Profesori universitar, Musa Sabedini, në një intervistë për Ekonomia Online ka analizuar procesin gjyqësor në Dhomat e Specializuara në Hagë, duke shprehur kritika të ashpra ndaj mënyrës së zhvillimit të tij.

Duke iu referuar përvojës së tij shumëvjeçare në përcjelljen e proceseve gjyqësore gjatë administrimit të UNMIK-ut, Sabedini vlerëson se ky proces është shoqëruar me mungesë transparence, zvarritje dhe probleme serioze procedurale.

Sipas tij, vlerësimi përfundimtar i gjykatës duhet të mbështetet vetëm në prova të verifikuara dhe dëshmi të besueshme, ndërsa shpreh bindjen se të akuzuarit duhet të shpallen të lirë. Ai gjithashtu argumenton se një vendim i tillë, sipas këndvështrimit të tij, do të kishte ndikim të rëndësishëm në zhvillimet politike dhe institucionale në Kosovë.

EkonomiaOnline: Zoti Sabedini, si e vlerësoni procesin gjyqësor në Hagë dhe cilat janë vërejtjet tuaja, duke pasur parasysh se keni përcjellë qindra procese gjyqësore gjatë administrimit të UNMIK-ut?

Musa Sabedini: Nga këndvështrimi im, Gjykata Speciale në Hagë ka zhgënjyer pritjet e shumë qytetarëve shqiptarë, të cilët kanë besuar se ky institucion do të ishte sinonim i drejtësisë, profesionalizmit, korrektësisë dhe transparencës. Përkundrazi, ky proces është shoqëruar me dilema dhe dyshime të shumta, duke lënë përshtypjen e një procedure të rënduar nga mangësi serioze.

Sipas bindjes sime, gjatë zhvillimit të këtij procesi janë paraqitur materiale dhe dëshmi që në shumë raste kanë ngritur pikëpyetje për besueshmërinë e tyre. Unë besoj se një pjesë e tyre kanë ardhur nga struktura të lidhura me Serbinë dhe rrjete të tjera që, sipas vlerësimit tim, kanë qenë të interesuara ta rëndojnë pozitën e të akuzuarve.

Një tjetër shqetësim është mungesa e transparencës. Për dikë që ka ndjekur nga afër procese të shumta gjyqësore në kohën e UNMIK-ut, ngjashmëritë në mënyrën e zhvillimit të disa seancave janë të dukshme. Kam trajtuar këto çështje edhe në librin tim “Vrasja e Drejtësisë në Kosovë”, ku kam argumentuar se në disa procese të administruara nga UNMIK-u ka pasur paragjykime ndaj shqiptarëve dhe vendimmarrje që, sipas vlerësimit tim, nuk kanë reflektuar standardet më të larta të drejtësisë.

EkonomiaOnline: Profesor Sabedini, a besoni se Gjykata Speciale do të marrë një vendim të drejtë në këtë proces?

Sabedini: Unë shpresoj që trupi gjykues do t’i japë peshën e duhur dëshmive të figurave kredibile, përfshirë personalitete politike dhe ushtarake të NATO-s dhe përfaqësues të institucioneve amerikane, të cilët kanë dëshmuar gjatë këtij procesi.

Bazuar në mënyrën se si unë e kam përcjellë procesin, besoj se akuzat ndaj Hashim Thaçit dhe të tjerëve nuk janë arritur të provohen në nivelin që kërkon standardi penal. Për këtë arsye pres që vendimi përfundimtar të jetë lirues dhe që të akuzuarit të kthehen pranë familjeve të tyre.

Sipas mendimit tim, një vendim i kundërt do të kishte pasoja të rëndësishme politike dhe morale për Kosovën. Gjithashtu, do t’i jepte Serbisë mundësi që ta përdorte këtë proces si argument në narrativën e saj ndërkombëtare kundër Kosovës.

EkonomiaOnline: Nga këndvështrimi juaj, sa mund të ndikojnë dëshmitarët e Prokurorisë në vendimin përfundimtar?

Sabedini: Është e natyrshme që Prokuroria të përpiqet të mbështesë dhe të argumentojë akuzën. Ky është roli i saj në çdo proces penal. Megjithatë, sipas vlerësimit tim, gjatë gjithë zhvillimit të gjykimit ajo nuk ka arritur të bindë trupin gjykues, përtej dyshimit të arsyeshëm, se të akuzuarit mbajnë përgjegjësi për veprat penale me të cilat ngarkohen.

