Lajmet

Ankthi i adoleshentëve: Si mund t’i ndihmojmë?

“Ankthi bëhet një çrregullim kur nuk ju lejon të jetoni normalisht, duke kompromentuar ditët tuaja”, shpjegon Vicari.

Published

on

Ka nga ata që kanë filluar dalëngadalë të izolohen nga miqtë sepse nuk ndihen të qetë mes të tjerëve, nga ata që nuk e tolerojnë më idenë e të pyeturit ose nuk mund të paraqiten në shkollë kur ka një test në klasë.

Ka nga ata që kanë vështirësi të dalin jashtë, aq sa nuk kanë dalë kurrë nga dhoma e tyre e gjumit pas kufizimeve të vendosura nga pandemia dhe shkollimi në distancë.  Ankthi sot është një shoqërues i vazhdueshëm në jetën e shumë adoleshentëve, një nga tiparet më të përhapura të asaj që ekspertët e kanë quajtur “brezi i Covid”.

ANKTHI I PERFORMANCËS

Megjithatë, gjithçka filloi para ardhjes së virusit që ndryshoi botën. Sipas një raporti të Qendrës Amerikane për Kontrollin e Sëmundjeve, që në vitin 2019, 14% e fëmijëve të moshës 12 deri në 17 vjeç vuanin ose kishin vuajtur nga një çrregullim ankthi; të dhëna të konfirmuara edhe nga vlerësimet evropiane, sipas të cilave shëndeti mendor i të rinjve ishte përkeqësuar ngadalë për të paktën një dekadë.  

Tashmë kishte shumë arsye për sëmundjen, edhe para virusit: sipas një studimi të Akademisë Amerikane të Pediatrisë, faktorë të ndryshëm kanë kontribuar në rritjen e ankthit gjatë dekadës së fundit, duke përfshirë pritshmëritë e larta dhe presionin për të pasur sukses, shumë më të madh se në të kaluarën.

Për shembull, një sondazh me studentët e vitit të parë të kolegjit, i kryer çdo vit nga Instituti i Kërkimeve të Arsimit të Lartë në Universitetin e Los Anxhelosit, zbuloi se në vitin 2016, 41 përqind e 18-vjeçarëve pranuan se ndiheshin të mbingarkuar nga pritshmëritë dhe sasia e angazhimeve;  në vitin 1985 ishte vetëm 18%. Kësaj, sipas ekspertëve amerikanë, i shtohet edhe ndjenja gjithnjë e më e përhapur se bota është një vend i pasigurt dhe i rrezikshëm, por mbi të gjitha përdorimi i rrjeteve sociale.  

Adoleshentët janë të ekspozuar ndaj telefonave inteligjentë dhe kompjuterëve çdo ditë për një mesatare prej tetë orë e gjysmë, shumë prej të cilave shpenzohen duke parë postimet dhe videot e bashkëmoshatarëve që shfaqin jetë të shkëlqyera, gjë që i bën ata të ndihen të papërshtatshëm dhe jo mirë. Kështu, që në prag të 2020-ës, kishte kaq shumë fëmijë me ankth performance, frikë nga bota apo ajo e ekspozimit ndaj të tjerëve.

BREZI I COVID

Covid, pra, ishte një detonator i madh ankthi: Nicole Racine, një psikologe në Universitetin e Calgary, Kanada, analizoi të dhënat e mbi 80,000 adoleshentëve gjatë pandemisë dhe vuri re se sot 20% kanë simptoma ankthi, kundrejt një përqindjeje që në vitet e mëparshme ishin mesatarisht rreth 10%.

Një sondazh i fundit nga Laboratorio Adolescence, në një kampion prej mbi 5000 adoleshentësh italianë, konfirmon panoramën jo fort ngushëlluese. Sipas rezultateve, shumica e djemve shpesh ndihen të trishtuar pa arsye, vuajnë nga luhatjet e humorit dhe mbi 40% pranojnë se shpesh ndjehen të shqetësuar ose të frikësuar deri në atë pikë sa të kenë ndjesinë e pamundësisë për të marrë frymë (tek vajzat, problemet psikologjike janë afër 80%). Shkurt, një ankth i vërtetë, shumë i ndryshëm nga ankthi “i mirë” dhe fiziologjik, ai që ndodh përpara një detyre a pyetjeje dhe agjiton, por nuk e pengon njeriun të dalë nga shtëpia dhe të matet me botën.

