Lajmet

‘Déjà vu’ – Krejt çka dihet deri më tani për të

Është vlerësuar se rreth 80% e popullsisë së botës e ka provuar të paktën një herë në jetë këtë përvojë.

Published

on

Shumë prej nesh do të kenë përjetuar të paktën një herë në jetën e tyre, kur përballen me një vend ose situatë krejtësisht të re, ndjesinë sikur kanë qenë tashmë atje ose kanë jetuar tashmë në të. Kjo përvojë e veçantë e njohjes me të renë përkufizohet si déjà vu.

Por pse ndodh? Dhe çfarë do të thotë?

ORIGJINA

Termi “déjà vu” shfaqet për herë të parë në Francë, në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë, kur u shoqërua me habinë e lindur nga përvoja e rijetimit në të tashmen, të një fragmenti të një të shkuare jo të përcaktuar mirë nga kujtesa.

Por ky fenomen nuk është i ri. Shën Agustini flet për të në vitin 400 të erës sonë duke e përcaktuar si një “kurth të djallit”, diçka që do të çonte në vënien në dyshim të konceptit të jetës së përjetshme. Doktori i Kishës, i kushton vëmendje të veçantë kujtesës, duke e analizuar atë si një proces në të cilin ego kërkon identitetin e vet përmes saj dhe na nxit t’u rezistojmë fantazmave të prodhuara nga shqisat (déjà vu), të cilat ai i përkufizon si falsae memoriale. “Është një çështje e kujtimeve të rreme, të ngjashme me ato që ndejmë në gjumë […] dhe ndodh që afeksione të ngjashme prodhohen gjithmonë edhe në shpirtin e njerëzve që janë zgjuar, nën ndikimin e shpirtrave të këqij dhe mashtrues … ».

Shumë shekuj më herët, Aristoteli (384-322 para Krishtit) e kishte trajtuar tashmë temën në “De memoria et reminiscentia”, duke iu referuar konfuzionit që gjeneron kujtesa dhe objekti i kujtuar, duke pohuar se është më shumë çmenduri sesa urtësi metafizike.

I pari që shpiku termin déjà vu, siç u përmend më lart, ishte psikologu francez Émile Boirac, në librin e tij “L’Avenir des sciences psychiques” të vitit 1876. Boirac krijoi gjithashtu një fjalë të dytë, “metagnomia” duke bashkuar dy fjalë greke, (përtej) dhe (njohuri), duke e bërë atë sinonim me njohuritë e marra jashtë shqisave, të njohura zakonisht si perceptim jashtëshqisor.

Fenomeni i déjà vu-së nuk mund të mos analizohej nga babai i psikanalizës, Sigmund Freud, i cili e përkufizoi atë si një shprehje të një fantazie të vërtetë, të rrënjosur në të pandërgjegjshmen; fantazi që, duke qenë në gjendje të shkaktojë një ndikim emocional shumë të fortë dhe të dhimbshëm, eleminohet nga ndërgjegjja, por rishfaqet në déjà vu në formën e një kujtimi të shkurtër.

Nëse Freudi i referohej në këtë mënyrë kujtesës afatgjatë, “kolegu” i tij Carl Gustav Jung, (i cili kishte përjetuar vetë déjà vu gjatë një udhëtimi në Kenia dhe Ugandë) shkoi edhe më tej në kohë, duke iu referuar veçanërisht kujtimit të paraqitjes së déjà vu-së, si një ndryshim i pavetëdijes kolektive.

Filozofi Niçe e konsideroi “Kthimi i Përjetshëm i të Njëjtës”, që do të thotë se ajo që ekziston, ndodh dhe përsëritet pafundësisht pas një udhëtimi të gjatë nëpër histori.

Vetëm në shekullin e kaluar, déjà vu ka parë mbi 40 spekulime dhe interpretime të ndryshme që lëvizin midis shkencës dhe psikologjisë, midis filozofisë dhe poezisë, midis paranormales dhe transcendentales. Edhe sot, pavarësisht se kemi mjete moderne për të studiuar funksionimin e trurit, nuk ka qenë e mundur të gjendet një teori e vetme ose disa teori sinergjike që shpjegojnë fenomenin. Shkurt, shkaqet e déjà vu-së nuk janë ende të qarta dhe as nuk mund të demonstrohen lehtësisht.

KËRKIMI I KOHËS SË HUMBUR

Le të fillojmë nga përkufizimi i déjà vu-së, duke u përpjekur të përshkruajmë përvojën. Ne jemi duke vizituar, ndoshta jemi me pushime, një vend ku nuk kemi qenë kurrë ose ndodhemi në një shtëpi të pa parë, për shembull për inaugurimin e banesës së një miku, kur befas, për pak sekonda, na përshkon një ndjesi që nuk mund të shpjegohet me fjalë të tjera, përveçse me sa vijon: “Unë tashmë e kam jetuar këtë moment!”. Vetëdija se njohja me atë situatë nuk mund të jetë rezultat i një përvoje në të kaluarën, është e kotë.

Kush ka përjetuar déjà vu-në, e di se çdo grimcë e trupit dhe mendjes përshkohet nga bindja e diçkaje tashmë të parë, të ndjerë, të përjetuar. Por kur? Ne jemi të bindur se “kur” është, në rrugën lineare të kohës, e vendosur në të kaluarën.

