Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 4 tetor 1993-1998

Published

on

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

4 tetor 1993

Revista gjermane “Welt am Sonntag” informon për burgosjen e mëse 30 shqiptarëve

Vala e re e burgosjeve në Kosovë, bëri jehonë edhe në mjetet e jashtme të informimit. Kështu, në numrin më të ri javorja gjermane “Welt am Sonntag”, informon për aksionin e burgosjes së mbi 30 shqiptarëve të Kosovës nga policia serbe. Sipas kësaj reviste, urdhërin për burgosjen e këtyre shqiptarëve pushtetmbajtësit serbë e arsyetojnë me pretekstin se ata kanë qenë duke zhvilluar dhe organizuar ushtrime përgatitore të vullnetarëve shqiptarë për kryengritje të armatosur kundër regjimit serb, si dhe për shkak, siç thuhet, të përpjekjeve për krijimin e Ministrisë së Mbrojtjes së Kosovës.

 

4 tetor 1994

Represioni në Kosovë

Podujevë: – Dje, rreth orës 8:00, një patrullë e policisë serbe nën pretekst të kërkimit të armëve mori në shtëpinë e tij, Murat Fetahun nga Mirovci i Podujevës. Murat Fetahun policia serbe e urdhëroi që deri në orën 11:00 të dorëzoj patjetër një revole.

Po kët ditë në fshatin Revuq të Podujevës, policia serbe ia la thirrjen Halil Dibranit, kryetar i Degës së Partisë Popullore Shqiptare në Podujevë që të paraqitet në gjykatën e Kurshumlisë për një revole, të cilën kohë më parë ia ka marrë policia.

Malishevë: – Më 29 e 30 shtator, policia nën pretekst të kërkimit të armëve bastisi shtëpinë e Jemin Z.Morinës në fshatin Lubizhdë të Malishevës. Gjatë dy ditëve sa qëndroi Jemini në polici, ai u keqtrajtua fizikisht.

Pardje, rreth orës 16:00, në afërsi të fshatit Banjë, policia serbe ndali dhe rrahu rëndë, Bajrush Hotin dhe Osman S.Mazrekun që të dy nga Malisheva. Personat e lartëshënuar u rrahën nën pretekst se nuk qenkan ndalur me veturat e tyre.

Ferizaj: – Gjatë javës së kaluar, policia serbe nën pretekst të kërkimit të armëve, ishte në shtëpinë e Heset Hasanit, nga i cili kërkuan që të dorëzojë armë, njofton KMDLNJ.

Ndërkaq në fshatin Pojatë, policia mbylli punktin e shkollës fillore “Abetarja” dhe keqtrajtoi fizikisht drejtorin e kësaj shkolle (emrin e të cilit nuk arritëm ta mësojmë). Njoftohet se drejtori u thirr që të paraqitet dje në polici.

Në fshatin Pleshinë, policia keqtrajtoi fizikisht Nuhi Brahimin dhe djalin e tij Ganiun, të cilët u keqtrajtuan fizikisht edhe në stacionin e policisë në Ferizaj.

Gjilan: – Dje, policia serbe arrestoi Bardhyl Xhafën, kryetar i Nëndegës VIII të LDK-së në Gjilan. Gjatë kësaj kohe policia mori edhe Nexhat Bllacën e Fadil Vrajën, që të dy veprimtarë të kësaj nëndege.

Më pas Nexhat Bllaca nga stacioni i policisë në Gjilan nëpërmjet telefonit iu paraqit gruas së tij të cilën e njoftoi se ndaj tij dhe dy të arrestuarve të lartëshënuar është lëshuar një fletëparaqitje arresti për tri ditë.

Shkaku i arrestimit të tyre tash për tash nuk dihet.

Më 1 e 2 tetor, në postkomandën e policisë në Zhegër u mbajt arsimtari Shabi Ajvazi, nga i cili policia kërkon që të dorëzoj një revole.

Policia po e kërkon një revole edhe nga Ramadan Ramadani nga fshati Zhegër.

Më 30 shtator, rreth orës 11:00, para Shtëpisë së mallërave në Gjilan, policia mori Basri Tahirin nga Gjilani, i cili u dërgua në stacionin e policisë në Gjilan. Njoftohet se policia Basri Tahirit ia plaçkiti 2 mijë franka zvicerane dhe 40 marka gjermane. Bëhet me dije se Basri Tahiri është torturuar brutalisht nga policia serbe.

Po këtë ditë, policia serbe plaçkiti edhe Muharrem Lutfiun nga fshati Çelik, të cilit ia plaçkitën 2 mijë franka zvicerane. Policia plaçkiti edhe Nazmi Hamdiun po ashtu nga Gjilani. Nazmi Hamdiut policia ia plaçkiti 600 franka zvicerane.

Dje, policia serbe mori në pyetje, Ibrahim Salihun, kryetar i Nëndegës së LDK-së në Livoç të Epërm të Gjilanit. Policia, Ibrahim Salihut ia mori pasaportin.

Më 27 shtator, policia keqtrajtoi fizikisht, Gani Zeqirin, nën pretekst se ka organizuar vetëmbrojtje në fshat.

Kamenicë: – Më 30 shtator, policia mori në pyetje Sinan Sadikun, me ç’rast u interesua rreth aktivitetit të tij në LDK.

