Aktualitet

Al Jazeera: Si e shkatërrojnë Bregun Perëndimor kufizimet izraelite mbi lëvizjen e palestinezëve

Published

on

Ndërsa pengesat ndaj lëvizjes së lirë e bëjnë jetën e palestinezëve jashtëzakonisht të vështirë, ato nuk e bëjnë Izraelin më të sigurt.

Çdo palestinez i lindur në Bregun Perëndimor para fillimit të pushtimit në vitin 1967 ka qenë dëshmitar i shkallës në të cilën Izraeli e ka transformuar peizazhin përmes planifikimit hapësinor, mbylljeve ushtarake dhe ndërtimit të vendbanimeve, infrastrukturës dhe rrugëve. Gjashtëdhjetë vjet më vonë, ajo që dikur ishte një udhëtim i thjeshtë nga pika A në pikën B brenda Bregut Perëndimor është bërë një sipërmarrje e vështirë dhe shpesh e rrezikshme.

Si një i huaj që jetonte në Bregun Perëndimor në vitet 1980 dhe e vizitonte atë herë pas here që atëherë, ky transformim u shfaq në hapa të mëdhenj, në çdo rast duke provokuar një tronditje njohjeje të përzier me habi se si gjërat dukeshin të njëjta, por të ndryshme.

Më kujtohet, për shembull, kur udhëtoja me makinë nga Jerusalemi në Ramallah në vitet 1980. Të dy qytetet lidheshin nga një autostradë e vetme me një pikë kontrolli të ushtrisë izraelite në kampin e refugjatëve Qalandia. Për të arritur në destinacionin tim, më duheshin nga 20 minuta deri në gjysmë ore, në maksimum, varësisht nga trafiku dhe gjendja shpirtërore e ushtarëve atë ditë.

Kthehemi shpejt në vitin 2000. Nuk e kisha vizituar për disa vite ditën kur mora makinën time me qira përgjatë rrugës së vjetër nga Jerusalemi. Dhjetë minuta pasi nisa udhëtimin dhe pa bërë asnjë kthesë, papritmas e gjeta veten brenda një vendbanimi izraelit, një periferi të Jerusalemit Lindor të pushtuar.

Duke u kthyer prapa, zbulova se rruga për në Ramallah tani kërkonte të lija autostradën kryesore për një rrugë më të vogël. Vazhdova. Megjithatë, para se të kalonin edhe 10 minuta të tjera, përfundova në hyrje të një vendbanimi tjetër izraelit, këtë herë në Bregun Perëndimor të pushtuar, duke humbur përsëri daljen përkatëse.

Duke kujtuar ato ditë, tani kujtoj devijime të tilla të papritura dhe të detyruara si bezdi që merrnin kohë shtesë. Sot, në të kundërt, udhëtimi nga Jerusalemi në Ramallah mund të zgjasë një orë, ose orë të tëra, pasi ushtria ngadalëson ose bllokon trafikun në të gjitha pikat e qasjes në Ramallah sipas dëshirës.

Për palestinezët, përvoja është 10 herë më e keqe. Gjithnjë në rritje në numër dhe ndikim, kufizimet izraelite mbi lëvizjen palestineze kanë ardhur në lloje të ndryshme. Një klasë përfshin pikat e kontrollit të ushtrisë, si stacionare ashtu edhe mobile, në arteriet e Bregut Perëndimor, digat e improvizuara prej dheu që bllokojnë rrugët për në fshatra dhe kampe refugjatësh, dhe portat e çelikut që ushtria mund t’i mbyllë dhe t’i hapë me anë të telekomandës.

Një kategori e dytë përfshin qasjen në Jerusalemin Lindor të pushtuar dhe Izraelin, i cili është i mundur vetëm duke marrë një leje nga autoritetet ushtarake. Kjo ndikon te palestinezët që dëshirojnë të vizitojnë vendet e shenjta të Islamit dhe Krishterimit, si dhe te ata të punësuar brenda Izraelit.