Dhe mendimi që pason, për shumicën prej nesh, është i lidhur me diçka që i ngjan një “kujtimi të paregjistruar”. Prandaj, ne fillojmë një kërkim për atë që na ka kthyer në të kaluarën. Një letër-muri e ngjashme me atë që kishim në shtëpinë ku jetonim si fëmijë? Një rrugë që me siguri ngjan me atë që kemi mësuar diku tjetër? Prandaj, shumë do të kërkojnë një “kontakt” kujtese me të kaluarën. Në shumicën e rasteve, megjithatë, kjo lidhje nuk ekziston ose nuk mund të gjendet… Të tjerë, nga ana tjetër, do të binden se kanë përjetuar një fenomen të mbinatyrshëm, duke ecur përpara në kohë, drejt së ardhmes, duke besuar kështu se kanë perceptuar diçka që do të ndodhë më vonë, duke përcaktuar ndjesinë e çuditshme të përjetuar gjatë dejà vu-së si parashikuese.

Por a i ndodh të gjithëve déjà vu? Jo, jo të gjithëve, por shumë njerëzve. Është vlerësuar se rreth 80% e popullsisë së botës e ka provuar të paktën një herë në jetën e vet. Dhe se në këtë përqindje përjashtohen fëmijët dhe të moshuarit, me një preferencë për moshat që variojnë nga 15 deri në 25 vjeç, në të cilat numri më i madh i episodeve të sindromës, të cilat ndodhin në momente të rastësishme dhe nuk shoqërohen me asgjë kuptimplote. Nga ana tjetër, këto vlerësime nuk llogaritin ata që përjetojnë déjà vu si pasojë e një patologjie që zakonisht shoqërohet me epilepsi, skizofreni dhe madje edhe çrregullime ankthi, raste në të cilat “sulmet” e sëmundjes zakonisht ndodhin duke përkuar me episodin e déjà vu-së.

PERCEPTIMI I KOHËS

Por le të bëjmë një hap prapa dhe të përpiqemi të analizojmë më mirë konceptin e kohës, pikërisht sepse pyetja e atyre që e kanë përjetuar këtë fenomen bazohet në ndjesinë e një humbjeje, pikërisht, të orientimit, në vijën kohore. Ky dallim mes të tashmes, së shkuarës dhe së ardhmes na tregon gjithashtu se një fëmijë, për shembull, është rritur. Në fakt, nuhatja e një para dhe një pas është një nga detyrat më të vështira me të cilat duhet të përballet një fëmijë. Fëmija arrin të konceptojë sensin e kohës vetëm në fazën e zhvillimit, sipas pedagogjisë, nga shtatë deri në dymbëdhjetë vjeç.

Duke e thjeshtuar, mund të themi se zonat e trurit në këtë rast specifik përgjegjëse për kujtesën dhe perceptimin e kohës (hipokampus), tek fëmija i vogël ende nuk janë pjekur. Gjatë fëmijërisë, koha nuk ka kohë, para dhe pas përzihen, derisa të përfundojë procesi i formimit të hipokampusit. A mund të jetë kjo arsyeja pse déjà vu nuk ndodh tek fëmijët? Mundet, nëse do të lidhej ekskluzivisht me një “mosfunksionim” shumë të shkurtër të orientimit kohor.

Dhe nëse po, nëse do të ishte vërtet një “kontroll” të trurit tonë, një lloj kontrolli i funksionalitetit të tij, një verifikim midis ndjenjës së familjaritetit që ndihet dhe një “rikthimi” të saktë të kujtesës së të kaluarës, pse atëherë tek të moshuarit, tek të cilët ecuria e moshës shfaq vështirësi më të mëdha për të mbajtur të qëndrueshme kujtesën, nuk shfaqet dejà vu? Dhe pse disa njerëz nuk e përjetojnë kurrë atë në jetë? Ndoshta është një tregues i funksionit të tyre të përsosur të trurit? Ende nuk ka përgjigje për këto pyetje. Do të shohim më vonë se çfarë na thonë studimet më të fundit.

Ashtu si fëmija mëson të perceptojë kohën dhe të ndihet i futur saktë brenda saj, mund të supozohet se në fillim truri ynë duhej të bënte një përpjekje të madhe në nivelin evolucionar për të ruajtur kujtesën. Njeriu primitiv mund të kishte përjetuar, gjatë evolucionit të tij, ndjesi të vazhdueshme të ngjashme me déjà vu-në, sikur vetë déjà vu të ishte një enë e parë e kujtesës.

Ky evolucion përfshin jo vetëm atë neuro-biologjik, por edhe atë kulturor. Për ne është e natyrshme të ndajmë të tashmen, të shkuarën dhe të ardhmen, por për njeriun nuk ka qenë gjithmonë kështu. Dhe është pikërisht lëshimi dhe mbivendosja e këtyre tre dimensioneve që gjeneron déjà vu-në. Për shumicën e psikologëve, në fakt, déjà vu ka të bëjë me një problem të rrjetit asociativ të kujtimeve, në kujtesën afatgjatë.

Si të thuash se ajo rrugë, aq e njohur për ne, por që nuk e gjejmë dot ndër kujtimet e së shkuarës, ekziston në të vërtetë në kujtesën tonë dhe, thënë në stilin e Frojdit, ka qenë “hequr”. Por duke qenë se grupmosha më e prekur nga sindroma déjà vu është ajo pas adoleshencës, nuk do të ishte më e saktë të flitej edhe për emocione, ndjesi ekskluzive, atraksione të veçanta në të cilat vetë ngjarja nuk është e lidhur në mënyrë unike me kujtesën, por gjithashtu vetëm prej një përzgjedhjeje shqisore ekskluzive?

