia serbe shtiu me armë automatike në tre banorë të fshatit Dush të komunës së Klinës

Dje, rreth orës 15.00, në fshatin Dush të komunës së Klinës, policia serbe shtiu me armë automatike në drejtim të Shaban (Hisen) Marmullakut (60), Jashar (Sejdi) Marmullakut (51) dhe Shaip (Shaban) Berishës (32), të tre nga fshati Dush, të strehuar në Mitrovicë. Ata ishin nisur të shkonin në fshatin e tyre të dëmtuar gjatë ofensivave të forcave ushtarake e policore serbe, por të shtënat e policisë i kishin detyruar të ktheheshin përsëri në Mitrovicë.

Shumë studiues e konsiderojnë Poloninë e viteve 1980 si vendin me sistemin më të zhvilluar të medias ilegale në gjithë bllokun sovjetik

 Historia e lëvizjes polake Solidariteti (Solidarność) dhe e shtypit ilegal gjatë viteve 1980 konsiderohet një nga kapitujt më të rëndësishëm në historinë e medias në Evropën Lindore komuniste. Ajo dëshmoi se, edhe në kushtet e censurës së plotë shtetërore, qytetarët mund të ndërtonin rrjete alternative komunikimi dhe informacioni. Në fakt, shumë studiues e konsiderojnë Poloninë e viteve 1980 si vendin me sistemin më të zhvilluar të medias ilegale në gjithë bllokun sovjetik.

Për gati një dekadë, mijëra gazetarë amatorë, shtypshkronjës, intelektualë, studentë, punëtorë dhe priftërinj katolikë krijuan një rrjet të fshehtë gazetash, revistash, librash dhe radiostacionesh që sfidonin monopolin informativ të Partisë Komuniste Polake. Ky rrjet nuk kishte mbështetjen e shtetit, nuk dispononte teknologji moderne dhe vepronte nën kërcënimin e arrestimit. Megjithatë, ai arriti të informonte miliona polakë dhe të luante rol të rëndësishëm në procesin që çoi drejt rrëzimit të komunizmit.

 Lindja e “Solidaritetit”

Në fund të viteve 1970, Polonia po përballej me krizë ekonomike, mungesa ushqimore dhe pakënaqësi të përgjithshme shoqërore. Qeveria komuniste kontrollonte të gjitha gazetat, radion dhe televizionin. Çdo informacion që mund të dëmtonte imazhin e partisë censurohej para publikimit.

Në gusht të vitit 1980, shpërthyen greva të mëdha në kantierin detar “Lenin” në Gdanjsk. Në krye të punëtorëve doli elektricisti Leh Valensa, i cili do të bëhej më vonë simbol i rezistencës demokratike polake.

Pas javësh negociatash, autoritetet u detyruan të pranonin krijimin e një sindikate të pavarur nga shteti. Kështu lindi Solidariteti, organizata e parë masive independente në një vend komunist të Evropës Lindore.

Brenda pak muajsh, sindikata numëroi rreth 10 milionë anëtarë. Për regjimin, kjo përbënte një kërcënim të madh politik. Nëse partia komuniste kontrollonte shtetin, “Solidariteti” po fitonte mbështetjen e shoqërisë.

Lufta për informacionin

Një nga sfidat më të mëdha ishte komunikimi me publikun. Televizioni shtetëror dhe gazetat zyrtare paraqisnin “Solidaritetin” si një lëvizje destabilizuese dhe të rrezikshme. Prandaj aktivistët kuptuan se duhej të krijonin kanalet e tyre të informacionit.

Në fillim u shtypën buletine të thjeshta informative. Këto përmbanin lajme mbi grevat, kërkesat e punëtorëve dhe aktivitetet e sindikatës. Materialet shumëzoheshin me makina shkrimi, kopjues të improvizuar ose me shtypshkronja primitive të fshehura në bodrume, banesa private dhe objekte kishtare.

Brenda një kohe të shkurtër, këto botime u shndërruan në një sistem mediatik paralel.

Gjendja ushtarake dhe kalimi në ilegalitet

Më 13 dhjetor 1981, gjenerali Vojçeh Jaruzelski shpalli gjendjen ushtarake në Poloni. U vendosën patrulla ushtarake në rrugë, mijëra aktivistë u arrestuan dhe “Solidariteti” u ndalua.

