Opinion

Pa një marrëveshje mes Uashingtonit dhe Teheranit, pasojat nga mbyllja e Ngushticës së Hormuzit mund të thellojnë krizat globale të energjisë, ushqimit dhe kostos së jetesës.

Teksa negociatat mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit duket se po lëvizin drejt një përparimi të mundshëm, rreziku shkon përtej diplomacisë mes dy kundërshtarëve të kahershëm. Çështja nuk ka të bëjë vetëm me një armëpushim apo marrëveshje bërthamore. Bëhet fjalë për faktin nëse ekonomia botërore mund të shmangë rrëshqitjen më thellë në kriza të zgjeruara të energjisë, ushqimit dhe kostos së jetesës të përqendruara rreth Ngushticës së Hormuzit.

Raportet e fundit sugjerojnë se Uashingtoni dhe Teherani po diskutojnë një marrëveshje që do të rihapte ngushticën si pjesë e një marrëveshjeje më të gjerë. Propozimi thuhet se përfshin një armëpushim 60-ditor, rihapjen e rrugëve detare, lehtësim të disa sanksioneve dhe rifillim të bisedimeve për programin bërthamor të Iranit.

Urgjenca është e dukshme. Rreth një e pesta e naftës botërore dhe një pjesë e konsiderueshme e furnizimeve me gaz natyror të lëngshëm kalojnë zakonisht përmes Ngushticës së Hormuzit. Gjatë javëve të fundit, ndërprerjet në transportin detar, tensionet ushtarake dhe kontrollet rivale detare kanë rritur kostot e transportit, çmimet e energjisë dhe primet e sigurimit.

Nëse nuk arrihet shpejt një marrëveshje e qëndrueshme, pasojat ka të ngjarë të përhapen me shpejtësi në të gjithë ekonominë globale.

Natyrisht, ekonomitë më të pasura do t’i ndjejnë efektet. Rritja e çmimeve të karburantit do të shtojë presionet inflacioniste që tashmë rëndojnë mbi familjet në Evropë dhe Amerikën e Veriut. Qeveritë që përballen me ngadalësim ekonomik dhe shqetësime të vazhdueshme për koston e jetesës do të përballen me presion të ri politik, pasi çmimet e transportit, energjisë elektrike dhe ushqimeve të rriten përsëri.

Shumë ekonomi në zhvillim mbeten thellësisht të varura nga importi i karburanteve, plehrave kimike dhe ushqimit. Prandaj, goditjet energjetike përhapen në të gjithë ekonominë. Kostot e transportit rriten. Prodhimi bujqësor bëhet më i shtrenjtë. Inflacioni i ushqimeve përshpejtohet. Financat publike përkeqësohen ndërsa qeveritë përpiqen të mbrojnë popullsinë nga rritja e çmimeve përmes subvencioneve ose mbështetjes emergjente.

Kjo dinamikë tashmë është e dukshme. Në disa vende të varura nga importi në Afrikë dhe Azinë Jugore, qeveritë po përpiqen të sigurojnë furnizime alternative me karburant ndërsa përballen me presione fiskale në rritje. Sa më gjatë të vazhdojë pasiguria rreth Ngushticës së Hormuzit, aq më e madhe është mundësia që goditjet inflacioniste të thellojnë krizat ekzistuese të borxhit dhe paqëndrueshmërisë sociale.

Në të vërtetë, ekonomia globale mbetet jashtëzakonisht e ndjeshme ndaj pikave të ngushta gjeopolitike. Ngushtica e Hormuzit nuk është thjesht një rrugë ujore rajonale; ajo është një nga arteriet kryesore të kapitalizmit global. Kur ajo militarizohet ose bllokohet pjesërisht, pasojat ndihen në të gjithë botën brenda pak ditësh.

Çmimet e ushqimeve janë veçanërisht të ndjeshme ndaj këtyre ndërprerjeve sepse tregjet e energjisë dhe sistemet ushqimore janë të lidhura ngushtë. Prodhimi i plehrave kimike varet shumë nga gazi natyror. Kostot e transportit dhe ftohjes varen nga çmimet e naftës. Kur tregjet e energjisë destabilizohen, faturat e ushqimeve rriten pothuajse kudo.