Njeriu, përballë risisë (ngjarja e déjà vu-së, dështimi për të kujtuar) duhet të ndjehet i alarmuar, duhet të mbrohet, ashtu si “natyrshëm” është shtyrë të largohet nga rreziku, nga një i huaj. Megjithatë, ai ndjen një ndjenjë familjariteti me atë që përjeton dhe e percepton si të re. Për këtë arsye, kërkimet janë zhvendosur edhe në një anë tjetër, atë emocionale, në të cilën diversiteti nuk paraqet rrezik, por tërheqje.

STUDIMET AKTUALE

Matja, riprodhimi dhe verifikimi i fenomenit të déjà vu në persona të shëndetshëm, për shkak të paparashikueshmërisë së ngjarjes, krejtësisht aksidentale, nuk ka qenë i mundur në realitet. Prandaj, në mënyra të ndryshme në varësi të hulumtimit, ishte e nevojshme të riprodhohej në laborator me anë të llojeve të ndryshme të testeve.

AKIRA O’CONNOR

Në vitin 2016, ekipi skocez i profesor O’Connor u përpoq të riprodhonte fenomenin e déjà vu-së në laborator. Procedura e përdorur përdori testin DRM (Deese-Roediger-McDermott) që përdoret për të “demaskuar” kujtimet e rreme duke përdorur stimuj të ngjashëm semantikë që përfundimisht konvergojnë në një fjalë të vetme. Njëzet e një vullnetarë, të cilët kishin deklaruar se kishin të paktën një déjà vu, dëgjuan dhe studiuan një listë fjalësh (p.sh.: pushim, shtrat, çarçafë, jastëk, natë) që semantikisht i referohen një fjale tjetër, me funksionin e “karremit”, i cili nuk riprodhohej në listë (për shembull: gjumi). Kur fjala “gjumë” shqiptohet më pas, në përgjithësi shkakton një ndjenjë të njohur. Kjo është déjà vu e riprodhuar në laborator.

Testi vijon më pas me një hetim të mëtejshëm që iu bë pjesëmarrësve, të cilët, të vetëdijshëm se në listën e studiuar nuk kishte as një asonancë të ngjashme me “fjalën karrem fjalës”, kuptonin se me të vërtetë fjala “gjumë” ishte një gjë e re. Por zbulimi më i rëndësishëm erdhi vetëm pasi 21 vullnetarët kryen imazhe funksionale të rezonancës magnetike (MRI).

Nëse para këtij hulumtimi, studiuesit e fenomenit ishin në një mendje në hipotezën se déjà vu duhej të kishte të bënte me kujtesën, dmth me një aktivizim të hipokampusit (zona e trurit përgjegjëse për menaxhimin e kujtesës), të dhënat e marra nga rezonanca treguan aktivizimin e zonave ballore, të cilat janë zona të trurit të përfshira në proceset vendim-marrëse, si dhe modulimi i gabimeve.

ANE KLERI

Profesorja e psikologjisë Cleary përdori një lojë video simuluese të jetës reale të njohur si The Sims për të riprodhuar ndjenjën e déjà vu. Studiuesja i shtyu vullnetarët/lojtarët e saj për të hyrë në një mjedis virtual me syze për shikim 3D, duke u ofruar atyre një sërë ambientesh dhe dhomash të ndërtuara secila në një mënyrë të ndryshme, si dhoma e pritjes së mjekut, një shteg bowling, një dyqan. Në fazën e dytë të eksperimentit, subjektet u futën në një seri të re hapësirash: disa ishin krejtësisht të reja, por të tjerat, megjithëse “semantikisht” të ndryshme, ishin projektuar me paraqitje të ngjashme me ato të mjediseve të fazës së parë.

Për shembull, rrugica e bowlingut e parë në fazën e parë i ngjante stacionit të metrosë në fazën e dytë. Për secilin nga mjediset e fazës së dytë, pjesëmarrësve iu drejtuan një sërë pyetjesh, të tilla si nëse ata kishin qenë ndonjëherë në atë skenë më parë ose nëse po përjetonin ndjenja dejà vu. Në ngjashmërinë hapësinore të mjediseve, personat që kishin harruar se kishin qenë më parë në një vend të ngjashëm shfaqën ndjesinë e déjà vu-së. Si përfundim, ajo që Cleary ishte në gjendje të tregonte pas hulumtimit të saj e quan “ndjesia” e provuar. Në thelb është ndjesia e të qenit në një vend të ngjashëm pa vetëdijen se ke qenë me të vërtetë atje, gjë që gjeneron déjà vu. “Ne mendojmë se kemi akses në ndjesi, por jo shumë,” raporton Anne Cleary.

CNR NE CATANZARO:

Në vitin 2015, studiues nga Instituti i Bioimazherisë dhe Fiziologjisë Molekulare të Cnr të Catanzaro, në bashkëpunim me Institutin e Neurologjisë të Universitetit Magna Graecia, të udhëhequr nga Angelo Labate, analizuan trurin e njerëzve me një formë të veçantë epilepsie, që ka déjà vu si manifestim kryesor i tij dhe të njerëzve të shëndetshëm. “Ne kemi kërkuar – shpjegon ai – një bazë të përbashkët anatomike-fiziologjike në gjenezën e déjà vu-së midis subjekteve të shëndetshme dhe pacientëve, e cila mund të shpjegojë bazën e një dukurie psikike, e cila, në disa rrethana, bëhet patologjike.

