Nga Musa Sabedini – Haga, fatkeqësisht, nuk e kreu misionin për të cilin ishte krijuar; në fakt, ajo e kreu shërbimin për të qetësuar Serbinë e Rusinë dhe, krejt kjo, në dëm të shqiptarëve. UNMIK-u dhe EULEX-i ishin pararoja të Hagës, të cilët punuan natë e ditë për të dërguar dosje e materiale të fabrikuara kundër njerëzve të luftës dhe kundër atyre që mendonin se mund të ishin heronjtë e gjallë të Kosovës edhe pas luftës. Haga, në vend që të dëshmonte një standard të pakompromis të drejtësisë, u perceptua nga një pjesë e madhe e shoqërisë shqiptare si një proces që e vuri vetë drejtësinë përballë një krize të thellë besimi. Dënimi i shqiptuar, në këndvështrimin tim, nuk ishte vetëm një goditje ndaj individëve të gjykuar, por një goditje e rëndë mbi kujtesën e një populli që e përjetoi luftën, humbi mijëra jetë, pa mijëra gra të dhunuara dhe mijëra njerëz të plagosur e të dëbuar.

Si mund të flitet për drejtësi ndërkombëtare kur mbi mijëra viktima të luftës në Kosovë rëndon ende heshtja e drejtësisë?

Kur mijëra viktima pritën drejtësi dhe drejtësia heshti

Për familjet e më shumë se 13 mijë shqiptarëve të vrarë dhe për mijëra grave të dhunuara e të keqtrajtuara, drejtësia nuk ishte një koncept abstrakt, por një pritje e mbetur pezull për dekada.

Në arkivat e institucioneve ndërkombëtare kanë kaluar dëshmi, kallëzime, dosje dhe materiale për krime të luftës, ndërsa një pjesë e madhe e këtyre rasteve nuk morën përgjigjen penale që familjet e viktimave prisnin.

Pikërisht këtu lind pyetja më e rëndë dhe më e parehatshme: pse drejtësia ndërkombëtare u tregua kaq e ngadaltë dhe kaq e kufizuar përballë krimeve ndaj shqiptarëve të Kosovës, ndërsa më vonë u vu në lëvizje me një intensitet të jashtëzakonshëm për hetimin e pretendimeve ndaj pjesëtarëve të UÇK-së?

Për UNMIK-un, EULEX-in dhe më pas Hagën, kjo nuk është vetëm një çështje procedurash; është një pyetje mbi barazinë e viktimave, standardin e hetimit dhe besueshmërinë e vetë drejtësisë ndërkombëtare. Sepse drejtësia që kërkon llogari vetëm në një drejtim rrezikon të perceptohet jo si drejtësi universale, por si drejtësi selektive.

Kur drejtësia ndërkombëtare harron viktimën dhe ndjek narrativën, drejtësia pushon së qeni drejtësi.

Haga nuk ishte vetëm një sallë gjyqi; ajo u shndërrua në arenën ku u vu në provë vetë besueshmëria e drejtësisë ndërkombëtare. Për ne që e kemi përjetuar nga afër pasluftën në Kosovë, pyetja nuk është vetëm se çfarë vendosi Haga, por nëse rruga që çoi deri te ai vendim ishte e barabartë, e paanshme dhe e mbështetur në të njëjtin standard drejtësie për të gjithë.

E tani, ata që ende mendojnë se Haga ka ofruar drejtësi, është mirë të kuptojnë se aty më së paku pati drejtësi. Aty u tregua dhe u luajt loja më e poshtër dhe më intriguese që ka mundur t’i ndodhë popullit të Kosovës. Do të duhen vite e vite për ta riparuar këtë padrejtësi që shkaktoi Haga.

Afrim Zeqiri dhe Haga: dy kohë, një pyetje mbi drejtësinë

Në vitin 2003 botova librin “Vrasja e drejtësisë në Kosovë”, një dëshmi e shkruar në një kohë kur ende ishin të freskëta plagët e luftës dhe kur, nën administrimin ndërkombëtar, drejtësia në Kosovën e pasluftës po përballej me sprova të mëdha.

Në atë libër trajtova rastin e të riut Afrim Zeqiri nga Cërrnica e Gjilanit, i cili, sipas qëndrimit tim të shprehur atëherë, u vu në qendër të një procesi të rëndë akuzues pa një bazë bindëse provash. KFOR-i dhe UNMIK-u e paraqitën publikisht si të dyshuar për vrasjen e trefishtë të 28 majit 2000 në Cërrnicë, ku humbën jetën Tihomir Simjonoviqi, Millosh Vasiqi dhe fëmija katërvjeçar Millosh Petroviqi.

Një tragjedi e tillë, natyrisht, kërkonte hetim të thellë, profesional dhe të paanshëm; por mënyra se si rasti u administrua krijoi një klimë ku akuza mori përmasa publike përpara se përgjegjësia të përcaktohej juridikisht.

Rasti u shndërrua shpejt në një çështje me peshë politike e etnike, duke u përdorur edhe në diskursin publik të Beogradit për të ushqyer një narrativë mbi dhunën ndaj serbëve në Kosovën e pasluftës. 

Në këtë atmosferë, prezumimi i pafajësisë u përball me një gjykim publik që kishte filluar para se të përfundonte gjykimi juridik. Afishet e shpërndara në Gjilan me pretendime mbi “historinë kriminale” të të akuzuarit e bënë edhe më të rëndë këtë situatë: një njeri po përballej me damkën publike të fajtorit, ndërkohë që fajësia e tij ende duhej të provohej.

Thelbi i akuzës, sipas materialeve që kam trajtuar, mbështetej kryesisht në dëshminë e një dëshmitari të vetëm okular, Zoran Stoliqit, i cili pretendonte se kishte parë një person që i ngjante Afrimit duke shtënë me armë. Por një dëshmi e tillë, veçanërisht në një proces penal me pasoja kaq të rënda, nuk mund të qëndrojë e shkëputur nga kërkesa për verifikim objektiv.