Regjimi besonte se me arrestimin e udhëheqësve mund ta shkatërronte lëvizjen. Por ndodhi e kundërta.

Pasi humbi mundësinë për të vepruar ligjërisht, “Solidariteti” u organizua në fshehtësi dhe investoi edhe më shumë te komunikimi ilegal. Qindra grupe filluan të prodhonin materiale informative pa miratimin e shtetit.

Në shumë raste, shtypshkronjat ilegale montoheshin gjatë natës dhe çmontoheshin para agimit. Pajisjet transportoheshin vazhdimisht nga një vend në tjetrin për të shmangur zbulimin nga policia sekrete.

Fenomeni i “Shtypit të Dytë”

Polakët e quanin këtë botim të fshehtë, “Qarkullimi i Dytë”. Termi përdorej për të dalluar botimet ilegale nga shtypi zyrtar i kontrolluar nga shteti.

“Qarkullimi i dytë” nuk përfshinte vetëm gazeta politike. Aty botoheshin libra, ese filozofike, studime historike, vepra letrare dhe materiale fetare që censura komuniste i ndalonte.

Autorë të njohur polakë dhe të huaj, veprat e të cilëve nuk lejoheshin nga regjimi, u bënë të qasshme falë këtyre rrjeteve ilegale.

Deri në mesin e viteve 1980, qindra tituj gazetash dhe revistash qarkullonin në mënyrë të fshehtë në të gjithë vendin. Tirazhet e disa botimeve arrinin dhjetëra mijëra kopje, një shifër e jashtëzakonshme për aktivitet ilegal.

Kisha Katolike si strehë e informacionit

Një rol vendimtar luajti Kisha Katolike Polake. Ndryshe nga shtetet e tjera komuniste, Kisha në Poloni gëzonte ndikim të madh shoqëror dhe nuk mund të kontrollohej plotësisht nga pushteti.

Shumë famulli u përdorën si qendra shpërndarjeje për botimet ilegale. Priftërinjtë ndihmonin në fshehjen e materialeve dhe sigurimin e kontakteve midis aktivistëve.

Zgjedhja e kardinalit polak Karol Vojtilla si Papa Gjon Pali II në vitin 1978 i dha edhe më shumë forcë morale lëvizjes. Vizitat e tij në Poloni mobilizuan miliona njerëz dhe krijuan hapësira të reja për rezistencën civile.

Radio ilegale

Përveç shtypit, opozita krijoi edhe radio të fshehta.

Aktivistët ndërtonin transmetues të vegjël që funksiononin për periudha të shkurtra kohore. Emisionet zgjasnin vetëm disa minuta para se transmetuesi të çmontohej dhe të zhvendosej në një vend tjetër.

Këto radio jepnin lajme mbi arrestimet, protestat dhe aktivitetet e opozitës. Për shërbimet e sigurisë ishte tepër e vështirë të lokalizonin transmetuesit përpara se ata të zhdukeshin.

Megjithëse teknikisht modeste, këto transmetime kishin vlerë të madhe simbolike. Ato tregonin se monopoli shtetëror mbi informacionin mund të sfidohej.

Një rrjet i mbështetur nga mijëra njerëz

Forca e sistemit ilegal polak nuk qëndronte vetëm te teknologjia, por te pjesëmarrja masive e qytetarëve. Mijëra persona ndihmonin në shtypje, transport, ruajtje dhe shpërndarje.

Gazetat kalonin dorë më dorë. Një kopje mund të lexohej nga dhjetëra persona. Materialet shpesh kopjoheshin përsëri dhe vazhdonin qarkullimin në qytete të ndryshme.

Në këtë mënyrë u krijua një “hapësirë publike paralele”, e pavarur nga shteti. Për herë të parë pas dekadash, një pjesë e madhe e shoqërisë polake po informohej jashtë kontrollit të partisë komuniste.

Nga shtyp ilegal në fitore politike

Gjatë viteve 1988-1989, kriza ekonomike dhe politike u thellua. Regjimi nuk ishte më në gjendje të ndalonte ndikimin e “Solidaritetit”.

