Lajmet

Arti i të bërit pyetjet e duhura

Nga Kevin Dikinson.

Published

3 years ago

February 4, 2023

UBT news

Nga Kevin Dikinson

Shumë njerëz, përfshirë edhe mua, mund t’iu duket e frikshme bërja e pyetjeve. Pasi kjo gjë nxit tek ne shqetësime dhe dyshime për veten, sikur akti i të qenit kureshtar të jetë një pranim tepër publik i padijes sonë.

Fatkeqësisht, bërja e pyetjeve mund të na motivojë të gjejmë ngushëllim tek përgjigjet – pavarësisht se sa i lëkundur mund të jetë kuptimi ynë mbi faktet – në vend se të rrezikojmë të dukemi budallenj para të tjerëve apo edhe ndaj vetes. Por një herë e një kohë, ne të gjithë ishim dijetarë që shtronim pyetje.

Filluam t’i ngacmonim me pyetje prindërit tanë që kur ishim të vegjël, madje edhe në moshën parashkollore, teksa ku u rritëm kërkimet tona epistemike hodhën themelet e shkencës, filozofisë dhe rendit shoqëror. Ku fshihet Dielli natën? Si ndodh që hallkat e zinxhiritqëndrojnë të lidhura së bashku? Pse ai njeriu atje nuk ka një shtëpi si ne? Pse gurët fundosen, ndërsa akulli noton? A është e njëjtë bluja që shihni ju me atë që shoh unë?

Ndërsa është menduar prej kohësh se arsyetimi i shoqëruar me një listë të pafundme pyetjesh nga fëmijët, ishte një strategji e tyre për të kërkuar vëmendje, studimet e fundit sugjerojnë se fëmijët janë vërtet kureshtarë, dhe se pyetjet e tyre ndikojnë tek të menduarit e tyre të mëvonshëm.

Pastaj, në një moment, zhduket nxitja jonë për të bërë pyetje. Dhe ky është një problem sepse siç thotë gazetari Uorren Berger, “Në një kohë kur ka kaq shumë informacione rreth nesh, dhe përgjigjet janë në majë të gishtave tanë, ne kemi nevojë për pyetje të mëdha, në mënyrë që të mund të dimë se çfarë të bëjmë me gjithë këtë informacion dhe të gjejmë rrugën drejt përgjigjes tjetër”.

Asnjëra prej tyre nuk përbën një shkak për të qenë disfatistë. Pavarësisht nga mosha jonë, arti (dhe aftësia) për të bërë pyetjen e duhur nuk është as i vdekur dhe as i humbur. Në rastin më të keq, ai thjesht është i përgjumur, dhe ne duhet të gjejmë mënyra për ta rigjallëruar atë.

Mbështesni një mjedis kureshtar

Po pse zbehet impulsi i fëmijëve për të bërë pyetje kur ata rriten? Përgjigja për këtë varion, por unë mendoj se një faktor i rëndësishëm, është se si ndryshojnë mjediset shoqërore që na rrethojnë ndërsa rritemi. Shkollat transformohen nga vendi ku bëhen pyetje, në një vend të financuar nga aftësia jonë për t’iu përgjigjur atyre.

Ne mësojmë ta shesim veten në tregun e punës nga ajo që dimë, dhe jo nga ajo që nuk dimë. Dhe e pranojmë se shoqëria i shpërblen njerëzit që premtojmë se kanë përgjigjet, pavarësisht se sa të largëta mund të zgjidhjet që propozojnë ata. Ndaj një mënyrë për të rigjallëruar kureshtjen tonë, është thjesht ndryshimi i skenarit.

Ne mund të jemi më të guximshëm për të bërë pyetje në publik, si dhe për t’i inkurajuar të tjerët që të ndjekin kuriozitetin e tyre. Në këtë mënyrë ne ndihmojmë në krijimin e një mjedisi ku ata përreth nesh ndihen të sigurt nga turpi dhe poshtërimi që mund të ndiejnë në zbulimin e mungesës së njohurive mbi një temë.

“Në një botë që qeveriset nga turpi dhe ndoshta dhe korrektësia politike, ka gjithnjë e më shumë njerëz që nuk po thonë atë që kanë në mendje. Ata nuk po pyesin atë që kanë në mendje. Dhe këtu pyetjet janë më të fuqishmet” tha në një intervistë sipërmarrësi Tim Ferris.