Dhe një kategori e tretë kufizimesh ka të bëjë me aftësinë e palestinezëve të Bregut Perëndimor për të udhëtuar jashtë vendit përmes pikës kufitare të Urës Allenby me Jordaninë.

Kufizimet e lëvizjes u intensifikuan pas sulmeve të Hamasit në tetor 2023 në Izraelin jugor. Ndikimi i tyre kumulativ ka qenë copëzimi i shoqërisë palestineze dhe i mënyrës së funksionimit të saj. Ato kanë prishur ekonominë, në veçanti.

Një kombinim i zonave ushtarake të ndaluara dhe dhunës së kolonëve e ka bërë 61 për qind të Bregut Perëndimor që përbën Zonën C, ku ndodhen shumica e tokave bujqësore, gjithnjë e më të paarritshme.

Kufizimet në lëvizje kanë ndikuar në tregti, duke rritur koston e tregtisë kur transporti vonohet në pikat e kontrollit dhe mallrat që prishen.

Importet dhe eksportet gjithashtu përballen me pengesa, duke dëmtuar një ekonomi palestineze që varet shumë nga tregtia me Izraelin dhe botën e jashtme (që përfaqëson afërsisht 67 për qind të brutoproduktit të saj).

Oraret e kufizuara në Allenby dhe një përkufizim jo transparent dhe elastik i mallrave “me përdorim të dyfishtë” shkaktojnë vonesa të kushtueshme për importet, duke penguar zhvillimin. Pamundësia e tregtarëve për t’u takuar personalisht me homologët e tyre izraelitë i detyron ata të përdorin ndërmjetës me kosto shtesë.

Kufizimet e lëvizjes kanë krijuar dinamikën e tyre të vetëpërjetësueshme të maces dhe miut, ndërsa palestinezët gjejnë mënyra për t’i anashkaluar ato dhe ushtria vendos kufizime shtesë, duke i detyruar njerëzit të ndjekin taktika gjithnjë e më shpikëse anashkalimi. Por manovrat e tyre të zgjuara mund të sjellin kosto shtesë ose edhe rreziqe për jetën e tyre.

Merrni, për shembull, përpjekjet e palestinezëve – të dëshpëruar për të siguruar ushqim në tryezë – për të kaluar ilegalisht në Izrael për punë. Disa janë qëlluar për vdekje kur kanë thyer barrierën ndarëse të Izraelit, ndërsa të tjerë janë ndaluar.

Në muajt para tetorit 2023, rreth 193,000 punëtorë të Bregut Perëndimor dhe Gazës ishin të punësuar në Izrael ose në vendbanimet izraelite, kryesisht në ndërtim dhe bujqësi.

Izraeli i ndaloi punëtorët të kalonin Vijën e Gjelbër menjëherë pas sulmit të Hamasit, duke përmendur shqetësime sigurie, edhe pse nuk ka ofruar prova se punëtorët palestinezë të punësuar në Izrael luajtën ndonjë rol në ngjarjet e tetorit 2023. Që atëherë, numri i atyre që u lejuan të shkonin në punët e tyre izraelite vlerësohet në vetëm 44,000, kryesisht në profesione të kualifikuara.

Humbja e asaj që mund të jetë e ardhura kryesore e një familjeje ka qenë katastrofike, duke prekur rreth 750,000 njerëz (bazuar në një madhësi mesatare familjeje prej pesë personash) në një popullsi prej rreth 3.3 milionë banorësh. Ndërkohë, një rënie ekonomike ka rritur më tej radhët e të papunëve në Bregun Perëndimor. Shkalla e varfërisë është rritur ndjeshëm.

