Kulturë
Gladiatorët: Colosseumi si paraardhës i Reality TV?
Me lansimin e shumëpritur të vazhdimit të filmit Gladiator II, një nga filmat më të pritur të vitit, pyetja që ngrihet është: A mund të gjejmë paralele mes traditës antike të gladiatorëve romakë dhe reality show-ve moderne?
Ridley Scott, regjisori i dy filmave, po ashtu është një figurë ikonë, me një histori të pasur që përfshin hitet legjendare si Alien (1979), Blade Runner (1982) dhe më së fundmi Napoleon (2023). Pavarësisht periudhës që ka kaluar, luftërat e gladiatorëve vazhdojnë të jenë një temë e paharruar dhe e përsëritur, dhe, po të hedhim një sy më të thellë, mund të zbulojmë disa paralelja interesante me shfaqjet moderne të reality-t.
Një popull ka nevojë për “buka dhe cirk”
Shprehja “bukë dhe cirku”, e atribuueshme poetit romak Juvenal, flet për mënyrën se si perandorët romakë arritën të mbajnë popullin të kënaqur dhe të kontrolluar, duke u ofruar atyre ushqim dhe argëtim. Juvenal, megjithatë, e përdorte këtë shprehje për të kritikuar popullin romak, i cili, sipas tij, ishte shumë i preokupuar me kënaqësitë e sipërfaqshme dhe më pak i interesuar për punët politike.
Siç thotë historiania dhe eksperti për gladiatorët, Alexander Mariotti, luftërat e gladiatorëve ishin “mjeti më i fuqishëm politik i kohës”. Perandori Vespasian, që urdhëroi ndërtimin e Colosseumit, erdhi në pushtet në një periudhë të trazuar pas një lufte civile dhe kaosit të brendshëm. Vespasiani, një njeri i popullit, e kuptoi se për të siguruar mbështetje, kishte nevojë për diçka më shumë se sa vetëm shpërndarjen e bukës: ai i ofroi popullit “cirkun”, një spektakël të jashtëzakonshëm që do t’i mbante të angazhuar dhe të kënaqur.
Reality TV — “cirkët” modern?
Olivia Stowell, një kërkuese doktorature në Universitetin e Miçiganit, e cila ka studiuar historinë e reality TV, sheh një lidhje mes luftërave të gladiatorëve dhe shfaqjeve moderne si Survivor. Në të dyja formatet, individë të ndryshëm garojnë për kënaqësinë e audiencës, dhe kjo garë shpesh është e lidhur me mundësinë për t’u bërë të famshëm dhe të pasur.
Stowell shton me humor se, ndonëse Candid Camera, një shfaqje komike që ka filluar në vitin 1948, shpesh identifikohet si shfaqja e parë e reality TV, ajo do të duhej ta fillonte historinë e saj “me Colosseumin!” Një dallim i qartë mes gladiatorëve dhe pjesëmarrësve të reality show-ve është se në Romën antike, gladiatorët shpesh nuk kishin mundësi zgjedhjeje: shumica ishin skllevër ose të burgosur të detyruar të luftonin në arenë. Megjithatë, siç tregon Mariotti, me kalimin e kohës, gjithnjë e më shumë njerëz u regjistruan në “shkollat e gladiatorëve”, duke shpresuar të bëheshin profesionistë të adhuruar dhe të pasur.
Një llotari për pasuri dhe lavdi
Pjesëmarrësit në luftërat e gladiatorëve ishin të vetëdijshëm për rrezikun e vdekjes, por gjithashtu dinin se kishin mundësinë për t’u pasuruar dhe për t’u bërë të famshëm. “Ishte një mundësi për të arritur famë dhe pasuri të shpejtë”, thotë Mariotti. “Ishte si të bëhesh një atlet i preferuar i kohës, një njeri i dëshiruar nga të gjithë.” Po ashtu, pjesëmarrësit në reality show janë të ndërgjegjshëm se do të sakrifikojnë disa aspekte të jetës së tyre, si privatësinë dhe dinjitetin, për mundësinë për t’u bërë të njohur dhe përfitues.
Prodhuesit — perandorët e modernë?
