Lajmet
Haxhiu: S’heqim dorë nga vettingu, këtë muaj procedojmë ndryshimet në pakon ligjore të KPK-së
Haxhiu flet edhe për zgjedhjen e Kryeprokurorit të ri të Shtetit si dhe padinë ndaj shtetit serb.
Published
5 years agoon
By
Betim GashiMinistria e Drejtësisë këtë muaj do të procedojë drejt Kuvendit të Kosovës ndryshimet e pakos ligjore të sistemit prokurorial, plotësim-ndryshime këto që rrjedhin nga Strategjia për Sundimin e Ligjit 2021–2026 dhe që mori dritën e gjelbër edhe nga Komisioni i Venecias. Kështu ka bërë të ditur ministrja e Drejtësisë, Albulena Haxhiu e cila në një intervistë për KosovaPress edhe njëherë ka theksuar se nuk do të heqë dorë nga vettingu përkundër kundërshtimeve nga Bashkimi Evropian. Haxhiu flet edhe për zgjedhjen e Kryeprokurorit të ri të Shtetit si dhe padinë ndaj shtetit serb.
Ministrja Haxhiu u shpreh se ndryshimet e parapara në paketën ligjore të KPK-së, shpejt do t’i adaptojnë dhe grupi punues është duke punuar në këtë drejtim. Ajo thotë se të gjitha dilemat që kanë pasur për këto ndryshime tashmë janë hequr pas opinionit të Komisionit të Venecias.
“Ky opinion adreson tri çështje që për mua janë të rëndësishme, e para thekson që numri gjegjësisht nga 13 në 7 është në përputhje me standardet evropiane dhe kësisoj e mbërrijmë balancën në mes të anëtarëve prokurorë dhe anëtarëve jo prokurorë që të zgjidhet nga Kuvendi i Kosovës. Po ashtu, Venecia konsideron se në qoftëse qëllimi është për ta depolitizuar KPK-në, për ta bërë atë sa më efikas justifikohet që të gjithëve t’u ndërpritet mandati nëse nuk është kështu dhe nuk mund të justifikohet dot qëllimi që e keni atëherë të paktën disa të lihen që të përfundojnë mandatin […] E treta ku kemi pasur qëndrime komplet të ndryshme është çështja e kryeprokurorit në KPK sepse strategjia për sundimin e ligjit rekomandon që kryeprokurori për shkak të ndikimit që po ka tek anëtarët e KPK-së të largohet nga KPK, të sqarohen pastaj kompetencat e kryeprokurorit dhe KPK-së. Venecia rekomandon që të mbetet ndonëse nuk thekson që heqja e tij është në shpërputhje me standardin. […] Ne shumë shpejt do t’i adaptojmë këto komente të Venecias dhe do ta procedojmë në Kuvend në janar”, theksoi ajo.
Kryeprokurori i Shtetit, Aleksandër Lumezi, është drejt përfundimit të mandatit të tij dhe ministrja Haxhiu kërkon që këtë pozitë ta marrë një person që gëzon integritetin moral dhe profesional e që nuk ndikohet nga jashtë.
“Konsideroj se 7 vite mandat të kryeprokurorit janë tepër shumë për të pasur një kryeprokuror i cili nuk është profesionist dhe ndikohet nga jashtë prandaj, konsideroj se duhet të jetë një person që gëzon integritetin moral por edhe integritetin profesional, është komplet i pavarur në raport me përgjegjësitë që ka dhe thjesht di të menaxhojë sistemin prokurorial në atë kuptim që mos të kemi dështime për rastet që kemi pasur vëmendje të gjithë. Pra, rastet më të mëdha të aferave korruptive janë në prag të dështimeve shumë prej tyre janë parashtruar vepra të ndryshme, pra të mos kemi amnistim ndaj atyre që kanë keqpërdorur detyrën zyrtare dhe janë përgjegjës për dëmet që sot ne i kemi në Kosovë. Natyrisht, që e përcjell këtë proces sepse nuk mund të qëndroj neutrale ndaj një procesi të tillë madje inkurajoj ata të cilët njëmend janë të mirë brenda sistemit që të garojnë në këtë proces, mirëpo do iu bëjë ftesë edhe atyre që e dinë që nuk janë për këtë pozicion mos t’ia mësyjnë sepse nuk është çështja që është vendim shqetësim i imi është goxha problem për qytetarët e Republikës së Kosovës që ta kenë në krye të Prokurorisë së Shtetit një person i cili nuk ka as integritet moral por as profesional”, theksoi ajo.