Ajo duhet të përputhet me provat materiale, të dhënat kriminalistike, kronologjinë e ngjarjes dhe dëshmitë e tjera. Sipas asaj që kam dokumentuar, këto elemente nuk arritën të krijonin një lidhje të qëndrueshme ndërmjet Zeqirit dhe krimit.

Edhe rrethanat e kohës, sipas dëshmive të dokumentuara, nuk përputheshin me skenarin e akuzës. Më 27 dhe 28 maj 2000, Zeqiri ndodhej në Gjilan, kishte pësuar një aksident trafiku, kishte qenë në kafiterinë “Morea” dhe më pas kishte qëndruar te një mik për shkak të orës policore. Këto rrethana, të marra së bashku me mungesën e provave teknike që ta lidhnin drejtpërdrejt me vendin e krimit, krijonin një hendek serioz ndërmjet akuzës dhe standardit të provueshmërisë që kërkon drejtësia penale.

Megjithatë, ai kaloi 617 ditë në paraburgim, përfshirë 90 ditë me urdhëresë ekzekutive të Bernard Kouchnerit. U mbajt në Bondsteel, në burgjet e Mitrovicës, Prishtinës dhe Gjilanit dhe, sipas rrëfimit të dokumentuar, iu nënshtrua marrjeve të përsëritura në pyetje. Ndërkohë, pas 23 seancash gjyqësore, dëgjimit të dhjetëra dëshmitarëve shqiptarë e serbë dhe shqyrtimit të provave kriminalistike, Gjykata e Qarkut në Gjilan arriti në përfundimin se nuk kishte prova të mjaftueshme që ta lidhnin atë me krimin. Më 14 qershor 2002, Afrim Zeqiri u shpall i pafajshëm.

Ky rast, për mua, nuk është thjesht një kapitull i së kaluarës. Është një mësim juridik dhe njerëzor mbi çmimin që mund të paguajë një njeri kur akuza paraprin provën dhe gjykimi publik paraprin vendimin gjyqësor. Një pafajësi e shpallur pas 617 ditësh paraburgim nuk mund ta kthejë kohën e humbur, reputacionin e dëmtuar dhe pasojat e një akuze të rëndë. Prandaj, kur flasim për drejtësinë, duhet të kujtojmë se pas çdo dosjeje gjyqësore qëndron një njeri, një familje dhe një jetë që nuk mund të kompensohet gjithmonë me një vendim të vonuar.

Fatmirësisht, Afrim Zeqiri pati në krah një mbrojtës si Bajram Kadriu, profesionist me integritet të lartë, me përgatitje të jashtëzakonshme juridike dhe me guxim të rrallë profesional. Në një proces ku pesha e akuzës ishte e madhe dhe presioni publik e institucional nuk ishte i vogël, Kadriu nuk u tërhoq para vështirësive dhe nuk lejoi që zhurma politike e publike ta zëvendësonte argumentin juridik.

Me këmbëngulje, profesionalizëm dhe kurajë, ai e mbrojti parimin themelor se asnjë njeri nuk mund të shpallet fajtor pa prova dhe se drejtësia duhet të fitojë mbi akuzën, sado e rëndë të jetë ajo. Kontributi i tij në këtë rast mbetet një shembull se çfarë do të thotë të jesh avokat jo vetëm me profesion, por edhe me ndërgjegje, karakter dhe përgjegjësi ndaj drejtësisë.

Pikërisht për këtë arsye e titullova librin “Vrasja e drejtësisë në Kosovë”: jo për të mohuar nevojën për drejtësi, por për të ngritur pyetjen se çfarë ndodh kur vetë procesi i kërkimit të drejtësisë shndërrohet në burim të një padrejtësie të re.

Pse e tregova këtë histori?

Po dëgjoj e po lexoj një lumë shkrimesh, komentesh e analizash nga analistë, publicistë, të vetëquajtur gazetarë dhe grupe të ndryshme, të cilët, në vend që ta analizojnë me përgjegjësi juridike dhe historike aktgjykimin e Hagës, po e përshëndesin atë me një cinizëm të rrezikshëm, sipas logjikës së vjetër: “pa hangër hudra nuk të vjen era”.

Sikur çdo aktgjykim të ishte vetvetiu e vërteta absolute dhe sikur vula e një gjykate ta mbyllte përgjithmonë çdo debat mbi provat, dëshmitë, rrethanat dhe standardet e drejtësisë. Kjo qasje është edhe më shqetësuese kur përqafohet pa rezervë nga një pjesë e mërgatës, e cila duket se ende beson se çdo institucion ndërkombëtar është apriori i pagabueshëm dhe se ndërkombëtarët thjesht “e zbatojnë ligjin”.

Ky besim naiv nuk është argument juridik; është dorëzim i gjykimit kritik. Drejtësia nuk kërkon besim të verbër, por prova, transparencë, arsyetim dhe standard të barabartë për të gjithë. Dhe pikërisht për këtë arsye, askush nuk duhet të turpërohet që ngre pyetje mbi një aktgjykim, pavarësisht se kush e ka shqiptuar atë.

Haga, në perceptimin tim, më së paku arriti të bindë se po ofronte drejtësi të barabartë, transparente dhe të pakushtëzuar nga ndikimet e narrativave politike. Një proces i gjatë, me kosto të jashtëzakonshme njerëzore, institucionale dhe financiare, nuk mund ta zëvendësojë standardin themelor të drejtësisë: prova konkrete, përgjegjësi individuale dhe një lidhje e qartë mes të akuzuarit dhe veprës penale.

Në vend të kësaj, në pjesë të procesit u krijua përshtypja e një mbështetjeje të tepruar në dëshmi të kontestuara dhe në interpretime të tipit “Thaçi kishte dijeni”, “Thaçi e dinte se çfarë po ndodhte” – formulime që, pa u shoqëruar me prova të drejtpërdrejta dhe të verifikueshme për përgjegjësi individuale, nuk mund të shndërrohen vetvetiu në bazë bindëse për përgjegjësi penale. Drejtësia nuk mund të ndërtohet mbi hamendësime; ajo duhet të ngrihet mbi prova.