Kufizimet e lëvizjes kanë prishur gjithashtu rrjetet familjare, duke kufizuar pjesëmarrjen në tubime të mëdha, siç janë dasmat dhe funeralet, pasi familjet e zgjeruara janë të shpërndara në të gjithë Bregun Perëndimor. Kufizimet në lëvizje e ndërlikojnë gjithashtu qasjen në kujdes mjekësor urgjent ose të specializuar dhe madje edhe në arsim. Që nga tetori i vitit 2023, institucionet palestineze të arsimit të lartë kanë zvogëluar mësimdhënien në klasë pasi studentët janë përballur me vonesa të përsëritura – shpesh me kohëzgjatje të paparashikueshme – për të ardhur në shkollë. Mësimet online mund ta kompensojnë vetëm pjesërisht këtë ndërprerje.

Pë çfarë shërbejnë kufizimet e shumta të lëvizjes? Palestinezët shpesh e përshkruajnë përvojën e tyre të kalimit në pikat e kontrollit të ushtrisë si një poshtërim dhe një formë ngacmimi, një përpjekje nga ushtarët izraelitë për të treguar se kush është shefi dhe për ta vështirësuar jetën e popullsisë. Shumë palestinezë e shohin sjelljen e ushtarëve si një mënyrë për t’u hakmarrë për sulmet e Hamasit.

Megjithatë, duke rritur ashpërsinë e pushtimit, pikat e kontrollit dhe kufizimet e tjera në lëvizjen e palestinezëve mund të kenë efektin e kundërt të shkaktimit të dhunës më të madhe dhe duke e bërë kështu Izraelin dhe qytetarët e tij, përfshirë ata që banojnë në vendbanime të paligjshme, jo më shumë, por më pak të sigurt.

Ndërsa ushtria izraelite mund të argumentojë se një pikë kontrolli e caktuar në një vendndodhje dhe kohë të caktuar është e justifikuar për shkak të ruajtjes së sigurisë, në praninë e tyre të kudondodhur dhe arbitraritetin e dukshëm, këto kufizime, me kalimin e viteve, kanë shkuar shumë përtej asaj që mund të quhet në mënyrë të arsyeshme një arsyetim sigurie.

Një motiv tjetër përveç ruajtjes së sigurisë duhet të jetë në lojë. Nuk është e vështirë të gjesh një të tillë kur kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka përjashtuar një zgjidhje me dy shtete dhe mbështet aneksimin e Bregut Perëndimor të pushtuar nga Izraeli, ndërsa disa anëtarë të kabinetit të tij, si Ministri i Financave Bezalel Smotrich, vetë një kolonist, mbështesin hapur politika që do të inkurajonin palestinezët e Bregut Perëndimor të emigrojnë.

Cilado qoftë politika e deklaruar, ndikimi i shtuar i kufizimeve të lëvizjes së Izraelit ka qenë ndarja e Bregut Perëndimor në zona më të vogla që ushtria dhe aparati i inteligjencës izraelite mund të depërtojnë dhe kontrollojnë më lehtë. Politika palestineze mbetet e gjallë në këto lokalitete (zgjedhjet për këshillat bashkiake të Bregut Perëndimor u mbajtën së fundmi prillin e kaluar), ndërsa politika dhe qeverisja kombëtare janë gërryer, pjesërisht si rezultat i pengesave për lëvizjen.

Burimi: Al Jazeera / Autor: Joost Hiltermann

Continue Reading

Lajmet

Rutte: KFOR-i është aty, pavarësisht ç’mund të ndodhë këtë javë në Kosovë

Published

on

By

Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, tha se përkushtimi i Aleancës për ruajtjen e paqes dhe sigurisë në Kosovë do të mbetet i pandryshuar, pavarësisht zhvillimeve të mundshme lidhur me aktgjykimin ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë do të shpallin më 16 shtator aktgjykimin ndaj ish-presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, ish-kryeparlamentarëve Jakup Krasniqi dhe Kadri Veseli dhe ish-deputetit Rexhep Selimi, në rastin për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Të katërt janë deklaruar të pafajshëm për dhjetë pikat e aktakuzës.