Negociatat e njohura si Bisedimet e Tryezës së Rrumbullakët çuan në legalizimin e sindikatës dhe në mbajtjen e zgjedhjeve gjysmë të lira në vitin 1989.

“Solidariteti” fitoi në mënyrë dërrmuese. Brenda pak muajsh, Polonia u bë vendi i parë i bllokut lindor që nisi tranzicionin paqësor drejt demokracisë.

Trashëgimia historike

Historia e “Solidaritetit” dhe shtypshkronjave ilegale dëshmon se media nuk është vetëm një institucion profesional, por edhe një mjet rezistence qytetare. Në kushtet kur gazetat, radioja dhe televizioni kontrolloheshin nga shteti, polakët krijuan një sistem alternativ informacioni që sfidoi censurën dhe propagandën.

Për studiuesit e historisë së medias, Polonia e viteve 1980 mbetet shembulli më i suksesshëm i një sfide të organizuar kundër monopolit shtetëror të informacionit në Evropën komuniste. Ajo tregoi se kontrolli i mediave mund të kufizojë qarkullimin e informacionit, por nuk mund ta shuajë plotësisht nevojën e njerëzve për të ditur të vërtetën. Në fund, pikërisht kjo etje për informacion të lirë u bë një nga faktorët që kontribuoi në rënien e sistemit komunist në Poloni dhe më pas në gjithë Evropën Lindore.

Ngjarja tregoi se një shtet mund të kontrollonte gazetat, radion dhe televizionin, por nuk mund të kontrollonte realitetin fizik. Retë radioaktive që u përhapën mbi Evropë do ta detyronin Kremlinin të pranonte një katastrofë që fillimisht ishte përpjekur ta fshihte

 Më 26 prill 1986, në orën 01:23 të mëngjesit, ndodhi një shpërthim katastrofik në reaktorin numër katër të Centralit Bërthamor të Çernobilit, pranë qytetit Pripjat në Ukrainën e atëhershme sovjetike. Ajo që fillimisht dukej si një aksident industrial do të shndërrohej shpejt në katastrofën më të madhe bërthamore në histori. Mirëpo, përveç pasojave mjedisore dhe njerëzore, Çernobili u bë edhe një simbol i dështimit të sistemit sovjetik të informimit, censurës shtetërore dhe propagandës komuniste.

Ngjarja tregoi se një shtet mund të kontrollonte gazetat, radion dhe televizionin, por nuk mund të kontrollonte realitetin fizik. Retë radioaktive që u përhapën mbi Evropë do ta detyronin Kremlinin të pranonte një katastrofë që fillimisht ishte përpjekur ta fshihte.

Shpërthimi dhe heshtja zyrtare

Pas shpërthimit të reaktorit, autoritetet lokale dhe qendrore sovjetike u përballën me një situatë të paprecedentë. Sasi të mëdha materialesh radioaktive u hodhën në atmosferë, ndërsa zjarrfikësit, teknikët dhe banorët e zonës nuk kishin informacion të plotë për rrezikun që po i kërcënonte.

Megjithatë, reagimi i parë i aparatit shtetëror nuk ishte informimi i publikut, por ruajtja e sekretit. Në traditën e sistemit sovjetik, katastrofat konsideroheshin çështje që mund të dëmtonin prestigjin e shtetit socialist dhe për këtë arsye duhej të minimizoheshin ose të fshiheshin.

Banorët e qytetit Pripjat, i cili ndodhej vetëm disa kilometra larg centralit, vazhduan jetën normale për më shumë se 36 orë pas shpërthimit. Fëmijët luanin nëpër parqe, njerëzit shëtisnin në rrugë, ndërsa nivelet e radioaktivitetit po rriteshin në mënyrë alarmante.

Evakuimi filloi vetëm pasditen e 27 prillit. Edhe atëherë, banorëve u tha se do të largoheshin vetëm për disa ditë dhe se mund të ktheheshin shpejt në shtëpitë e tyre. Në realitet, shumica nuk do të ktheheshin kurrë më.

Bota e mëson aksidentin nga Suedia

Ajo që e bëri të pamundur fshehjen e katastrofës ishte natyra e vetë radioaktivitetit. Mëngjesin e 28 prillit 1986, punonjësit e centralit bërthamor Forsmark në Suedi zbuluan nivele të pazakonta radioaktiviteti në rrobat dhe këpucët e tyre. Fillimisht u dyshua për një rrjedhje në centralin suedez, por kontrollet treguan se burimi ishte jashtë vendit.