Kur drejtësia dënon çlirimtarët dhe hesht për plagët e luftës

Haga, në vend që të dëshmonte një standard të pakompromis të drejtësisë, u perceptua nga një pjesë e madhe e shoqërisë shqiptare si një proces që e vuri vetë drejtësinë përballë një krize të thellë besimi.

Dënimi i shqiptuar, në këndvështrimin tim, nuk ishte vetëm një goditje ndaj individëve të gjykuar, por një goditje e rëndë mbi kujtesën e një populli që e përjetoi luftën, humbi mijëra jetë, pa mijëra gra të dhunuara dhe mijëra njerëz të plagosur e të dëbuar.

Përballë kësaj dhimbjeje kolektive, mënyra se si u trajtuan disa prej dëshmive në proces krijon pyetje serioze: a mjafton një dëshmi e kontestuar, një pretendim i pjesshëm apo një interpretim i rrethanave për të ndërtuar përgjegjësi penale të një peshe të tillë?

Për mua, jo. Drejtësia nuk mund të mbështetet në rrëfime periferike, në episode të shkëputura apo në pretendime që nuk arrijnë të ndërtojnë një lidhje të qartë dhe të provuar mes individit dhe veprës penale.

Dhe pasojat nuk përfundojnë në sallën e gjyqit. Një drejtësi që nuk arrin të bindë shoqërinë për paanshmërinë e saj nuk prodhon vetëm një vendim; ajo prodhon mosbesim.

Haga, në vend që të shërbente si urë drejt pajtimit, sigurisë dhe konsolidimit të një Kosove evropiane, ka lënë pas hendeqe të reja, plagë të reja dhe një krizë të thellë besimi që ndihet jo vetëm në Kosovë, por kudo ku jetojnë shqiptarët. Sepse drejtësia, në fund, nuk matet vetëm me atë që shkruhet në një aktgjykim, por edhe me atë nëse njerëzit që e lexojnë atë aktgjykim besojnë se e vërteta është kërkuar me të njëjtin standard për të gjithë.

Haga nuk ofroi as stabilitet, garanci dhe të ardhme për një Kosovë evropiane. Haga krijoi hendeqe dhe boshllëqe edhe në mes të shqiptarëve të Kosovës dhe kudo që ka shqiptarë nëpër botë.

Këta mijëra të rinj që po dalin në rrugë, në Kosovë dhe kudo në botë, në mbrojtje të çlirimtarëve, nuk janë thjesht turma protestuesish: janë një brez që po formon sot mënyrën se si do ta lexojë të nesërmen e Kosovës.

Ata janë fëmijë të familjeve që e kanë përjetuar luftën, pasojat e saj dhe gjithë rrugëtimin e vështirë të shtetndërtimit. Dhe pikërisht për këtë arsye, mënyra se si ky brez e percepton drejtësinë, luftën dhe raportin me komunitetin serb do të ndikojë drejtpërdrejt në perspektivën e bashkëjetesës në Kosovë.

Në këtë kuadër, unë e shoh kontributin e Hashim Thaçit si një faktor të rëndësishëm të periudhës së pasluftës, veçanërisht në përpjekjet për krijimin e një ambienti institucional e politik ku të gjithë qytetarët, pavarësisht përkatësisë etnike, të mund të jetonin në siguri. 

Nëse sot po rihapen plagë që mendohej se po mbylleshin, atëherë pasojat e një procesi të tillë nuk maten vetëm me vite burgimi; ato maten edhe me besimin e brezave, me marrëdhëniet ndërmjet komuniteteve dhe me vështirësinë për ta ruajtur paqen e ndërtuar me aq shumë sakrificë.

Lufta përfundoi në vitin 1999, por sfida e vërtetë e pasluftës ishte të ndërtohej paqja — dhe pikërisht aty, sot, rrezikojmë të kthehemi te një pikë ku mosbesimi bëhet më i fortë se arsyeja dhe bashkëjetesa më e brishtë se më parë.

Integriteti nuk blihet, as historia nuk rishkruhet

Porosia ime vjen nga pozita e një profesionisti që tërë jetën e ka ndërtuar mbi integritetin, etikën dhe përgjegjësinë publike; një njeri që nuk ka jetuar kurrë nga djersa, mundi apo privilegjet e të tjerëve. Nuk kam pasur asnjë përfitim personal nga askush prej atyre që sot ndodhen në Hagë dhe, pikërisht për këtë arsye, qëndrimi im nuk buron nga borxhi, interesi apo varësia. Buron nga ajo që kam parë, përjetuar dhe analizuar në Kosovën e para dhe pasluftës.

Përballë politikës së Serbisë dhe zhvillimeve të shumta që kanë përcaktuar rrugëtimin e Kosovës, si dhe duke pasur parasysh kontributin që kjo kategori ka dhënë në procese të rëndësishme të shtetndërtimit, unë do të vazhdoj ta mbroj me dinjitet atë që e konsideroj të drejtë dhe historikisht të rëndësishme.

Nuk kam punuar kurrë për ndasi, nuk kam shkruar për hakmarrje dhe nuk kam ndërtuar asnjëherë qëndrime mbi interesa personale. Por kjo nuk më detyron të hesht kur preken vlerat e luftës dhe kontributi i njerëzve që, sipas bindjes sime, kanë qenë pjesë e rëndësishme e rrugës së Kosovës drejt lirisë dhe pavarësisë. Për këto vlera, për atë brez dhe për sakrificën që lidhet me të, përkulem me respekt – jo për individin si privilegj, por për historinë që kam parë dhe përjetuar.

Ndërsa ju që shkruani, etiketoni dhe gjykoni nga distanca, veçanërisht në rrjetet sociale, duhet ta kuptoni peshën e çdo fjale. Historia nuk është status në Facebook, drejtësia nuk është koment dhe viktima nuk është instrument për beteja politike.