Bëni pyetjet e duhura

Në një moment të caktuar, ne të gjithë kemi pasur një mësues, prind ose menaxher që na thotë, “Nuk ka pyetje idiote”. Por vetëm sepse një pyetje nuk mund të jetë idiote, nuk do të thotë se ajo nuk mund të jetë e çuditshme, sarkastike, përçmuese, shpërfillëse apo e keqe. Këtu qëndron edhe vija ndarëse midis një pyetjeje “të drejtë” dhe “të gabuar”.

Qëllimi i një pyetje të gabuar, nuk është eksplorimi apo shuarja e kuriozitetit. Por fitimi në një debat apo detyrimi i dikujt për të dhënë një informacion që tashmë e dini. Me pak fjalë, nëse po bëni një pyetje si avokat, jeni në rrugë të gabuar. Një pyetje e drejtë është çdo pyetje që ju gjallëron, që buron nga kuriozitet i sinqertë dhe që siç vëren Berger, ju ndihmon të organizoni të menduarit rreth asaj që nuk dini.

Kthehuni tek bazat

Ne kemi zakonin e keq të mbivlerësimit të njohurive tona për çdo temë të caktuar. Ky iluzion, mund të çojë në supozime dhe besime të rreme që i “infektojnë” proceset tona të të menduarit. Një nga mënyrat për të hequr dorë nga ky zakon, është të fillojmë me pyetjen më themelore që mund të formulojmë.

Artisti konceptual Xhonaton Kits i quan “pyetje naive”. Ndërkohë gjeokimisti Houp Jahren i quan “pyetje kurioziteti”. Cilado qoftë etiketa, ato janë në thelb lloji i pyetjes që mund të bëjë një fëmijë. Përfitimi nga pyetje të tilla, kërkon që ne të gërmojmë më thellë dhe të ngadalësojmë të menduarit tonë, gjë që nga ana tjetër, mund të na zbulojë të panjohura ose informacione që mund të na kenë shpëtuar herën e fundit që kemi eksploruar mbi këtë temë. Thelbi është se të qenit kurioz, na ndihmon të lidhemi me të tjerët, dhe kjo lidhje na bën më të angazhuar me jetën.

Praktikoni të bërit e pyetjeve

Gjërat kryesore janë ndershmëria dhe kurioziteti. Elison Bruks dhe Lezli K.Xhon, përkatësisht profesoreshë e asociuar dhe profesor i administrimit të biznesit, rekomandojnë disa praktika më të mira. Ata ju këshillojnë që bëni pyetje më pak të ndjeshme, të favorizoni pyetjet e njëpasnjëshme, t’i mbani pyetjet të hapura, të angazhoheni me një ton të rastësishëm, t’i kushtoni vëmendje dinamikës së grupit, dhe natyrisht të dëgjoni me vëmendje.

“Lajmi i mirë është se duke bërë pyetje, ne e përmirësojmë natyrshëm inteligjencën tonë emocionale, gjë që nga ana tjetër na bën pyetës më të mirë” thonë ata në HarvardBusiness Review. Këto sugjerime do t’ju shërbejnë shumicën e kohës, por Bruks dhe Xhonparalajmërojnë se ka disa rrethana kur ato nuk do të jenë të zbatueshme (si p.sh. gjatë negociatave intensive, por edhe nëse jeni në profesion avokat).

Po ashtu ju mund të praktikoni bërjen e pyetjeve për veten tuaj. Ferris rekomandon mbajtjen e një liste pyetjesh në një ditar. Ato mund të jenë vetë-reflektuese, të nxisin planet për të ardhmen ose mund të jenë thjesht mendime kur jeni të nervozuar dhe zemëruar.

Ferris thotë se edhe nëse 90 për qind e pyetjeve tuaja të ditarit janë koti, edhe nëse ia vlen të ndiqen vetëm 10 për qind tyre, kjo është një shkallë e madhe suksesi. Pasi i inkurajon njerëzit të gjejnë kohë për të bërë pyetje fantastike absurde: Si do ta realizonit punën e një jave brenda 2 orësh? Çfarë do të bënit nëse do të fitonit lotarinë? Nëse do të mund të projektonit një qytet nga e para, si do ta bënit? Nëse do ta dinit ditën kur do të vdisnit, si do ta ndryshonte kjo jetën tuaj sot?