Ekspertët suedezë analizuan drejtimin e erërave dhe arritën në përfundimin se ndotja vinte nga territori sovjetik. Qeveria suedeze kërkoi zyrtarisht shpjegime nga Moska.

Vetëm pasi presioni ndërkombëtar u bë i pashmangshëm, agjencia sovjetike e lajmeve TASS publikoi një deklaratë të shkurtër ku pranohej se kishte ndodhur një aksident në centralin e Çernobilit. Njoftimi përmbante shumë pak detaje dhe përpiqej ta minimizonte seriozitetin e situatës.

Në këtë mënyrë, miliona qytetarë sovjetikë dhe evropianë mësuan për katastrofën jo nga mediat sovjetike, por nga qeveritë dhe mediat perëndimore.

Propaganda kundër realitetit

Në ditët dhe javët pas aksidentit, televizioni dhe gazetat sovjetike vazhduan të jepnin informacione të kufizuara. Raportimet theksonin “kontrollin e situatës” dhe përpjekjet heroike të ekipeve të shpëtimit, ndërsa shmangnin diskutimin e plotë të rreziqeve.

Në të njëjtën kohë, stacionet ndërkombëtare si BBC, Deutsche Welle, Voice of America dhe Radio Free Europe raportonin vazhdimisht mbi zhvillimet. Shumë qytetarë sovjetikë i dëgjonin këto transmetime për të marrë informacion që nuk e gjenin në mediat vendore.

Kjo krijoi një hendek të madh besueshmërie. Për herë të parë, një numër i madh qytetarësh kuptuan se informacioni i ofruar nga shteti ishte jo vetëm i paplotë, por në disa raste edhe mashtrues.

Një prej problemeve kryesore ishte se mediat zyrtare nuk kishin traditë të gazetarisë investigative. Gazetarët nuk ishin mësuar të sfidonin institucionet ose të kërkonin transparencë nga pushteti. Për dekada me radhë, funksioni kryesor i medias kishte qenë të mbështeste politikat e partisë dhe jo të kontrollonte veprimet e qeverisë.

Pasojat për njerëzit

Mijëra “likuidatorë”, siç u quajtën punëtorët dhe ushtarët që morën pjesë në pastrimin e zonës, u ekspozuan ndaj niveleve të larta të rrezatimit. Shumë prej tyre zhvilluan më vonë sëmundje të rënda.

Qindra mijëra njerëz u detyruan të zhvendoseshin nga zonat e ndotura. Fshatra të tëra u braktisën përgjithmonë, ndërsa zona përreth centralit u shndërrua në një territor të izoluar.

Për vite me radhë, autoritetet sovjetike publikuan të dhëna të kufizuara mbi numrin e viktimave dhe pasojat afatgjata. Kjo vetëm sa forcoi perceptimin se shteti po përpiqej të fshehte të vërtetën.

Çernobili dhe Glasnost-i

Kur ndodhi aksidenti, Bashkimi Sovjetik drejtohej nga Mikhail Gorbaçovi, i cili kishte filluar programet e reformave të njohura si Perestroika (ristrukturim) dhe Glasnost (hapje dhe transparencë).

Fillimisht, edhe udhëheqja sovjetike reagoi sipas modeleve tradicionale të fshehtësisë. Megjithatë, pasojat e Çernobilit e bindën Gorbaçovin se sistemi nuk mund të vazhdonte të funksiononte me të njëjtin nivel kontrolli mbi informacionin.

Vite më vonë, vetë Gorbaçovi do të deklaronte se Çernobili kishte qenë një nga faktorët që kontribuoi në transformimin e Bashkimit Sovjetik. Sipas tij, katastrofa tregoi dobësitë e thella të burokracisë, kulturës së sekretit dhe mungesës së transparencës.

Pas vitit 1986, mediat sovjetike filluan gradualisht të trajtonin tema që më parë konsideroheshin tabu. Gazetat filluan të publikonin materiale mbi korrupsionin, problemet ekonomike dhe gabimet e administratës shtetërore. Për herë të parë pas shumë dekadash, kritika publike ndaj institucioneve u bë pjesë e debatit publik.