Viti: – Më 26 shtator, policia kërkoi një automatik nga Hamdush Hyseni nga Ramjani. Policët urdhëruan Hamdush Hysenin që ta blejë një automatik dhe ta dorëzojë në polici.

Më 27 shtator, në polici, nën pretekst të dorëzimit të armëve u thirr edhe Zylfi Isaku nga Lubishta.

Më 29 shtator, policia thirri dhe mbajti rreth 11 orë në stacionin e policisë në Viti, Abdyl Musën, kryetar i SHH “Nëna Terezë” në Viti.

Skënderaj: – Dje, një patrullë e policisë serbe, pasi bëri disa lëvizje patrolluese në fshatin Vojnik, rrahu rëndë, Rexhe Ramajn, kryetar i Aktivit të LDK-së së fshatin Runik. Policët hynë edhe në oborrin e shtëpisë së Ferat Kastratit, nga i cili kërkuan armë.

Pejë: – Më 1 tetor rreth orës 16;00, katër civilë serbë së bashku me veturën e tyre, e cila kishte targën me regjistrim të Kotorrit, të cilët u prezentuan si policë, legjitimuan Binak Lajçin dhe Gëzim Gjevukajn, të cilët më pas edhe u keqtrajtuan fizikisht pa kurrfarë shkaku.

Njoftohet se të lartëshënuarit morën lëndime të rënda trupore.

Mitrovicë: – Sot në rrugën e Zhabarit në Mitrovicë, policia serbe ndali dhe keqtrajtoi pa kurrfarë shkaku vëllezërit, Naim e Afrim Çitakun.

Njoftohet se vëllezërit Çitaku morën lëndime të rënda trupore. Pardje, policia serbe në lagjen “Kodra e Minatorëve” në Mitrovicë, penguan anëtarët e Nëndegës së SHH “Nënë Terezaza”, të cilët ishin duke shpërndarë ndihma materiale. Policia i mori me vete Niman Kralanin dhe Hilmi Bekteshin, të cilët në polici u mbajtën derisa u bë verifikimi i dokumentacionit se prej nga i kanë marrë ndihmat materiale.

 

 

4 tetor 1995

Në Univeristetin serb të Prishtinës studiojnë rreth 17 mijë studentë

Në Universitetin serb të Prishtinës, në të cilin dje filloi viti i ri akademik, aktualisht studiojnë rreth 17 mijë studentë. Sipas njoftimeve të gazetës “Jedinstvo” sivjet janë regjistruar edhe 200 studentë serbë nga Kroacia, të cilët me familjet e tyre jetojnë në Kosovë. Po ashtu thuhet se janë pranuar edhe disa profesorë serbë nga Kroacia, të cilët ikën nga atje pas disfatës së rëndë që pësuan nga forcat kroate.

Në një raport të transmetuar mbrëmë në emisionin shqip të “Zërit të Amerikës” thuhej se numri kaq i madh i studentëve serbë është një dëshmi për përmasat e aksionit serb për kolonizimin e Kosovës.

Rektori i universitetit serb, Papoviq pat thënë në revistën NIN një vit më parë (30 shtator 1994) se gjatë dy viteve të fundit në këtë universitet kanë ardhur 7 000 studentë dhe 348 mësimdhënës serb nga Serbia.

 

4 tetor 1997

 KMDLNJ: Të keqtrajtuar mbi 500 shqiptarë

Prishtinë, 4 tetor (QIK)

Dje, KMDLNJ në Prishtinë, në një raport të tij rreth intervenimit të policisë serbe mbi protestuesit paqësorë, njoftoi se policia keqtrajtoi në të gjitha format e mundshme mbi 500 veta. Nga kjo shifër të rrahur janë mbi 350, 150 të lënduar, 34 të arrestuar, nga të cilët 95 janë studentë dhe 32 nxënës e fëmijë.

KMDLNJ në përmbyllje të këtij raporti njofton se këto informata i ka regjistruar nga data 1 tetori deri më 3 tetor të këtij viti dhe se numri real i të keqtrajtuarve ende nuk ka arritur që të evidentohet në tërësi.

 

Të keqtrajtuar në të gjitha anët

Më 1 tetor të këtij viti, gjatë protestave paqësore të studentëve dhe qytetarëve shqiptarë në Pejë, policia serbe ka keqtrajtuar edhe disa qytetarë të tjerë të komunës së Deçanit, njofton KI i Degës së LDK-së në Deçan.

Policia serbe ka keqtrajtuar edhe Mehmet Shalën e Sadik R. Berishën nga Duboviku dhe Rifat S. Beqirajn nga Strellci i Epërm.

Bëhet e ditur se në komunën e Deçanit dhuna e policisë serbe po vazhdon. Më 2 tetor në Deçan, një patrullë e policisë serbe ndali autobusin e firmës “Kastrati” nga Peja dhe nxori me dhunë nga autobusi vozitësin Skënder Komoni. Ai u u dërgua në stacionin e policisë serbe në Deçan dhe u keqtrajtua rëndë.

Po këtë ditë në Pejë, policia serbe keqtrajtoi fizikisht Nijazi Tishukun, student nga Isniqi dhe Nazim Q. Ademajn, student i SHL “Bajram Curri” në Gjakovë. Nazim Ademaj në të dalë nga qyteti i Gjakovës, u nxor me dhunë nga autobusi dhe u keqtrajtua rëndë.