“Ankthi bëhet një çrregullim kur nuk ju lejon të jetoni normalisht, duke kompromentuar ditët tuaja,” shpjegon Stefano Vicari, kreu i neuropsikiatrisë së fëmijërisë dhe adoleshencës në Spitalin Pediatrik Irccs Bambino Gesù në Romë. «Ankthi ekziston në shumë forma, por të gjitha kanë një ndikim negativ në cilësinë e jetës: ka nga ata që kanë një fobi specifike dhe për këtë arsye, për shembull, nuk mund të ngasin makinën ose të qëndrojnë në hapësira të hapura ose të mbushura me njerëz; ekziston ankthi i ndarjes së atyre që, veçanërisht më të rinjtë, nuk duan të largohen nga familja; ekziston fobia sociale e fëmijëve që nuk dalin kurrë nga shtëpia dhe shmangin çdo kontakt me botën. Pandemia më pas shtoi frikën se mos sëmureshin ose sëmurnin anëtarët e familjes dhe hoqi mjetet e mbrojtjes, siç janë marrëdhëniet me miqtë. Adoleshentët që i kanë kapërcyer më mirë bllokimet e ndryshme, pa zhvilluar çrregullime ankthi, janë ata që kanë mundur të ndjekin rregullisht shkollën dhe të mbajnë marrëdhënie me bashkëmoshatarët e tyre në njëfarë forme.  

Edhe pasja e vëllezërve apo motrave ishte mbrojtëse, siç ishte jeta në një shtëpi me hapësira të jashtme dhe në një familje ku leximi dhe dialogu ishin të privilegjuar ndaj përdorimit të mjeteve elektronike”.

ÇFARË (NUK) DUHET TË BËJNË PRINDËRIT

Telefonat celularë dhe mediat sociale nuk ndihmojnë, përkundrazi. Siç thekson Giuseppe Ducci, i Shoqatës Italiane të Psikiatrisë: “Lidhja e tepruar dixhitale çon në një shkëputje nga emocionet: bashkëveprimi me të tjerët pa i parë dhe dëgjuar ata personalisht, thjesht vendosja e pëlqimeve, nuk ndihmon proceset e ndërtimit të personalitetit të nevojshëm në adoleshencë, të cilat kërkojnë një krahasim të drejtpërdrejtë me bashkëmoshatarët. Kjo, e lidhur me mungesën e shkollës – që është konteksti kryesor në të cilin adoleshentët mësojnë të vetërregullojnë emocionet e tyre – ka shkaktuar një rritje të shqetësimit, ku ankthi është vetëm fenomeni më i dukshëm dhe, shpesh, një simptomë e problemeve të tjera».

Me pak fjalë, janë marrëdhëniet me miqtë dhe familjen që i shpëtojnë fëmijët nga ankthi, por ata duhet të kultivohen që nga fëmijëria, në mënyrë që të parandalojnë me të vërtetë shqetësimin.

“Roli i prindërve është thelbësor”, thekson Vicari. “Adoleshentët pa ankth “ndërtojnë” veten që në moshë të re, për shembull duke inkurajuar autonominë, duke mos pranuar asnjë kërkesë në mënyrë që të mësojnë të menaxhojnë zhgënjimin, duke i ndihmuar ata të rregullojnë emocionet pozitive dhe negative në mënyrë që të mos mbingarkohen prej tyre, të mësojnë t’i dëgjojnë dhe t’i respektojnë, por pa dashur të jenë miq me ta: është pikërisht gjatë adoleshencës që do t’u duhet të diferencohen nga prindërit për të gjetur veten e tyre dhe të kenë nëna dhe baballarë që sillen si fëmijë pranë tyre, nuk i ndihmon ata të gjejnë rrugën e tyre dhe mund të sjellë një shqetësim emocional dhe afektiv”. / focus – bota.al

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 13 qershor 1993-1998?