Sipas Ruttes, KFOR-i është në aty, në Kosovë, për të siguruar që NATO-ja të kontribuojë në stabilitet dhe paqe, ndërsa misioni paqeruajtës i Aleancës, sipas tij, ka kontribuar për më shumë se dy dekada në krijimin e një mjedisi të sigurt dhe të qëndrueshëm në Kosovë.

“Kjo vlen edhe sot, pavarësisht se çfarë lajmesh mund të vijnë këtë javë ose në periudhën e ardhshme, por edhe sa i përket zotimit afatgjatë për paqe dhe siguri në Kosovë”, tha Rutte në një konferencë për media në selinë e NATO-s në Bruksel më 14 shtator, kur u pyet nëse është i shqetësuar për trazira të dhunshme të mundshme në Kosovë dhe rajon si rezultat i vendimit, pavarësisht se si do të jetë ai.

Shefi i NATO-s tha se aleanca ushtarake perëndimore do të vazhdojë të vlerësojë përbërjen dhe vendosjen e trupave të KFOR-it, për të siguruar që misioni të përshtatet në mënyrë adekuate me situatën e sigurisë në Kosovë. Ai theksoi po ashtu se zhvillimet në Kosovë ndikojnë edhe në rajonin më të gjerë.

Deklaratat e shefit të NATO-s vijnë disa orë pasi Ambasada amerikane në Prishtinë u bëri thirrje shtetasve amerikanë që të shmangin lëvizjet në afërsi të vendeve, ku siç tha, janë paralajmëruar protesta më 16 shtator.

Ambasada tha se disa organizata po planifikojnë demonstrata të mëdha më 16 shtator në qendër të Prishtinës dhe qytete të tjera të mëdha të Kosovës.

“Këto demonstrata mund të shkaktojnë grumbullime të mëdha njerëzish, mbyllje të rrugëve dhe ndërprerje në trafik”, tha Ambasada duke udhëzuar shtetasit amerikanë që të kufizojnë lëvizjet në këto zona.

Ndërkaq, Policia e Kosovës, si reaguese e parë e sigurisë, tha se se ka zhvilluar takim edhe me partnerët ndërkombëtarë, si KFOR-in, EULEX-in, Ambasadën amerikane, Zyrën e Bashkimit Evropian dhe OSBE-në, ku është prezantuar një plan dhe angazhimet e Policisë lidhur me zhvillimet që ndërlidhen me 16 shtatorin.

“Policia e Kosovës, sipas detyrës zyrtare dhe legjislacionit në fuqi, do të ofrojë siguri për të gjithë qytetarët pa dallim, si dhe do të angazhohet me njësi policore, në mënyrë që mbarëvajtja e të gjitha aktiviteteve dhe zhvillimeve të mundshme të kalojnë të qeta dhe pa incidente”, tha Policia.

Sipas këtij institucioni, varësisht nga aktivitet dhe zhvillimet e mundshme, mund të ketë kufizime ose ndërprerje të përkohshme të qarkullimit në rrugët e prekura nga aktivitetet, “andaj Policia e Kosovës ka paraparë edhe angazhime të njësive policore patrulluese të trafikut, në rast të nevojës për riorientim të trafikut në rrugët alternative”, duke u bërë thirrje qytetarëve që të kontribuojnë që gjithçka të zhvillohet në mënyrë të qetë.

Shpallja e aktgjykimit në Hagë do të bëhet vetëm katër ditë pasi në Prishtinë mijëra persona morën pjesë në “Marshin për Liri”, ku pjesëmarrësit kërkuan që vendimi të jetë i drejtë dhe paanshëm.

Zyra e Prokurorit të Specializuar në Hagë pretendon se katër ish-eprorët e UÇK-së mbajnë përgjegjësi penale për krime të kryera në Kosovë dhe në veri të Shqipërisë gjatë periudhës së luftës.

