Kulturë

​Dhimbja e familjarëve të të pagjeturve përmes fotografive

Published

on

Për 23 vjet radhazi, sytë e saj rrallë janë tharë nga lotët. E lodhur nga mosha e mërzia, ajo mezi ec e qëndron në këmbë. Hasime Doqi nga Klina, çdo ditë pret një lajm për djalin e saj dhe kujton amanetin që ia ka lënë ditën e 6 majit. “Para çdo feste po mërzitem shumë, shpirti po më dhemb se nuk e di ku e kam djalin”, është fjalia që shoqëron fotografinë bardh e zi.

Nënë Hasimja është pjesë e 35 fotografive të familjarëve të personave të zhdukur që janë ekspozuar në “Sheshin Skënderbeu” në Prishtinë me rastin e Ditës Ndërkombëtare të të Zhdukurve me organizim të Kryqit të Kuq.

Mes lotëve, ajo rrëfen për ditën kur pa e dëgjoi fjalët e fundit të djalit të saj, i cili e la siç thotë ajo me pasoja të mëdha.

“Djalit, eshtrat nuk po ia gjejmë askund. Djali i djalit 14 muajsh edhe ai, vdiq vëllai 47 vjet… Rrafsh që 1 muaj ditë, sytë e mi nuk janë ter asnjëherë vetëm duke qarë… Kur po vijnë këto ditë nuk po mundem të qëndrojë. Me 6 maj që ma kanë marrë në Dobërdol, edhe fjalën e fundit ma ka thënë ‘nëna jem këtë çikë amanet po ta lë’. I thash ani djali jem se kurban i çikës bëhem, por dashtë Zoti nuk ju gjen asgjë. Por, i kam dëgjuar krismat, kam qenë ulur dhe thash djemtë na i vranë. Po tash po rroj me pasoja të mëdha”, tregon e moshuara mes lotëve.

Përveç dhimbjes, ajo flet me indinjatë edhe për atë që kanë bërë institucionet për të dhe shumë familjarë të tjerë nga Kosova.

“Jo, nuk kanë punuar si duhet. Asnjë absolut, kanë punuar për karriget e veta, për neve nuk kanë punuar asgjë. Nëse kishin punuar në fillim, kështu nuk do të zgjatej. Por, nuk kanë punuar dhe na kanë hedhur kështu si ‘mishin e domit’. S’po i intereson askujt për neve edhe po duhet me u përmbajt siç mundemi”, shton ajo.

Të pakënaqur po shprehen edhe familjarë të tjerë, ku Bajram Çerkinaj nga Qendra Burimore për Personat e Zhdukur thekson se kjo çështje ka stagnuar tërësisht.

“Kemi pritur 30 gushtin që të mos jetë kaq punë e stagnuar apo të thuhet bash e ndalur, sikur edhe vitet e tjera ku kemi pasur një numër të madh të pagjeturve dhe sot ku kemi 1617 të pagjetur. Çka ka ndodhë brenda këtij 30 gushtit, unë të them se ky 30 gusht, unë mendoj se nuk është ka e lëshon politika duke e lëshuar të shkojë përpara për zbardhjen e fatit të të pagjeturve. Ne nuk kemi tjetër kërkesë, për zbardhjen e fatit të të pagjeturve duhet të kyçen të gjithë ata njerëz që janë humanë. Edhe politika është pak më e gjerë dhe të kryejë të tjera punë. Kemi pasur shumë takime, mendimi i familjarëve është që politika të qëndrojë larg kësaj çështje që është një ankth plot 23 vjet”, deklaron ai.

Derisa sheh fotografitë e ekspozuara të familjarëve të personave të zhdukur, ai thekson se të gjitha këto tregojnë dhimbjen. Ai kërkon nga institucionet që të punohet në zbardhjen e fatit të të pagjeturve dhe politika të qëndrojë larg.

“Mjerisht politika e Brukselit i përfshin të gjithë këta, edhe serbët edhe shqiptarët. Edhe Beogradi edhe Prishtina. Nuk bën grupi punues të jetë i stagnuar plot që 15 muaj nuk ka pasur takim. Pse? Se politika nuk po i len të punojë në pjesën humane, por i ka shti në ombrellën politike dhe nuk i lëshon të punojë dhe të paktën t’i kthehet një asht familjarëve”, shton ai.