Në një analogji më të thellë, mund të pyesim: kush është “perandori” i shekullit XXI? “Unë mendoj se është ne – krijuesit e shfaqjeve”, thotë Sagar More, një producent dhe regjisori i shfaqjes më të gjatë të reality TV në Indi, Roadies. Ai tregon se si shfaqjet moderne janë gjithnjë e më shumë të projektuar për të krijuar drama të pasura, me elemente si privimi i gjumit dhe ofrimi i alkoolit, të cilat krijojnë kushte për të nxjerrë reaksione dramatike nga pjesëmarrësit.
Siç thotë More, editores i ndodhin “më shumë orë të incizuara materiale që mund të redaktohen për të formuar një histori. Ky është një pushtet i madh, i cili mund të ndryshojë drejtimin e një historie.”
Fitimi i pëlqimit të publikut
Në periudhën romake, perandori kishte fuqinë direkte për të vendosur fatin e gladiatorëve. Në shumë raste, ai kërkonte që audienca të shprehte mendimin e saj: a duhej të tregoheshin të mëshirshëm, apo të vdisnin? Sot, ndonëse reality TV nuk është kaq ekstrem, ajo është shpesh objekt kritikash për kushtet e keqija të punës, promovimin e standarteve të pasigurta të bukurisë dhe manipulimin e audiencës.
Një çështje që është bërë gjithnjë e më e dukshme është shëndeti mendor. Pjesëmarrësit në shumë shfaqje kanë folur për ankthin dhe depresionin që përjetojnë gjatë dhe pas xhirimeve, çka i ka shtyrë disa shfaqje të ofrojnë mbështetje psikologjike, por kjo nuk është gjithmonë e mjaftueshme.
Nga Colosseumi te Hollywood-i
Luftërat e gladiatorëve u ndaluan fillimisht në fillim të shekullit të 5-të, por ende vazhdojnë të magjepsin masat, sidomos përmes filmave si Gladiator. Filmi i parë, i cili arriti të fitonte më shumë se 450 milionë dollarë në botë, është një testament i vazhdimësisë së këtij mitologjie, që ende tërheq shikuesit. Vazhdimi i filmit pritet të ketë një sukses të ngjashëm, duke na kujtuar se, edhe në kohët moderne, spektakli i gladiatorëve mbetet një formë e pashtershme argëtimi, duke e lidhur të kaluarën dhe të tashmen në një lidhje të fuqishme kulturore./DW/d.e.
Gjithandej në botë ka vende e objekte që tërheqin vëmendjen e turistëve. Por, shumë prej këtyre vendeve paraqesin edhe rrezik për ata që i vizitojnë.
Kemi sjellë këtu një listë të 20 atraksioneve më të rrezikshme në botë, bazuar në numrin e vdekjeve për 100,000 vizitorë:
1. Mont Blanc (Francë / Itali) – 500 vdekje
2. Matterhorn (Zvicër) – 342.9 vdekje
3. Rruga North Yungas (Bolivi) – 168 vdekje
4. Mali Kilimanjaro (Tanzani) – 20 vdekje
5. Mali Everest (Nepal) – 20 vdekje
6. Salar de Uyuni (Bolivi) – 6.2 vdekje
7. Deti i Vdekur (Izrael) – 5.6 vdekje
8. Ben Nevis (Mbretëria e Bashkuar) – 4.6 vdekje
9. Parku Kombëtar North Cascades (SHBA) – 3.3 vdekje
10. Pylli i Amazonës (Brazil) – 3.1 vdekje
11. Mali Fuji (Japoni) – 2.3 vdekje
12. Parku Kombëtar Komodo (Indonezi) – 1.8 vdekje
13. Picos de Europa (Spanjë) – 1.7 vdekje
14. Kanioni Colca (Peru) – 1.7 vdekje
15. Mali Washington (SHBA) – 1.6 vdekje
16. Blue Hole (Egjipt) – 1.6 vdekje
17. Liqeni Piru (SHBA) – 1.4 vdekje
18. Mali Snowdon (Mbretëria e Bashkuar) – 1.4 vdekje
19. Lumi Colorado (SHBA) – 1.1 vdekje
20. Parku Kombëtar Mount Aspiring (Zelanda e Re) – 1 vdekje
Burimi: Traveller’s Elixir
Janari nis fuqishëm në botën televizive, duke sjellë rikthime të shumëpritura, histori të reja plot tension dhe emra të mëdhenj të ekranit. Nga rikthimi i dramës mjekësore të vlerësuar me çmime të HBO-së te një paraprirës i ri i Game of Thrones dhe misteri më i fundit i Harlan Coben në Netflix.