Premtimi më i madh i Lëvizjes Vetëvendosje e cila tashmë është në pushtet ishte vettingu, proces për të cilin Qeveria e Kosovës aktualisht nuk gëzon bekimin e Bashkimit Evropian. Madje, në Raportin e Progresit për Kosovën në vitin 2021 këtë nismë, BE e ka konsideruar shqetësuese, ndërsa ka këshilluar që të fuqizohen mekanizmat ekzistues për vlerësimin e integritetit të gjyqtarëve dhe prokurorëve.
Përkundër kësaj, Haxhiu beson që procesi i vettingut është reforma më e thellë në sistemin e drejtësisë për çka tashmë ekziston edhe drafti i parë i amendamenteve kushtetuese, duke shtuar se është koha e fundit që të avancohet me procesin e vetingut.
“Është nevojë urgjente, është domosdoshmëri që të punojmë në këtë drejtim dhe do të angazhohemi çdo ditë pavarësisht shqetësimeve që kanë, natyrisht që jam e interesuar që shqetësimet t’i adresoj, qoftë me zyrën e BE-së apo edhe përfaqësues të tjerë në BE për çka kemi takuar nivelet më të lartë, qoftë Komisionerin për drejtësi, qoftë përfaqësues të tjerë të BE-së në përgjithësi ka një dakordim që të ulemi dhe të flasim për hapat që duhet të ndjekim, pra nuk ka një rezistencë dhe një kundërshtim të këtij procesi por duket që ka nevojë që sërish të takohemi më tepër dhe të planifikojmë në detaje se cila është rruga që duhet ta ndjekim, por ne nuk heqim dorë nga çështja e vettingut”, theksoi ministrja Haxhiu.
Që nga marrja e mandatit si ministre e Drejtësisë, Albulena Haxhiu ka treguar edhe për veprimet që ka ndërmarrë në luftën kundër krimit të organizuar dhe korrupsionit. Ajo deklaroi se krahas nevojës për rritje të bashkëpunimit ndërinstitucional, po punojnë edhe në aspektin e vetëdijesimit të qytetarëve dhe zyrtarëve për të adresuar shkeljet ligjore që bëhen sidomos brenda institucioneve.
“Për ta adresuar këtë fenomen që po e mban të pazhvilluar vendin tonë sepse krimi i organizuar dhe korrupsioni që kanë ndërlidhje goxha të madhe me mungesën e zhvillimit ekonomik, ne konsiderojmë përveç të tjerash është i rëndësishëm bashkëpunimi ndërinstitucional me Policinë, Prokurorinë dhe gjykatat dhe në anën tjetër vetëdijesimin e qytetarëve dhe zyrtarëve përbrenda institucioneve për t’i adresuar shkeljet sidomos brenda institucioneve. Dhe në këtë drejtim në fillim të mandatit tonë miratuam rregulloren për sinjalizim ndonëse sfidë është zbatimi i saj ende, Ligji për mbrojtjen e sinjalizuesve dhe rregulloja për sinjalizim nuk zbatohet në masën që duam ne. Po ashtu, vendimet që i kemi konsideruar se janë në kundërshtim me ligjin ne i kemi shfuqizuar dhe i kemi adresuar ato tek organet përgjegjëse”, theksoi ministrja Haxhiu.
Një nga zotimet e Qeverisë Kurti është edhe ngritja e padisë ndaj Serbisë për gjenocid ndaj popullatës shqiptare në Kosovës.
Megjithëse, padia është kompetencë e Zyrës së Kryeministrit, Haxhiu për KosovaPress tregon se gjatë vitit të kaluar kanë zhvilluar disa takime dhe janë duke përzgjedhur ekspertët që do ndihmojnë Kosovën në këtë drejtim.
“Tashmë kemi pasur disa takime në kuadër të Zyrës së Kryeministrit ku kemi diskutuar për këtë çështje, është ndër proceset më të ndjeshme që është po ashtu pjesë e programit tonë qeverisës mirëpo për shkak të natyrës së çështjes ne nuk mund të flasim si për çështjet e tjera që flasim për korrupsionin e krimin e organizuar apo për vettingun e sistemit të drejtësisë. Prandaj, jemi duke punuar në këtë drejtim dhe jemi duke parë profilet e ekspertëve që do na ndihmojnë në këtë drejtim, po ashtu bazën ligjore të cilën duhet ta adresojmë për ta bërë një padi për gjenocid dhe kjo është në kompetencë së Zyrës së Kryeministrit, por ju siguroj që jemi duke punuar në këtë drejtim”, theksoi ajo.
Ministrja e Drejtësisë, Albulena Haxhiu lidhur me përmbushjen e agjendës legjislative të paraparë të vitin 2021 thotë se nuk kanë arritur ta realizojnë 100% për shkak të shumë sfidave që solli viti i parë i qeverisjes së tyre.
Lajmet
Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 22 nëntor 1992-1998?
Published
5 hours agoon
November 22, 2026By
UBTNews
Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1992-1998.
