Sonte në orën 21:00, Madridi do të jetë qendra e futbollit evropian, ku Atletico Madrid do të kërkojë finalen e madhe të Champions League në një përballje jetike kundër Arsenalit.

Si e vetmja skuadër spanjolle që ka arritur deri në këtë fazë, “Colchoneros” mbajnë mbi supe peshën e një kombi të tërë, duke u mbështetur te një seri mbresëlënëse fitoresh dhe te një mbrojtje e çeliktë.

Stadiumi pritet të jetë i stërmbushur dhe me një atmosferë elektrizuese, ku tifozët do të jenë “lojtari i 12-të” për të ndalur hovin e “Topçinjve” të Londrës.

Kjo gjysmëfinale premton një luftë të vërtetë taktike dhe emocionale, ku pasioni madrilen do të ndeshet me ambicien e madhe angleze për lavdi.

Një ngjarje e rëndë ka ndodhur në fshatin Gllaviçicë të Pejës, ku një punëtor i moshës 43-vjeçare ka humbur jetën në vendin e tij të punës.

Rastin për UBTnews e ka konfirmuar zëdhënësi i Policisë për rajonin e Pejës, Fadil Gashi, i cili bëri të ditur se viktima ishte dërguar me lëndime në Emergjencën e Spitalit të Pejës, ku mjeku kujdestar ka konstatuar vdekjen e tij.

Sipas Policisë, në vendngjarje kanë dalë menjëherë të gjitha njësitë relevante për të nisur hetimet rreth rrethanave të këtij aksidenti fatal në punëtori. Për rastin është njoftuar edhe Prokurori i Shtetit, ndërsa po punohet intensivisht për zbardhjen e plotë të shkaqeve që çuan në këtë vdekje tragjike.

Ministri i Mbrojtjes, Ejup Maqedonci, ka pritur në një takim zyrtar të Ngarkuarin me Punë në Ambasadën e Japonisë në Kosovë, Hiroyasu Tanigaki, me të cilin ka diskutuar për avancimin e raporteve dypalëshe në fushën e mbrojtjes.

Gjatë takimit u vu theksi te mbështetja e projekteve konkrete dhe zhvillimi i trajnimeve të përbashkëta në fusha me interes të ndërsjellë. Ministri Maqedonci dhe diplomati japonez nënvizuan se intensifikimi i vizitave të nivelit të lartë do të jetë një instrument kyç për forcimin e marrëdhënieve ndërmjet dy shteteve.

Maqedonci shprehu mirënjohjen e tij për mbështetjen e vazhdueshme të Japonisë për Kosovën ndër vite, duke konfirmuar përkushtimin për një partneritet të qëndrueshëm të bazuar në besim dhe vlera të përbashkëta.

Mekanizmat e shmangies ekzistojnë tashmë, dhe konflikti po inkurajon më shumë subjekte që të bashkëpunojnë me to.

Prej vitesh, sociologët dhe politikanët kanë paralajmëruar se sanksionet nuk funksionojnë. Ato nuk i rrëzojnë qeveritë e synuara; përkundrazi, dëmtojnë qytetarët e tyre. Megjithatë, përdorimi i sanksioneve vetëm sa është zgjeruar, me SHBA-në në krye të kësaj nisme. Si rezultat, po shtohen dëshmitë se mbështetja e tepërt te këto masa ndëshkuese ka çuar në joefektivitetin e tyre në rritje. Lufta SHBA-Izrael ndaj Iranit e ka bërë këtë edhe më të dukshme.

Konflikti mbart potencialin për të shtyrë më tej procesin e dobësimit të efektit të sanksioneve amerikane, i cili kishte nisur tashmë, dhe për të riformësuar preferencat e aktorëve rajonalë dhe globalë përmes mekanizmave të ndryshëm, duke përfshirë de-dolarizimin, metodat alternative të tregtisë siç është “barteri” (shkëmbimi i mallit me mall) dhe rrjetet informale të transfertave si “hawala”.

SHBA-ja mbështetet në dominimin e monedhës së saj në tregtinë globale për të ushtruar presion përmes sanksioneve që vendos. Shtetet e sanksionuara nuk munden të kryejnë tregti sepse blerësit dhe shitësit i procesojnë pagesat në dollarë.

Përhapja e kriptomonedhës si një metodë alternative pagese në mbarë botën ka ofruar një mënyrë për të anashkaluar këtë problem. Gjatë viteve të fundit, Irani është mbështetur fuqishëm te kriptomonedha për transaksionet financiare.

Një raport nga platforma e të dhënave “Chainanalysis” tregon se rrjedha e kriptomonedhave drejt subjekteve të sanksionuara u rrit ndjeshëm në vitin 2025, ku vlera e tyre u rrit me 694 për qind, duke arritur shifrën rekord prej 154 miliardë dollarësh – nga 59 miliardë sa ishte në vitin 2024. Në tremujorin e fundit të vitit, vetëm Trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) llogaritet të kenë pranuar 50 për qind të vlerës – gjithsej 3 miliardë dollarë.

Irani i konverton zotërimet në kriptomonedha në renminbi (juanin kinez), i cili pastaj përdoret për të blerë mallra ruse ose për të zhvilluar tregti në tregjet aziatike – duke u integruar më tej në një arkitekturë financiare alternative që forcon monedhën kineze.