The Night Manager
Pas gati një dekade, adaptimi i vlerësuar i John le Carré rikthehet me një sezon të dytë që hap një kapitull të ri për Jonathan Pine. Tom Hiddleston dhe Olivia Colman rikthehen në role kyçe, ndërsa historia zhvendoset nga hijet e Londrës në Kolumbi. Edhe pa autorin origjinal, ADN-ja e le Carré mbetet e fortë – aq sa një sezon i tretë është porositur tashmë.
Premiera e serialit “The Night Manager” do të jetë më 1 janar në BBC One në Mbretërinë e Bashkuar dhe më 11 janar në Prime Video në nivel ndërkombëtar.
Run Away
Netflix vazhdon aleancën e suksesshme me Harlan Coben. Run Away sjell një histori të errët familjare, ku zhdukja e një vajze hap një rrjet gënjeshtrash, droge dhe vrasjesh. James Nesbitt udhëheq kastin në një thriller tipik Coben: i shpejtë, emocional dhe plot kthesa.
“Run Away” do të shfaqet premierë më 1 janar në Netflix ndërkombëtarisht.
The Pitt
Një nga surprizat më të mëdha të vitit të kaluar kthehet më intensive se kurrë. Sezoni i dytë i The Pitt zhvillohet në kohë reale, gjatë një dite të vetme pune, në 4 korrik. Noah Wyle shkëlqen në një rol të rënduar nga trauma, ndërsa seriali vazhdon të trajtojë mjekësinë pa filtra dhe pa romantizëm.
Premiera e “The Pitt” do të shfaqet më 8 janar në HBO Max në SHBA.
His & Hers
Një vrasje në një qytet të vogël, dy bashkëshortë të larguar dhe dyshime që shkojnë përtej profesionit. Tessa Thompson dhe Jon Bernthal përballen në një thriller psikologjik të bazuar në romanin e Alice Feeney, ku e vërteta personale dhe ajo kriminale përplasen vazhdimisht.
“His & Hers” do të shfaqet premierë më 8 janar në Netflix ndërkombëtarisht.
Industry
Sezoni i katërt i Industry rindërton veten pas shpërbërjes së Pierpoint. Me ndikime nga thrillerët erotikë dhe konspirativë, seriali zhytet edhe më thellë në botën toksike të financës globale, ku ambicia nuk njeh kufij.
Hijack
Pas avionit, tani një tren. Sezoni i dytë e vendos Sam Nelson në Berlin, mes një kërcënimi të ri dhe dyshimesh që bien mbi të vetë. Tensioni mbetet arma kryesore e këtij thrilleri që luan me idenë e fajit dhe manipulimit.
Hijack do të shfaqet premierë më 12 janar në Apple TV ndërkombëtarisht.
Agatha Christie’s Seven Dials
Një shtëpi fshati, një vdekje misterioze dhe sekrete që ziejnë pas dyerve të mbyllura. Adaptimi i ri i Agatha Christie sjell Helena Bonham Carter dhe Martin Freeman në një histori që i qëndron besnike frymës së autores: intime, elegante dhe plot dyshime.
“Shtatë Dials” e Agatha Christie-s shfaqet premierë më 15 janar në Netflix ndërkombëtarisht
Ponies
Emilia Clarke largohet nga dragonjtë për Moskën e vitit 1977. Ponies është një thriller spiunazhi me dy protagoniste gra, të nënvlerësuara dhe pikërisht për këtë – të rrezikshme. Një histori hakmarrjeje dhe mbijetese në zemër të BRSS.
Premiera e “Ponies” do të jetë më 15 janar në Peacock në SHBA.
A Knight of the Seven Kingdoms
Ky paraprirës i Game of Thrones është më intim, më tokësor dhe më i përqendruar te personazhet. Dunk dhe Egg sjellin një perspektivë të re të Westeros, larg intrigave të mëdha, por jo pa aksion dhe emra të njohur.
Premiera e “A Knight of the Seven Kingdoms” do të jetë më 18 janar në HBO dhe HBO Max në SHBA dhe më 19 janar në Sky Atlantic në Mbretërinë e Bashkuar.