Para se të hidhni gurin e radhës, mendoni mirë se kujt po i shërben ai gur dhe çfarë po lini pas vetes. Mos lejoni që zemërimi, padija apo interesat e ditës t’ju shndërrojnë, pa vetëdije, në zëra që i shërbejnë narrativave të atyre që për dekada kanë punuar kundër lirisë së Kosovës. Kritika është e drejtë; mohimi i historisë dhe relativizimi i krimeve nuk është. Sepse një shoqëri që harron se nga erdhi, rrezikon të humbasë jo vetëm kujtesën, por edhe arsyen pse u desh të luftohej për liri.

Faktet që do të dalin në dritë me kalimin e kohës do ta dëshmojnë se akuzat ndaj Hashim Thaçit dhe të tjerëve nuk ishin produkt i një kërkimi të paanshëm të së vërtetës, por një konstrukt i fabrikuar me mjeshtëri dhe i ushqyer nga kuzhinat politike të Beogradit dhe Moskës.

Koha do t’i zhveshë një nga një këto konstrukte, do t’i nxjerrë në dritë burimet e tyre dhe do të tregojë se sa prej tyre ishin prova reale e sa ishin pjesë e një skenari të ndërtuar kundër figurave qendrore të luftës dhe shtetformimit të Kosovës.

Historia nuk vendoset nga aktakuza dhe as vuloset përgjithmonë nga një aktgjykim; ajo rishqyrtohet përmes dokumenteve, provave dhe kohës. Prandaj, beteja jonë sot duhet të jetë mbi të gjitha beteja për ruajtjen e kredibilitetit ndërkombëtar të Kosovës, për mbrojtjen e së vërtetës historike dhe për një proces të drejtë ku përgjegjësia individuale ndahet qartë nga përgjegjësia kolektive.

Në këtë përpjekje nuk duhet harruar as për një çast se përballë pretendimeve dhe narrativave që burojnë nga Serbia ekziston edhe një kapitull i pazgjidhur i historisë sonë të luftës, ndërsa Thaçi dhe bashkëluftëtarët e tij vazhdojnë të përballen me një proces që ka pasoja përtej fatit të tyre individual – pasoja që prekin mënyrën se si lufta e Kosovës, viktimat e saj dhe vetë shtetësia e Kosovës do të lexohen në kujtesën ndërkombëtare.

Tani beteja jonë kryesore është lufta për ta ruajtur kredibilitetin ndërkombëtar të Kosovës, pa e harruar për asnjë sekondë betejën kolektive që e ka Thaçi dhe grupi i tij në raport me Serbinë.

Ne që jetojmë në Kosovë dhe që i kemi njohur nga afër proceset e pasluftës, përfshirë zhvillimet nën UNMIK-un dhe EULEX-in, nuk kemi arsye të turpërohemi që kemi shkruar, argumentuar dhe ngritur zërin kundër asaj që e kemi konsideruar padrejtësi.

Përkundrazi, besoj se koha do të na japë të drejtë të kërkojmë një vlerësim më të thellë edhe të dëshmive të dhëna në Hagë dhe të motiveve që kanë qëndruar pas tyre: dikush mund të ketë dëshmuar për përfitime personale, dikush nga inatet dhe konfliktet e veta, dikush i nxitur apo i orientuar nga porositësit e Serbisë, ndërsa shumë pak, ose fare pak, mund të kenë dëshmuar mbi bazën e faktit se kanë qenë viktima të drejtpërdrejta të krerëve të UÇK-së.

Pikërisht ky dallim është thelbësor dhe, për mendimin tim, meriton të shqyrtohet me seriozitet, sepse vetëm një analizë e tillë mund të ndajë dëshminë e bazuar në përvojën reale nga motivet, interesat apo ndikimet që mund të kenë ndikuar në një proces kaq të rëndësishëm.

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

20 shtator 1993

U plaçkitën dhe u burgosën tre të rinj

Këto ditë, duke udhëtuar nga Shkupi për në Mitrovicë, policia serbe ndali në Kaçanik të rinjtë Enver Hasanin (19), Arsim Mehmetin (22) dhe Xhavit Stojkun (32), të cilët punojnë në Republikën e Kroacisë si bukëpjekës. Pas legjitimimit, policia i arrestoi këta tre të rinjë dhe i dërgoi në Pirot e më pas në Leskovc ku qëndruan në burgun e Leskovcit plot 22 ditë.

Komisioni për Informim i LDK-së së Mitrovicës, njofton se këtyre tre të rinjve, policët ua kanë grisur pasaportat dhe ua ka plaçkitur 2.000 marka gjermane. Enver Hasanin edhe pas daljes nga burgu i Leskovcit, policia serbe e ka kërkuar disa herë në shtëpi.

20 shtator 1994

Në komunën e Vitisë vazhdojnë bastisjet nën pretekst të kërkimit të armëve

Më 16 shtator, dy policë serbë kërkuan dhe morën një revole nga Hamit Ramadani në fshatin Gjylekarë të Vitisë.

Po këtë ditë në fshatin Beguncë, policia nën pretekst të kërkimit të armëve mori Emrush Rexhepin, i cili u mbajt tërë ditën në stacionin e policisë në Viti.

Më 17 shtator, policia kërkoi që të dorëzoi një revole dhe një automatik nga Beshir Shabani nga fshati Ramnishtë i Vitisë.

Të njëtën ditë, policia kërkoi që të dorëzoi një pushkë edhe nga Sahit Hyseni në fshatin Tërpezë të Vitisë, të cilën kinse ia paskësh lënë trashëgim babai i tij Hysen Tërpeza, i cili është në migrim nga viti 1945.

Po këtë ditë rreth orës 10:00, policia serbe ua la thirrjet që të paraqitet të nesërmen në polici edhe Muhamet e Enver Islamit në fshatin Lybishtë të Vitisë.