Më 1 tetor, në afërsi të Teatrit Popullor në Prishtinë, policia serbe ka keqtrajtuar rëndë Isa Restelicën nga Podujeva, i cili kishte dalë t’i përkrahë protestat paqësore të studentëve të UP-së.

  1. Restelica i tha sot QIK-ut se ai është keqtrajtuar nga policët serbë pasi reagoi në momentin derisa disa policë serbë po e keqtrajtonin brutalisht një plak rreth 60- vjeç. Ai në fillim është rrahur nga shtatë policë serbë, ndërsa më vonë është marrë nga policët dhe është dërguar në një rrugicë në rr. “Vellusha” dhe sërish është keqtrajtuar brutalisht. Isa Restelica në vazhdim theksoi se nga ekspedita e policisë serbe në gjendje të alivanosur është dërguar në stacionin e policisë serbe në Prishtinë ku nga inspektorët serbë është marrë në pyetje rreth tri orë dhe përsëri është keqtrajtuar fizikisht. Isa Restelica nga keqtrajtimet fizike ka pësuar lëndime të rënda në kokë, gjoks dhe në këmbë.

Më 2 tetor në rr. “Bihaqi” në Prishtinë, një ekspeditë e policisë serbe ndërhyri në çajtoren “Begolli” dhe keqtrajtoi pronarin Faik Binaku, vëllain e tij Ragipin dhe mysafirët Rexhep Rama, Qazim Koprani, Sinan Telaku, Milaim e Bashkim Binaku, Hamdi Sadiku, Sinan Haxholli, Shaban Azizi, Berat Idrizi e disa të tjerë. Njoftohet se disa nga mysafirët kanë kërkuar ndihmë mjekësore.

Më 1 tetor, gjatë ndërhyrjes së policisë serbe në protestat paqësore në Prishtinë, policia serbe ka keqtrajtuar fizikisht edhe studentë e qytetarë të tjerë të komunës së Gjilanit.

Njoftohet se Florinë Ibrahimi, studente e Fakultetit Juridik nga Përlepnica është keqtrajtuar fizikisht nga policia serbe dhe ka pësuar lëndime të rënda trupore, ndërsa gjendja e saj shëndetësore vazhdon të jetë e rëndë.

Po këtë ditë në Prishtinë, nga gasi lotësjellës në gjendje të rëndë shëndetësore është edhe Anitë Qerimi, studente e Fakultetit Filologjik nga Gjilani.

Të njëjtën ditë, në stacionin e autobusëve në Prishtinë, policia serbe mori Ardian Hajdarin, student i Fakultetit Elektroteknik të UP-së nga Gjilani. Ai është dërguar në një kthinë të stacionit të autobusëve dhe për gjysmë ore është keqtrajtuar rëndë. Ai i tha KI të Degës së LDK-së në Gjilan, se në të njëjtën kthinë janë keqtrajtuar fizikisht edhe disa studentë nga komuna e Podujevës.

 

 

4 tetor 1998

Në Vraniq dje digjeshin ende dy kufoma

Në shtëpinë e Ramadan Raçit, dje digjeshin ende kufomat e një mashkulli e të një femre, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Suharekë.

Një delegacion i subjekteve komunale të Suharekës vizioi dje fshatrat Vraniq dhe Bukosh, ku mbretëronte një gjendje shumë e rëndë.

Sipas disa dëshmitarëve, policia serbe i kishte masakruar një mashkull e një femër në një vend tjetër, e më vonë, trupat e masakruar, që dyshohet të jenë të Ymri Palushit dhe Zelfije Palushit, i kishte futur në shtëpinë e z. Raçi dhe i kishte dhënë asaj flakën.

Në Vraniq policia serbe ka arrestuar së paku 80 vetë.

Në këtë fshat, forcat serbe kanë djegë 250 shtëpi, kurse në Bukosh kanë mbetur pa u djegë vetëm 7 shtëpi.

Nga Suhareka njoftohet se edhe gjatë natës së mbrëmshme, në qytezë ka pasur shumë të shtëna me armë, duke përfshirë edhe armët e kalibrave të rëndë.

 

Në Obri të Epërme u gjetën edhe dy vajza të masakruara të familjes Deliu

Të dielën pasdreke, në Obri të Epërme të Gllogocit u gjetën trupat e pajetë e të masakruar të Antigonë Hysen Deliut (14) dhe Mihane Hysen Deliut (16) nga i njëjti fshat.

Shërbimi për Informim i KMDLNJ-së njofton se këto dy kufoma janë të masakruara.

Murat Musliu, kryetar i Nënkëshillit të KMDLNJ-së i tha QIK-ut se kufomat janë gjetur në mes fshatrave Likoc (Skënderaj) e Obri e Epërme (Gllogoc), rreth 500 metra larg vendit ku ishin masakruar anëtarët tjerë të familjes Deliu. Deri më tash dihet se janë masakruar 24 anëtarë të kësaj familjeje.

 

Foto: KMDLNJ

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 22 nëntor 1992-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1992-1998.

22 nëntor 1993

Në fatkeqësinë ajrore në aeroportin e Ohrit humbën jetën 97 shqiptarë

Në fatkeqësinë e parmbrëmshme ajrore në afërsi të Ohrit, sipas njoftimeve dhe të dhënave të deritashme humbën jetën 115 persona, prej tzre, 107 udhëtarë dhe 8 anëtarë të ekuipazhit, ndërsa thuhet se shpëtoi vetëm një person.