The Beauty
Një virus që e kthen bukurinë në armë. The Beauty është ekzagjerim, satirë dhe thriller në stilin karakteristik të Ryan Murphy-t. Me Evan Peters, Rebecca Hall dhe Ashton Kutcher, seriali synon të provokojë po aq sa të argëtojë.
Premiera e serialit “The Beauty” do të jetë më 21 janar në Hulu në SHBA dhe më 22 janar në Disney+ në Mbretërinë e Bashkuar.
Shrinking
Komedia e Apple TV+ kthehet më e thellë emocionalisht. Harrison Ford dhe Jason Segel përballen me humbjen, sëmundjen dhe lidhjet njerëzore, në një serial që di të qeshë pa e humbur ndjeshmërinë.
Shrinking do të shfaqet premierë më 28 janar në Apple TV ndërkombëtarisht.
Bridgerton
Sezoni i katërt zhvendos fokusin te Benedict Bridgerton dhe një romancë në stilin e Hirushes. Intriga shoqërore, sekrete dhe romancë mbeten formula fituese e Netflix.
Bridgerton do të shfaqet premierë më 29 janar në Netflix ndërkombëtarisht.
Aktorja e njohur e viteve të 90-ta, Penelope Ann Miller, është shfaqur thuajse e panjohshme gjatë një daljeje të rrallë në Los Angeles.
61-vjeçarja u pa duke mbajtur një profil të ulët në Beverly Hills, larg vëmendjes së zakonshme mediatike.
Miller u bë e famshme në fillim të viteve të 90-ta dhe ka ndërtuar një karrierë të pasur në film, televizion dhe teatër, shkruan DailyMail.
Ajo ka luajtur role të spikatura në filma si Awakenings, përkrah Robin Williams dhe Robert De Niro, Kindergarten Cop, The Relic, si dhe në serialin American Crime, që i solli një nominim për çmimin Primetime Emmy. Në teatër, ajo është nominuar dy herë për çmimin Tony për rolet në Our Town dhe All My Sons.
Në jetën personale, Miller ka folur hapur për lidhjen romantike që pati dikur me Al Pacino, me të cilin luajti edhe në filmin ikonë Carlito’s Way (1993).
Në një intervistë të asaj kohe, ajo deklaroi se nuk ishte e turpëruar për këtë marrëdhënie dhe se Pacino kishte ndikuar thellë në jetën e saj emocionale.
Aktorja është e martuar që nga viti 2000 me James Patrick Huggins, me të cilin ka dy vajza. Ajo ka treguar se e njeh bashkëshortin e saj që nga adoleshenca dhe se familja mbetet sot prioriteti i saj kryesor, larg shkëlqimit të vazhdueshëm të Hollywood-it./EkonomiaOnline/
Studentët e UBT-së vizitojnë agjencinë Base Agency për të mësuar mbi marketingun dhe inovacionin
Numërohen 31.58% e votave me kusht
Kolona të gjata në magjistralen Fushë Kosovë – Prishtinë si pasojë e reshjeve të shiut
Rreziku nga përmbytjet, Komuna e Prishtinës apelon qytetarët për kujdes të shtuar
Atraksionet turistike më të rrezikshme në botë
Komuna e Malishevës thirrje qytetarëve: Gjendje e rënduar për shkak të reshjeve, mos lëvizni pa nevojë
Pritje deri në 30 minuta vetëm në Merdarë
6 janar 1999, dita kur UÇK zuri rob tetë ushtarë serbë
Gjeomonumentet e Republikës së Kosovës publikohen në ProGEO
-
Aktualitet3 months agoProfesoresha e UBT-së, Marigona Bekteshi-Ferati, fituese e bursës prestigjioze Fullbright Visiting Scholar, Profesor Vizitor dhe Post Doktoraturë
-
Aktualitet2 months agoU mbajt Mbledhje Komemorative në nder të Prof. Dr. Faton Kabashit në UBT Prizren
-
Rajoni2 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor mbi cilësinë e ujërave nëntokësore në Komunën e Suharekës
-
Lajmet3 months agoProfesoresha e UBT-së, Dr. Fatbardha Qehaja Osmani boton studim ndërkombëtar në revisten prestigjioze të Quartile-it 1- Reading Psychology, Taylor & Francis- Routledge