Koordinatorja e programit të personave të pagjetur në kuadër të Kryqit të Kuq, Adelinë Syla shprehet se është e dhimbshme se akoma mbi 1 mijë e 600 persona figurojnë të zhdukur. Sipas saj, familjarët janë gjithmonë në pritje e ankth.

“Qëllimi kryesor i kësaj ekspozite është sensibilizimi me familjarët e personave të zhdukur, përmes fotografive që i kemi realizuar. Siç e shihni fotografitë janë bardh e zi dhe anash fotografive janë thëniet, të cilat i kanë thënë familjarët e personave të zhdukur, gjatë vizitave që i kemi bërë ne si Kryq i Kuq i Kosovës… Jemi munduar që të përfshijmë të gjitha komunat me familjarët që kanë pranuar të jenë pjesë e ekspozitës. Janë gjithsejtë 35 fotografi, normalisht nuk kemi pasur mundësi t’i përfshijmë të gjithë, për shkak se edhe numri është i madh. Jemi munduar të prekim të gjitha komunat që kanë persona të zhdukur”, përfundon Syla.

Ekspozita me familjarët e personave të zhdukur do të qëndrojë e hapur deri në orën 18:00. Kujtojmë që Kosova kërkon zbardhjen e fatit edhe të mbi 1 mijë e 600 personave, në mesin e tyre edhe mbi 100 fëmijë. 

Kulturë

“Të zhbësh, të shpërbëhesh, të zhdukesh”, ekspozita e re e Laureta Hajrullahut në Galerinë Kombëtare të Kosovës

Published

on

By

Artistja Laureta Hajrullahu ka prezantuar instalacionin e saj të ri të zhbësh, të shpërbëhesh, të zhdukesh në Galeria Kombëtare e Kosovës, në hapësirën QAFA, duke eksploruar identitetin, kulturën digjitale dhe kufijtë në epokën e internetit.

Praktika artistike e Hajrullahut, e bazuar kryesisht në video dhe instalacione imersive, ndërthur spekulimin, folklorin digjital dhe përvojat emocionale të jetës online. Në punën e saj, identiteti paraqitet si një proces i vazhdueshëm redaktimi dhe transformimi, i ndikuar nga arkitekturat algoritmike dhe dinamika e hapësirave digjitale.

Në qendër të instalacionit janë dy objekte monumentale që ngjasojnë me gurë të pikseluar, mbi të cilët projektohen imazhe holografike. Gurët, që historikisht kanë shërbyer për të shënuar kufijtë e tokës dhe territoreve, në këtë vepër vendosen në një kontekst të ri, ku kufijtë interpretohen si koncepte të lëvizshme dhe të negociueshme.

Një pjesë qendrore e ekspozitës është edhe videoja “That Which Gave Chase” (2026), e projektuar mbi ventilatorë dhe e ndarë në tri pjesë. Vepra paraqet një protagonist të bllokuar në një lojë virtuale, duke përjetuar një cikël të pafund kërkimi dhe identiteti, në një hapësirë që nga arratisje shndërrohet në kurth.

Përmes estetikës që kombinon elemente të kulturës së internetit, plastikës dhe stilit Y2K me reflektim serioz politik, artistja trajton tema si identiteti online, privatësia dhe ndikimi i kapitalizmit digjital në mënyrën se si njerëzit paraqiten dhe perceptohen në hapësirat virtuale.

Në këtë instalacion, objektet e zakonshme të botës së videolojërave, si teksturat apo elementet e peizazhit  transformohen në forma fizike monumentale, duke sfiduar kufirin mes realitetit dhe hapësirave digjitale.

Ekspozita gjithashtu rikthen estetikën e hershme të internetit të viteve 2000, duke reflektuar mbi transformimin e rrjetit nga një hapësirë lirie dhe krijimi identitetesh alternative, në një ambient të mbingarkuar me përmbajtje dhe mbikëqyrje të vazhdueshme.

Përmes konceptit të “zhbërjes” si akt rezistence, Hajrullahu propozon mënyra të reja për të menduar identitetin dhe bashkëjetesën në një botë gjithnjë e më të ndërthurur mes njerëzve, makinave dhe objekteve.