Një pikë kthese në historinë e medias

Historianët e medias e konsiderojnë Çernobilin si një nga momentet më domethënëse në historinë e komunikimit në shekullin XX. Aksidenti tregoi kufijtë e censurës në një epokë ku informacioni mund të kalonte përtej kufijve shtetërorë.

Regjimi sovjetik kishte kontroll absolut mbi gazetat, radion dhe televizionin brenda vendit, por nuk mund të kontrollonte stacionet matëse në Suedi, raportimet e mediave ndërkombëtare apo rrjedhjen e informacionit jashtë kufijve të tij. Për herë të parë, miliona qytetarë panë qartë kontrastin midis propagandës zyrtare dhe realitetit.

Në këtë kuptim, Çernobili nuk ishte vetëm një katastrofë bërthamore. Ai ishte edhe një katastrofë e sistemit sovjetik të informacionit. Ngjarja ekspozoi dobësinë e një modeli mediatik të ndërtuar mbi censurën dhe sekretin shtetëror dhe dëshmoi se, në momente krizash të mëdha, e vërteta është shumë më e vështirë të kontrollohet sesa vetë lajmet. Për këtë arsye, Çernobili mbetet një nga shembujt më të fuqishëm në historinë e medias për mënyrën se si mungesa e transparencës mund ta thellojë një katastrofë dhe të minojë besimin e qytetarëve ndaj institucioneve të shtetit.

UBT po merr pjesë në Konferencën Ndërkombëtare Shkencore “AI Horizon – A New Era of Creativity and Innovation”, të organizuar nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë, më 12–13 nëntor 2026, në Tiranë, ku UBT është një nga partnerët e kësaj ngjarjeje të rëndësishme shkencore ndërkombëtare.

Në këtë konferencë, UBT përfaqësohet nga rektori, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, dekani i Fakultetit të Shkencave Kompjuterike, Besnik Qehaja, dhe asistenti Elton Boshnjaku, të cilët prezantuan dy punime shkencore që trajtojnë zhvillimet më të fundit në fushat e Internetit të Gjërave (IoT), Qyteteve të Mençura (Smart City), Vizionit Kompjuterik dhe Inteligjencës Artificiale.

Dy punimet shkencore të prezantuara janë: “Mobile Augmented Reality with an LLM Assistant Connected to Live Sensor Data for Remote Learning in a University Campus Digital Twin”

Punimi trajton integrimin e realitetit të shtuar mobil me një asistent të bazuar në modele të mëdha gjuhësore (LLM), të ndërlidhur me të dhëna në kohë reale nga sensorët, duke krijuar mundësi të reja për mësim interaktiv dhe në distancë përmes binjakut digjital të kampusit universitar.

“Secure Protocol Translation and Weather-Referenced Drift Detection for Commercial IoT Devices on Azure IoT Hub: A 4G Node Case Study in a University Smart City”

Ky punim fokusohet në sigurinë dhe ndërveprimin e pajisjeve komerciale IoT, përmes përkthimit të protokolleve të komunikimit dhe zbulimit të devijimeve të të dhënave në raport me kushtet atmosferike, duke u mbështetur në një rast studimor me nyje 4G në kuadër të një Smart City universitar.

Përmes këtyre dy prezantimeve, përfaqësuesit e UBT-së sollën para komunitetit shkencor ndërkombëtar rezultate kërkimore dhe qasje inovative që ndërlidhin inteligjencën artificiale, sensorët inteligjentë, realitetin e shtuar dhe infrastrukturën e qyteteve të mençura.

Pjesëmarrja e UBT-së në këtë konferencë, krahas prezantimit të rezultateve shkencore, përfaqëson edhe një mundësi të rëndësishme për zgjerimin e bashkëpunimit me institucionet akademike dhe kërkimore, shkëmbimin e përvojave dhe avancimin e projekteve inovative.

UBT vazhdon të dëshmojë përkushtimin e tij ndaj kërkimit shkencor, inovacionit dhe bashkëpunimit ndërkombëtar, duke kontribuar aktivisht në zhvillimin dhe zbatimin e teknologjive të së ardhmes.