Në drejtësi nuk duhet të ketë vend për hamendësime apo deklarime që nuk mbështeten në prova të verifikueshme. Çdo pretendim duhet të jetë në përputhje me faktet, kohën, vendin dhe rrethanat konkrete të ngjarjeve.

Pikërisht për këtë arsye, mendoj se përgjegjësia kryesore tani i takon trupit gjykues, i cili duhet të marrë një vendim të bazuar në prova dhe në standardet ndërkombëtare të drejtësisë. Sipas bindjes sime, një vendim lirues do të ishte epilogu që përputhet me provat e paraqitura gjatë procesit.

Lajm në zhvillim:

Kreu i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, ka deklaruar pas seancës konstituive se ndonëse subjekti i tij i ka votat e nevojshme për ta votuar kryetarin e ri të Kuvendit, një hap i tillë pa një dakordësi më të gjerë politike do ta dërgonte vendin sërish drejt zgjedhjeve të parakohshme.

Sipas Kurtit, garantimi i zgjedhjes së presidentit është kusht kyç për të shmangur krizën e re elektorale.

“Ndonëse i kemi votat për të votuar një kryeparlamentar të ri, çfarëdo konstituimi i organit ligjvënës, pa një marrëveshje që garanton edhe zgjedhjen e presidentit, pashmangshëm na shpie në zgjedhje të reja,” u shpreh ai.

Kreu i LVV-së ritheksoi nevojën për dialog të drejtpërdrejtë me krerët e partive të tjera parlamentare për të arritur një paketë të plotë marrëveshjeje për të gjitha institucionet kryesore të vendit.
“Andaj insistimi ynë i drejtë është që të ulemi, të bisedojmë, të merremi dhe vetëm nga lartësia e një marrëveshjeje politike dhe nga gjerësia e një marrëveshje mes meje dhe liderët e partive të tjera parlamentare, të konstituojmë Kuvendin, Qeverinë dhe ta zgjedhim presidentin,” deklaroi Kurti.

Në përmbyllje, Kurti u bëri sërish thirrje udhëheqësve politikë që të ulen në tryezën e bisedimeve, duke nëvizuar se nuk dëshiron që procesi i votimit të presidentit të mbështetet vetëm te deputetët e LVV-së dhe ata të komuniteteve joserbe.

Pas përplasjeve në Kuvend: Opozita fajëson Lëvizjen Vetëvendosje për krizë, LVV-ja i përgjigjet me akuza për sulme

Zhvillimet e sotme dhe ndërprerja e seancës në Kuvendin e Kosovës kanë nxitur një seri reagimesh të ashpra mes përfaqësuesve të pozitës dhe opozitës. Derisa Lëvizja Vetëvendosje akuzon opozitën për sulme ndaj kryeministrit, përfaqësuesit e PDK-së dhe LDK-së e shohin Lëvizjen Vetëvendosje si përgjegjësen kryesore për bllokadën dhe përshkallëzimin e situatës.

Basha: Kurti i fton për diskutim, këta sulmojnë e ofendojnë

Deputeti i Lëvizjes Vetëvendosje, Dimal Basha, përmes një reagimi në rrjetet sociale, ka kritikuar ashpër sjelljen e opozitës përballë ftesave të kryeministrit Albin Kurti për dialog.
“Albin Kurti i fton partitë për diskutime që të arrihet një marrëveshje, ndërkaq këta sulmojnë e ofendojnë. Edhe kush? Këta që Radojçiqin e pritshin në kryeministri e Listën Serbe e mbanin në Qeveri,” deklaroi Basha.

Basha i është referuar një takimi të mëparshëm në Qeveri mes kryeministrit të atëhershëm nga radhët e AAK-së, Ramush Haradinaj, dhe ish-nënkryetarit të Listës Serbe, Millan Radoiçiq — i cili sot kërkohet nga organet e drejtësisë në Kosovë për sulmin e armatosur në Banjskë në vitin 2023 dhe për krime lufte në Gjakovë.

Jehona Lushaku-Sadriu: Pamje e keqe e Kuvendit, LVV po tregon papërgjegjësi

Deputetja e Lidhjes Demokratike të Kosovës, Jehona Lushaku-Sadriu, e ka cilësuar ngjarjen e sotme si një imazh mjaft të dëmshëm për institucionin më të lartë ligjvënës në vend.

“Pamje e keqe e Kuvendit. Deputetët duhet ta konstituojnë Kuvendin,” u shpreh Lushaku-Sadriu pas përfundimit të seancës.