Aktakuza ndaj tyre përfshin gjashtë pika për krime kundër njerëzimit dhe katër për krime lufte dhe Prokuroria ka kërkuar nga 45 vjet burgim për secilin të akuzuar.

Të katër ish-krerët e UÇK-së u arrestuan në nëntor 2020 dhe u transferuan në qendrën e paraburgimit të Dhomave të Specializuara në Hagë. Gjykimi nisi më 3 prill 2023.

Aktgjykimi i 16 shtatorit pritet të jetë një prej vendimeve më të rëndësishme të Dhomave të Specializuara, të krijuara në vitin 2015 për gjykimin e rasteve që lidhen me pretendime për krime të kryera nga pjesëtarë të UÇK-së gjatë dhe pas luftës së viteve 1998-1999. /REL/

 

Continue Reading

Lajmet

Pezullohet nga detyra zyrtari policor në Aeroportin e Prishtinës: Paratë e gjetura i hodhi në kutinë e bamirësisë

Published

on

By

Më 14 shtator, Inspektorati Policor i Kosovës (IPK) ka pranuar informacionin për një rast të ndodhur në Stacionin Policor Kufitar në Aeroportin Ndërkombëtar të Prishtinës “Adem Jashari”. Rasti lidhet me humbjen e një shume prej 105 eurosh, e raportuar nga një punonjës i aeroportit më 9 shtator.

Gjatë këqyrjes së pamjeve nga kamerat e sigurisë, hetuesit konstatuan se paratë i kishte gjetur një udhëtare (shtetase e Kosovës me banim në Gjermani), e cila ia kishte dorëzuar menjëherë zyrtarit policor në detyrë.

Pas veprimeve hetimore të IPK-së, zyrtari policor pranoi marrjen e parave, por pranoi se nuk i kishte trajtuar ato sipas procedurave ligjore e institucionale. Në vend të dorëzimit zyrtar, paratë ishin vendosur nga zyrtari në kutinë e donacioneve të një organizate bamirëse brenda hapësirave të aeroportit.

Për të garancuar zhvillimin e papenguar të hetimeve, IPK-ja i ka rekomanduar Policisë së Kosovës suspendimin me pagesë të zyrtarit policor. Ndaj tij kanë nisur hetimet nën dyshimin për veprat penale “Përvetësimi në detyrë” dhe “Shpërdorimi i pasurisë së huaj”. /E.A/

 

Continue Reading

Aktualitet

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, zbeh rreziqet nga inteligjenca artificiale pas paralajmërimeve drastike të ekspertëve

Published

on

By

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka zbehur rreziqet që kanosen nga inteligjenca artificiale (AI), pas disa ditësh paralajmërimesh drastike nga ekspertët e fushës.

“Keni shumë forcave tepër negative që po e ngrenë këtë çështje pa pasur nevojë dhe po përmendin gjëra që nuk do të ndodhin kurrë,” deklaroi Trump gjatë një vizite në Irlandë.

Një nga paralajmërimet erdhi nga një ish-kërkues i kompanisë Anthropic, i cili tha se “ka një mundësi të madhe që të gjithë të vdesim në një të ardhme të afërt” nëse ritmi i tanishëm i zhvillimit vazhdon.

Të shtunën, krerët kryesorë të industrisë u dëgjuan duke bërë thirrje për një ngadalësim të zhvillimit. Trump nuk iu përgjigj drejtpërdrejt kësaj ideje, por u shpreh: “Ne jemi përpara Kinës në inteligjencën artificiale… dhe, sinqerisht, dua ta mbaj kështu, sepse kushdo që fiton garën e AI, fiton gjithçka”.

Trump foli në të njëjtën ditë kur kërkuesi i AI, Jacob Coxon  i cili u largua nga Anthropic disa ditë më parë tha për BBC-në se stafi që po zhvillon këto sisteme është “vërtet i frikësuar” për të ardhmen e njerëzimit.