Personat e lartshënuar në stacionin e policisë u mbajtën rreth shtatë orë, të cilët gjatë kohës sa qëndruan në polici nuk i mori në pyetje askush. Pas kësaj kohe erdhi polici i quajtur Stanko nga Ramnishta, i cili i keqtrajtoi brutalisht.

Njoftohet se Enver Islami u lirua me kusht që të paraqitet sërish pasnesër në polici.

20 shtator 1995

Plaçkitje të mëdha në tregjet e Kosovës

Policia serbe ka plaçkitur ditëve të fundit tregtarët shqiptarë anembanë Kosovës.

Këto plaçkitje pasuan njoftimet e shtypit serb për mungesat e shumta të ushqimeve e veshmbathjeve për kolonistët serbë në Kosovë, të cilët, në disa qytete, për shkak të pakënaqësisë, protestuan kundër administratës së instaluar serbe.

Për të neutralizuar pakënaqësitë e kolonëve serbë, policia organizoi ditëve të fundit një fushatë jashtëzakonisht të egër plaçkitjeje e dhune nëpër tregjet e Kosovës.

Më parë ishin plaçkitur tregjet në Prizren, Malishevë, etj.,

Ndërsa dje grupe të mëdha policësh bllokuan tregtarët shqiptarë në tri tregje duke plaçkitur çdo gjë.

Me qëllim që të policia të jetë sa më efikase, tregtarëve nuk iu dha asnjë dëshmi a vërtetim për mallin e plaçkitur.

Nga tregjet njoftohet se tregtarëve u është marrë mall në vlerë disa mijëra marka gjermane.

Një tregtar shqiptar i deklaroi QIK-ut se, përkundër faktit se e kishte tërë dokumentacionin në rregull, policia ia plaçkiti një sasi të madhe të trangujve, në vlerë prej 6.000 DM.

Veç që plaçkiti sasi të madhe të mallit, policia serbe ndaloi dhe kontrolloi shumë kalimtarë të rastit dhe prej tyre plaçkiti deviza.

Pas plaçkitjes në tregje, policia serbe organizoi një fushatë plaçkitjeje nëpër dyqanet e shqiptarëve në Prishtinë. Ata, pa përjashtim, u plaçkitën me gjobitje nga 1 mijë dinarë.

Disa tregtarë thanë se në këtë aksion janë inkuadruar edhe përforcime nga Beogradi e komunat tjera të Serbisë.

Një aksion i ngjashëm u ndërmor dje edhe në Podujevë.

Vlerësohet se u plaçkit mall në vlerë prej rreth 8.100 markave gjermane dhe 1.500 dinarë.

Tregtarët shqiptarë thonë se po u pamundësohet puna. Ata thanë se paguajnë për mallin në doganë, plaçkiten nga policia serbe derisa arrijnë në treg, ndërsa në treg ata plaçkiten sërish nga policia që merr mallin që i pëlqen, nga inspektorët që caktojnë shumë të lartë për taksë, si edhe nga nga aksionet masive plaçkitëse.

Plaçkitjet e fundit tensionojnë edhe më shumë gjendjen për shkak se ato po bëhen për shkak të kolonëve.

20 shtator 1997

Policia serbe keqtrajtoi aktorët e Teatrit “Drenica” të Skënderajt

Pardje rreth orës 15:00, në afërsi të kroit të Suhadollit të Mitrovicës, një ekspeditë e përbërë prej rreth 16 policësh serbë, ndali dhe keqtrajtoi fizikisht aktorët e Teatrit amator “Drenica” të Skënderajt dhe korrespodentin e të përditshmes “Koha ditore”, derisa ata po udhëtonin për të xhiruar një insert filmi, njofton KI i Degës së LDK-së në Skënderaj.

Njoftohet se policia ka keqtrajtuar Beqir Beqirin, Ramadan Dobrën, Xhavit Nurajn, Ahmet Deliun, Gani Mëziun, Ibrahim Tuplen, Gani Hasanin, Izet Istrefin, Fadil Deliun dhe Faton Hamitin, korrespodent i “KD-së” nga Skënderaj.

Aktorët e Teatrit të Skënderajt në fillim u keqtrajtuan para kafenesë “Llapa” dhe prej aty u dërguan në stacionin e policisë në Mitrovicë ku u mbajtën rreth 5 orë dhe u keqtrajtuan sërish.

Ndër më të keqtrajtuarit ishte korrespodenti i “KD-së”, Faton Hamiti, i cili u pyet rreth shkrimeve të tij dhe për sulmet e fundit që ndodhën në objektet e policisë serbe në Kosovë.

Pas lirimit të tyre në orën 19:00, ata u urdhëruan që të paraqiten sërish në polici.

Bëhet e ditur se ata kanë pësuar lëndime të rënda trupore dhe që të gjithë kërkuan ndihmën e mjekut.

20 shtator 1998

Pesë të masakruar në Kaçanoll dhe 19 shtëpi të djegura

Në Kaçanoll forcat serbe kanë vrarë e masakruar Fetah Sefer Behramin (55), djalin e tij Jasharin (29), Ilaz Bali Hysenin (82), Mihane Ramë Hysenin (75) dhe Elez Begun (55).

Varrimi i viktimave të agresionit serb u bë dje në Kaçanoll në orën 18:00.

Në këtë fshat janë djegur e shkatërruar shtëpitë e Ilaz Sefer Hysenit, Sefer Hysenit, Bilall Hysenit, Bali Hysenit, Ruzhdi Ilaz Hysenit, Idriz Ilaz Hysenit, Rrahman Ajet Hysenit, Jakup Brahim Behramit, Shefqet Hasan Behramit, Ramadan Sefer Behramit, Imer Selim Hysenit, Rexhep Qamil Hysenit, Bislim Avdyl Hysenit, Muhamet Ajet Hysenit, Selman Lah Hysenit, Fazli Ajvaz Hysenit e Elez Begut si edhe shtëpia e Zeqir Behram Begut, që gjendet në mes të fshatarve Dobratin e Kaçanoll. Nga ky fshat konsiderohet si i zhdukur edhe Ramadan Behrami.