“Këto lloj pyetjesh absurde ju detyrojnë të shkelni disa nga kufijtë në sferën e rehatisë që keni krijuar për veten, dhe kjo është ajo që i bën kaq të fuqishme” thotë Ferris. Përtej gëzimit të zbulimit, dijeni se pyetjet që bëni janë problemet që zgjidhni. Ato ju ndihmojnë të lidheni me të tjerët dhe t’i forconi ato marrëdhënie.

Dhe ato janë gjithashtu mjetet tuaja kryesore për të mësuar rreth botës tuaj, si ajo e jashtme që ju rrethon, ashtu edhe ajo e brendshme brenda jush. Pra bërja e pyetjeve, është mënyra më e mirë për të thelluar të kuptuarit tuaj mbi gjërat që kanë rëndësi për jetën tuaj. / “Big Think” – Bota.al

Kujtesë

Ditar: Çfarë ngjarjesh shënuan datën 13 maj 1993-1998?

Published

31 minutes ago

May 13, 2026

UBTNews

Lajmet e datës 13 maj pasqyrojnë jetën reale në Kosovë, në këtë periudhë shumë të rëndë. Nga represioni përditshëm në fillimvitet e nëntëdhjeta deri te lufta e vitit 1998.

(Foto: Gjakova, një nga rajonet që e pësoi më së rëndi në luftë)

13 maj 1993

Lajmet kryesore:

Kryetari Rugova priti Stiven Blejkun;

Intervistë e kryetarit Rugova dhënë “Zërit të Amerikës”;

Në Prishtinë përfundoi “Mitingu i Poezisë”;

“Uashington Post” mbi mundësinë e vendosjes së trupave amerikane në Kosovë;

Në konferencën e politikanëve të rinj në Londër morën pjesë edhe përfaqësuesit e Shqipërisë;

Qeveria serbe emëroi drejtorin e “Panoramës”;

Në Prishtinë u arrestua Sanije Osmani;

Vazhdojnë lëvizjet e ushtrisë serbe nëpër Kosovë;

Në Novosellë të Pejës policia serbe rrahu disa të rinj dhe rrethoi një lagje;

“Suddeutche Zeitung”: Evropa pret rezultatet e bllokadës së Beogradit kundër serbëve të Bosnjes.

13 maj 1994

Lajmet kryesore:

Konferencë për gazetarë e kryetarit të Republikës së Kosovës dr. Ibrahim Rugova;

Sali Berisha: Pa zgjidhjen e problemit të Kosovës nuk do të ketë zgjidhje të krizës në Ballkan;

Konferencë për gazetarë e presidentit Berisha në Vjenë;

Serreçi kërkon dërgimin e trupave të OKB-së në Kosovë;

Subjektet e arsimit në Kosovë denoncojnë dhunën serbe mbi shkollën shqipe;

Katër veprimtarëve nga Gjakova iu caktua paraburgimi prej 30 ditësh;

Kumtesë e Kryesisë së LASH-it në Podujevë kundër rrahjes së veprimtarëve të arsimit;

Represioni në Kosovë;

Në Prizren u dënuan katër veta për armë;

Një vjet burg për tregti me deviza;

Raporti zyrtar për aksidentin ajror në Ohër pritet në fund të korrikut.

13 maj 1995

Lajmet kryesore:

Intervistë e kryetarit të Republikës së Kosovës, dr. Ibrahim Rugova në revistën “Zëri”;

Sali Berisha: Nëse ndodh ndonjë konflikt në Kosovë, do të reagojmë si komb;

Serreçi: Thyerja e embargos nuk lidhet me politikën zyrtare të Shqipërisë;

Hydajet Hyseni priti përfaqësuesen e “Helsinki Citizen Assembly”;

Një delegacion grek vizitoi KMDLNJ-në;

Kryepolici serb Sokoloviq për situatën në Kosovë;

Autoritetet maqedone mbyllën edhe “Radio-Albanën”.