22 nëntor 1993
Në fatkeqësinë ajrore në aeroportin e Ohrit humbën jetën 97 shqiptarë
Në fatkeqësinë e parmbrëmshme ajrore në afërsi të Ohrit, sipas njoftimeve dhe të dhënave të deritashme humbën jetën 115 persona, prej tzre, 107 udhëtarë dhe 8 anëtarë të ekuipazhit, ndërsa thuhet se shpëtoi vetëm një person.
Në bazë të të dhënave që i siguruan burimet tona në Gjenevë, mirret vesh se përkatësia etnike e viktimave është: 97 shqiptarë, 9 maqedonas dhe 2 francezë. Në mesin e viktimave 4 janë fëmijë të moshës gjer në 2 vjeç, 4 të tjerë gjer në moshën 12-vjeçare, 19 janë femra dhe 81 meshkuj.
Pesë nga viktimat ishin kërkues të strehimit politik në Zvicër, të cilët policia zvicerane i përcolli gjer në aeroplan: Shemsie Hoxha nga Gjakova me të bijën Shukrien fëmijë), Avdurrahim Orlati, Isuf Berisha nga Shkupi dhe Emin Sopi.
Dy prej viktimave ishin francez: Thierry Joubert, anëtar i shoqatës bëmirëse “Equilibre”, i cili shkonte me mision në Kosovë dhe Pierre Ollier, nëpunës i Komisariatit të Lartë për Refugjatë. Udhëtarët ishin kryesisht të punësuar në Zvicër dhe jetonin në kantonet e Gjenevës, Vaud Lozanë), Valesë, Neuchatelit dhe Bernë.
Aeroplani “Yak 42” ishte i prodhimit rus, ndërsa kompania maqedonase e kishte huazuar nga Ukraina.
22 nëntor 1994
Në vend të bustit të Hivzi Sulejmanit u vu shtatorja e njëfar srpski sokolit
Më 17 nëntor, në oborrin e Shtëpisë së Kulturës “Hivzi Sulejmani” në Ferizaj, në bazamentin e bustit më parë të përdhosur të Hivzi Sulejmanit, u vu shtatorja e njëfar srpski sokolit, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Ferizaj.
Bëhet me dije se zyrtarët e instasluar serbë në Ferizaj organizuan edhe një solemnitet rasti, në të cilin morën pjesë edhe qytetarë serbë e malazias.
22 nëntor 1995
Dita e Flamurit shënohet edhe në Bullgari
Në organizim të Ambasadës shqiptare në Bullgari, Shoqatës së miqve të Shqipërisë në Bullgari dhe Shoqatës së shqiptarëve në Bullagri “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”, nesër në Sofje do të mbahet një manifestim rasti me rastin e 28 Nëntorit – Ditës së Flamurit.
Sipas njoftimit të kryetarit të Shoqatës së shqiptarëve në Bullgari “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”, Thoma Kacorri këtë manifestim do të shpallë të hapur historiani Bobi Bobev, ndërsa për rëndësinë e kësaj date historike për shqiptarë do të flasë ambasadori i Shqipërisë në Bullgari Xhelal Tahiri.
Në kuadër të këtij manifestimi është paraparë të shfaqet edhe një program kulturo-artistik, në të cilin do të paraqiten këngëtarë dhe artistë që do të lexojnë vargjet tonë social, Migjenit.
22 nëntor 1996
Veshmbathje për familjet e rrezikuara
Forumi i Gruas në krye me Xhylferije Krasniqin dhe Dega e LDK-së në Prizren organizuan një aksion për grumbullimin e veshmbathjes për familjet e rrezikuara të Mitrovicës.
Të shtunën e kaluar, më 16 nëntor një delegacion i FG të LDK-së të Degës së Prizrenit ia dorëzuan FG dhe Degës së LDK-së në Mitrovicë një sasi veshmbathjehe në një vlerë rreht 3200 DM.
Gjatë kësaj jave vazhdoi ndarja e këtyre ndihmave familjeve të nevojtarëve në Mitrovicë.
22 nëntor 1997
Finlandë: Ndihma për Kosovën në ushqim, veshmbathje e barëra
Shqiptarët që jetojnë në Hyvinks të Finlandës, në bashkëpunim me asociacionet e ndryshme humanitare të këtij qyteti, kohë ma përë ndërmorën një aksion për grumbullimin e ndihmave materiale për Kosovën.
Kryetari i Nëndegës së LDK-së dhe i shoqatës “Kosova” në këtë qytet, z. Faton Mulaj, i tha KI të Degës së LDK-së në Finlandë se këto ndihma, kryesisht ushqim, veshmbathje dhe barëra, janë dërguar në Kosovë dhe janë dorëzuar në selinë e shoqatës “Nëna Terezë” në Prishtinë, nga bartësi i këtyre ndihmave, z. Karl Aguson.
