Aktualitet

​202 vjet nga vrasja e Ali Pashë Tepelenës

I njohur si “Luani i Janinës”, Ali Pashë Tepelena, në historiografinë shqiptare njihet më së miri si themelues i Pashallëkut autonom të Janinës.

Published

on

Sot bëhen 202 vjet që nga vrasja e sunduesit dhe feudalit më të fuqishëm të Shqipërisë së Mesme dhe Jugore, Ali Pashë Tepelena.

I njohur si “Luani i Janinës”, Ali Pashë Tepelena, në historiografinë shqiptare njihet më së miri si themelues i Pashallëkut autonom të Janinës, si dhe si kryengritës kundër pushtetit të Portës Osmane në Shqipëri.

“Luani i Janinës”, lindi rreth viteve 1740-1750 në Tepelenën e Labërisë, dhe vdiq më 24 janar 1822 duke mbrojtur trojet shqiptare të Epirit nga forcat osmane. Familja e Ali Pashës ishte një nga familjet me të forta në trojet shqiptare. Stërgjyshi i tij Muçojaka ka qenë Be nga Gjirokastra dhe besohet të ketë qenë nënguvernator i nahijes së Tepelenës, qytet që ishte pjesë e Sanxhakut të Vlorës.

Gjyshi i tij, Muhtar Pasha ishte luftëtar, i famshëm për trimërinë e tij. Vdiq në rrethimin e Korfuzit (pasi shkatërroi një pjesë të mureve veneciane) duke komanduar forcat osmane në 1716.

Muhtar Pasha kishte 3 fëmijë: Salek, Mehmet dhe Veli. Ali Pashë Tepelena si i ri u dallua shumë shpejt për aftësitë e tij dhe për energjinë me të cilën ndoqi planet e veta ambicioze për t’u bërë sundimtar i vetëm i vendit duke përdorur gjithë mjetet, dhunën, dinakërinë, po aq sa edhe lidhjet familjare me feudalët e tjerë vendas.

Moktar, gjyshi i tij vdiq, me shpatën në dorë, gjatë ekspeditës së osmanëve kundër Korfuzit në 1716. Vdekja e babait të tij, Veli, ka shkatërruar shumë familje.

Aliu do të bashkonte një grup grabitësish në rininë e tij. Ai ishte përgjegjës për bastisje të ndryshme, deri në arrestimin e tij nga Pashai i Beratit. Ai arriti megjithatë të shpëtojë dënimit nga hyrja në shërbim të tij. Ai pastaj kaloi në shërbim të një armiku të Pashës së Beratit, Pashait i Delvinës. Aliu u martua me një vajzë të këtij të fundit. Ajo i dha dy djem që u quajtën : Moktar dhe Veli. Nuk ishte e gjatë për të intriga kundër vjehrrit të tij. Ai shpresonte se pas ekzekutimit të tij, të trashëgonte pashallëkun tij.

Më 1784 fitoi gradën e Pashait si komandant ushtarak pranë Valiut të Rumelisë në Sofje. Po këtë vit siguroi me luftë qeverisjen e sanxhakut të Delvinës. Në vitet 1786-88 u bë derbendpashë dhe qeveritar i Sanxhakut të Tërhallës (Thesali) dhe shtiu në dorë, sidomos me përkrahjen e borgjezisë zejtare-tregtare të vendit, qeverisjen e sanxhakut të rëndësishëm të Janinës, duke shtrirë kështu pushtetin e vet mbi Epirin dhe një pjesë të trojeve jugore shqiptare.

Rreth 1787, i thirrur në Kostandinopojë Tepelenë Dervenci Ali-Pasha (Marshall,- titull ushtarak) për gjithë e Thesalisë. Ai ishte i lejuar për të mbajtur nën vehte katër mijë burra për të luftuar kundër kaçakëve e të krishterëve. Ish-kaçak vetë, ai dinte të gjitha turket. Ata ai nuk e mbyti, por i mori në shërbim të tij. Sulltani shpërblen atë në mënyrë të suksesshme dhe me emrin Ali Pasha (Pasha në turqisht) në Trikala, Thesalisë.

Si pronar i madh tokash, sipërmarrës i taksave shtetërore, si pjesëmarrës aktiv në veprimtari tregtare dhe duke mbrojtur interesat e çifligarëve të rinj po dhe të borgjezisë tregtare, të cilën e bëri për vete me një politikë tolerance të gjere fetare, Ali Pashë Tepelena mënjanoi përkrahësit e pushtetit qendror osman dhe “tiranët e vegjël” si shkaktarë të anarkisë feudale në vend. Ai i shndërroi kështu trevat e përfshira nën sundimin e tij në një formacion shtetëror në fakt autonom, që dallonte nga viset e tjera të perandorisë për nga rregulli, qetësia dhe zhvillimi ekonomik e kulturor. Janina u bë një qytet nga më të rëndësishmit dhe më të begatë në viset Perëndimore të Ballkanit, qendër e tregut ndërkrahinor të Rumelisë Jugore, qe përfshinte edhe një varg krahinash të Shqipërisë, një vatër arsimore dhe kulturore ku filloi të përdorej përveç greqishtes si gjuhë shkrimi dhe shqipja.