13 maj 1997

Lajmet kryesore:

Medlin Olbrajt priti Bashkim Finon;

Riçard Majlls: “Situata momentale në Kosovë është e papranueshme”;

SP e minatorëve bën thirrje për rishqyrtimin e marrëveshjes me firmën “Mitilineos”;

Artur Outs ka kërkuar që Beogradi të heqë dorë nga kontinuiteti i ish-Jugosllavisë;

Një serb kërcënon dhe bën presion mbi një familje shqiptare;

Inkasantit 4 muaj burg.

Lajm i plotë:

Dhuna e përditshme në Kosovë

Istog: – Më 11 maj, sipas thirrjes, në stacionin e policisë serbe në Istog u paraqit Isa Bajraj, sekretar i Kryesisë së Degës së LDK-së dhe sekretar i Këshillit komunal për Financim në Istog.

Bajraj nga inspektorët e sigurimit serb është pyetur për punën e KKF-së, si dhe për veprimtarinë e komisionit juridik të Degës së LDK-së në Istog.

Të njëjtën ditë, një patrullë e postkomandës së policisë serbe në Rakosh, ishin në shtëpinë e Hajriz Idrizajt në Zhakovë. Njoftohet se policia serbe mori me vete babë e bir, Hajriz e Hamdi Idrizajn, të cilët në postkomandën e policisë serbe në Rakosh u keqtrajtuan fizikisht me pretekst të kërkimit të armëve. Pas keqtrajtimit fizik, ata u urdhëruan që të paraqiten sërish në polici.

Kaçanik: – Më 10 maj, policia serbe, me pretekst të kërkimit të armëve mori Kemajl Belën, kryetar i Aktivit të LDK-së në Kaçanik. Njoftohet se në stacionin e policisë serbe në Kaçanik, Kemajl Dela është keqtrajtuar fizikisht.

Po këtë ditë dhe me të njëjtin pretekst, policia serbe keqtrajtoi fizikisht edhe Tasim Belën. Njoftohet se Tasim Bela është marrë në pyetje tri ditë.

Vushtrri: – Më 9 maj, një patrullë e policisë serbe me pretekst të kërkimit të armëve, kërkoi në shtëpinë e tij Agim Selmanin në Vushtrri.

Njoftohet se Agim Selmani tash disa vjet punon përkohësisht në botën e jashtme.

13 maj 1998

Lajmet e orës 11:00:

Krismat në Klinë dëgjohen nga drejtimi i Volljakës e Kramovikut

Në mbrëmje pushoi sulmi në Ratkoc

Ora 13:30:

Gelbard: Do të njoftojmë OKB-në dhe OSBE-në lidhur me detajet e kësaj marrëveshjeje

Klinton e Kol do të bisedojnë edhe për Kosovën

NATO shqyrton mundësitë e intervenimit në Kosovë

Minatorët polakë ikën nga Trepça

Shtime: Policia ndoqi qytetarët me autoblindë dhe lëndoi disa prej tyre

Në Gllogoc e rrethinë gjendja vazhdon të jetë e rëndë

Forcat serbe granatuan sot në mëngjes fshatin Cerovik

Forcat serbe po shtijnë drejt fshatit Llaushë

Forcat serbe granatojnë fshatrat Kpuz, Rastokë e Dollovë të Rahovecit

Rahovec: Gjatë sulmit të djeshëm u vra edhe një shqiptar nga Ratkoci

Skënderaj ftonë qytetarët e Prishtinës që të ndihmojnë studentët e Drenicës

Policia liroi tetë të arrestuar

Mbi Dobërdol fluturuan aeroplanë ushtarakë

13 maj 1998 (Ora 16:00)

Klinton mirëprit njoftimin për zhvillimin e bisedimeve për zgjidhjen e krizës në Kosovë

“Zëri i Amerikës”: Nuk mund të flitet në Kosovë për mirëpritje të takimit Millosheviq – Rugova

Malishevë: Forcat serbe shtinë në drejtim të fshatit Bubavec

Forcat serbe sulmuan sërish Baballoqin

Rahovec: Bashkë me policinë u tërhoqën edhe serbët e Bratatinit

Një konvoj i policisë serbe provokoi qytetarët në Vragoli të Fushë-Kosovës

Hani i Elezit: Policia keqtrajtoi një e plaçkiti një qytetar

Suharekë: Në Shirokë policia serbe keqtrajtoi një shqiptar

Të shtëna me armë në dy fshatra të Podujevës

Fleming: OSBE do të ushtrojë presion të shtuar ndaj Beogradit për pranimin e misionin të Gonzalesit për Kosovën