Në bazë të të dhënave që i siguruan burimet tona në Gjenevë, mirret vesh se përkatësia etnike e viktimave është: 97 shqiptarë, 9 maqedonas dhe 2 francezë. Në mesin e viktimave 4 janë fëmijë të moshës gjer në 2 vjeç, 4 të tjerë gjer në moshën 12-vjeçare, 19 janë femra dhe 81 meshkuj.

Pesë nga viktimat ishin kërkues të strehimit politik në Zvicër, të cilët policia zvicerane i përcolli gjer në aeroplan: Shemsie Hoxha nga Gjakova me të bijën Shukrien fëmijë), Avdurrahim Orlati, Isuf Berisha nga Shkupi dhe Emin Sopi.

Dy prej viktimave ishin francez: Thierry Joubert, anëtar i shoqatës bëmirëse “Equilibre”, i cili shkonte me mision në Kosovë dhe Pierre Ollier, nëpunës i Komisariatit të Lartë për Refugjatë. Udhëtarët ishin kryesisht të punësuar në Zvicër dhe jetonin në kantonet e Gjenevës, Vaud Lozanë), Valesë, Neuchatelit dhe Bernë.

Aeroplani “Yak 42” ishte i prodhimit rus, ndërsa kompania maqedonase e kishte huazuar nga Ukraina.

 

22 nëntor 1994

Në vend të bustit të Hivzi Sulejmanit u vu shtatorja e njëfar srpski sokolit

Më 17 nëntor, në oborrin e Shtëpisë së Kulturës “Hivzi Sulejmani” në Ferizaj, në bazamentin e bustit më parë të përdhosur të Hivzi Sulejmanit, u vu shtatorja e njëfar srpski sokolit, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Ferizaj.

Bëhet me dije se zyrtarët e instasluar serbë në Ferizaj organizuan edhe një solemnitet rasti, në të cilin morën pjesë edhe qytetarë serbë e malazias.

22 nëntor 1995

Dita e Flamurit shënohet edhe në Bullgari

Në organizim të Ambasadës shqiptare në Bullgari, Shoqatës së miqve të Shqipërisë në Bullgari dhe Shoqatës së shqiptarëve në Bullagri “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”, nesër në Sofje do të mbahet një manifestim rasti me rastin e 28 Nëntorit – Ditës së Flamurit.

Sipas njoftimit të kryetarit të Shoqatës së shqiptarëve në Bullgari “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”, Thoma Kacorri këtë manifestim do të shpallë të hapur historiani Bobi Bobev, ndërsa për rëndësinë e kësaj date historike për shqiptarë do të flasë ambasadori i Shqipërisë në Bullgari Xhelal Tahiri.

Në kuadër të këtij manifestimi është paraparë të shfaqet edhe një program kulturo-artistik, në të cilin do të paraqiten këngëtarë dhe artistë që do të lexojnë vargjet tonë social, Migjenit.

22 nëntor 1996

Veshmbathje për familjet e rrezikuara

Forumi i Gruas në krye me Xhylferije Krasniqin dhe Dega e LDK-së në Prizren organizuan një aksion për grumbullimin e veshmbathjes për familjet e rrezikuara të Mitrovicës.

Të shtunën e kaluar, më 16 nëntor një delegacion i FG të LDK-së të Degës së Prizrenit ia dorëzuan FG dhe Degës së LDK-së në Mitrovicë  një sasi veshmbathjehe në një vlerë rreht 3200 DM.

Gjatë kësaj jave vazhdoi ndarja e këtyre ndihmave familjeve të nevojtarëve në Mitrovicë.

 

22 nëntor 1997

Finlandë: Ndihma për Kosovën në ushqim, veshmbathje e barëra

Shqiptarët që jetojnë në Hyvinks të Finlandës, në bashkëpunim me asociacionet e ndryshme humanitare të këtij qyteti, kohë ma përë ndërmorën një aksion për grumbullimin e ndihmave materiale për Kosovën.

Kryetari i Nëndegës së LDK-së dhe i shoqatës “Kosova” në këtë qytet, z. Faton Mulaj, i tha KI të Degës së LDK-së në Finlandë se këto ndihma, kryesisht ushqim, veshmbathje dhe barëra, janë dërguar në Kosovë dhe janë dorëzuar në selinë e shoqatës “Nëna Terezë” në Prishtinë, nga bartësi i këtyre ndihmave, z. Karl Aguson.

 

22 nëntor 1998

Mbi 10.000 shqiptarë demonstruan në Bernë me kërkesë për njohjen e pavarësisë së Kosovës

Mbi 10 mijë shqiptarë nga Kosova, Maqedonia, Shqipëria e viset tjera shqiptare demonstruan dje në sheshin para Parlamentit të Zvicrës në Bernë me kërkesa për njohjen e pavarësisë së Kosovës dhe për ndaljen e terrorit serb në Kosovë.

Në demonstratës me moton “Të njihet pavarësia e Kosovës”, të organizuar nga Lidhja Demokratike e Kosovës, në të cilën morën pjesë anëtarë të të gjitha partive dhe shoqatave politike e jopolitike shqiptare, si dhe zviceran, miq të shqiptarëve, iu dha përkrahje e plotë politikës së Kryetarit Rugova, si dhe mbështetje e fuqishme luftëtarëve të UÇK-së, drejt realizimit të synimeve kombëtare shqiptare.