Fshati Kaçanoll është një fshat malor që kishte gjithsej 55 shtëpi. Pas operacioneve serbe, në fshat nuk kanë mbetur më shumë se dhjetë njerëz.

Aktivistët e Degës së LDK-së në Podujevë, që qëndruan dje pasdreke në Kaçanoll, e përshkruajtën gjendjen në fshat të tmerrshme. Ata thanë se të pesë viktimat e terrorit serb ishin masakruar.

Për gjatë rrugë malore prej Dobratinit deri në Kaçanoll, si edhe në vetë fshatin, kishte me mija gëzhoja të predhave.

Aktivistët e Degës së LDK-së në Podujevë kishin arrtitur dje apsdrejke deri në afërsi të Bajgorës. Ata kishin marrë vesh se në këtë fshat janë djegë lagjet e Musajve, Istrefajve dhe Mehmetajve.

Gllogoc: Dje në Polluzhë janë vrarë së paku 7 policë serbë

Dje rreth orës 13:00, në lagjen Kastrati në Polluzhë të Gllogocit, njësiti ushtarak i brigadës 113 i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, ndërmori një aksion të suksesshëm dhe vrau së paku 7 policë serbë dhe shkatërroi një autoblindë, njofton NKMDLNJ në Gllogoc.

Njoftohet se në këtë lagje, koh më parë janë stacionuar forca të mëdha të policisë serbe, ndërsa dje pas sulmit të brigadës së UÇK-së, forcat serbe morën arratinë.

Podujevë: U identifikuan dy nga gjashtë të djegurit në Lepajë

Banorët e lagjes Lepaja, në mes fshatrave Bajçinë e Dobratin, gjetën sot në gërmadhat e shtëpive të djegura eshtrat e së paku gjashtë shqiptarëve, viktima të aksionit të forcave serbe në mes të martës e të premtes.

Eshtrat e kufomave u gjetën në tri shtëpi, afër vendpërqendrimit të forcave serbe. Supozohet se ato janë djegur në përfundim të aksionit të forcave serbe, të enjten pasdreke.

Në odën e Fehmi Rekaliut gjenden vetëm një pjesë e pakët e eshtrave të tri kufomave. Kulmi, dera dhe dritarja e odës në fillim të oborrit janë djegë. Shtëpia që gjendet rreth 20 metra larg saj nuk është djegur, mirëpo ajo është demoluar në tërësi.

Fehmiu i tha QIK-ut se forcat serbe kishin hyrë në oborrin e tij të martën në mëngjes, në orën 6:30. Ai ishte mbajtur i mbyllur me 22 anëtarët e familjes deri në 18:30.

Ai tha se me të kishte kontaktuar një epror serb, në moshë rreth 45 vjeç, me gjatësi mesatare dhe që kishte një kryq druri në gjoks, të varur për një shirit të zi. Eprori serb kishte thënë se do të vendosej vetë në odën e Fehmiut sa të zgjaste aksioni. Në këtë odë gjenden eshtrat e tri kufomave.

Në shtëpinë dydhomëshe të Rizah Rekaliut janë eshtrat e së paku një kufome. Edhe kjo shtëpi është djegë në tërësi, si edhe mullarët e sanës e kashtës afër saj.

Në shtëpinë e Hazir Rekaliut, e cila është djegë, gjenden trupat e karbonizuar të dy kufomave. Anëtarët e familjeve i kanë identifikuar kufomat e Rrahim Kadri Lepajës (30), i martuar dhe baba i një fëmije, dhe të Beqir Xhafer Lepajës (28), që të dy nga lagjja e Lepajëve.

Anëtarët e shumtë të familjes Lepaja i thanë QIK-ut se dy të rinjtë ishin arrestuar të enjten rreth mesditës në rrugë e sipër për në shtëpitë e veta. Ata ishin larguar nga fshati të martën, bashkë me njerëzit tjerë, ndërsa ishin kthyer të enjten për të marrë nënën e njërit prej tyre që kishte mbetur vetëm në shtëpi në fshat. Në trupin e Rrahimit duket një vrimë plumbi. Supozohet se ata janë vrarë e masakruar, e pastaj janë djegë bashk me shtëpinë.

Kufomat tjera nuk dihet se të kujt janë. Supozohet se ato janë të personave që konsiderohen të zhdukur. Ka pasur njoftime për së paku tetë të zhdukur.

Rreth 100 metra larg shtëpisë së Fehmi Rekaliut, ku u gjetën tri kufoma, janë dy vetura të djegura, me të cilat kanë udhëtuar personat që konsiderohen të zhdukur.

Në lagjen Lepaja sot pasdreke kishte shumë njerëz nga kjo lagje dhe fshatrat përreth, si edhe aktivistë politikë të LDK-së e qytetarë të ndryshëm.

Me gjashtë kufomat e djegura, numri i viktimave të agresionit serb në Dobratin, Kaçanoll e Bajçinë arrin në 18, prej të cilëve pesë ishin pjesëtarë të UÇK-së.

Deri më tash nuk dihet gjë për gjashtë persona që konsiderohen të zhdukur.

Numri i shtëpive të djegura e të rrënuara është 19 në Kaçanoll dhe 26 në Dobratin. Në Dobratin janë djegur objektet e dy shkollave fillore dhe ambulanta e fshatit.

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

19 shtator 1994

The Guardian: Serbët terrorizojnë shqiptarët etnikë

Shtypi botëror vazhdon të shkruajë në mënyrë të gjithanshme për Kosovën dhe gjendjen e rëndë në të. Pas publikimit të një Raporti të organizatës ndërkombëtare Amnesty International për gjendjen në Kosovë, gazetat autoritative britanike “The Guardian” dhe “The Independent” në numrat e tyre të sotëm (19 shtator) sjellin dy artikuj të gjerë, në të cilët përfolet Raporti i fundit i Amnesty International i publikuar po ashtu sot.