Në manifestimin protestues në Prishtinë morën pjesë disa mijëra qytetarë shqiptarë

Ngjarjet në Kosovë ishin edhe sot në qendër të vëmendjes të shtypit të Tiranës

Dapçeviq: Kosova ka qenë dhe do të jetë e shqiptarëve
Stoilkoviq: Vitin e kaluar në Kosovë janë vrarë 13 policë dhe 36 qytetarë
T. njofton për një polic të vrarë dhe dy të plagosur në Ratkoc

Lajm i plotë:

Viktimë e sulmeve të policisë serbe në Prishtinë është edhe Agron Rrahmani

Dje u bë edhe identifikimi i viktimës së dytë të sulmeve të djeshme të forcave policore serbe në Lagjen e Muhagjerëve. I vrari nga policia serbe është studenti Agron Muharrem Rrahmani, i lindur më 1971 në fshatin Ballofc të komunës së Podujevës, i martuar.

Agron Rrahmani vdiq nga plagët e rënda. Ai ishte qëlluar në krahëror dhe në këmbë.

Varrimi i Agron Rrahmanit bëhet nesër në fshatin Ballofc në orën 14,00.

Lajm i plotë:

Gjakovë: Dhjetë të vrarë dhe të plagosur në fshatrat Ponoshec e Smolicë

Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Gjakovë bën të ditur se mbrëmë rreth orës 21:30, në fshatrat Ponoshec e Smolicë, forcat serbe kanë filluar me të shtëna armësh të ndryshme, ndërsa njoftohet për dhjetë shqiptarë të vrarë e të plagosur, njoftojnë Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Gjakovë dhe Nënkëshilli për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut në Gjakovë.

Në njoftim nuk janë dhënë hollësi të tjera pasi rrugët e këtyre fshatrave janë të bllokuara nga forcat serbe.

Njoftohet se edhe sot në drejtim të fshatrave të Rekës së Keqe, ka pasur lëvizje të shpeshtuara të ushtrisë e të policisë serbe.

Ora 19:30:

Lajm i plotë: Së paku 18 shqiptarë të vrarë gjatë dy ditëve në Kosovë

Gjatë dy ditëve janë vrarë së paku 18 shqiptarë, ndërsa disa të tjerë janë plagosur.

Më posht po e japim listën e të vrarëve dhe të plagosurve gjatë dy ditëve:

Në Smolicë të Gjakovës: Murat Isuf Dula (29 vjeç), Mehmet Dulë Dula (24), Gëzim Hajdin Duçi (21), Sadri Rrustem Neziri (48), Adem Sadik Bajrami (42), Shefqet Selim Rexha (32), Hajdar Idriz Ademi (22), Sinan Hazir Rexha (21) dhe Ramiz Avdyl Rexha (28) nga fshati Ponoshec dhe Avdullah Xhemajl Avdullahu (21) nga fshati Popoc;

Në Klinë: Çaush Haxhi Morina (45) nga Çeskova dhe Haki Baca (35) nga Gremniku.

Rahovec: Elmi Binak Morina (50) nga Vranjaka, Melaim Isa Krasniqi (31) nga Postosella, Malush Morina (57) dhe Alush Morina nga Ratkoci.

Prishtinë: Isuf Hajdari(55) dhe Agron Rrahmani.

Të plagosur:

Smolicë (Gjakovë): Bajram Gjon Zymberi, Agron Avdyl Dula, Bahri Hysen Dula, Jahë Sahit Ahmeti, Jeton Muharrem Panxha dhe Artan Demë Rexha, të moshës 20 deri 30 vjeçare, të gjithë nga fshati Ponoshec.

Klinë: Din Xhemë Berisha, Emin Beqë Berisha dhe Zeqë Zymer Berisha

Pejë: Murat T. Berisha (70).