Pjesëmarrësit e demonstratës kërkuan nga bashkësia ndërkombëtare ndërprerjen e terrorit serb në Kosovë dhe dënimin e kryetarit serb Millosheviqe dërgimin e tij në Gjykatën e Hagës.

Para pjesëmarrësve folën shumë oratorë dhe përfaqësues të strukturave politike shqiptare që veprojnë në diasporë, si Hysen Gërvalla, kryetar i Degës së LDK-së për Zvicër, Hafiz Gagica, kryetar i Kolegjiumit të degëve të LDK-së për Diasporë, valdet Avdiu, kryetar i FR të LDK-së për Zvicër, dhe oratorë zviceranë, të cilët dënuan politikën dhe terrorin e regjimit të Beogradit ndaj shqiptarëve të Kosovës.

Para pjesëmarrësve u lexua edhe telegrami i kryetarit të Kuvendit të Republikës së Kosovësm, akademik Idriz Ajeti.

Demonstratës së shqiptarëve i dhanë publicitet të madh mediat zvicerane.

 

 

Continue Reading

Lajmet

Vrasja e Georgi Markovit: kur një ombrellë u shndërrua në armë kundër lirisë së shprehjes

Published

on

By

Në historinë e medias së shekullit XX, pak raste ilustrojnë aq fuqishëm përplasjen midis gazetarisë së lirë dhe regjimeve autoritare sa vrasja e gazetarit dhe disidentit bullgar Georgi Markov në vitin 1978. Ngjarja, e njohur më vonë në mbarë botën si “Umbrella Murder” (Vrasja me Ombrellë), u shndërrua në simbol të metodave të fshehta që regjimet komuniste përdornin kundër kundërshtarëve të tyre politikë dhe kritikëve të pushtetit.

Ajo që e bëri këtë rast të famshëm nuk ishte vetëm viktima apo motivi politik, por edhe mënyra e pazakontë e atentatit. Për herë të parë, opinioni ndërkombëtar u njoh me një operacion sekret ku një mjet krejt i zakonshëm, një ombrellë, u shndërrua në armë vdekjeprurëse. Për shumë njerëz, historia dukej si një skenar filmi spiunazhi. Megjithatë, pas saj qëndronte një realitet i errët i Luftës së Ftohtë dhe i kontrollit të informacionit në shtetet komuniste.

 

Nga shkrimtar i suksesshëm në kritik të regjimit

Georgi Markov lindi në Sofje në vitin 1929. Në vitet 1960 ai konsiderohej një nga shkrimtarët më të njohur bullgarë. Romanet, dramat dhe tregimet e tij botoheshin rregullisht dhe gëzonin mbështetjen e institucioneve kulturore shtetërore.

Megjithatë, me kalimin e kohës Markovi u bë gjithnjë e më kritik ndaj sistemit komunist dhe veçanërisht ndaj udhëheqësit bullgar Todor Zhivkov, i cili sundoi Bullgarinë për më shumë se tri dekada.

Në fund të viteve 1960 ai udhëtoi në Itali dhe më pas vendosi të mos kthehej më në Bullgari. Vendimi i tij u konsiderua tradhti nga autoritetet komuniste. Regjimi filloi ta portretizonte si armik të shtetit, ndërsa veprat e tij u ndaluan.

Pasi u vendos në Perëndim, fillimisht në Itali dhe më pas në Britaninë e Madhe, Markovi filloi një karrierë të re si gazetar dhe komentator politik.

 

Zëri i një disidenti

Në Londër, Markovi nisi bashkëpunimin me BBC World Service, ndërsa më vonë edhe me Radio Free Europe dhe Deutsche Welle.

Pikërisht këtu filloi konflikti i tij më i madh me regjimin bullgar.

Përmes emisioneve radiofonike që transmetoheshin në Bullgari, ai fliste hapur për korrupsionin, privilegjet e elitës komuniste, represionin politik dhe kultin e udhëheqësit Todor Zhivkov. Në një kohë kur mediat bullgare kontrolloheshin plotësisht nga shteti, komentet e Markovit përbënin një alternativë të rrallë informative.

Veçanërisht të njohura u bënë seritë e tij të quajtura “Raportet nga Mungesa” (In Absentia Reports), në të cilat ai përshkruante me hollësi jetën e elitës komuniste dhe kontrastin midis propagandës zyrtare dhe realitetit.

Miliona dëgjues bullgarë ndiqnin fshehurazi transmetimet e tij. Për pushtetin në Sofje, Markovi ishte shndërruar në një nga kritikët më të rrezikshëm të regjimit.

 

E heshtën! Regjimi komunist bullgar, me ndihmën e KGB ruse, e vrau në Londër.

Sot, vrasja e Georgi Markovit konsiderohet një nga sulmet më të famshme kundër një gazetari në Evropën e shekullit XX. Rasti tregon se sa larg mund të shkojnë regjimet autoritare për të heshtur zërat kritikë dhe për të kontrolluar informacionin.

 

Regjimi vendos ta heshtë

Shërbimet sekrete bullgare, të njohura si Darzhavna Sigurnost (Sigurimi i Shtetit), mbanin nën vëzhgim disidentët që jetonin jashtë vendit. Dokumente të publikuara pas rënies së komunizmit treguan se Markovi konsiderohej objektiv me prioritet të lartë.