 

Continue Reading

Kulturë

61 vjet nga vdekja e Fan Nolit

Published

on

Fan Stilian Noli, një nga figurat më të rëndësishme të historisë, kulturës dhe politikës shqiptare, u nda nga jeta në vitin 1965 në Florida të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Noli lindi në një fshat shqiptar në Trakë, pranë Edrenesë në Turqi. Gjatë jetës së tij ai zhvilloi një veprimtari të gjerë në fushën e kulturës dhe politikës shqiptare, duke studiuar në Universitetin e Harvardit për arte dhe duke punuar si mësues në Egjipt. Ai ishte gjithashtu aktiv në koloninë shqiptare në Shtetet e Bashkuara dhe u zgjodh deputet në legjislaturën e dytë të Shqipërisë në vitet 1921–1923.

Noli njihet edhe si ish-kryeministër i Shqipërisë pas ngjarjeve të vitit 1924, kur mori pushtetin pas kryengritjes kundër Ahmet Zogut. Marrëdhënia mes dy figurave u karakterizua nga përplasje të forta politike gjatë asaj periudhe.

Përveç politikës, Noli dha një kontribut të madh në letërsi dhe përkthim. Ai është autor i veprave të njohura si “Albumi” dhe “Historia e Skënderbeut”, ndërsa vepra e tij e parë ishte drama me tre akte “Israilitë dhe Filistinë”, botuar në Boston në vitin 1907.

Kontributi i tij në përkthim konsiderohet ndër më të rëndësishmit në letërsinë shqipe. Noli përktheu shumë autorë evropianë dhe amerikanë të shekullit XIX, duke sjellë në shqip një gjuhë të pasur dhe elegante. Së bashku me Faik Konicën, ai vlerësohet si një nga stilistët më të mëdhenj të dialektit toskë.

Ai mbetet një personalitet i shumëanshëm që la gjurmë të thella si poet, përkthyes, prift, historian dhe politikan.

Continue Reading

Kulturë

Shfaqje mysafire – “Sytë e Ujkut”

Published

on

Sonte, më 13 mars 2026, duke filluar nga ora 20:00, në Teatrin e Qytetit do të mbahet shfaqja mysafire “Sytë e Ujkut” nga Doruntina Basha, me regji të Kushtrim Koliqit.

Në këtë shfaqje luajnë aktorët: Irena Aliu, Edona Reshitaj, Albina Krasniqi dhe Armend Smajli. Përmbajtja:
Në një shtëpizë të largët malore, tre breza grash jetojnë në vetmi. Gjyshja dhe Nana thurin përralla për ta mbajtur Dilën larg syve të botës, derisa zhdukja e saj e papritur e detyron Nanën të përballet me traumën që i kishte shtyrë në izolim.

Hyrja është gratis për të gjithë.

Continue Reading

Kulturë

Heronj të Heshtur: Kur Jeta u Rrezikua për Çdo Fletë Librash

Published

on

5 Historitë e Mëdha të Heronjve të Heshtur që Ruajtën Dijën

  1. Rënia e Bagdadit, 1258 – Kur mongolët shkatërruan Shtëpinë e Urtësisë, shumë libra u hodhën në lumin Tigër. Disa dijetarë i shpëtuan dorëshkrimet duke i fshehur dhe transportuar në Persi dhe Damask.
  2. Murgjit irlandezë pas rënies së Romës – Ata kopjuan me dorë tekstet klasike të Aristotelit, Virgjilit dhe Ciceronit, duke ruajtur lidhjen mes antikitetit dhe Rilindjes Europiane.
  3. Murgu Wang Yuanlu, Kina –  Fshehu mbi 40,000 dorëshkrime budiste pranë Dunhuang, duke i ruajtur nga lufta dhe shkatërrimi për rreth 1,000 vjet.
  4. Arkiva sekrete e getos së Varshavës, Lufta e Dytë Botërore – Historiani Emanuel Ringelblum dokumentoi jetën e hebrenjve, duke fshehur dokumentet në kanaçe qumështi; një veprim i fundit i rezistencës për të mbajtur të gjallë të vërtetën.
  5. Bibliotekat e Timbuktut, 2012 – Abdel Kader Haidara shpëtoi mbi 300,000 dorëshkrime antike nga grupet xhihadiste duke përdorur familje dhe karroca për t’i çuar në siguri.

Continue Reading

Të kërkuara