22 nëntor 1998
Mbi 10.000 shqiptarë demonstruan në Bernë me kërkesë për njohjen e pavarësisë së Kosovës
Mbi 10 mijë shqiptarë nga Kosova, Maqedonia, Shqipëria e viset tjera shqiptare demonstruan dje në sheshin para Parlamentit të Zvicrës në Bernë me kërkesa për njohjen e pavarësisë së Kosovës dhe për ndaljen e terrorit serb në Kosovë.
Në demonstratës me moton “Të njihet pavarësia e Kosovës”, të organizuar nga Lidhja Demokratike e Kosovës, në të cilën morën pjesë anëtarë të të gjitha partive dhe shoqatave politike e jopolitike shqiptare, si dhe zviceran, miq të shqiptarëve, iu dha përkrahje e plotë politikës së Kryetarit Rugova, si dhe mbështetje e fuqishme luftëtarëve të UÇK-së, drejt realizimit të synimeve kombëtare shqiptare.
Pjesëmarrësit e demonstratës kërkuan nga bashkësia ndërkombëtare ndërprerjen e terrorit serb në Kosovë dhe dënimin e kryetarit serb Millosheviqe dërgimin e tij në Gjykatën e Hagës.
Para pjesëmarrësve folën shumë oratorë dhe përfaqësues të strukturave politike shqiptare që veprojnë në diasporë, si Hysen Gërvalla, kryetar i Degës së LDK-së për Zvicër, Hafiz Gagica, kryetar i Kolegjiumit të degëve të LDK-së për Diasporë, valdet Avdiu, kryetar i FR të LDK-së për Zvicër, dhe oratorë zviceranë, të cilët dënuan politikën dhe terrorin e regjimit të Beogradit ndaj shqiptarëve të Kosovës.
Para pjesëmarrësve u lexua edhe telegrami i kryetarit të Kuvendit të Republikës së Kosovësm, akademik Idriz Ajeti.
Demonstratës së shqiptarëve i dhanë publicitet të madh mediat zvicerane.
Lajmet
Vrasja e Georgi Markovit: kur një ombrellë u shndërrua në armë kundër lirisë së shprehjes
Published
6 hours agoon
November 22, 2026By
UBTNews
Në historinë e medias së shekullit XX, pak raste ilustrojnë aq fuqishëm përplasjen midis gazetarisë së lirë dhe regjimeve autoritare sa vrasja e gazetarit dhe disidentit bullgar Georgi Markov në vitin 1978. Ngjarja, e njohur më vonë në mbarë botën si “Umbrella Murder” (Vrasja me Ombrellë), u shndërrua në simbol të metodave të fshehta që regjimet komuniste përdornin kundër kundërshtarëve të tyre politikë dhe kritikëve të pushtetit.
Ajo që e bëri këtë rast të famshëm nuk ishte vetëm viktima apo motivi politik, por edhe mënyra e pazakontë e atentatit. Për herë të parë, opinioni ndërkombëtar u njoh me një operacion sekret ku një mjet krejt i zakonshëm, një ombrellë, u shndërrua në armë vdekjeprurëse. Për shumë njerëz, historia dukej si një skenar filmi spiunazhi. Megjithatë, pas saj qëndronte një realitet i errët i Luftës së Ftohtë dhe i kontrollit të informacionit në shtetet komuniste.
Nga shkrimtar i suksesshëm në kritik të regjimit
Georgi Markov lindi në Sofje në vitin 1929. Në vitet 1960 ai konsiderohej një nga shkrimtarët më të njohur bullgarë. Romanet, dramat dhe tregimet e tij botoheshin rregullisht dhe gëzonin mbështetjen e institucioneve kulturore shtetërore.
Megjithatë, me kalimin e kohës Markovi u bë gjithnjë e më kritik ndaj sistemit komunist dhe veçanërisht ndaj udhëheqësit bullgar Todor Zhivkov, i cili sundoi Bullgarinë për më shumë se tri dekada.
Në fund të viteve 1960 ai udhëtoi në Itali dhe më pas vendosi të mos kthehej më në Bullgari. Vendimi i tij u konsiderua tradhti nga autoritetet komuniste. Regjimi filloi ta portretizonte si armik të shtetit, ndërsa veprat e tij u ndaluan.
Pasi u vendos në Perëndim, fillimisht në Itali dhe më pas në Britaninë e Madhe, Markovi filloi një karrierë të re si gazetar dhe komentator politik.
Zëri i një disidenti
Në Londër, Markovi nisi bashkëpunimin me BBC World Service, ndërsa më vonë edhe me Radio Free Europe dhe Deutsche Welle.
Pikërisht këtu filloi konflikti i tij më i madh me regjimin bullgar.