Bullgaria gëzonte marrëdhënie shumë të ngushta me Bashkimin Sovjetik. Për këtë arsye, shumë studiues dhe hetues kanë besuar se operacioni kundër Markovit është realizuar me ndihmën teknike të shërbimit sekret sovjetik KGB.

Në fund të viteve 1970 u mor vendimi për eliminimin e tij.

 

Atentati në urën Waterloo

Më 7 shtator 1978, në ditëlindjen e Todor Zhivkovit, Georgi Markov po shkonte në punë në selinë e BBC-së në Londër.

Ndërsa priste autobusin pranë urës Waterloo, ai ndjeu një pickim të lehtë në pjesën e pasme të kofshës. Kur u kthye, pa një burrë që po ngrinte një ombrellë nga toka. Burri kërkoi shkurt falje dhe u largua me shpejtësi.

Fillimisht incidenti nuk iu duk i rëndësishëm. Megjithatë, disa orë më vonë Markovi filloi të ndiente temperaturë të lartë dhe dhimbje të forta.

Gjatë autopsisë, mjekët zbuluan diçka të pazakontë. Brenda këmbës së Markovit gjendej një kapsulë mikroskopike metalike me diametër rreth 1.7 milimetra.

Kapsula kishte dy vrima të vogla që përmbanin gjurmë të helmit ricin, një substancë jashtëzakonisht toksike e nxjerrë nga fara e bimës së ricinit.

 

Gjendja u përkeqësua me shpejtësi. Ai u shtrua në spital, por mjekët nuk arrinin të kuptonin arsyen e simptomave. Pavarësisht përpjekjeve intensive për ta shpëtuar, Markovi vdiq katër ditë më vonë, më 11 shtator 1978, në moshën 49-vjeçare.

 

Misteri i ombrellës

Gjatë autopsisë, mjekët zbuluan diçka të pazakontë. Brenda këmbës së Markovit gjendej një kapsulë mikroskopike metalike me diametër rreth 1.7 milimetra.

Kapsula kishte dy vrima të vogla që përmbanin gjurmë të helmit ricin, një substancë jashtëzakonisht toksike e nxjerrë nga fara e bimës së ricinit.

Hetuesit arritën në përfundimin se kapsula ishte injektuar përmes një mekanizmi të fshehur në ombrellë. Sapo kapsula kishte hyrë në trup, helmi ishte liruar gradualisht në qarkullimin e gjakut.

Kjo metodë ishte aq e sofistikuar sa u bë menjëherë një nga rastet më të famshme në historinë e spiunazhit modern.

Termi “Vrasja me Ombrellë” hyri në historinë e Luftës së Ftohtë dhe vazhdon të përdoret edhe sot për të përshkruar atentatin.

 

Reagimi ndërkombëtar

Vrasja shkaktoi tronditje në Britani dhe në gjithë Perëndimin. Për shumë vëzhgues ishte e qartë se atentati kishte motive politike.

Megjithatë, gjatë viteve të Luftës së Ftohtë ishte tepër e vështirë të siguroheshin prova të drejtpërdrejta kundër shërbimeve sekrete bullgare ose sovjetike.

Autoritetet komuniste mohuan çdo përfshirje. Mediat shtetërore bullgare e paraqitën rastin si propagandë perëndimore dhe shmangën raportimet e hollësishme.

Për shumë vite, rasti mbeti i pazgjidhur juridikisht, megjithëse shumica e ekspertëve dhe historianëve ishin të bindur për natyrën politike të atentatit.

 

E vërteta pas rënies së komunizmit

Pas vitit 1989 dhe rënies së regjimeve komuniste në Evropën Lindore, një pjesë e arkivave të shërbimeve sekrete u hapën për studiuesit.

Dokumentet e publikuara forcuan bindjen se atentati ishte organizuar nga shërbimi sekret bullgar me ndihmën e KGB-së sovjetike. Megjithëse shumë pyetje mbetën pa përgjigje dhe autorët kryesorë nuk u dënuan kurrë, u bë gjithnjë e më e qartë se Markovi kishte qenë objektiv i një operacioni shtetëror.

Në Bullgarinë postkomuniste, Georgi Markov filloi të rehabilitohej si figurë kombëtare. Librat e tij u ribotuan, ndërsa puna e tij gazetareske u vlerësua si shembull i guximit intelektual.

 

Simbol i luftës për fjalën e lirë

Sot, vrasja e Georgi Markovit konsiderohet një nga sulmet më të famshme kundër një gazetari në Evropën e shekullit XX. Rasti tregon se sa larg mund të shkojnë regjimet autoritare për të heshtur zërat kritikë dhe për të kontrolluar informacionin.

Për studiuesit e medias, Markovi përfaqëson figurën e gazetarit që zgjodhi të flasë hapur edhe kur kjo e vinte në rrezik jetën e tij. Ndërsa për historianët e Luftës së Ftohtë, atentati mbetet një shembull klasik i konfliktit midis propagandës shtetërore dhe lirisë së shprehjes.