63 persona me epilepsi të përkohshme (gjysma e të cilëve pa manifestime të déjà vu-së) dhe 39 persona të shëndetshëm (22 prej të cilëve me përvojë të mëparshme të déjà vu-së) u ekzaminuan, përmes një depistimi për të favorizuar fillimin e fenomenit në laborator (Test IDEA – Inventari për Vlerësimin e Eksperiencës Déjà vu), një elektroencefalogram dhe një teknikë e avancuar neuorimazherie. Të dhënat që dolën tregojnë se te personat epileptike zonat që aktivizohen në tru janë ato temporale dhe ato të hipokampusit (të implikuara, le të kujtojmë, në kujtesën afatgjatë).

Prandaj, për pacientët me epilepsi do të ishte një gabim i vërtetë i sistemit të “kujtesës”, një kujtesë e rreme. Në subjekte të shëndetshme, në vend të kësaj aktivizohet një zonë tjetër e trurit, korteksi izolues, duke vënë në dukje anomalitë morfologjike në pjesën e përparme izoluese. Ky rajon i trurit tonë rregullon proceset emocionale, si një lloj lidhjeje midis informacionit që vjen nga trupi dhe ndjesive të ndërgjegjshme që burojnë nga përvoja e déjà vu-së, si një lloj “mashtrimi emocional”. Prandaj, do të ishin emocionet, të lidhura me përvojat e jetuara tashmë në të kaluarën, ato që përcaktojnë reagimin e çuditsshëm të gjësë së parë tashmë.

Rruga për të kuptuar këtë “flash kujtese” të fjetur në kush e di se çfarë vendi në trurin tonë, ose ndjesinë magjike të së kaluarës, atë ndjenjë familjariteti që na përshkon befas, duke na dhënë iluzionin e vërtetë të asaj që tashmë është parë, është ende gjatë. Por magjia për të “rijetuar” në të tashmen, diçka nga e kaluara, mbetet një shenjë e pashlyeshme për ata që e kanë jetuar. / Bota.al

Lajmet

UBT hap horizonte të reja në arsim me programe të avancuara studimi

Published

on

By

Me vendimin e fundit të Këshillit Shtetëror të Cilësisë, UBT është akredituar me një seri programesh të reja studimi, duke e konsoliduar edhe më shumë pozitën e saj si një nga institucionet lidere të arsimit të lartë në Kosovë dhe rajon.

Përveç mbi 150 programeve dhe specializimeve ekzistuese, risitë e këtij viti sjellin drejtime moderne dhe të kërkuara në tregun global të punës, si: Fintech dhe Analitika e Biznesit, Fintech dhe Menaxhim i Inovacionit, Estetikë dhe Kozmetologji, Inxhinieri e Mjedisit dhe Infrastrukturë e Qëndrueshme, si dhe Inxhinieri Mekanike me fokus në teknologjitë më të avancuara industriale.

Në veçanti, programi i Inxhinierisë Mekanike është i konceptuar për të përgatitur studentët për profesionet e së ardhmes, duke integruar njohuri dhe aftësi në fusha si dizajni dhe prodhimi inxhinierik, automatizimi industrial, inxhinieria e automjeteve, teknologjitë hapësinore, sistemet e dronëve, robotika dhe sistemet inteligjente të prodhimit. Ky program synon të lidhë drejtpërdrejt studentët me zhvillimet më të fundit teknologjike dhe kërkesat reale të industrisë globale.

Po ashtu, programi Fintech dhe Analitika e Biznesit përfaqëson një kombinim të avancuar të financave me teknologjinë dhe analizën e të dhënave, duke i përgatitur studentët për karriera në banking digjital, kompani teknologjike, tregti elektronike, konsulencë dhe startup-e inovative.

Me këto zhvillime, UBT vazhdon të investojë në cilësi, inovacion dhe ndërkombëtarizim, duke u ofruar studentëve mundësi konkrete për zhvillim profesional dhe konkurrencë në tregun global të punës.

Continue Reading

Kujtesë

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 21 qershor 1993-1998?

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

Foto: Më 21 qershor 1998, nëpër Novi Pazar (në foto) kanë kaluar tre autobusë me shqiptarë të zënë rob

 21 qershor 1993

Në Prishtinë policia serbe plaçkiti disa qytetarë në tregun e veturave

Dje, rreth orës 13.30, në tregun e veturave në Prishtinë, një grup policësh serbë plaçkiti një sasi të konsiderueshme malli me vlerë prej afro 3.000 markash gjermane nga disa qytetarë shqiptarë. Nga plaçkitja e policisë serbe më së keqi pësuan qytetarët, Sadri Llapashtica, Xhafer Latifi, Ibrahim Berisha, Jakup Aliu etj., të gjithë nga Prishtina.

Përveç plaçkitjes, Jakup Aliu edhe u rrah brutalisht.

 

21 qershor 1994

Represioni në Kosovë

Podujevë: – Më 18 qershor rreth orës 18:00, në rrugën e fshatit Bellopojë, një ekspeditë e policisë takoi imamin e xhamisë së këtij fshati, Beqir Llumnicën, të cilin pasi e legjitimoi e detyroi me dhunë që t’i dërgojë deri te shtëpia e Mustafë Malokut. Policia, nën pretekst të kërkimit të armëve, bastisi shtëpinë e Mustafë Malokut, tek i cili nuk u gjet asgjë. Pas bastisjes, ai u dërgua në qendrën e sigurimit në Prishtinë, ku u keqtrajtua fizikisht deri në orën 22:00, sa u mbajt në polici. Pas rrahjes, policia shkoi sërish me Mustafën në fshatin Bellopojë për të bastisur shtëpinë e tij, ndërsa një grup tjetër policësh në orët e vona të natës legjitimoi shumë kalimtarë të rastit në fshatin Bellopojë. Njoftohet se gjatë bastisjes së dytë, policia shkaktoi dëme të mëdha materiale, me ç’rast theu e demoloi shumë orendi.