Përmes emisioneve radiofonike që transmetoheshin në Bullgari, ai fliste hapur për korrupsionin, privilegjet e elitës komuniste, represionin politik dhe kultin e udhëheqësit Todor Zhivkov. Në një kohë kur mediat bullgare kontrolloheshin plotësisht nga shteti, komentet e Markovit përbënin një alternativë të rrallë informative.
Veçanërisht të njohura u bënë seritë e tij të quajtura “Raportet nga Mungesa” (In Absentia Reports), në të cilat ai përshkruante me hollësi jetën e elitës komuniste dhe kontrastin midis propagandës zyrtare dhe realitetit.
Miliona dëgjues bullgarë ndiqnin fshehurazi transmetimet e tij. Për pushtetin në Sofje, Markovi ishte shndërruar në një nga kritikët më të rrezikshëm të regjimit.
| E heshtën! Regjimi komunist bullgar, me ndihmën e KGB ruse, e vrau në Londër.
Sot, vrasja e Georgi Markovit konsiderohet një nga sulmet më të famshme kundër një gazetari në Evropën e shekullit XX. Rasti tregon se sa larg mund të shkojnë regjimet autoritare për të heshtur zërat kritikë dhe për të kontrolluar informacionin. |
Regjimi vendos ta heshtë
Shërbimet sekrete bullgare, të njohura si Darzhavna Sigurnost (Sigurimi i Shtetit), mbanin nën vëzhgim disidentët që jetonin jashtë vendit. Dokumente të publikuara pas rënies së komunizmit treguan se Markovi konsiderohej objektiv me prioritet të lartë.
Bullgaria gëzonte marrëdhënie shumë të ngushta me Bashkimin Sovjetik. Për këtë arsye, shumë studiues dhe hetues kanë besuar se operacioni kundër Markovit është realizuar me ndihmën teknike të shërbimit sekret sovjetik KGB.
Në fund të viteve 1970 u mor vendimi për eliminimin e tij.
Atentati në urën Waterloo
Më 7 shtator 1978, në ditëlindjen e Todor Zhivkovit, Georgi Markov po shkonte në punë në selinë e BBC-së në Londër.
Ndërsa priste autobusin pranë urës Waterloo, ai ndjeu një pickim të lehtë në pjesën e pasme të kofshës. Kur u kthye, pa një burrë që po ngrinte një ombrellë nga toka. Burri kërkoi shkurt falje dhe u largua me shpejtësi.
Fillimisht incidenti nuk iu duk i rëndësishëm. Megjithatë, disa orë më vonë Markovi filloi të ndiente temperaturë të lartë dhe dhimbje të forta.
| Gjatë autopsisë, mjekët zbuluan diçka të pazakontë. Brenda këmbës së Markovit gjendej një kapsulë mikroskopike metalike me diametër rreth 1.7 milimetra.
Kapsula kishte dy vrima të vogla që përmbanin gjurmë të helmit ricin, një substancë jashtëzakonisht toksike e nxjerrë nga fara e bimës së ricinit. |
Gjendja u përkeqësua me shpejtësi. Ai u shtrua në spital, por mjekët nuk arrinin të kuptonin arsyen e simptomave. Pavarësisht përpjekjeve intensive për ta shpëtuar, Markovi vdiq katër ditë më vonë, më 11 shtator 1978, në moshën 49-vjeçare.
Misteri i ombrellës
Gjatë autopsisë, mjekët zbuluan diçka të pazakontë. Brenda këmbës së Markovit gjendej një kapsulë mikroskopike metalike me diametër rreth 1.7 milimetra.
Kapsula kishte dy vrima të vogla që përmbanin gjurmë të helmit ricin, një substancë jashtëzakonisht toksike e nxjerrë nga fara e bimës së ricinit.
Hetuesit arritën në përfundimin se kapsula ishte injektuar përmes një mekanizmi të fshehur në ombrellë. Sapo kapsula kishte hyrë në trup, helmi ishte liruar gradualisht në qarkullimin e gjakut.
Kjo metodë ishte aq e sofistikuar sa u bë menjëherë një nga rastet më të famshme në historinë e spiunazhit modern.
Termi “Vrasja me Ombrellë” hyri në historinë e Luftës së Ftohtë dhe vazhdon të përdoret edhe sot për të përshkruar atentatin.
Reagimi ndërkombëtar
Vrasja shkaktoi tronditje në Britani dhe në gjithë Perëndimin. Për shumë vëzhgues ishte e qartë se atentati kishte motive politike.
Megjithatë, gjatë viteve të Luftës së Ftohtë ishte tepër e vështirë të siguroheshin prova të drejtpërdrejta kundër shërbimeve sekrete bullgare ose sovjetike.