Coxon  i cili ka punuar gjithashtu në OpenAI, mirëpriti idenë e një ngadalësimi, por theksoi se ai duhet të koordinohet edhe me Kinën.

Të shtunën, Elon Musk, pronar i xAI, dhe Sam Altman nga OpenAI, mbështetën paralajmërimin e kreut të Anthropic, Dario Amodei, se ritmi i zhvillimit duhet të ngadalësohet “për të reduktuar rrezikun që diçka të shkojë seriozisht keq”.

Udhëheqësi i Anthropic tha se çdo ngadalësim do të duhej të jetë i kufizuar për të parandaluar Kinën që të marrë epërsinë.

 

Shtohen pikëpyetjet se si do të dukej një “ngadalësim” i AI-së

Çështjet që rrethojnë inteligjencën artificiale kanë nxitur debata të ashpra — dhe përfaqësojnë një dilemë për shumë udhëheqës botërorë.

Nga njëra anë, ky sektor shihet si një mundësi e jashtëzakonshme për të nxitur rritjen ekonomike dhe për të përmirësuar sistemet dixhitale e metodat e vjetruara të punës.

Nga ana tjetër, kanë ndodhur edhe disa incidente ku inteligjenca artificiale duket se ka shkuar seriozisht keq.

Në gusht, OpenAI njoftoi se kishte ngadalësuar trajnimin e disave prej modeleve të saj më të avancuara të AI-së për të përmirësuar sigurinë.

Krijuesi i ChatGPT tha se po shton masa të reja pasi agjentët e saj të AI-së anashkaluan mbrojtjet e sigurisë dhe sulmuan kibernetikisht kompaninë teknologjike Hugging Face.

Po në të njëjtin muaj, u bë e ditur se dy nga mjetet më të fuqishme të AI-së në botë krijuan profile të rreme njerëzore për të mashtruar njerëzit gjatë disa tentativave për sulme kibernetike.

Instituti i Sigurisë së AI-së në Britaninë e Madhe (AISI) tha se në rastin më serioz, modeli Mythos AI i kompanisë Anthropic u përpoq të merrte qasje në një shërbim duke dërguar mesazhe private përmes llogarive të rreme që imitonin njerëz të vërtetë  dhe më pas fshiu provat.

/BBC/

Continue Reading

Lajmet

Në përmbyllje të Javës së Gruas, bëhet thirrje për më shumë gra në pozita udhëheqëse

Published

on

By

Kryetarja e Kuvendit dhe ushtruesja e detyrës së Presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, mori pjesë sot në përmbylljen e “Javës së Gruas”, një program që përgjatë muajve të fundit bëri bashkë përfaqësues nga institucionet, komunat, partitë politike, shoqëria civile dhe mediat.

Gjatë fjalës së saj Haxhiu,  vlerësoi lart kontributin e grave në të gjitha sferat e jetës, nga biznesi, kultura e sporti, e deri te shkenca dhe politika duke theksuar se puna dhe rezultatet e tyre tashmë flasin vetë.

Megjithatë, ajo ngriti shqetësimin për pabarazinë që ende ekziston në shoqëri, ku shumë grave u duhet të punojnë dyfish për të marrë të njëjtin vlerësim si burrat.

“Këtë pabarazi nuk duhet ta pranojmë si normale. Gratë duhet të vlerësohen për punën dhe aftësinë e tyre dhe të kenë të njëjtat mundësi për të marrë përgjegjësi e për të udhëhequr. Dua të shoh më shumë gra në krye të listave, në udhëheqjen e komunave, institucioneve e kompanive dhe kudo ku merren vendime”, u shpreh ajo.

Në përmbyllje, u përmend se përparimi i grave është drejtpërdrejt i lidhur me përparimin e të gjithë shoqërisë, pasi suksesi i një gruaje hap rrugën për ecjen përpara të të tjerave. /E.A/

 

Continue Reading

Të kërkuara