Iën Trejnor, korrespondent i “The Guardian” nga Vjena, shkruan në artikullin e tij me titull “Serbët terrorizojnë shqiptarët etnikë” se “terrori policor serb dhe dhuna kundër shumicës shqiptare në krahinën jugore të Kosovës po ushqejnë shkallën eksplozive të tensioneve etnike në rajon”. Artikulli në vazhdim bën fjalë për raportin e publikuar sot të organizatës Amnesty International dhe citon: “Mijëra shqiptarë e kanë përjetuar dhunën policore serbe në lëkurën e vet… Rrahjet brutale me kërbaç janë forma të zakonshme të dhunës, ndërsa edhe shoku elektrik përdoret shpesh”. “The Guardian” shkruan se “derisa kryetari serb Slobodan Milosheviq, autor i luftërave në Bosnjë dhe në Kroaci, pret zbutjen e sanksioneve të OKB-së ndaj Serbisë si shpërblim për ‘rolin e tij konstruktiv’, dhuna policore në Kosovë vazhdon papengueshëm”.

Në vazhdim të artikullit në “The Guardian” jipen dëshmi të Amnesty International për dhunën serbe në Kosovë. “Inspektorët e policisë shprehin urrejtje etnike ndaj viktimave të tyre. Një rast në veçanti brutal ishte ai kur një polic gdhend një simbol serb në gjoksin e një shqiptari 18-vjeçar”. Në raportin e Amnesty International thuhet se “policia serbe ka vrarë një amvise shqiptare, derisa po qëndronte në ballkonin e saj në Deçan.

“Marrëdhëniet ndërmjet komunitetit shqiptar, i cili numëron 2 milionë në Kosovë dhe autoriteteve serbe kanë qenë të tendosura me dekada. Tendosja është rritur në mënyrë dramatike nga fundi i viteve ’80, kur Milosheviqi përdori çështjen e Kosovës për të ngjallur nacionalizmin serb. Milosheviqi ka bllokuar përpjekjet ndërkombëtare për përfshirjen e Kosovës në negociatat për ish-Jugosllavinë. Vitin e kaluar ai përzuri ekipin vëzhgues të KSBE-së”.

Në fund artikulli bën fjalë për mundësinë dhe gjasat e një dialogu shqiptaro-serb dhe transmeton shtypin e Beogradit të ketë cituar kryetarin Rugova “se është i gatshëm të bisedojë me Milosheviqin”, por kërkesa e tij për ndërmjetësimin e palës së tretë në këto bisedime do të refuzohet nga Milosheviqi, i cili këmbëngul se Kosova është një çështje e ‘brendshme e Serbisë'”.

Gjithnjë në këtë frymë, edhe artikulli me titull “Amnesty dënon terrorin në Kosovë” i botuar në “The Independent” të sotëm (19 shtator) denoncon, në saje të Raportit të fundit të Amnesty International-it, dhunën e autoriteteve serbe në Kosovë.

“Autoritetet serbe e kanë shtuar në mënyrë të ndieshme shtypjen e shqiptarëve etnikë në krahinën jugore të Kosovës gjatë këtij viti”, thuhet në artikull, i cili në vazhdim citon pjesë të Raportit të Amnesty International-it, të cilat në mënyrë ekzemplare pasqyrojnë dhunën serbe në Kosovë.

“Amnesty beson se policët serbë janë posaçërisht të vrazhdë gjatë bastisjeve për armë në shtëpitë shqiptare… Ato janë shtuar në mënyrë dramtike gjatë vitit të kaluar… Bastisjet për armë janë të përditshme, ndonëse shqiptarët kanë hequr dorë nga përdorimi i forcës në lëvizjen e tyre për vetëvendosje”, thuhet në mes të tjerash në artikullin e Toni Barberit në “The Independent”.

19 shtator 1995

Kolonët ngrisin tensionin në Ferizaj

Më 18 shtator, duke filluar nga ora 19:00 e deri në orët e pasmesnatës, nga kazerma ushtarake e Ferizajt, janë vërejtur lëvizje të mëdha të automjeteve dhe qytetarëve serbë. Gjatë kësaj kohe ata këndonin këngë shovene raciste e sidomos antishqiptare, duke fyer posaçërisht personalitetin e nënës shqiptare si dhe kryetarin e Republikës së Kosovës, dr. Ibrahim Rugovës dhe atij të Shqipërisë dr.Sali Berisha, njofton KI i Degë së LDK-së në Ferizaj.

Gjatë kësaj kohe, policia serbe vetëm qëndroi anash dhe nuk ndërmorri asgjë ndaj veprimit të grupit të qytetarëve serbë, që përbëhej nga kolonë dhe nga serbë vendës dhe ndaloi e maltretoi shqiptarët, të cilët kalonin me vetura nëpër atë pjesë të qytetit.

Po ashtu, edhe më 19 shtator, në kazermën ushtarake serbe në Ferizaj janë vërejtur lëvizje të qytetarëve serbë.

Ndërsa sot ata nga kazerma dolën edhe të armatosur me rroba civile dolën nëpër qytet deri rreth orës 12:00.

Provokimet e djeshme dhe të sotshme si dhe informata e djeshme për ekzistimin e një grupi të “paramilitarësh”, kanë shkaktuar pezm dhe shqetësim tek popullata shqiptare dhe tërheqin vëmendjen për ndonjë ekces më të madh të mundshëm.

Ndërsa nga palestra sportive “Rinia” në Ferizaj, mirret vesh se gjatë javës së kaluar, kolonët serbë janë transferuar në lokacione të tjera në qytet, si në lokalet e shkollës së mesme “Zenel Hajdini”, në hotelin “Luboteni”, në barakat e punëtorëve, etj., njofton KI i Degës së LDK-së në Ferizaj.