Mbi të gjitha, historia e tij dëshmon se në regjimet komuniste beteja për kontrollin e informacionit nuk zhvillohej vetëm në redaksi, radio dhe televizione, por shpesh edhe në nivelet më të errëta të aparateve të sigurisë. Për këtë arsye, Georgi Markov mbetet një simbol ndërkombëtar i rezistencës intelektuale dhe i çmimit që mund të ketë kërkimi i së vërtetës.

Continue Reading

Lajmet

Amerikanët donin ta zbutnin uraganin me akull të thatë: Një ditë më vonë, pasoi kaos i plotë

Published

on

Në tetor 1947, shkencëtarët amerikanë vendosën të kryenin një eksperiment që tingëllonte si fantastiko-shkencor. Plani i tyre ishte të përdornin akull të thatë të zakonshëm për të ndikuar në një uragan shkatërrues dhe ndoshta të gjenin një mënyrë për të parandaluar stuhitë katastrofike në të ardhmen. Megjithatë, ajo që ndodhi pas eksperimentit shkaktoi panik, zemërim publik dhe akuza serioze kundër studiuesve.

Gjithçka filloi më 13 tetor 1947, kur aeroplanët ushtarakë amerikanë u ngritën drejt një uragani që po largohej nga brigjet e Floridës. Stuhia kishte shkaktuar tashmë reshje të mëdha shiu dhe përmbytje, por dukej se po vazhdonte drejt Atlantikut të hapur, larg zonave të populluara.

Shkencëtarët e konsideruan atë një mundësi ideale për të testuar një metodë të pazakontë që donin të përdornin për të ndikuar në mot.

Si pjesë e projektit të quajtur misteriozisht “Cirrus”, studiuesit nga General Electric Company, në bashkëpunim me Ushtrinë dhe Marinën Amerikane, vendosën të injektonin në retë e uraganit akull të thatë, pra dioksid karboni të ngurtë.

Ideja e tyre bazohej në zbulimin e kimistit amerikan Vincent Schaefer, i cili një vit më parë vërtetoi se akulli i thatë mund të shkaktojë formimin e kristaleve të akullit në retë që përmbajnë pika uji të nënftohura.

Besohej se një procedurë e tillë mund të ndryshonte strukturën e reve, të nxiste reshjet dhe ndoshta të dobësonte stuhitë e forta.

Shkencëtarët shpresonin se një ditë në këtë mënyrë do të mund të zbusnin fuqinë shkatërruese të uraganeve, të cilat rregullisht merrnin jetë njerëzore dhe shkaktonin dëme të mëdha materiale.

 

Nga aeroplanët u hodhën rreth 82 kilogramë akull të thatë

Për eksperimentin u përdorën aeroplanë ushtarakë, përfshirë bombarduesit B-17. Një aeroplan hodhi akull të thatë të grimcuar në re, ndërsa të tjerët vëzhguan dhe regjistruan ndryshimet.

Afërsisht 82 kilogramë akull të thatë u hodhën gjatë operacionit. Studiuesit vunë re ndryshime të caktuara në strukturën e reve, por nuk kishin instrumente mjaftueshëm të sakta për të përcaktuar nëse ato ishin vërtet përgjegjëse për to.

Pas përfundimit të eksperimentit, aeroplanët u kthyen në bazë dhe shkencëtarët prisnin të ishin në gjendje të analizonin rezultatet në më shumë detaje të nesërmen.

Megjithatë, një surprizë e madhe pasoi pikërisht të nesërmen.

Kur u përpoqën ta gjenin përsëri uraganin, ata zbuluan se qendra e tij ndodhej afërsisht 160 kilometra në perëndim të pozicionit të pritur.

Stuhia bëri një kthesë pothuajse të pabesueshme prej 135 gradësh dhe në vend që të vazhdonte drejt oqeanit të hapur, ajo u drejtua drejtpërdrejti drejt bregdetit të SHBA-së.

Situata u përkeqësua më tej nga fakti që uragani po forcohej përsëri.

Dy ditë pas eksperimentit, më 15 tetor, ai goditi zonën e qytetit të Savannah në shtetin amerikan të Xhorxhias, dhe pasojat u ndien edhe nga banorët e Karolinës së Jugut.

Erërat e forta, përmbytjet dhe valët e stuhive shkaktuan dëme të mëdha materiale. Sipas Administratës Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike të SHBA-së (NOAA), një person humbi jetën, dhe dëmi u vlerësua në rreth dy milionë dollarë në atë kohë.

 

Shkencëtarët u akuzuan për shkaktimin e katastrofës

Kur u mësua se studiuesit amerikanë ishin përpjekur të ndikonin në uragan vetëm dy ditë më parë, midis popullsisë mbizotëroi zemërimi.

Shumë ishin të bindur se shkencëtarët ishin përgjegjës për ndryshimin e drejtimit të stuhisë dhe se eksperimenti i tyre kishte çuar në një katastrofë që mund të ishte shmangur.

Ka pasur edhe kërcënime për padi kundër kompanisë General Electric, e cila mori pjesë në kërkim.

Polemika të tjera u shkaktuan nga fizikani Irving Langmuir, fitues i Çmimit Nobel në kimi, i cili udhëhoqi ekipin e kërkimit.

Ai më pas deklaroi se ishte 99 për qind i sigurt se ishte injektimi i akullit të thatë që shkaktoi ndryshimin në drejtimin e uraganit.

Megjithatë, meteorologët nuk e ndanin bindjen e tij.

