Shëndet
A është gjenetik diabeti i tipit 1? Ja çfarë thonë ekspertët
Published
4 years agoon
By
UBT.NewsEkspertët kanë identifikuar disa nga mutacionet e gjeneve që kontribuojnë në diabetin e tipit 1, por sigurisht që ka më shumë që presin për t’u zbuluar. Por gjenet janë vetëm një pjesë e historisë. Shumica e ekspertëve besojnë se mutacionet specifike të gjeneve ju predispozojnë vetëm për të zhvilluar diabetin e tipit 1, ndërkohë që nevojiten faktorë shtesë mjedisorë për aktivizimin e këtyre gjeneve.
“Ekziston një komponent gjenetik vërtet i fortë, por nuk është e vetmja gjë që po ndodh. Ka kushte mjedisore që nxisin këtë proces“, thotë Leann Olansky, MD, një endokrinologe në Klinikën e Cleveland.
Çfarë është diabeti i tipit 1?
Diabeti i tipit 1 është një sëmundje autoimune e cila ndërhyn në një nga proceset më themelore të biologjisë: të sigurohemi që sheqeri të jetë në dispozicion për të ushqyer trupin tonë.
Me pak fjalë, një sistem imunitar mashtrues gabimisht shkatërron qelizat beta të pankreasit, të cilat prodhojnë insulinë. Ne kemi nevojë për insulinë për të zhvendosur sheqerin nga ushqimi nga gjaku ynë dhe në qelizat ku ai ruhet për energji. Pa insulinë, nivelet e sheqerit rriten në nivele stratosferike dhe mund të çojnë në koma, madje edhe vdekje.
Diabeti i tipit 1 është një sëmundje e përjetshme, e cila kërkon terapi zëvendësuese të insulinës gjatë gjithë jetës për ta menaxhuar atë.
A ekziston një “gjen diabeti”?
Shkencëtarët nuk kanë identifikuar një gjen i cili shkakton diabetin e tipit 1. Në vend të kësaj, ata kanë zbuluar mutacione në një fis gjenesh të quajtur kompleksi i antigjenit të leukociteve të njeriut (HLA). Kombinimet specifike të këtyre mutacioneve (të quajtura haplotip) duket se sjellin një rrezik më të lartë për zhvillimin e diabetit të tipit 1.
“Këto mutacione lidhen me ndryshimet në sistemin imunitar të dikujt që stimulon një shkatërrim autoimun të qelizave që prodhojnë insulinë të pankreasit që çon në diabetin e tipit 1“, thotë Deena Adimoolam, MD, një specialiste në endokrinologji dhe mjekësi parandaluese në New Jersey.
Në mënyrë të veçantë, këto gjene, të cilat ndodhen në kromozomin 6, ndihmojnë sistemin imunitar të identifikojë se cilat komponime janë natyrale për trupin dhe cilat nuk duhet të jenë aty. Pa këtë aftësi, sistemi imunitar nuk ka asnjë mënyrë për të treguar se cilat përbërës janë mik dhe cilat janë armik.
I njëjti kompleks i gjeneve është i përfshirë edhe në sëmundje të tjera autoimune, të cilat mund të shpjegojnë një tjetër veçori të diabetit të tipit 1.
“Pacientët me diabet të tipit 1 mund të kenë sëmundje të tjera autoimune. Ata ndoshta kanë një rrugë të ngjashme”, thotë doktor Olansky.
Por ndryshimet në gjenet HLA shpjegojnë vetëm rreth 40% të rrezikut gjenetik të diabetit të tipit 1.
“Ka shumë gjene të tjera që e modifikojnë atë rrezik dhe e bëjnë atë më të madh apo më të vogël”, tha Dr. Olansky.
Gjenet janë më shpesh të pranishme te njerëzit Kaukazianë, gjë që ka kuptim sepse rastet e diabetit të tipit 1 janë në masë dërrmuese te njerëzit e bardhë. Një mutacion i gjeneve specifike (HLA-DR7) mund të rrisë rrezikun për afrikano-amerikanët, ndërsa HLA-DR9 mund të rrisë rrezikun për individët japonezë.
Një formë e diabetit, e quajtur MODY (diabeti me fillimin e pjekurisë së të rinjve), është qartësisht i shkaktuar nga variacionet në gjene të caktuara. Ndonëse MODY ka shumë veçori të diabetit të tipit 1, ai nuk është identik /UBTNews/
Shëndet
Ish-anesteziologu francez dënohet me burgim të përjetshëm për helmimin e 30 pacientëve
Published
2 weeks agoon
December 19, 2025By
UBTnews
Një ish-anesteziolog francez është dënuar me burgim të përjetshëm pasi u shpall fajtor për helmimin e qëllimshëm të 30 pacientëve, 12 prej të cilëve humbën jetën.