Autoritetet komuniste mohuan çdo përfshirje. Mediat shtetërore bullgare e paraqitën rastin si propagandë perëndimore dhe shmangën raportimet e hollësishme.
Për shumë vite, rasti mbeti i pazgjidhur juridikisht, megjithëse shumica e ekspertëve dhe historianëve ishin të bindur për natyrën politike të atentatit.
E vërteta pas rënies së komunizmit
Pas vitit 1989 dhe rënies së regjimeve komuniste në Evropën Lindore, një pjesë e arkivave të shërbimeve sekrete u hapën për studiuesit.
Dokumentet e publikuara forcuan bindjen se atentati ishte organizuar nga shërbimi sekret bullgar me ndihmën e KGB-së sovjetike. Megjithëse shumë pyetje mbetën pa përgjigje dhe autorët kryesorë nuk u dënuan kurrë, u bë gjithnjë e më e qartë se Markovi kishte qenë objektiv i një operacioni shtetëror.
Në Bullgarinë postkomuniste, Georgi Markov filloi të rehabilitohej si figurë kombëtare. Librat e tij u ribotuan, ndërsa puna e tij gazetareske u vlerësua si shembull i guximit intelektual.
Simbol i luftës për fjalën e lirë
Sot, vrasja e Georgi Markovit konsiderohet një nga sulmet më të famshme kundër një gazetari në Evropën e shekullit XX. Rasti tregon se sa larg mund të shkojnë regjimet autoritare për të heshtur zërat kritikë dhe për të kontrolluar informacionin.
Për studiuesit e medias, Markovi përfaqëson figurën e gazetarit që zgjodhi të flasë hapur edhe kur kjo e vinte në rrezik jetën e tij. Ndërsa për historianët e Luftës së Ftohtë, atentati mbetet një shembull klasik i konfliktit midis propagandës shtetërore dhe lirisë së shprehjes.
Mbi të gjitha, historia e tij dëshmon se në regjimet komuniste beteja për kontrollin e informacionit nuk zhvillohej vetëm në redaksi, radio dhe televizione, por shpesh edhe në nivelet më të errëta të aparateve të sigurisë. Për këtë arsye, Georgi Markov mbetet një simbol ndërkombëtar i rezistencës intelektuale dhe i çmimit që mund të ketë kërkimi i së vërtetës.
Lajmet
Amerikanët donin ta zbutnin uraganin me akull të thatë: Një ditë më vonë, pasoi kaos i plotë
Published
7 hours agoon
November 22, 2026By
UBT News
Në tetor 1947, shkencëtarët amerikanë vendosën të kryenin një eksperiment që tingëllonte si fantastiko-shkencor. Plani i tyre ishte të përdornin akull të thatë të zakonshëm për të ndikuar në një uragan shkatërrues dhe ndoshta të gjenin një mënyrë për të parandaluar stuhitë katastrofike në të ardhmen. Megjithatë, ajo që ndodhi pas eksperimentit shkaktoi panik, zemërim publik dhe akuza serioze kundër studiuesve.
Gjithçka filloi më 13 tetor 1947, kur aeroplanët ushtarakë amerikanë u ngritën drejt një uragani që po largohej nga brigjet e Floridës. Stuhia kishte shkaktuar tashmë reshje të mëdha shiu dhe përmbytje, por dukej se po vazhdonte drejt Atlantikut të hapur, larg zonave të populluara.
Shkencëtarët e konsideruan atë një mundësi ideale për të testuar një metodë të pazakontë që donin të përdornin për të ndikuar në mot.
Si pjesë e projektit të quajtur misteriozisht “Cirrus”, studiuesit nga General Electric Company, në bashkëpunim me Ushtrinë dhe Marinën Amerikane, vendosën të injektonin në retë e uraganit akull të thatë, pra dioksid karboni të ngurtë.
Ideja e tyre bazohej në zbulimin e kimistit amerikan Vincent Schaefer, i cili një vit më parë vërtetoi se akulli i thatë mund të shkaktojë formimin e kristaleve të akullit në retë që përmbajnë pika uji të nënftohura.
Besohej se një procedurë e tillë mund të ndryshonte strukturën e reve, të nxiste reshjet dhe ndoshta të dobësonte stuhitë e forta.
Shkencëtarët shpresonin se një ditë në këtë mënyrë do të mund të zbusnin fuqinë shkatërruese të uraganeve, të cilat rregullisht merrnin jetë njerëzore dhe shkaktonin dëme të mëdha materiale.
Nga aeroplanët u hodhën rreth 82 kilogramë akull të thatë
Për eksperimentin u përdorën aeroplanë ushtarakë, përfshirë bombarduesit B-17. Një aeroplan hodhi akull të thatë të grimcuar në re, ndërsa të tjerët vëzhguan dhe regjistruan ndryshimet.