Ekspertët nga Shërbimi i Motit i SHBA-së studiuan uraganet e mëparshme dhe gjetën shembuj të stuhive që, në mënyrë të pavarur, pa asnjë ndërhyrje njerëzore, bënë kthesa të ngjashme.

Uragani i vitit 1906, i cili kishte një trajektore pothuajse identike, ishte veçanërisht i rëndësishëm.

Analizat meteorologjike të mëvonshme treguan gjithashtu mundësinë që stuhia të kishte filluar të ndryshonte drejtim edhe para vetë eksperimentit.

Për shkak të kësaj, akulli i thatë nuk është provuar kurrë se shkakton një ndryshim katastrofik në rrugën e një uragani.

Kërcënimet për padi u shuan me kalimin e kohës, por reputacioni i projektit u dëmtua seriozisht.

 

Amerikanët nuk hoqën dorë nga ideja e kontrollit të uraganeve

Edhe pse eksperimenti i vitit 1947 shkaktoi shumë polemika, studiuesit amerikanë nuk hoqën dorë plotësisht nga përpjekja për të dobësuar stuhitë tropikale.

Në vitin 1962 u lansua një program i ri i quajtur “Stormfury”, i cili zgjati deri në vitin 1983.

Këtë herë, në vend të akullit të thatë, shkencëtarët përdorën jodur argjendi, një përbërës kimik që besohet se është në gjendje të ndikojë në formimin e reve dhe të ndryshojë strukturën e uraganeve.

Ideja ishte të krijohej një unazë e re, më e gjerë resh rreth syrit të stuhisë, e cila do të zvogëlonte shpejtësinë e erërave më të forta.

Disa eksperimente dukeshin premtuese në fillim. Megjithatë, hulumtimet e mëvonshme kanë treguar se uraganet shpesh kalojnë natyrshëm nëpër ndryshime pothuajse identike.

Shkencëtarët zbuluan gjithashtu se nuk kishte ujë të mjaftueshëm të superftohtë në retë e uraganit që efekti i pritur i jodurit të argjendit të ndodhte në mënyrën se si ata e kishin imagjinuar fillimisht.

Programi u pezullua përfundimisht dhe studiuesit u përqendruan gjithnjë e më shumë në kuptimin e uraganeve, në parashikime më të sakta dhe në paralajmërime në kohë për popullsinë.

Sot, pothuajse tetë dekada pas eksperimentit të pazakontë me akull të thatë, shkenca ende nuk ka teknologji të besueshme për të ndaluar ose drejtuar një uragan.

Historia e projektit “Cirrus” mbetet një nga shembujt më të jashtëzakonshëm të ambicies njerëzore për të kontrolluar natyrën, por edhe një paralajmërim se sa e vështirë është të dallosh pasojat e një eksperimenti nga ndryshimet që do të ndodhnin në atmosferë vetë. Burimi: Atlantic Oceanographic & Meteorological Laboratory

Continue Reading

Lajmet

Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, merr pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit në Prizren

Published

on

By

Rektori i UBT-së Prof. Dr. Edmond Hajrizi, mori pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit (BAUNAS), e cila u mbajt sot në Prizren, duke riafirmuar angazhimin e UBT-së në bashkëpunimin dhe ndërkombëtarizimin e arsimit të lartë në rajon dhe më gjerë.

Gjatë punimeve të Asamblesë u diskutuan dhe u miratuan çështje me rëndësi për funksionimin dhe zhvillimin e asociacionit, përfshirë pranimin e anëtarëve të rinj dhe votimin e rregullores së re. Takimi shërbeu gjithashtu si një mundësi e rëndësishme për shkëmbimin e përvojave dhe forcimin e bashkëpunimit ndërmjet universiteteve anëtare.

Në kuadër të këtij aktiviteti, rektori Hajrizi zhvilloi takime me përfaqësues të universiteteve të ndryshme anëtare, përfshirë rektorin dhe sekretarin e përgjithshëm të Universitetit Trakya, si dhe përfaqësues të tjerë akademikë. Gjatë këtyre takimeve u diskutuan mundësitë e bashkëpunimit në fusha të ndryshme akademike, zhvillimi i projekteve të përbashkëta, shkëmbimi i stafit dhe studentëve, si dhe krijimi i partneriteteve të reja ndërinstitucionale.

UBT është anëtar i rregullt i Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit prej disa vitesh dhe merr pjesë aktive në aktivitetet dhe iniciativat e tij. Përveç këtij asociacioni, UBT është pjesë edhe e rrjeteve dhe organizatave të rëndësishme ndërkombëtare të arsimit të lartë, përfshirë Asociacionin e Universiteteve Evropiane (EUA), Magna Charta Universitatum dhe UNIMED-in.

Pjesëmarrja e UBT-së në këto platforma ndërkombëtare dëshmon angazhimin e vazhdueshëm të institucionit për zgjerimin e bashkëpunimit akademik, shkëmbimin e njohurive dhe përvojave, si dhe krijimin e mundësive të reja për studentët dhe stafin akademik.

Përmes pjesëmarrjes aktive në asociacione dhe rrjete ndërkombëtare, UBT vazhdon të kontribuojë në avancimin e arsimit të lartë, forcimin e lidhjeve akademike rajonale dhe ndërkombëtare dhe zhvillimin e partneriteteve strategjike me universitete nga vende të ndryshme.

Continue Reading

Të kërkuara