Ajo ka hedhur fajin drejtpërdrejt mbi Lëvizjen Vetëvendosje, duke e akuzuar atë për papërgjegjësi totale në përmbushjen e detyrës së saj kushtetuese për mbarëvajtjen e punimeve të Kuvendit.

Arian Tahiri: LVV po refuzon propozimin e kryetarit për të prodhuar krizë politike

Nga radhët e Partisë Demokratike të Kosovës, Arian Tahiri, deklaroi se dita e sotme përbën një moment regresiv për vendin, duke theksuar se që nga mbrëmja e djeshme është cenuar rëndë rendi kushtetues.

LVV ka vota për ta zgjedhur kryetarin. Ata refuzojnë të propozojnë emër dhe provojnë që të prodhojnë krizë politike,” tha Tahiri gjatë deklaratës së tij për mediat.

Sipas Tahirit, refuzimi i shumicës për të proceduar me propozimin e kandidatit për kryetar të Kuvendit është një përpjekje e qëllimshme për të thelluar ngërçin politik në vend.

Deputetja e AAK-së gjuan me vezë drejt Kurtit, përplasje fizike mes deputetëve

Menjëherë pas përfundimit të fjalës së Kryeministrit Albin Kurti, deputetja e Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Time Kadriaj, është afruar drejt foltores dhe ka gjuajtur me vezë në drejtim të tij. Ky veprim ka nxitur reagimin e menjëhershëm të deputetëve nga grupe të ndryshme politike, të cilët janë ngritur në këmbë dhe kanë filluar shtyrjet fizike mes vete. Për shkak të përshkallëzimit të tensioneve dhe pamundësisë për të vazhduar punimet, kryesuesi i seancës, Avni Dehari, ka vendosur të ndërpresë seancën.

Tensione dhe ndërprerje në Kuvend: Kurti kërkon kohë shtesë për marrëveshje, dështon sërish konstituimi

Seanca konstituive e Kuvendit të Kosovës është ndërprerë sërish mes tensioneve të ashpra në sallën plenare. Dështimi i dytë radhazi për të konstituar legjislaturën e re erdhi pasi kryetari i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, nuk prezantoi asnjë emër për pozitën e kryetarit të Kuvendit, duke kërkuar kohë shtesë për konsultime politike.

Në fjalën e tij para deputetëve, Kurti deklaroi se kërkon mirëkuptim për të shmangur zgjedhjet e parakohshme.

“Nuk duhet të shkojmë sërish drejt shpërndarjes së Kuvendit dhe zgjedhjeve të reja. Prandaj, që t’i evitojmë zgjedhjet e reja, ju lus për kohë shtesë për bisedime politike,” u shpreh Kurti nga foltorja.

Deklarata e Kurtit dhe vendimi i kryesuesit të seancës, Avni Dehari, për të ndërprerë punimet menjëherë pas kësaj kërkese, nxitën reagime të menjëhershme dhe përplasje fizike e verbale mes deputetëve të opozitës dhe pushtetit.

Opozita akuzoi kryesuesin për abuzim me detyrën dhe bllokim të qëllimshëm të procesit.

Kryesuesi Avni Dehari njoftoi se vazhdimi i seancës do të caktohet në një moment të dytë, ndërsa mbetet e paqartë se si do të kapërcehet bllokada pa një dakordësi mes subjekteve politike. /E.A/

Përkundër se ishte caktuar të nisë në orën 11:00, seanca konstituive e Kuvendit të Kosovës ende nuk ka filluar, ndonëse kanë kaluar më shumë se një orë nga orari i paraparë. Deputetët tashmë kanë filluar të mblidhen në sallën plenare dhe nisja e punimeve pritet nga momenti në moment.

Kjo seancë po zhvillohet në një klimë të tensionuar politike, pasi afati kushtetues 30-ditor për konstituimin e Kuvendit skadoi mbrëmë në mesnatë. Shtyrja e procesit përtej këtij afati ka nxitur reagime të ashpra nga partitë opozitare dhe shoqëria civile, të cilët e cilësojnë këtë rrjedhë si shkelje të Kushtetutës.
Gjatë orëve të vona të mbrëmjes së kaluar, përfaqësues të PDK-së, LDK-së dhe AAK-së qëndruan në Kuvend duke kërkuar përmbylljen e seancës brenda kornizës kohore, ndonëse dyert e sallës plenare ishin të mbyllura. Përkundër përplasjeve, opozita nuk e ka bojkotuar seancën dhe deputetët e saj janë parë duke hyrë në Kuvend.