Lajme të tjera:

Dhjetë shqiptarë të vrarë dhe gjashtë të plagosur në fushën e minuar nga forcat serbe

Forcat serbe vranë Çaush Morinën dhe Haki Bacën në fshatrat e Klinës

Nga plagët e marra dje vdiq Hasan Morina

Vendi

Kosova shënon 10-vjetorin e anëtarësimit në FIFA

Published

50 minutes ago

May 13, 2026

UBTNews

Sot futbolli i Kosovës feston një moment historik, 10-vjetorin e pranimit në FIFA, ditën kur Federata e Futbollit e Kosovës u bë anëtarja e 210-të e shtëpisë më të madhe të futbollit botëror.

Ky përvjetor jubilar shënon fundin e një rruge të gjatë plot sakrifca dhe fillimin e një epoke të re, duke kurorëzuar përpjekjet e shumë gjeneratave që e mbajtën gjallë futbollin tonë edhe në kohët më të vështira.

Në këtë ditë të veçantë, FFK ka kujtuar me mirënjohje të thellë kontributin e jashtëzakonshëm të legjendës Fadil Vokrri dhe të gjithë bashkëpunëtorëve që bënë të mundur këtë triumf diplomatik e sportiv.

Një falënderim i veçantë i është drejtuar edhe presidentit të FIFA-s, Gianni Infantino, për mbështetjen dhe miqësinë e vazhdueshme që ka treguar ndaj Kosovës gjatë këtij rrugëtimi njëdekadash.

Sot, pas dhjetë vitesh, institucioni i futbollit është modernizuar, infrastruktura po zhvillohet vazhdimisht, ndërsa ekipet kombëtare dhe klubet tona po e përfaqësojnë me dinjitet shtetin e Kosovës në arenën ndërkombëtare, duke vazhduar përpara me krenari dhe përgjegjësi për të ardhmen e sportit më të popullarizuar në vend.

Vendi

Mrekullia pas 28 vitesh: 48-vjeçarja sjell në jetë binjakë pas një beteje të gjatë me infertilitetin

Published

1 hour ago

May 13, 2026

UBTNews

Një nga rastet më emocionuese dhe sfiduese në karrierën e gjinekologut Sebajdin Gjini ka qenë ai i një gruaje 48-vjeçare, e cila arriti të bëhej nënë e binjakëve pas plot 28 vitesh përballje me infertilitetin.

Gjatë rrëfimit të tij në podcastin “Shëndeti në rend të parë”, në Telegraf të mbështetur nga United Hospital, dr. Gjini tregoi se kjo shtatzëni ishte e një rreziku të lartë dhe kërkonte një përkushtim të jashtëzakonshëm mjekësor.

Ai shpjegoi se gruaja kishte kaluar pothuajse tri dekada në pritje të këtij momenti, derisa më në fund suksesi u arrit para dy vitesh, duke përfunduar me lindjen e foshnjave në terminin e paraparë.

Mjeku pranoi se procesi ishte i shoqëruar me ndjenjë frike dhe ankthi si nga ana e pacientes, ashtu edhe nga ana e tij si profesionist, pasi shtatzënitë në moshë të shtyrë klasifikohen automatikisht si raste me rrezik të shtuar.

Për të garantuar shëndetin e nënës dhe binjakëve, rasti u përcoll me monitorim të rreptë, vizita shumë të shpeshta dhe analiza të vazhdueshme të parametrave vitalë, duke bërë që kjo histori e gjatë vuajtjeje të mbyllej me fundin më të bukur të mundshëm./Telegrafi/

Lajmet

Arrestohet një person në Podujevë, dyshohet për dhunim

Published

2 hours ago

May 13, 2026

UBTNews

Në raportin 24 orësh të Policisë së Kosovës, bëhet e ditur se është arrestuar një person në Podujevë nën dyshimin për veprën penale të dhunimit.

Sipas policisë, rasti dyshohet të ketë ndodhur muaj më parë, ndërsa i dyshuari tashmë është dërguar në mbajtje.

“Është arrestuar i dyshuari mashkull kosovar nën dyshimin se muaj më parë ka kryer veprën e cekur ndaj viktimës femër kosovare. Viktima është dërguar në IML për ekzaminime mjekësore, ndërsa i dyshuari pas intervistimit, me urdhër të prokurorit është dërguar në mbajtje”, thuhet në raportin e Policisë.