Published

on

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

 

Foto: Ethet hemorragjike marrin jetë në malishevë

 

13 qershor 1994

Fon Kol: Shkelja e të drejtave të shqiptarëve në Kosovë – spastrim etnik

Federata Ndërkombëtare e Helsinkit për të Drejtat e Njeriut, me seli në Vjenë, dënoi me forcë vazhdimin e shkeljes së të drejtave të shqiptarëve në Kosovë. Në një deklaratë që lëshoi këto ditë Federata Ndërkombëtare e Helsinkit vlerëson se autoritetet serbe kanë ashpërsuar fushatën kundër punonjësve të institucioneve arsimore shqiptare.

Në emisionin e transmetuar të shtunën shefi i Seksionit shqiptar të “Zërit të Amerikës”, Elez Biberaj, bëri një bisedë me Kristinë fon Kolin, zyrtare e Federatës Ndërkombëtare të Helsinkit.

Tekstin e kësaj bisede po e dhëmë në vazhdim.

“Organizata e njohur për mbrojtjen e të drejtave të njeriut u bën thirrje autoriteteve serbe të lejojnë hapjen e të gjitha institucioneve arsimore shqiptare, nga shkollat fillore e deri te Universiteti.

Kristinë fon Kol tha se Federata Ndërkombëtare e Helsinkit është shumë e shqetësuar nga fakti se Serbia ka shtuar shtypjen e shqiptarëve. Ajo përmendi veçanërisht incidentin e 30 majit kur policia serbe vërshoi në Universitetin e Prishtinës dhe ndaloi apo arrestoi shtatë drejtues dhe profesorë të këtij Universiteti. Qindra mijëra të rinjve shqiptarë, thotë Fon Kol, u është marrë e drejta e një zhvillimi normal intelektual. Ajo thotë se autoritetet po shtojnë trysni ndaj sistemit paralel që e kanë krijuar shqiptarët.

Zonja Fon Kol i cilëson veprimet serbe kundër studentëve dhe mësuesve në shkollat dhe Universitetin, si dhe shkeljen e të drejtave të tjera të shqiptarëve si spastrim etnik, pasi shqiptarëve, thotë ajo, po u mohohen kushtet elementare të jetesës. Ajo shton se serbët synojnë që t’i detyrojnë shqiptarët të ikin nga Kosova.

Veprimtarja e të drejtave të njeriut thotë se Serbia po përfiton nga përqendrimi i vëmendjes botërore në Bosnjë për të shtuar shtypjen e shqiptarëve.

Zonja Fon Kol thotë se Federata Ndërkombëtare e Helsinkit i bëri thirrje Beogradit që të heqë dorë nga kjo politikë dhe të fillojë bisedimet me përfaqësuesit shqiptarë. Ajo thotë se bisedimet shqiptaro-serbe mund të japin rezultat vetëm nëqoftëse zhvillohen në prani të palës së tretë.

Zonja Kristinë fon Kol thotë se gjendja në Kosovë është keqësuar dukshëm pas dëbimit të vëzhguesve të huaj vitin e kaluar. Federata Ndërkombëtare e Helsinkit i bën thirrje bashkësisë ndërkombëtare që të dënojë veprimet e fundit të policisë serbe kundër studentëve dhe mësuesve shqiptarë dhe ta përfshijë çështjen e Kosovës në rendin e ditës në përpjekjet e fuqive të mëdha për zgjidhjen e krizës në ish-Jugosllavi.

Lidhur me çështjen e shqiptarëve në Maqedoni zonja Fon Kol thotë se nuk ka asnjë dyshim se shqiptarët në atë vend, pavarësisht nga deklaratat zyrtare, nuk janë të barabartë me maqedonasit. Por ajo shton se qëndrimi maqedonas, veçanërisht ai i intelektualëve ndaj shqiptarëve, po ndryshon dhe shumë maqedonas janë të vetëdijshëm se shqiptarët duhet t’i gëzojnë të gjitha të drejtat dhe të jenë të barabartë me shtetasit tjerë të kësaj ish-republike jugosllave.