Zhvillimet në sallë vijnë edhe pas ofertës së djeshme të kryetarit të Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, i cili i propozoi PDK-së postin e kryetarit të Kuvendit në këmbim të sigurimit të kuorumit për zgjedhjen e presidentit të ri.

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

Foto: Hasan Ramadani

8 gusht 1994

Aksion terroristik i forcave serbe kundër familjes së Hasan Ramadanit në Shajkofc

Forcat serbe, pas rrethimit që filloi menjëherë pas mesnatës, vranë dje në shtëpinë e tij Hasan Ramadanin (1948) në fshatin Shajkofc i Podujevës.

Dëshmitarët rrëfyen për një aksion dhe ekspeditë terroristike të forcave serbe kundër integritetit familjar.

Ata thanë se policia rrethoi në orën 04:00 të mëngjesit dy shtëpi të Ramadanajve, të cilat gjenden të veçuara nga fshati dhe krejtësisht afër malit.

Anëtarët e familjes së Hasan Ramadanit thanë se policia kishte filluar me të shtëna nga armët në orën 6:00 të mëngjesit, ndërsa forca të shumta, me autoblinda, një helikopter e automjete të tjera policore, kishin arritur rreth orës tetë. Së paku pesëdhjetë policë serbë gjendeshin në oborr dhe rreth tij, ndërsa brenda në shtëpi gjendej Hasani me fëmijët e tij.

Ata thanë se krahas të shtënave me armë zjarri, policët kanë hedhur bomba lotsjellës. Nga këto është shkaktuar zjarri. Djali njëzet e gjashtëvjeçar i Hasanit tha se anëtarët e familjes ishin përpjekur të shuanin zjarrin me enët që u kishin qëlluar, por bombat që hidheshin brenda në shtëpi shkaktonin zjarre të reja.

Nga zjarri dhe pas urdhërit të babait, të katër fëmijët e Hasanit kishin dalë jashtë, por brenda me të kishte mbetur vajza e madhe e tij. Ajo tha se shtëpia qëllohej gjithë kohën me armë.

Ndërsa fëmijët që dolën nga shtëpia i shndërroi në pengje, policia lidhi për një kumbull djalin e madh të Hasanit.

I sigurt se do ta vrisnin, Hasani herë pas herësh shtinte me një pushkë të vjetër, me shpresë të paktë se fati mund të rrotullohej.

Vajza e madhe, që qëndroi e fundit me babain, tregoi se rreth orës tetë Hasani ishte goditur me plumb në gjoks. I plagosur për vdekje, ai e kishte urdhëruar të bijën të dilte jashtë shtëpisë që po digjej.

Dëshmitarët rrëfyen për çastet e fundit prekëse të jetës së tij. Ata thanë se Hasani kishte brohoritur me zë të lartë: Rroftë Republika e Kosovës! Rroftë Ibrahim Rugova!, e të tjera.

Dr. Rexhep Gjergji, anëtar i Kryesisë së LDK-së që shkoi dje në familjen e Hasanit menjëherë pas tërheqjes së policisë, tha se policia i kishte urdhëruar anëtarët e familjes ta nxirrnin kufomën jashtë, nga droja se do të digjej ajo dhe se pastaj nuk do të mund të kryhej i plotë konstruksioni propagandistik serb.

Anëtarët e familjes së të ndjerit rrëfyen për lojëra mizore të forcave serbe. Gjatë tri orëve sa e mbajtën kufomën përballë fëmijëve të tij, ata i vinin kufomës armët e policisë e bombat, sipas një skenari të njohur serb.

Dr. Gjergji tha se situata në oborrin e Hasan Ramadanit ishte një tmerr i vërtetë. Fëmijët ishin në gjendje shoku e paniku nga aksioni terroristik i forcave serbe dhe lojërat e tyre mizore me fëmijët e kufomën e prindit të tyre, ndërsa shtëpia digjej bashkë me shtallat, ushqimin e kafshëve dhe kafshët që kishin mbetur brenda.

Ky ishte një aksion terroristik i forcave serbe kundër integritetit njerëzor e familjar. Hasan Ramadani dhe fëmijët e tij ishin mbajtur për disa orë në një situatë të pashtegdalje të breshërive të armëve nga jashtë dhe të rrethuar e të kërcënuar nga zjarri i shkaktuar qëllimshëm brenda në shtëpi, vlerësoi dr. Gjergji.

8 gusht 1995

Dhuna e përditshme në Kosovë

Hani i Elezit: – Më 4 gusht, në orët e pasditës, policia serbe thirri për herë të tretë, Hakik Qajanin me pretekst të armës.