Nga Ferizaji janë larguar 5 kolonë të pakënaqur me kushtet dhe kanë shkuar në Maqedoni.

Bëhet me dije se në Ferizaj po mbahet edhe një grup i paramilitarëve serbë nga Kroacia.

Sipas disa shënimeve mund të konkludohet se deri tash në Ferizaj janë vendosur 185 kolonë serbë, ndërkohë që organet e instaluara serbe deklarohen se janë të gatshëm të pranojnë edhe 100 kolonë të rinj.

19 shtator 1997

Në Baballoq të Deçanit u vendosën 122 familje refugjatësh serbë nga Shqipëria

Dje në lokalitetin Baballoq afër Deçanit u vendosën 122 familje refugjatësh serbë nga Shqipëria. Atje kishte shkuar vetë ministri serb i të ashtuquajturës federatë serbo-malazeze, Mirosllav Ivanisheviq, për t’ua dorëzuar çelsat. Ai u kishte premtuar refugjatëve të tjerë serbë se do të ndërtohet një lokalitet i ri me 66 shtëpi.

Krahas shtëpive në pronësi të përhershme, refugjatët serbë kanë marrë edhe dy deri më katër hektarë tokë të uzurpuar nga regjimi serb.

19 shtator 1998

Podujevë: Nuk dihet për fatin e së paku 9 vetave

Pas sulmit mbi fshatin Dobratin të Podujevës, prej ku forcat serbe granatuan edhe fshatrat e Shalës së Bajgorës, në fshat u gjetën dy të vrarë, Fetah Sefer Behrami (i masakruar) nga Kaçanolli dhe Maksut Islam Rekaliu nga Dobratini.

Fshati gjithashtu është dëmtuar në masë shumë të madhe, janë plaçkitur e janë djegur shtëpitë.

Por, përmasat e plota të këtij sulmi ende nuk dihen, pasi deri tash nuk ka njoftime për fatin e disa banorëve.

Sipas njoftimeve të KI të Degës së LDK-së në Podujevë, nuk dihet për fatin e Jashar Fetah Behramit (26), Ramadan Behramit (60), Muhamet Fazliut (36), Rrahim Ramadanit (16), Ejup Sejdiut (36), Beqir Lepajës (26), Rrahim Lepajës (28), Haki Rekaliut (35) dhe Xhafer Ajvazit.

Nuk dihet gjithashtu as për fatin e tetë fëmijëve të tjerë të të ndjerit Fetah Behrami, të cilit edhe i është djegur shtëpia.

Shtime: 23 të vrarë, 20 të plagosur, 11 fshatra të djegura

Gjatë ofensivës së forcave serbe në fshatrat e Shtimes, që nga 14 qershori e deri sot, janë vrarë 23 shqiptarë dhe janë plagosur 20 të tjerë.

Sipas shënimeve të KI të Degës së LDK-së në Shtime, janë vrarë:

Sabri Ahmeti (65), nga Carraleva, i vrarë më 17 qershor, Nesret Abazi (22), nga Belinci, i vrarë më 25 korrik, Ruzhdi Salihu (34) nga Zborci, i vrarë më 26 korrik, Osman R. Halimi (48), nga Belinci, i vrarë më 30 korrik, Feriz Sabit Xhema (37) nga Carraleva, i vrarë më 27 korrik, Xhemë Sabit Xhema (45), nga Carraleva, i vrarë më 9 gusht, Selim Rexhepi (85), nga Petrova, i vrarë më 2 gusht, Arsim LimanHysenaj (15) nga Petrova, i vrarë më 10 gusht, Mejreme Liman Hysenaj (2), nga Petrova, e vrarë më 10 gusht, Haki Ilazi (85), nga Zborci, Skënder Salihu (25) nga Mollopolci, Jalldyze Asllani (65), Halide Asllani (37), Ajshe Asllani (27), Burim Asllani (13), Lumni Asllani (11), Ejup Asllani (9), Luljeta Asllani (7), Shpend Asllani (5), Xhafer Asllani (3), Antigona Asllani (1), Albiana Asllani (6-muajshe), të gjithë nga fshati Rancë dhe të vrarë më 23 gusht, si dhe Zeqir Asllani (95) nga fshati Rancë, i vrarë më 29 gusht.

Janë plagosur: Isak Asllani (40), Musa Asllani (27), Bekim Asllani (20), Mevlude Kadriu (47), Nazmi Dauti (28), Sabit Nuredini (33), Ibrahim Ibrahimi (47), Haxhi Komorani (53), Bedri Maksuti (21), Arsim Hasami (20), Mehdi Limani (39), Zaim Selmani (36), Nesret Zymeri (12), Ajshe Pajaziti (17), Nexhmije Hysenaj (47), Fatmir Duga (15), Halit Luma (13), Bujar B. Beqaj (15), Abedin Beqaj(12), Osman Guri (60).

Po gjatë kësaj periudhe në fshatrat e kësaj komune janë djegur 11 fshatra, janë granatuar 6, në të cilat janë djegur 799 e janë granatuar 379 shtëpi.

Nga fshatrat e sulmuara të kësaj komune janë zhvendosur 14.200 banorë.

Mijëra qytetarë po vazhdojnë të qëndrojnë në sheshet e Prishtinës edhe gjatë orëve të mbrëmjes, në shenjë proteste kundër vendimit dënues të Gjykatës Speciale në Hagë ndaj ish-udhëheqësve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Protesta e organizuar nga OVL-UÇK pason aktgjykimin ku Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet, ndërsa Rexhep Selimi me 13 vjet burgim.

Pjesëmarrësit po vazhdojnë të shprehin pakënaqësinë e tyre përmes thirrjeve për mbrojtjen e vlerave të luftës çlirimtare dhe drejtësi për ish-krerët e UÇK-së.

Policia e Kosovës po vazhdon të jetë prezente në terren për të garantuar rendin dhe sigurinë, ndërsa situata në kryeqytet po vijon e qetë dhe pa incidente.