Kjo është arsyeja pse negociatat aktuale kanë kaq shumë rëndësi.

Çështja nuk është vetëm nëse SHBA-ja dhe Irani mund të shmangin përshkallëzimin e mëtejshëm ushtarak. Bëhet fjalë gjithashtu nëse ekonomia globale, tashmë e rënduar nga borxhet, goditjet klimatike dhe fragmentimi gjeopolitik, mund të përballojë një tjetër ndërprerje të zgjatur energjetike.

Vitet e fundit kanë treguar se sa shpejt këto goditje shndërrohen në kriza politike. Inflacioni i ushqimeve luajti rol të madh në trazirat para pranverës arabe më shumë se një dekadë më parë. Kohët e fundit, rritja e kostos së jetesës ka nxitur paqëndrueshmëri politike nga Amerika Latine deri në Evropë. Qeveritë në mbarë botën tashmë po përballen me mosbesim të madh, paga të stagnuara dhe pabarazi në rritje. Një tjetër rritje e vazhdueshme e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve mund t’i përkeqësojë ndjeshëm këto presione.

Ironikisht, edhe një herë, shumë prej vendeve që ka të ngjarë të vuajnë më së shumti kanë pak ndikim mbi vetë konfliktin.

Popullsitë që tani përballen me rreziqet më të mëdha ekonomike janë shpesh ato më pak përgjegjëse për përplasjen gjeopolitike, megjithatë ato janë më të ekspozuara ndaj rritjes së kostove të importeve, përkeqësimit të urisë dhe tkurrjes së hapësirës fiskale. Ekonomia globale vazhdimisht i transferon kostot e konflikteve të fuqive të mëdha tek shoqëritë më të varfra përmes tregjeve të mallrave dhe strukturave të borxhit.

Prandaj, rihapja e Ngushticës së Hormuzit nuk është thjesht çështje stabiliteti strategjik për Uashingtonin apo Teheranin. Është gjithashtu një domosdoshmëri ekonomike globale.

Kjo nuk do të thotë se negociatat do të jenë të lehta. Mospajtime të thella mbeten për sanksionet, pasurimin e uraniumit, marrëveshjet rajonale të sigurisë dhe të ardhmen e kontrollit të transportit në Gjirin Persik. Raportet tregojnë gjithashtu tensione të vazhdueshme mbi atë se kush do të kontrollojë përfundimisht tranzitin përmes Ngushticës së Hormuzit dhe në çfarë kushtesh.

Gjithashtu nuk ka asnjë garanci se një armëpushim do të zgjasë. Raundet e mëparshme të negociatave kanë dështuar vazhdimisht mes përshkallëzimeve të reja ushtarake dhe mosbesimit të ndërsjellë.

Megjithatë, alternativa po bëhet gjithnjë e më e rrezikshme.

Një ndërprerje e zgjatur në Ngushticën e Hormuzit nuk do të mbetej gjatë një krizë rajonale. Ajo do të thellonte inflacionin, do të përkeqësonte pasigurinë ushqimore, do të rëndonte sistemet humanitare dhe do të rriste gjasat për paqëndrueshmëri më të gjerë politike në ekonomitë e cenueshme që tashmë janë nën presion të madh.

Në këtë kuptim, negociatat që po zhvillohen tani kanë të bëjnë me shumë më tepër sesa diplomacinë mes SHBA-së dhe Iranit. Ato kanë të bëjnë me faktin nëse bota mund të shmangë një tjetër krizë globale të shkaktuar nga pasiguria energjetike, fragmentimi gjeopolitik dhe pabarazia në rritje.

Ngushtica e Hormuzit nuk mund të mbetet e mbyllur – ekonomikisht apo politikisht – pa pasoja për të gjithë.

Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull janë të autorit Ilan Kapoor dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht qëndrimin editorial të Al Jaze

Irani ka deklaruar se në bisedimet me Shtetet e Bashkuara është shënuar përparim në një pjesë të madhe të çështjeve, por një marrëveshje përfundimtare ende nuk është afër. Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmail Baqai, tha në Teheran se ndonëse ka afrim në qëndrime, nuk mund të thuhet se nënshkrimi i një marrëveshjeje është i afërt.