Mustafë Maloku ende po mbahet në arrest.

Kamenicë: – Dje, policia mori në pyetje korrespodentin e “Bujkut” nga Kamenica, Daut Maliqin. Daut Maliqin e mori në pyetje kuislingu shqiptar Naser Shevelli, i cili iu kërcënua për publikimin e emrit të tij dhe të inspektorëve të tjerë serbë në mjetet e informimit.

Njoftohet se dje u mor në pyetje edhe Refik Kryeziu, delegat i Odës Ekonomike të Kosovës nga Kamenica. Inspektorët serbë kërkonin nga Refik Kryeziu emrat e delegatëve të Odës Ekonomike të Kosovës.

Viti: – Më 14 qershor, policia nën pretekst të kërkimit të armëve bastisi shtëpinë e Ramadan Nezirit (60) në fshatin Dëbollde të Vitisë. Njoftohet se policia në prani të anëtarëve të familjes torturoi brutalisht Ramadan Nezirin.

Dje, rreth orës 3:00 të mëngjesit, policia bastisi shtëpinë e Ruzhdi Shabanit (70) në Sadovinë i Jerlive të Vitisë. Policia në fillim kërkoi Bislim Shabanin, i cili arriti të ikë nga shtëpia, ndërsa më vonë policia mori me vete bashkëshorten e tij Ajne Shabanin, e cila në polici u mbajt deri rreth orës 13:00.

Ferizaj: – Më 14 qershor, policia ishte në shtëpinë e Murat Shabanit në Manastirc, tek i cili konfiskuan një pushkë gjuetie me leje.

Më 15 qershor, policia kërkoi dy herë në shtëpinë e tij, Florim Veliun në Ferizaj. Meqë Florim Veliu nuk gjendej në shtëpi, policia ia la thirrjen që të paraqitet në stacionin e policisë në Ferizaj.

Më 17 qershor rreth orës 8:00, policia mori në shtëpinë e tij, Arif Hashanin nga Ferizaj, nga i cili para pak ditësh morën një automatik. Arif Hashani u dërgua në Burgun e Qarkut në Prishtinë.

Dje, policia mori në pyetje Nijazi Sahitin nga Komogllava e Ferizajt. Inspektorët serbë e morën në pyetje nën pretekst se ai merret me kontrabandë armësh, si dhe u interesuan të dinë rreth kushëririt të tij, Nysret Sahitit, i cili gjendet në Shqipëri nga viti 1982.

Vushtrri: – Dje rreth orës 9:00, policia e postkomandës së Prilluzhës, nën pretekst të kërkimit të armëve, bastisi shtëpinë e Isuf Zabelit në Lumëmadh të Vushtrrisë. Policët nga Isuf Zabeli kërkuan që të dorëzojë një pushkjë dhe një revole. Më pas policët e morën me vete djalin e Isufit, Ilaz Zabelin, i cili u rrah brutalisht në postkomandën e Prilluzhës. Ilaz Zabeli u lirua me

kusht që të lajmërohet sërish në dorën 13:00.

Istog: – Më 18 qershor organet e sigurimit serb bashkë me policinë financiare bastisën shtëpinë e Tush Lekë Gegajt, kryetar i SHBH “Nëna Terezë” për Istog dhe depon e Shoqatës, e cila është e legalizuar, punëtorët gjegjësisht oplicët u sollën në mënyrë të vrazhdë kundër familjes, duke i sharë dhe fyer. Më pas policët bastisën shtëpinë e vëllait të Tushit, Tunë Gegajt. Ky objekt dhe shtëpia e tiju bastisën sivjet për herë të gjashtë.

Më 21 qershor në organet e sigurimit serb në Istog qëndroi i arrestuar kryetari i Shoqatës bëmirëse “Nëna Terezë”, Tush Lekë Gegaj nga Gjyrakoci për t’i kontrolluar dokumentacionin e materialit që gjendet në depo e i legalizuar nga vet organet komunale, me pretekst të pengimit të aktivitetit.

Sot u lirua në orën 12, pasi kinse punëtorët financiarë dhe të organeve të punëve të brendshme konstatuan se çdo gjë ishte në rregul.

 

21 qershor 1995

Procesi në Prishtinë, S. Çitaku tha se u mor në pyetje mbi 60 herë

Në seancën e djeshme të procesit të montuar politik kundër 72 ish-policëve të Kosovës, që po zhvillohet në Prishtinë, filloi marrja në pyetje e të akuzuarve, nga i ashtuquajturi “grupi i Mitrovicës”. Fjalën e tyre mbrojtëse dje e paraqitën Selim Çitaku, Zejnullah Shala, Enver Maxhuni, Afrim Olloni dhe Jonuz Loshaj, të cilët, në këtë proces të montuar gjyqësor, akuzohen se gjoja , në kuadër të “ministrisë së punëve të brendshme të Republikës së Kosovës”, kanë vepruar në territorin e Mitrovicës.

Edhe këta të akuzuar, sikur edhe ta akuzuarit tjerë që paraqitën mbrojtjen e tyre deri tash, i mohuan në tërësi veprimet inkriminuese që u vihen për barrë sipas aktakuzës dhe shpjeguan se janë marrë vetëm me aktivitet sindikal dhe me kurrfarë aktiviteti tjetër.

Gjithashtu ata mohuan deklaratat që i kanë dhënë në hetuesi dhe para gjyqtares hetuese dhe shpjeguan se të gjitha pohimet e tyre janë rezultat i dhunës së shfrenuar që është përdorur kundër tyre.