Lufta ndaj Iranit tani mund të zgjerojë rrethin e aktorëve ekonomikë të gatshëm për të përdorur kriptomonedha me shtetin dhe subjektet iraniane. Kur Teherani mori kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit, një pikë kyçe përmes së cilës kalon rreth 20 për qind e naftës dhe gazit botëror (LNG), ai filloi të kërkonte taksa transiti nga anijet që lundronin në ngushticë.

Tarifat, që zakonisht fillonin nga 1 dollar për fuçi, ishin të pagueshme në Bitcoin ose renminbi, dhe raportet kanë treguar se një numër anijesh dhe kompanish i kanë paguar ato. Ndryshe nga “stablecoins” si USDT, Bitcoin është plotësisht i decentralizuar dhe nuk mund të bllokohet nga asnjë emetues.

Me rreth 175 milionë fuçi të ngarkuara aktualisht në tankera në Gjirin Persik, edhe mbledhja e pjesshme e këtyre taksave mund të gjenerojë të ardhura të konsiderueshme nëse ngushtica rihapet.

Përdorimi i renminbit është gjithashtu i rëndësishëm. Kina është blerësi më i madh i naftës iraniane dhe paguan me monedhën e saj. Por edhe vende të tjera kanë filluar ta përdorin atë. Në vitin 2024, 30 për qind e tregtisë së jashtme të mallrave të Kinës u pagua me monedhën e saj.

Mekanizmi i taksës së transitit është veçanërisht i rëndësishëm në inkurajimin e kompanive për të përdorur renminbi, pikërisht sepse i ka bërë kostot e varësisë nga dollari të pamundura për t’u injoruar. Vendet që kanë duruar gjatë sfidat e tregtisë së bazuar në dollar, tani po përballen me rrezikun gjeopolitik në kohë reale – duke parë se si SHBA-ja e përdor aksesin në dollar si armë kundër aleatëve dhe kundërshtarëve njësoj, përmes sanksioneve dytësore dhe bllokadave që pengojnë tregjet globale të energjisë.

Sidoqoftë, de-dolarizimi përmes kriptomonedhës dhe renminbit përfaqëson vetëm një nivel të arkitekturës financiare alternative që lufta po përshpejton. Nën ekonominë e dukshme, ekziston një grup mekanizmash informalë por po aq të rëndësishëm – rrjetet “hawala” dhe marrëveshjet e “barterit” – të cilat lufta dhe bllokada mund t’i shtyjnë drejt rrjedhës kryesore të tregtisë rajonale dhe globale.

“Hawala” është një sistem informal transferimi që ekziston prej shekujsh. Ai operon përmes një rrjeti ndërmjetësish që mundësojnë pagesa në lokacione të ndryshme pa lëvizjen fizike të parave. Në rastin e Iranit, hawala funksionon përmes ndërmjetësve të besuar – shpesh kompani fiktive të krijuara në vende të ndryshme – që lehtësojnë transaksionet për llogari të subjekteve iraniane pa i lidhur drejtpërdrejt marrëveshjet me Iranin, duke lejuar kështu vazhdimin e aktivitetit të importit dhe eksportit.

Ky sistem prodhon përfitime të përbashkëta – aktivitet tregtar, tarifa transaksionesh, punësim dhe kërkesë për shërbime ligjore e logjistike – gjë që u jep vendeve pritëse një interes të drejtpërdrejtë ekonomik për vazhdimin e tij. Hawala, pra, nuk ndihmon vetëm Iranin të shmangë sanksionet – ajo heshturazi rekruton ekonomitë rajonale si palë të interesuara në këtë evazion.

Lufta ka të ngjarë të rrisë tërheqjen e marrëveshjeve ekzistuese të barterit. Në vitin 2021, për shembull, Irani dhe Sri Lanka nënshkruan një marrëveshje që kjo e fundit të shlyente borxhin në formën e eksporteve të çajit. Një marrëveshje barteri ekziston edhe mes Iranit dhe Pakistanit. India po konsideron shkëmbimin e naftës me oriz, dhe ekziston potenciali për zgjerimin e shkëmbimeve të mallrave industriale me Rusinë. Secila prej këtyre anashkalon kanalet konvencionale bankare.

Megjithatë, dominimi i dollarit vështirë se do të shpërbëhet brenda natës. Rreth 80 për qind e transaksioneve globale të naftës mbeten të kryera me dollar, dhe kjo monedhë përbën ende rreth 57 për qind të rezervave globale valutore – kundrejt vetëm 2 për qind për renminbin.

Ajo që lufta SHBA-Izrael po përshpejton nuk është zëvendësimi i menjëhershëm, por gërryerja graduale – një zhvendosje me lëvizje të ngadaltë, fundi i së cilës mbetet i pasigurt, por drejtimi i së cilës po bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u rikthyer.

Të marra së bashku, de-dolarizimi, rrjetet hawala dhe marrëveshjet e barterit zbulojnë një paradoks strukturor në zemër të strategjisë së luftës SHBA-Izrael ndaj Iranit. Lufta ka prodhuar një rezultat që arkitektët e saj nuk e parashikuan: Në vend që të shkatërronte infrastrukturën e rezistencës së Iranit, ajo e ka ndërkombëtarizuar atë, duke zgjeruar atë që analistët e përshkruajnë si një “bosht të evazionit”. Nëse kjo trajektore ruhet, viktima afatgjatë mund të mos jetë shteti iranian, por vetë regjimi i sanksioneve – dhe bashkë me të, roli hegjemonist i dollarit si mjet i imperializmit gjeopolitik perëndimor.

Opinon: Ali A Ghareh Daghi – Doktor në Sociologji nga Universiteti i Maynooth-it- /AlJazeera/