Zonja Fon Kol thotë se, pas një vizite kohët e fundit në Maqedoni, ajo krijoi përshtypjen se pala shqiptare nuk po u përgjigjet gjithmonë propozimeve të palës maqedonase për dialog. Ajo tha se përvoja në të kaluarën ka shkaktuar që shqiptarët të vetizolohen dhe që propozimet maqedonase t’i shikojnë si jo të sinqerta.

Megjithatë, ajo tha se shpreson se marrëdhëniet midis shqiptarëve dhe maqedonasve do të përmirësohen në të ardhmen”.

 

13 qershor 1995

Nga ethet hemorralogjike në Kosovë sivjet vdiqën 3 vetë

Prej muajit prill e deri më tash në Kosovë është shënuar një rritje e numrit të të sëmurëve nga ethet hemorralogjike. Nga ethet e minjve dhe të rriqrës janë sëmurë 8 vetë, prej të cilëve 3 kanë vdekur, shkruan gazeta “Jedinstvo”. Sipas fjalëve të dr. Komnen Tmushiqit rastet e evidentuara gjenden në komunat e Suharekës, Rahovecit, Gllogovcit dhe Klinës. Vitin e kaluar janë shënuar 19 raste nga kjo sëmundje.

Për shkak të dimrit të butë edhe sivjet ka shumë minj dhe rriqra, prandaj rekomandohet një kujdes i shtuar, sidmos tek artikujt ushqimorë, kur është fjala për minjtë dhe qëndrimi në natyrë për rriqrën.

 

13 qershor 1997

Poetët për fëmijë në mesin e shkollarëve të Malishevës

Në sallën e SHF “M. Bakija” të Carrallukës së Malishevës, dje, në kuadër të shënimit të 119-vjetorit të Kuvendit të LSH të Prizrenit, u mbajt një orë letrare, me ç’rast, krijimet e tyre, i prezentuan nxënë të kësaj shkolle fillore dhe të gjimnazit “A. Frashëri” të Malishevës. Krijimet më të mira nga radha e nxënësve ishin ato të krijueseve të reja, si Shehide dhe Kade Hotit, Vlorë Mazrrekut dhe Suzanë Paçarizit, proza e së cilës për Mirko Gashin, shkaktoi emocione të shumta.

Paraqitja e poetëve për fëmijë, si Hajro Ulçinaku, Rifat Kukaj, Ymer Elshani dhe Riza Greiçevci, në skenë, ku shumica ishin të vegjël, krijoi po ashtu çaste të kënshme për të pranishmit.

Poeti Rifat Kukaj, me këtë rast, shkollës së Carrallukës i dhuroi 10 ekzemplarë të dy librave të tij të fundit “Njëherit, prezentimi në skenë para spektatorëve të shumtë e aktivit të Teatrit të kukullave ishte një pikë interesante në vete.

 

Continue Reading

Lajmet

UBT hap konkursin për pranimin e studentëve të rinj për vitin akademik 2026/27

Published

on

UBT ka hapur zyrtarisht konkursin për pranimin dhe regjistrimin e studentëve të rinj për vitin akademik 2026/27, duke ofruar mundësi studimi në mbi 50 programe akademike në nivelet Bachelor dhe Master dhe mbi 150 fusha të specializimit.

Si institucioni më i vlerësuar në botë, UBT vazhdon të ofrojë programe bashkëkohore studimi të harmonizuara me kërkesat e tregut vendor dhe ndërkombëtar të punës, duke integruar teknologjitë më të avancuara dhe Inteligjencën Artificiale në procesin mësimor.

Të drejtën e aplikimit në studimet Bachelor e kanë të gjithë kandidatët që kanë përfunduar arsimin e mesëm të lartë, ndërsa për studimet Master kërkohet përfundimi i nivelit Bachelor.

Programet e studimit në UBT, në nivelin Bachelor i gjeni në këtë link:

PROGRAMET BACHELOR

Për regjistrimin në studimet Master kërkohet që kandidati të ketë përfunduar studimet Bachelor.

Programet e studimit në UBT, në nivelin Master i gjeni në këtë link:

PROGRAMET MASTER

Qendrat e regjistrimit të UBT-së në Kosovë:

  • Prishtinë;
  • Lipjan;
  • Prizren;
  • Pejë;
  • Ferizaj;
  • Gjilan.