I akuzuari Selim Çitaku, rrëfeu se është marrë në pyetje më shumë se 60 herë, madje edhe më 25 prill, d.m.th., edhe pas ngritjes së aktakuzës e cila mban datën e 7 prillit. Ai rrëfeu se është mbajtur rreth 100 ditë në vetmi, për dhunën e madhe fizike që është ushtruar kundër tij dhe për kërcënimet e vazhdueshme. Ndër të tjera, atij i janë kërcënuar se do t’ia rrjepin djalin para syve të tij nëse nuk i pranon veprimet që i vihen barrë. Rezultat i kësaj dhune, tha ai në vazhdim, është pranimi që unë bëra në hetuesi.

Në vazhdim ai e mohoi tërësisht deklaratën e tij të mëhershme dhe hodhi poshtë në tërësi aktakuzën.

Edhe të akuzuarit e tjerë rrëfyen për format e dhunës dhe kërcënimeve që janë përdorur kundër tyre. Zejnullah Shalën, inspektorët e kanë kërcënuar se nuk guxon të angazhojë avokat dhe nuk guxon të mbrohet në heshtje. Gjithashtu atë e kërcënuan se nuk guxon as para gjyqtraes hetuese e as në procesin gjyqësor të ndryshojë deklaratën e dhënë në hetuesi. Gjatë marrjes në pyetje para gjyqtares hetuese, e cila në një moment u shpreh se është e lodhur, punën e saj vazhdoi ta kryejë prokurori, fakt ky që paraqet shkelje të rëndë të dispozitave të procedurës penale.

Avokati, dr. Bardhyl Çaushi, në një moment reagoi me këto fjalë: Nga e gjithë kjo që u tha në këtë gjykatore të improvizuar, del se kemi të bëjmë me një proces të pazakonshëm dhe të inskenuar. Kërkoj nga gjykatësi Dragolub Zdravkoviq të veprojë si profesionist, të mos bjerë në grackat e politikës së ditës, të gjykojë drejtë e të ndaj drejtësinë sipas provave e fakteve juridike. Sa i përket “rastit penal”, vazhdoi ky avokat, nuk ka prova se të akuzuarit i paskan kryer veprimet inkriminuese sipas neneve 136 e 116 të ligjit penal serb.

Edhe dje u bë fjalë për rastin e të akuzuarit Bajram Jakaj, i cili, pasi deshi të bëjë vetëvrasje në burgun e Prishtinës, u dërgua në spitalin e burgut “CZ” në Beograd. Kryetari i kolegjit informoi se ai ende gjindet në Beograd dhe gjendja e tij shëndetësore po përmirësohet!

Pas mbarimit të seancës së djeshme, nga ora 15:00 deri në orën 17:00, në gjykatoren e improvizuar, anëtarët e familjeve të ta akuzuarve, biseduan me të afërmit e tyre. Bisedat kaluan në stilin e pyetjeve të zakonshme për shëndetin dhe me porosinë “mos u mërzit…”.

Në seancën e sotme, mrojtjen e tyre do ta paraqesin Hamit Peci, Abdullah Doroci, Shefqet Budakova, Murat Sahiti, Afrim Karaxha, etj.

 

21 qershor 1997

“Amnesti International”: Shqiptarët e Kosovës edhe më tej torturohen

Tortura dhe keqtrajtimi nga policia qenë shumë të përhapura, shumica e viktimave qenë shqiptarët etnikë në krahinën e Kosovës. Të paktën dy vetë vdiqën si rezultat i torturave nga plicia dhe vdekja e dy të tjerëve duket se ka lidhje me rrahjet e policisë. Rreth 60 të burgosurve të ndërgjegjës, shqiptarë etnikë, mbesin edhe më tutje në burg: disa mbase të burgosur të ndërgjegjës. Të paktën pesë njerëz janë dënuar me vdekje. Nuk ka njoftime për ekzekutime.

Kështu është përmbledhur raporti i fundit i organizatës ndërkombëtare “Amnesti International” që merret me mbrojtjen e të drejtave të burgosurve politikë. Në raportin për “RFJ”-në, sa i përket Kosovës, Amnesti Interneshënell thekson se liderët politikë të shqiptarëve etnikë vazhdojnë të apelojnë për pavarësinë me mjete paqësore. Ndërkaq, kur flitet për sjelljen e pushtetit, në raport thuhet se reagimet qenë në formë të arrestimeve, keqtrajtimeve, rrahjeve. Në raport është përmendur rasti i arrestimit të Osman Ramës, Besim Ramës dhe Avni Nurës, i pari i liruar pas gjashtë ditësh arrestimi e i arrestuar prapë pas katër ditësh dhe torturuar për gjashtë ditë rresht. Besim Rama dhe Avni Nura qenë mbajtur në arrest të fshehtë pa u dhënë komunikata për më shumë se dy javë, para se të silleshin para gjyqtarit hetues, duke shkelur ligjin shtetëror, i cili lejon maksimumin e arrestimit deri në tri ditë.