Frédéric Péchier, 53 vjeç, u dënua të premten pas përfundimit të një gjyqi katërmujor në qytetin lindor të Besançon, në një nga rastet më të rënda të keqpërdorimit mjekësor të regjistruara ndonjëherë në Francë.

Sipas hetimeve dhe aktakuzës, Péchier kishte futur substanca kimike si klorur kaliumi ose adrenalinë në qeset e infuzionit të pacientëve, duke shkaktuar arreste kardiake ose hemorragji të papritura gjatë ndërhyrjeve kirurgjikale.
Viktima më e re ishte një fëmijë katërvjeçar, i cili i mbijetoi dy arresteve kardiake gjatë një operacioni rutinë të bajameve në vitin 2016. Viktima më e moshuar ishte 89 vjeç.
“Ju jeni Doktor Vdekja. Një helmues, një vrasës. Ju turpëroni gjithë profesionin mjekësor”, deklaruan prokurorët gjatë seancave përmbyllëse, duke shtuar se ai “e kishte kthyer klinikën në një varrezë”.
Sipas prokurorisë, Péchier shpesh nuk ishte anestezisti kryesor në operacione. Ai dyshohet se mbërrinte herët në klinikë për të manipuluar qeset e infuzionit, ndërsa më pas, kur pacientët pësonin komplikacione, ndërhynte vetë për t’u paraqitur si “shpëtimtari”.
Në 12 raste, ndërhyrja erdhi shumë vonë ose nuk ndodhi fare, duke përfunduar me vdekjen e pacientëve.
Hetimi nisi në vitin 2017, kur në qesen e infuzionit të një pacienteje u gjet një tepricë e rrezikshme kloruri kaliumi. Autoritetet zbuluan një model alarmues “ngjarjesh serioze të padëshiruara” në klinikën private Saint-Vincent në Besançon.
Ndërsa mesatarja kombëtare për vdekje nga arresti kardiak nën anestezi ishte 1 në 100 mijë, në këtë klinikë shifra ishte më shumë se gjashtë herë më e lartë. Anomalia u zhduk kur Péchier u largua përkohësisht dhe u rikthye sapo ai u kthye në klinikë. Pas pezullimit të tij nga profesioni në vitin 2017, rastet u ndalën përfundimisht.
Gjatë gjyqit, Péchier mohoi vazhdimisht akuzat, duke deklaruar se kishte respektuar “betimin e Hipokratit”. Megjithatë, dëshmia e tij ndryshoi disa herë dhe ai pranoi se mund të ketë pasur “një helmues tjetër” në klinikë.
Psikologu i gjykatës e përshkroi atë si një person me personalitet të dyfishtë, i aftë të shfaqej i respektueshëm në publik, por edhe të shkaktonte dëme të mëdha.
Tani, Péchier pritet të kalojë të paktën 22 vite pas hekurave. Ai ka 10 ditë kohë për të apeluar vendimin.
“Është fundi i një makthi”, tha Sandra Simard, një nga pacientet që i mbijetoi helmimit. Një tjetër i mbijetuar, Jean-Claude Gandon, u shpreh: “Tani mund të kemi një Krishtlindje më të qetë”./BBC
Shëndet
Kur dieta dhe pesha nuk mjaftojnë, arsyeja e fshehur e kolesterolit të lartë
Published
2 weeks agoon
December 16, 2025By
UBT News
Studimet tregojnë se nivelet e kolesterolit në gjak ndikohen më shumë nga gjenet sesa nga ushqimi, pesha apo aktiviteti fizik.
Mëlçia prodhon shumicën e kolesterolit dhe kjo prodhimtari kontrollohet nga gjenet, ndaj disa persona ka kolesterol LDL të lartë edhe pse jetojnë shëndetshëm.
Edhe pse faktorët e stilit të jetesës si ushqimi i pashëndetshëm, mungesa e aktivitetit fizik, mbipesha dhe stresi janë shkaktarë të shpeshtë, forma e trashëguar – hiperkolesterolemia familjare (FH) – përbën rreth 5% të rasteve dhe është më e rrezikshme.
Ajo shfaqet herët dhe shpesh nuk përmirësohet vetëm me dietë.
FH shkaktohet nga mutacione gjenetike që pengojnë largimin e kolesterolit LDL nga gjaku, duke rritur ndjeshëm rrezikun për infarkt ose goditje në tru në moshë të re, shpesh pa simptoma.
Ekspertët theksojnë se pamja e jashtme nuk garanton shëndet të mirë.
Kontrolli i profilit lipidik të paktën një herë në vit, pasi kolesteroli i lartë nuk dhemb, por dëmton në heshtje zemrën dhe enët e gjakut. /A.Z/UBT News/
Shëndet
Si ta kuptoni nëse trupi juaj ka mungesë të vitaminës D?