Njoftohet se në polici gati për çdo ditë thirret edhe babai i tij, Mejdiu.

Po këtë ditë, me të njëjtin pretekst, në pyetje u mor edhe Ramadan Thaçi.

Në polici janë thirrë edhe Musli Humeli, Musli e Hazbi Loku dhe disa qytetarë të tjerë.

Më 1 gusht në orët e hershme të mëngjesit, policia mori të riun Hajrullah Kalisin dhe e dërgoi atë menjëherë në vuajtje të dënimit 15 ditë burg.

Mitrovicë:- Më 6 gusht, tre policë shkuan në shtëpinë e Qerim Ahmetit (66) në fshatin Mazhiq të Mitrovicës, nga i cili kërkuan që të dorëzojë një pushkë dhe një revole. Me këtë rast ai dorëzoi një pushkë të vjetër të tipit M-48.

Po këtë ditë, në afërsi tregut të pemëve në Mitrovicë, dy policë ndalën kolonën e dasmorëve të Dibran B. Tahirit nga lagjja Tavnik e Mitrovicës dhe nga dasmori që mbante flamurin kombëtar kërkuan që ta shmangë atë dhe ta fusë në veturë. Meqë dasmorët refuzuan ta heqin flamurin, policët nuk këmbëngulën dhe i lejuan ata të vazhdojnë rrugën e tyre.

Një rast i tillë i pengimit të dasmorëve ndodhi edhe më 30 korrik, kur dasmorët e Musa J.Beranit, në udhëkryqin e Komoranit u mbajtën më shumë se një orë e gjysmë.

Ditë më parë, policia për herë të pestë ishin në shtëpinë e Lirie M.Shalës, nënë e katër fëmijëve, e cila që katër vite gjindet në Zvicër. Preteksti nuk dihet. Para dy muajve të njejtit policë, patën kërkuar edhe djalin e saj, Fadilin (21).

Skënderaj: – Më 3 gusht, në fshatin Makërmal të Skënderajt, me pretekst të kërkimit të armëve, policia kërkoi Halil, Muhamet dhe Ismet Gjinofcin. Policët pyetën edhe për Halim Goxhulin, tashmë më të ndjerë.

8 gusht 1998

Në Vraniq të Dushkajës forcat serbe vranë dy shqiptarë

Dje në orët e pasditës, forca të mëdha ushtarake e policore serbe sulmuan fshatin Vraniq të Dushkajës, njofton KI i Degës së LDK-së në Gjakovë.

Njoftohet se banorët e këtij fshati i bënë rezistencë këtyre forcave dhe me një luftë të pabarabartë, ranë në mbrojtje të fshatit Mark Tunë Lleshaj (73) dhe Kolë Gjon Lleshaj (30).

Sipas njoftimeve nga terreni u shkatërruan dhe u dogjën disa shtëpi dhe prona të shqiptarëve, në mesin e të cilave edhe shtëpitë e familjes së të ndjerit Mark Tun Lleshaj, Gjon Lleshaj dhe Zef Lleshaj. Kufomat e dy të rënëve, janë sjellë mbrëmë nga policia serbe në morgun e spitalit të Gjakovës, ku ende po qëndrojnë.

Bëhet e ditur se pas dy orë luftimesh të rrepta, popullata e këtij fshati u zhvendos nga shtëpitë e tyre, ndërsa njoftohet se forcat serbe kanë pësuar dëme të konsiderueshme.

Edhe në fshatrat e Rekës së Keqe, mbrëmë janë zhvilluar luftime, sidomos në brezin e ngushtë kufitar nga fshati Koshare deri në rrethin e Junikut.

Njoftohet se forcat vendore të rezistencës dhe njësitet e UÇK-së janë rivendosur në pozicione të tjera, ndërsa një pjesë e popullatës së zhvendosur nga fshatrat Sheremet e Ramoc pasi ishin kthyer në shtëpitë e tyre, dje pasdite forcat ushtarake serbe shtinë me raketa në drejtim të këtyre fshatrave dhe popullatën e këtushme e detyruan që të zhvendoset sërish.

Edhe sot në Gjakovë, po vazhdon ardhja e të zhvendosurve nga shumë fshatra, që janë goditur nga flakët e luftës. Edhe paralagjet e qytetit janë nën presion të fluksit të madh të të ikurve. Përkundër përpjekjeve, gjendja humanitare është shkallëzuar tepër, si në aspektin e strehimit, po ashtu edhe në atë të ushqimit dhe kujdesit mjekësor.