Afërsisht 82 kilogramë akull të thatë u hodhën gjatë operacionit. Studiuesit vunë re ndryshime të caktuara në strukturën e reve, por nuk kishin instrumente mjaftueshëm të sakta për të përcaktuar nëse ato ishin vërtet përgjegjëse për to.
Pas përfundimit të eksperimentit, aeroplanët u kthyen në bazë dhe shkencëtarët prisnin të ishin në gjendje të analizonin rezultatet në më shumë detaje të nesërmen.
Megjithatë, një surprizë e madhe pasoi pikërisht të nesërmen.
Kur u përpoqën ta gjenin përsëri uraganin, ata zbuluan se qendra e tij ndodhej afërsisht 160 kilometra në perëndim të pozicionit të pritur.
Stuhia bëri një kthesë pothuajse të pabesueshme prej 135 gradësh dhe në vend që të vazhdonte drejt oqeanit të hapur, ajo u drejtua drejtpërdrejti drejt bregdetit të SHBA-së.
Situata u përkeqësua më tej nga fakti që uragani po forcohej përsëri.
Dy ditë pas eksperimentit, më 15 tetor, ai goditi zonën e qytetit të Savannah në shtetin amerikan të Xhorxhias, dhe pasojat u ndien edhe nga banorët e Karolinës së Jugut.
Erërat e forta, përmbytjet dhe valët e stuhive shkaktuan dëme të mëdha materiale. Sipas Administratës Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike të SHBA-së (NOAA), një person humbi jetën, dhe dëmi u vlerësua në rreth dy milionë dollarë në atë kohë.
Shkencëtarët u akuzuan për shkaktimin e katastrofës
Kur u mësua se studiuesit amerikanë ishin përpjekur të ndikonin në uragan vetëm dy ditë më parë, midis popullsisë mbizotëroi zemërimi.
Shumë ishin të bindur se shkencëtarët ishin përgjegjës për ndryshimin e drejtimit të stuhisë dhe se eksperimenti i tyre kishte çuar në një katastrofë që mund të ishte shmangur.
Ka pasur edhe kërcënime për padi kundër kompanisë General Electric, e cila mori pjesë në kërkim.
Polemika të tjera u shkaktuan nga fizikani Irving Langmuir, fitues i Çmimit Nobel në kimi, i cili udhëhoqi ekipin e kërkimit.
Ai më pas deklaroi se ishte 99 për qind i sigurt se ishte injektimi i akullit të thatë që shkaktoi ndryshimin në drejtimin e uraganit.
Megjithatë, meteorologët nuk e ndanin bindjen e tij.
Ekspertët nga Shërbimi i Motit i SHBA-së studiuan uraganet e mëparshme dhe gjetën shembuj të stuhive që, në mënyrë të pavarur, pa asnjë ndërhyrje njerëzore, bënë kthesa të ngjashme.
Uragani i vitit 1906, i cili kishte një trajektore pothuajse identike, ishte veçanërisht i rëndësishëm.
Analizat meteorologjike të mëvonshme treguan gjithashtu mundësinë që stuhia të kishte filluar të ndryshonte drejtim edhe para vetë eksperimentit.
Për shkak të kësaj, akulli i thatë nuk është provuar kurrë se shkakton një ndryshim katastrofik në rrugën e një uragani.
Kërcënimet për padi u shuan me kalimin e kohës, por reputacioni i projektit u dëmtua seriozisht.
Amerikanët nuk hoqën dorë nga ideja e kontrollit të uraganeve
Edhe pse eksperimenti i vitit 1947 shkaktoi shumë polemika, studiuesit amerikanë nuk hoqën dorë plotësisht nga përpjekja për të dobësuar stuhitë tropikale.
Në vitin 1962 u lansua një program i ri i quajtur “Stormfury”, i cili zgjati deri në vitin 1983.
Këtë herë, në vend të akullit të thatë, shkencëtarët përdorën jodur argjendi, një përbërës kimik që besohet se është në gjendje të ndikojë në formimin e reve dhe të ndryshojë strukturën e uraganeve.
Ideja ishte të krijohej një unazë e re, më e gjerë resh rreth syrit të stuhisë, e cila do të zvogëlonte shpejtësinë e erërave më të forta.
Disa eksperimente dukeshin premtuese në fillim. Megjithatë, hulumtimet e mëvonshme kanë treguar se uraganet shpesh kalojnë natyrshëm nëpër ndryshime pothuajse identike.
Shkencëtarët zbuluan gjithashtu se nuk kishte ujë të mjaftueshëm të superftohtë në retë e uraganit që efekti i pritur i jodurit të argjendit të ndodhte në mënyrën se si ata e kishin imagjinuar fillimisht.