Published
2 weeks agoon
December 15, 2025By
UBT News
Vitamina D është thelbësore për shëndetin e kockave, pasi ndihmon trupin të përthithë kalciumin dhe kontribuon në forcimin e tyre.
Ajo luan rol të rëndësishëm në rritjen dhe zhvillimin e qelizave, ul inflamacionin dhe mbështet funksionimin e sistemit imunitar.
Kur trupi ka mungesë të vitaminës D, mund të shfaqen disa shenja paralajmëruese.
Djersitje e tepruar
Djersitja e pazakontë, sidomos gjatë dimrit, lidhet me mungesën e vitaminës D, pasi trupi ka vështirësi në rregullimin e temperaturës.
Lodhje e vazhdueshme
Ndjenja e lodhjes, edhe pas gjumit të mjaftueshëm, si dhe marramendja, janë shenja të shpeshta të mungesës së kësaj vitamine.
Ndryshime në humor
Mungesa e saj lidhet me ndjenja trishtimi e depresioni, pasi ndikon në prodhimin e hormoneve të mirëqenies si serotonina dhe dopamina.
Dhimbje në kocka dhe muskuj
Dhimbjet në kyçe, kocka dhe muskuj janë shenjë e niveleve të ulëta të vitaminës D, veçanërisht te personat me probleme reumatike.
Si ta furnizoni trupin me vitaminë D?
Ekspozimi i moderuar në diell ndihmon prodhimin e vitaminës D, duke përdorur gjithmonë mbrojtje nga rrezet UV.
Përveç kësaj, vitamina D merret edhe nga ushqimi, si: peshqit e yndyrshëm (salmon, sardele, ton), vezët, qumështi dhe produktet e bulmetit, kërpudhat, drithërat dhe lëngu i portokallit. /A.Z/UBT News/
Shëndet
Çfarë të hani para gjumit për një natë më të qetë?
Published
2 weeks agoon
December 15, 2025By
UBT News
Nëse vetëm mendimi për gjumin të shqetëson, ajo që ha mund të ketë ndikim të madh. Gjumi cilësor ndihmon shëndetin e trurit, forcon sistemin imunitar dhe ul rrezikun për sëmundje kronike.
Edhe pse rekomandohen 7–8 orë gjumë çdo natë, shumë njerëz e kanë të vështirë ta arrijnë këtë.
Përveç zakoneve të mira të gjumit, edhe ushqimi luan rol kyç.
Ja 9 ushqime dhe pije që mund të ndihmojnë për gjumë më të mirë:
Bajamet – të pasura me magnez, vitamina B dhe melatoninë.
Gjeli i detit – përmban triptofan që nxit përgjumjen.
Çaji i kamomilit – ka efekt qetësues dhe ndihmon kundër pagjumësisë.
Kivi – përmban serotonin dhe antioksidantë.
Lëngu i qershisë së thartë – burim natyral i melatoninës.
Peshqit e yndyrshëm – të pasur me vitaminë D dhe omega-3.
Arrat – ndihmojnë rregullimin e ciklit të gjumit.
Çaji i lules së pasionit – ul stresin dhe nxit relaksimin.
Orizi i bardhë – karbohidratet mund të ndihmojnë rënien në gjumë kur konsumohet me masë. /A.Z/UBT News/
Ngjarjet e rëndësishme të vitit 2025
Kur u vendos 1 janari, cilat data festoheshin më herët si ditë e Vitit të Ri
REL: Ku na la viti 2025, sipas statistikave?
UBT në vitin 2025: Arritjet, sfidat dhe perspektivat për të ardhmen
“Bllokadat janë inekzistente”, Kurti thotë se shumë shpejt do ta takojë presidenten Osmani
Afër 70% të votave të numëruara, pesë kandidatët më të votuar te partitë më të mëdha
Viti 2025: Mbi 26 mijë raste penale, 18 vrasje dhe konfiskime mbi 112 milionë euro në Kosovë
Kush janë më të votuarit për deputetë në zgjedhjet e 28 dhjetorit?
UBT në vitin 2025: Arritjet, sfidat dhe perspektivat për të ardhmen
Të kërkuara
-
Aktualitet2 months agoProfesoresha e UBT-së, Marigona Bekteshi-Ferati, fituese e bursës prestigjioze Fullbright Visiting Scholar, Profesor Vizitor dhe Post Doktoraturë
-
Aktualitet2 months agoU mbajt Mbledhje Komemorative në nder të Prof. Dr. Faton Kabashit në UBT Prizren
-
Lajmet3 months agoPunimi shkencor i profesoreshës së UBT-së, Miranda Sejdiu Abazi dhe bashkëautorëve botohet në Georgian Medical News
-
Rajoni1 month agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor mbi cilësinë e ujërave nëntokësore në Komunën e Suharekës