Në këtë raport më tutje thuhet se gjatë tërë vitit ka pasur pothuajse përditë raportime për incidentet, të cilat nuk lidhen me sulmet e armatosura, e në të cilat policia ka torturuar, ka rrahur dhe ka keqtrajtuar shqiptarë etnikë. Inicidentet ndodhën gjatë bastisjesve për armë nëpër shtëpitë, e viktima qenë edhe të moshuarit, femrat dhe fëmijët. Arsimtarët të cilët ligjërojnë nëpër shkolla private qenë në shënjestër. Të paktën në dy raste të arrestimeve dukej se tortura kishte shkaktuar në mënyrë diretke, apo i kishte kontribuar vdekjes së viktimave. Arsimtari Feriz Blakçori, kishte vdekur më 10 dhjetor në spital e fletëlëshimi ia atribuonte vdekjen dëmtimeve në kokë dhe në trup. Arsimtarët janë dënuar gjithashtu edhe për shkak të organizimit të ligjëratave jashtë sistemit shkollor zyrtar dhe për shkak të zhvillimit të ndeshjeve sportive pa leje. Kështu, Pal Krasniqi u burgos për shkak të dënimit me burg nga gjyqi me arsyetim se ka mbajtur mbledhje të degës së sindikatës së arsimit.

Amnesti Interneshënell thuhet në raport për vitin 1996, apeloi te pushteti që të bëhen hetime të paanshme dhe të pavarura, në të gjitha rastet e deklarimeve për “zhdukje”, torturë, keqtrajim dhe ka kërkuar nga kryerësit e këtyre shkeljeve që të vihen para gjyqit. Ai kërkoi lirimin e menjëhershëm dhe të pakushtëzuar të të burgosurve të ndërgjegjës dhe për të burgosurit e tjerë politikë të kenë gjykime korrekte, thuhet mes tjerash në këtë raport të AI.

 

21 qershor 1998

Dje në fshatin Smolicë të Gjakovës u vra Valon Musa Kurti

Dje nga granatimet e ushtrisë serbe në fshatin Smolicë të Gjakovës u vra Valon Musa Kurti, i cili edhe u varros po në këtë fshat.

Po ashtu bëhet e ditur se sot rreth orës 12,00 një kamion i policisë i cili vinte nga fshatrat e Rekës së Keqe ishte i mbushur përplot me teknikë dhe aparate të tjera shtëpiake, që supozohet se janë plaçkitur nga shtëpitë e boshatisura të këtyre fshatrave.

Rreth orës 13,00 një ekspeditë policore rrethuan shtëpinë e Hysen Haxhisë, aktivist i Forumit Rinor të LDK-së në Gjakovë. Preteksti i bastisjes ende nuk dihet, por bëhet e ditur se më këtë rast është maltretuar fizikisht nëna e tij 65 vjeçare.

Mbrëmë rreth orës 21,00 kanë filluar granatimet nga Reka e Keqe, prej Sukës dhe nga ana e Gllogjanit. Po kështu sot aty-këtu dëgjohen të shtëna, njofton KI i Degës së LDK në Gjakovë.

 

Kanë mbetur pa u varrosur edhe së paku 40 të vrarë

Nga numri i përgjithshëm i pesonave të vdekur që janë identifikuar, kanë mbetur të pavarrosur 40 persona. Ndër të vrarët janë 15 femra, 27 pleq të moshës mbi 65 vjeç dhe 8 janë fëmijë të moshës nën 15 vjeç.

Në fshatrat e regjionit të Vokshit, Carrabregut të Epërm dhe Deçanit është i pamundshëm depërtimi, prandaj dyshohet se mund të ketë varreza masive e të vrarë të tjerë të pavarrosur, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Deçan.

 

Tre autobusë me shqiptarë të zënë rob kanë shkuar në drejtim të Rashkës

Sot rreth orës 11:00 nëpër Novi Pazar kanë kaluar tre autobusë me shqiptarë të zënë rob, të përcjellë nga automjetet e policisë, të cilët kanë ardhur ngre drejtimi i Ribariqit dhe kanë shkuar në drejtim të Rashkës.

Shërbimi për Informim i Këshillit Kombëtar të Boshnjakëve të Sanxhakut në Novi pazar njofton se robërit shqiptarë kishin lëndime të dukshme nëpër fytyrë e kokë dhe se kur po kalonin nëpër qytet ngritnin duart e lidhur me pranga që të bënin me dije se ishin robër.

Kolona e autobusëve dhe automjeteve të policisë është ndalur për pak kohë në hyrje të Novi Pazarit, afër një pompe të benzinës, për shkak të një defekti në njërin prej autobusëve. Gjatë kësaj kohe policët e armatosur me armë automatike kanë penguar qytetarët që t’i qasen autobusit.

Kjo ka shkaktuar revoltë ndër banorët e Novi Pazarit, si dhe shqetësim për zhvillimet e mëtejshme të situatës, thuhet në njoftimin e këtij shërbimi.

Continue Reading

Vendi

United Hospital, standard i ri i kujdesit shëndetësor në Kosovë: Emergjenca 24 orë kur çdo sekondë vendos për jetën

Published

on

By

Një emergjencë funksionale 24 orë në ditë është tregues i kapacitetit real të një institucioni shëndetësor, i gatishmërisë së tij për të reaguar në çdo kohë dhe i përkushtimit për ta vendosur pacientin në qendër të kujdesit mjekësor. Në standardet më të avancuara evropiane, fuqia e një spitali matet pikërisht nga aftësia e emergjencës për të ofruar reagim të menjëhershëm, diagnostikim të saktë dhe trajtim profesional, pa humbur asnjë minutë të çmuar.

Në një kohë kur nevoja për qasje të shpejtë dhe profesionale në shërbimet shëndetësore po bëhet gjithnjë e më e madhe, United Hospital po vendos standarde të reja të kujdesit mjekësor në Kosovë, duke funksionalizuar shërbimin emergjent 24 orë në ditë, shtatë ditë në javë. Ky është një hap i rëndësishëm që e afron institucionin me praktikat më të avancuara të spitaleve evropiane, duke ofruar siguri dhe mbështetje për pacientët në çdo orë të ditës dhe natës.