Në vitet 1798-1812, duke nënshtruar me luftë qeveritarët rivalë të sanxhaqeve fqinjë si dhe krahinat e vetëqeverisura të Sulit, Himarës, etj. dhe duke shfrytëzuar situatën e vështirë të Perandorisë Osmane në periudhën e luftërave të Napoleon Bonapartit, Ali Pashë Tepelena arriti të zgjeronte e përforconte pushtetin e vet duke përfshirë trevat që nga gjiri i Prevezës deri afërsisht në lumin Shkumbin. Pashallëku i Janinës u bë një faktor me rëndësi ndërkombëtare në kushtet kur forcat franceze e ruse që ishin vendosur në Ishujt Jonianë si dhe Anglia, drejtuan vëmendjen e tyre ndaj sundimtarit të fuqishëm shqiptar dhe krijuan lidhje direkte diplomatike me të, duke kapërcyer Portën.

Ali Pashë Tepelena ishte bërë kështu një sundimtar faktikisht i pavarur, por gjithmonë i kujdesshëm, për të mos krijuar konflikte të parakohshme me pushtetin qendror, duke pritur një moment të volitshëm për t’u shkëputur prej këtij.

Bota

BE gjobit prodhuesit e makinave me 458 milionë euro

Published

on

Komisioni Evropian ka gjobitur 15 prodhues kryesorë të makinave dhe Shoqatën Evropiane të Prodhuesve të Automobilave (ACEA) me një total prej 458 milionë eurosh për pjesëmarrjen e tyre në një kartel lidhur me riciklimin e automjeteve të vjetra.

Sipas një njoftimi nga Komisioni Evropian, korporatës Mercedes-Benz iu dha imuniteti i plotë nga gjoba sipas programit të lehtësimit të BE-së, pasi ishte i pari që zbuloi ekzistencën e kartelit tek rregullatorët.

“Të gjitha kompanitë pranuan përfshirjen e tyre në kartel dhe ranë dakord për të zgjidhur çështjen”, tha Komisioni Evropian.

Automjetet e konsideruara si mbetje, ato që nuk janë më të përshtatshme për përdorim për shkak të vjetërsisë së tyre, konsumimit apo dëmtimit, çmontohen dhe përpunohen për riciklim dhe rikuperim. Qëllimi është reduktimi i mbetjeve dhe rikuperimi i materialeve si metalet, plastike dhe qelqi.

Hetimi i Komisionit Evropian zbuloi se 16 prodhues të mëdhenj të automjeteve, përfshirë Mercedes-Benz, për më shumë se 15 vjet ishin përfshirë në marrëveshje antikonkurruese dhe praktika të bashkërenduara të koordinuara përmes ACEA-s.

Shoqata e industrisë ACEA lehtësoi takime dhe komunikime të shumta që mundësuan funksionimin e kartelit. Ndër kompanitë e penalizuara, Volkswagen mori gjobën më të lartë me 127.7 milionë euro, e ndjekur nga grupi Renault/Nissan me 81.4 milionë euro dhe Stellantis me 74.9 milionë euro.

Continue Reading

Bota

Autoritetet turke dënojnë thirrjen për bojkot të dyqaneve dhe shërbimeve si “sabotim”

Published

on

Qeveria turke ka dënuar thirrjet e opozitës për një bojkot të mallrave dhe shërbimeve, duke i përshkruar ato si një “përpjekje sabotimi” të ekonomisë turke. Këto thirrje u bënë nga Partia Popullore Republikane (CHP), pas arrestimit të kryebashkiakut të Stambollit, Ekrem Imamoglu, i cili është rivali kryesor politik i Presidentit Rexhep Tajip Erdogan dhe kandidati presidencial i CHP-së në zgjedhjet e ardhshme.

Në një reagim të fortë, Ministri i Tregtisë, Omer Bolat, tha se thirrjet për bojkot ishin një kërcënim për stabilitetin ekonomik të Turqisë dhe akuzoi ata që i mbështesin se po përpiqen të dëmtojnë qeverinë. “Kjo është një përpjekje për të sabotuar ekonominë dhe përfshin elementë të tregtisë dhe konkurrencës së pandershme,” shtoi Bolat.