Programi u pezullua përfundimisht dhe studiuesit u përqendruan gjithnjë e më shumë në kuptimin e uraganeve, në parashikime më të sakta dhe në paralajmërime në kohë për popullsinë.
Sot, pothuajse tetë dekada pas eksperimentit të pazakontë me akull të thatë, shkenca ende nuk ka teknologji të besueshme për të ndaluar ose drejtuar një uragan.
Historia e projektit “Cirrus” mbetet një nga shembujt më të jashtëzakonshëm të ambicies njerëzore për të kontrolluar natyrën, por edhe një paralajmërim se sa e vështirë është të dallosh pasojat e një eksperimenti nga ndryshimet që do të ndodhnin në atmosferë vetë. Burimi: Atlantic Oceanographic & Meteorological Laboratory
Lajmet
Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, merr pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit në Prizren
Published
1 day agoon
November 21, 2026By
UBTNews
Rektori i UBT-së Prof. Dr. Edmond Hajrizi, mori pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit (BAUNAS), e cila u mbajt sot në Prizren, duke riafirmuar angazhimin e UBT-së në bashkëpunimin dhe ndërkombëtarizimin e arsimit të lartë në rajon dhe më gjerë.
Gjatë punimeve të Asamblesë u diskutuan dhe u miratuan çështje me rëndësi për funksionimin dhe zhvillimin e asociacionit, përfshirë pranimin e anëtarëve të rinj dhe votimin e rregullores së re. Takimi shërbeu gjithashtu si një mundësi e rëndësishme për shkëmbimin e përvojave dhe forcimin e bashkëpunimit ndërmjet universiteteve anëtare.

Në kuadër të këtij aktiviteti, rektori Hajrizi zhvilloi takime me përfaqësues të universiteteve të ndryshme anëtare, përfshirë rektorin dhe sekretarin e përgjithshëm të Universitetit Trakya, si dhe përfaqësues të tjerë akademikë. Gjatë këtyre takimeve u diskutuan mundësitë e bashkëpunimit në fusha të ndryshme akademike, zhvillimi i projekteve të përbashkëta, shkëmbimi i stafit dhe studentëve, si dhe krijimi i partneriteteve të reja ndërinstitucionale.
UBT është anëtar i rregullt i Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit prej disa vitesh dhe merr pjesë aktive në aktivitetet dhe iniciativat e tij. Përveç këtij asociacioni, UBT është pjesë edhe e rrjeteve dhe organizatave të rëndësishme ndërkombëtare të arsimit të lartë, përfshirë Asociacionin e Universiteteve Evropiane (EUA), Magna Charta Universitatum dhe UNIMED-in.

Pjesëmarrja e UBT-së në këto platforma ndërkombëtare dëshmon angazhimin e vazhdueshëm të institucionit për zgjerimin e bashkëpunimit akademik, shkëmbimin e njohurive dhe përvojave, si dhe krijimin e mundësive të reja për studentët dhe stafin akademik.

Përmes pjesëmarrjes aktive në asociacione dhe rrjete ndërkombëtare, UBT vazhdon të kontribuojë në avancimin e arsimit të lartë, forcimin e lidhjeve akademike rajonale dhe ndërkombëtare dhe zhvillimin e partneriteteve strategjike me universitete nga vende të ndryshme.

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 22 nëntor 1992-1998?
Vrasja e Georgi Markovit: kur një ombrellë u shndërrua në armë kundër lirisë së shprehjes
Amerikanët donin ta zbutnin uraganin me akull të thatë: Një ditë më vonë, pasoi kaos i plotë
Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, merr pjesë në Asamblenë e Përgjithshme Vjetore të Asociacionit të Universiteteve të Ballkanit në Prizren
Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 21 nëntor 1992-1998?
“Solidariteti” dhe shtypshkronjat ilegale në Poloni (1981-1989): kur media e fshehtë sfidoi një regjim komunist
Njëzet zonat urbane më të mëdha në botë (2026)
SFERAT E INTERESIT NË TRYEZËN OVALE TË TRI FUQIVE: RIFORMATIMI I RENDIT BOTËROR (Riformatimi i arkitekturës së re të sigurisë globale)
Mourinho largohet nga konferenca për shtyp pas pyetjes për Cristiano Ronaldon
Të kërkuara
-
Lajmet2 months agoThaçi dënohet me 25 vjet burgim për krime lufte
-
Lajmet2 months agoVotohet në parim Projektligji për ndryshimin e Ligjit për Specialen
-
Vendi2 months ago15 profesorë të UBT-së renditen të parët në Kosovë në Scholarly Index 2026
-
lajme6 days agoStudentët e Masterit në Agrokulturë me Mjedis nisin hulumtimin eksperimental për kultivimin e sallatës së gjelbër pa tokë