Në arkitekturën e një spitali modern, Emergjenca nuk është thjesht një repart mjekësor; ajo është porta e parë e shpresës, vendi ku koha matet me sekonda dhe ku profesionalizmi, teknologjia dhe vendimmarrja e shpejtë bëhen vendimtare për jetën e pacientit. Pikërisht aty fillon beteja për shëndetin, aty ku qytetari kërkon ndihmën e parë profesionale në momentet më të vështira dhe më kritike të jetës së tij.

Një emergjencë funksionale 24 orë në ditë është tregues i kapacitetit real të një institucioni shëndetësor, i gatishmërisë së tij për të reaguar në çdo kohë dhe i përkushtimit për ta vendosur pacientin në qendër të kujdesit mjekësor. Në standardet më të avancuara evropiane, fuqia e një spitali matet pikërisht nga aftësia e emergjencës për të ofruar reagim të menjëhershëm, diagnostikim të saktë dhe trajtim profesional, pa humbur asnjë minutë të çmuar.

Nën udhëheqjen e re të Edmond Hajrizi, United Hospital po kalon një fazë të rëndësishme transformimi dhe modernizimi, duke investuar në teknologjitë më bashkëkohore diagnostikuese dhe terapeutike që sot aplikohen në qendrat më të avancuara mjekësore evropiane.

Hajrizi vlerëson se qytetarët e Kosovës meritojnë shërbime shëndetësore cilësore, profesionale dhe të përballueshme ekonomikisht, pa pasur nevojë të kërkojnë trajtim jashtë vendit.

Kosova dhe populli i saj kanë nevojë për një shëndetësi të avancuar, të mbështetur në dije, profesionalizëm dhe teknologji moderne. Ne po punojmë çdo ditë që këto standarde t’i sjellim në praktikë në United Hospital, duke ofruar shërbime të nivelit të lartë me çmime të arsyeshme për qytetarët, përfshirë edhe ekzaminimet e rezonancës magnetike dhe diagnostikimet e avancuara që deri dje konsideroheshin të paarritshme për shumë familje”, ka theksuar Hajrizi. Sipas tij, misioni i spitalit është që cilësia, inovacioni dhe kujdesi ndaj pacientit të jenë të qasshme për secilin qytetar, duke e vendosur shëndetin publik në qendër të çdo investimi dhe vendimmarrjeje institucionale.

Me moton se shëndeti nuk mund të presë deri në mëngjes, United Hospital ka ndërtuar një sistem të organizuar të kujdesit emergjent, ku ekipet mjekësore janë në gatishmëri të vazhdueshme për të reaguar në situata kritike dhe për të ofruar trajtim profesional në kohën kur pacientët kanë më së shumti nevojë.

I pajisur me infrastrukturë moderne, teknologji bashkëkohore diagnostikuese, ambulancë të specializuar dhe staf të kualifikuar, spitali synon të garantojë shërbime cilësore sipas standardeve më të larta mjekësore. Funksionalizimi i emergjencës 24-orëshe konsiderohet një nga investimet më domethënëse në sektorin privat shëndetësor, duke krijuar një model të ri të kujdesit të pandërprerë për qytetarët.

Në United Hospital, ndërsa qyteti pushon, ekipet mjekësore mbeten në detyrë. Sepse në mjekësi, çdo minutë ka peshë, çdo sekondë mund të bëjë dallimin dhe çdo jetë meriton kujdesin më të mirë të mundshëm./rajonipress/

📞 038 60 70 70 / 046 60 70 70
📍 M2 Prishtinë–Ferizaj, Km 7, Prishtinë, Kosovë

United Hospital – aty ku profesionalizmi, teknologjia dhe përkushtimi ndaj jetës janë në shërbim 24 orë për ju.

Continue Reading

Lajmet

Mërgata i bashkohet protestave në Shqipëri, vazhdojnë për të 21-ën ditë

Published

on

By

Protestat që po zhvillohen prej 21 ditësh në Shqipëri kanë tërhequr edhe pjesëmarrjen e mërgatës shqiptare. Sipas raportimeve të mediave në Shqipëri, përfshirë Euronews Albania, protestës së së shtunës i janë bashkuar qytetarë të ardhur nga Anglia, Franca, Gjermania dhe Austria.

“Rama në burg, Berisha në burg” ka qenë thirrja kryesore e protestuesve, ndërsa organizatorët kanë paralajmëruar se tubimet do të vazhdojnë edhe pas mesnate.

Protestat në Tiranë nisën si reagim ndaj projekteve të zhvillimit turistik në zonat e mbrojtura të Sazanit dhe Zvërnecit, por me kalimin e ditëve ato janë zgjeruar në kërkesa për më shumë transparencë, llogaridhënie institucionale dhe kundërshtim ndaj politikave të qeverisë së kryeministrit Edi Rama.

Projekti turistik në Zvërnec është lidhur publikisht me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump, duke u bërë një nga çështjet më të debatuara të protestave.

Ndërkohë, kryeministri Rama deklaroi të shtunën se kundërshtimet ndaj projektit në Zvërnec po ndikohen nga aktorë ndërkombëtarë dhe “mercenarë digjitalë”. Ai përmendi edhe pjesëmarrës nga Kosova dhe Maqedonia e Veriut, duke thënë se reagimet lidhen më shumë me emrat e Jared Kushnerit dhe Donald Trumpit sesa me shqetësimet për mbrojtjen e mjedisit. /E.A/

Continue Reading

Të kërkuara