Mobilitetet/bursat ndërkombëtare:

  • Erasmus+;
  • CEEPUS;
  • PoSIG, etj.

Gjuha e studimeve:

  • Gjuhë shqipe;
  • Gjuhë angleze;
  • Mundësia e studimit në gjuhë të tjera.

Për sukses të garantuar, UBT ofron për studentët:

  • Orientim dhe praktika profesionale, kurse, vizita studimore dhe certifikime;
  • Sistem online dhe qasje në kompjuterë;
  • Licenca falas për softuerë;
  • Praktikë në kompani vendore dhe ndërkombëtare;
  • Librari me mbi 200 mijë tituj dhe qasje në libraritë elektronike botërore;
  • Praktikë dhe eksperimente në laboratorë bashkëkohorë;
  • Trajnime: CISCO, Microsoft, AutoCad, IPMA, etj;
  • Certifikime për kontabilistë në bashkëpunim me SCAAK.
  • Integrim të Inteligjencës Artificiale – VR/AR.

Studentët të cilët aplikojnë në studime themelore, i bashkëngjisin aplikacionit:

  • Certifikatën e maturës shtetërore – origjinale ose kopje të noterizuar (Për shtetasit jashtë Kosovës nuk nevojitet);
  • Diplomën e shkollës së mesme – origjinale ose kopje të noterizuar;
  • Dëftesat e shkollës së mesme – origjinale ose kopje të noterizuar;
  • Ekstrakti i lindjes.

Për më shumë informacione rreth programeve të studimit dhe mundësive që ofron UBT, ju lutemi që të ndiqni linkun: ubt-uni.net, na ndiqni edhe në rrjetet tona sociale: Facebook, Instagram, Twitter, LinkedIndhe TikTok.

APLIKO TANI ONLINE dhe studio në institucionin nr. 1 në botë.

Continue Reading

Lajmet

Nisin vlerësimet për masat e reja të Pakos 2.0, pagesat për sektorin privat javën e ardhshme

Published

on

Ministri në detyrë i Financave, Hekuran Murati, ka bërë të ditur se komisionet vlerësuese kanë nisur shqyrtimin e aplikimeve për dy masat e mbetura të Pakos për Përballje me Inflacion 2.0, përkatësisht mbështetjen për punëtorët e sektorit privat dhe studentët.

Sipas Muratit, puna e komisionit për masën e sektorit privat është drejt përfundimit dhe pagesat pritet të ekzekutohen në fillim të javës së ardhshme, të hënën.

Ndërkaq, komisioni përgjegjës për masën e studentëve do ta përmbyllë procesin pas pranimit të konfirmimeve nga institucionet e arsimit të lartë për aplikuesit. Ai tha se qytetarët do të njoftohen me kohë sapo listat e përfituesve të jenë gati për ekzekutim.

“Qeveria për të gjithë!”, ka shkruar Murati në njoftimin e tij./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Vizitë zyrtare e presidentit të Shqipërisë në Kosovë, priten masa të përkohshme në trafik

Published

on

Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Bajram Begaj, do të qëndrojë për një vizitë zyrtare në Kosovë më 12 qershor 2026, në orët e mbrëmjes.

Policia e Kosovës ka bërë të ditur se gjatë kësaj vizite do të angazhohet për ruajtjen e rendit dhe qetësisë publike, si dhe për rregullimin e trafikut gjatë lëvizjes së eskortës dhe aktiviteteve të delegacionit.

Për shkak të itinerarit të lëvizjes së eskortës nga pika kufitare në Vërmicë dhe aktiviteteve zyrtare gjatë ditës, pritet të ketë ndërprerje të përkohshme të qarkullimit në disa segmente rrugore, si dhe riorientim të trafikut në rrugë alternative në intervale të shkurtra kohore.

Policia e Kosovës ka kërkuar mirëkuptim nga qytetarët dhe pjesëmarrësit në trafik gjatë zhvillimit të vizitës./A.K/

Continue Reading

Të kërkuara