Sipas raportimeve, marrëveshja e mundshme përfshin zgjatjen e armëpushimit, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe vazhdimin e negociatave për programin bërthamor të Iranit. Ndërkohë, zyrtarë amerikanë kanë deklaruar se një marrëveshje mund të arrihet së shpejti, por procesi ende është në pritje të përgjigjes nga Teherani.

Presidenti amerikan Donald Trump ka sugjeruar më herët se palët janë afër një marrëveshjeje, por më pas ka kërkuar që negociatorët të mos nxitojnë. Po ashtu, Sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio ka thënë se duhet pritur për konfirmim nga Irani, duke theksuar se procesi kërkon kohë.

Sipas mediave amerikane, disa nga çështjet më të ndjeshme mbeten ende të pazgjidhura, përfshirë lehtësimin e sanksioneve dhe kufizimet ndaj programit bërthamor iranian. Ndërkohë, tregjet globale kanë reaguar me rënie të çmimit të naftës dhe rritje të bursave aziatike në pritje të një marrëveshjeje të mundshme./BBC/

Po shtohen sinjalet për një marrëveshje të mundshme mes SHBA-së dhe Iranit që mund të çojë në rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe lehtësimin e tensioneve ushtarake dhe ekonomike. Megjithatë, procesi po shoqërohet me skepticizëm të madh në Uashington, ku disa e shohin si një marrëveshje të dobët.

Presidenti amerikan Donald Trump ka deklaruar se një marrëveshje është afër, por më herët parashikimet e tij për përfundimin e konfliktit nuk janë realizuar. Një marrëveshje e mundshme pritet të fokusohet në hapjen e rrugëve detare dhe uljen e bllokadës ndaj Iranit, si bazë për negociata të mëtejshme.

Ndërkohë, ekspertët paralajmërojnë se një marrëveshje e tillë mund të jetë e brishtë dhe e paplotë, duke lënë çështje kyçe si programi bërthamor iranian ende të pazgjidhura. Po ashtu, mbetet e paqartë nëse Irani do t’i pranojë kushtet përfundimtare të SHBA-së. /CNN/

Çmimet e naftës kanë rënë ndjeshëm, ndërsa tregjet aziatike të aksioneve kanë shënuar rritje, pas shpresave për një marrëveshje që mund t’i japë fund konfliktit mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit, raporton BBC, sot më 25.05.2026.

Të shtunën, presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se një marrëveshje me Teheranin ishte “kryesisht e negociuar” dhe se detajet do të bëhen publike së shpejti. Megjithatë, një ditë më vonë ai u kërkoi negociatorëve amerikanë të mos nxitojnë me finalizimin e saj.

Të hënën në mëngjes në Azi, çmimi i naftës Brent ra me 5.5%, duke zbritur në 97.90 dollarë për fuçi, ndërsa nafta amerikane pësoi rënie prej 5.8%, në 90.99 dollarë.

Trump kishte deklaruar më herët se marrëveshja do të përfshinte edhe rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, një rrugë detare shumë e rëndësishme për transportin global të naftës dhe gazit të lëngshëm natyror. Kjo rrugë, nga e cila kalon rreth një e pesta e furnizimit botëror me naftë, është bllokuar që nga fillimi i konfliktit më 28 shkurt.

Indeksi japonez Nikkei 225 u rrit mbi nivelin 65 mijë pikë për herë të parë, pasi investitorët shpresojnë se ngushtica do të rihapet së shpejti. Japonia dhe Koreja e Jugut janë ndër vendet më të prekura nga konflikti, pasi varen shumë nga energjia që vjen nga Gjiri Persik.

Trump gjithashtu tha se kishte zhvilluar biseda me liderët e Arabisë Saudite, Emirateve të Bashkuara Arabe dhe Katarit lidhur me një memorandum për paqen. Ai shtoi se marrëveshja synon të pengojë Iranin të sigurojë armë bërthamore.

Ndërkohë, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmaeil Baqaei, deklaroi se qëndrimet e SHBA-së dhe Iranit janë afruar gjatë javës së fundit, por paralajmëroi se ende nuk ka pajtim për çështjet kryesore dhe akuzoi amerikanët për deklarata kontradiktore.