Këto thirrje për bojkot u shfaqën pas arrestimit të Imamoglu, një ngjarje që shkaktoi protesta të shumta në Turqi. Disa dyqane mbyllën dyert në shenjë solidariteti me ata që kritikojnë arrestimet si përpjekje politike dhe antidemokratike për të dëmtuar mundësitë e opozitës për të fituar zgjedhjet.

Ministrat e qeverisë dhe disa personalitete pro-qeveritare, si ish-futbollisti Mesut Özil, përdorën hashtagun #BoykotDegilMilliZarar (“Jo një bojkot, por një dëm kombëtar”) për të kundërshtuar bojkotin e kërkuar nga opozita. Ky bojkot u shoqërua gjithashtu me thirrje për protesta masive, të cilat janë ndër më të mëdhatë që ka parë Turqia në dekadën e fundit.

Ekonomia turke është goditur rëndë nga krizën e kostos së jetesës dhe zhvlerësimin e monedhës, duke shkaktuar inflacion të lartë, që aktualisht është 39% në shkurt të këtij viti. Qeveria ka paralajmëruar se thirrjet për bojkot mund të përkeqësojnë më tej situatën ekonomike, duke theksuar se këto veprime janë të dënuara me dështim./UBTNews/

 

Continue Reading

Bota

Sekuestrohet kanabis me vlerë 2.2 milion euro në një qark të Irlandës

Published

on

Një operacion i përbashkët i autoriteteve irlandeze ka rezultuar në sekuestrimin e një sasie të madhe kanabisi me vlerë 2.2 milionë euro në qarkun Donegal, në veri të Irlandës. Policia dhe oficerët e të ardhurave arritën të kapnin rreth 112 kg kanabis në qytetin Lifford të martën, 1 prill 2025. Ky aksion u realizua në bashkëpunim me Byronë Kombëtare të Drogave dhe Krimit të Organizuar të Gardës, Njësinë e Divizionit të Drogave Donegal dhe Shërbimin Doganor të të Ardhurave.

Si pasojë e operacionit, dy burra të moshës rreth 30 vjeçare u arrestuan në lidhje me ngarkesën e kanabisit. Ata aktualisht ndodhen në paraburgim, ndërsa hetimet janë duke u zhvilluar për të zbuluar nëse ka individë të tjerë të përfshirë në këtë aktivitet kriminal të trafikut të drogës. Autoritetet kanë shprehur angazhimin për të vazhduar luftën kundër krimit të organizuar dhe trafikimit të lëndëve narkotike në territorin irlandez.

Ky operacion i suksesshëm është një tjetër hap drejt ndalimit të trafikut të paligjshëm të drogës, një problem i vazhdueshëm për autoritetet e sigurisë në Irlandë.

 

Continue Reading

Bota

Bashkimi Evropian jep mbi 3 miliardë euro shtesë në Ukrainë

Published

on

Ukraina ka marrë një ndihmë shtesë prej 3,5 miliardë euro (3,8 miliardë dollarë) nga Bashkimi Evropian, njoftoi qeveria e Kievit. Kjo mbështetje financiare është konsideruar thelbësore për ruajtjen e stabilitetit makroekonomik të vendit, në një periudhë të vështirë për shkak të luftës.

Kryeministri i Ukrainës, Denys Shmyhal, e quajti këtë ndihmë si një faktor të rëndësishëm në stabilizimin e ekonomisë, duke e vlerësuar atë si një mjet të nevojshëm për të mbajtur balancat financiare të vendit gjatë periudhës së luftës me Rusinë. Shmyhal shprehu mirënjohjen për mbështetje dhe theksoi se ky financim është i nevojshëm për të përballuar sfidat ekonomike dhe për të mbajtur operacionet e qeverisë në funksionim.

Paketa financiare përfshin 3,1 miliardë euro kredi me interes të ulët dhe 400 milionë euro grante, tha Ministria e Ekonomisë e Ukrainës. Këto fonde janë pjesë e programit të Bashkimit Evropian për “Ukraine Facility”, i cili ka si synim të sigurojë një mbështetje financiare prej 50 miliardë eurosh deri në vitin 2027.

Ukraina ka marrë tashmë 16 miliardë euro nga ky program vetëm këtë vit, duke theksuar angazhimin e BE-së për të mbështetur Ukrainën në mbrojtjen e saj kundër pushtimit të Rusisë, i cili ka vazhduar për më shumë se tre vjet.

Qeveria ukrainase ka deklaruar se që nga fillimi i luftës, Ukraina ka marrë afërsisht 110 miliardë euro në ndihma ndërkombëtare, duke përfshirë edhe kontributet nga shtetet dhe organizatat perëndimore, të cilat kanë qenë të domosdoshme për ruajtjen e stabilitetit të buxhetit të shtetit dhe financimin e shpenzimeve ushtarake.

Continue Reading

Të kërkuara