Dokumentimi i rasteve të dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë, përfaqësimi i interesave të të mbijetuarve të dhunës seksuale dhe fuqizimi i tyre në nivel ndërkombëtar janë caqet që synon të arrijë platforma “Bëhu Zëri im”, e cila u lansua të enjten në Prishtinë.
Kjo platformë është themeluar nga Qendra Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Qendra për Promovimin e Drejtave të Grave, Medica Gjakova dhe Medica Kosova, koalicion ky që ka për qëllim rritjen dhe forcimin e bashkëpunimit mes organizatave në avancimin e kauzës së përbashkët, realizimin e të drejtave dhe fuqizimin e të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë.
Drejtoresha e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës (QKRMT), Feride Rushiti, tha se përmes kësaj platforme synojnë të jenë zë i fuqishëm i të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës së fundit në Kosovë.
Përmes saj, Rushiti tha se do të ngrisin këtë çështje në nivel ndërkombëtar, e që synojnë që kauza të cilën e ka kjo platformë të jetë zë i fuqishëm edhe në dialogun me Serbinë.
“Kjo platformë përtej që ka për qëllim edhe më tej me e fuqizua kauzën e të mbijetuarve të dhunës seksuale ka për qëllim që këtë kauzë ta ngritë edhe në nivel ndërkombëtar, për faktin se krimet e dhunimit janë shumë herë krime të heshtura, krime që shumëherë janë jashtë agjendave rajonale dhe botërore. Fatkeqësisht, edhe iniciativat rajonale për ballafaqimin me të kaluarën, dokumentimin e krimeve të dhunës seksuale e ka lënë anash, për faktin se ky krim nuk është lehtë të dokumentohet. Ne përmes kësaj platforme synojmë të fuqizojmë edhe më tej zërin e të mbijetuarave të dhunës seksuale dhe të lidhemi ngushtë me dokumentimin e këtyre krimeve… 6:10 E pse jo, edhe për të qenë zë i fuqishëm edhe në përgatitjen e të gjithë hapave të nevojshëm në kuadër të dialogut me Serbinë, që kjo çështje të mos mbetet e heshtur”, tha ajo.
Se platforma e lansuar sot do të jetë një zë i fuqishëm në adresimin e nevojave të të mbijetuarve të dhunës seksuale në Kosovë, e tha edhe Edward Lister nga Ambasada e Mbretërisë së Bashkuar.
Ai theksoi se janë të përkushtuar që të gjithë të mbijetuarit e dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë të arrijnë drejtësinë dhe kryerësit e këtyre veprave të bëhen përgjegjës.
“Në Kosovë e dini si janë kushtet. Mbështetja e organizatave siç është juaja, duke shfrytëzuar rrugët ligjore në adresimin e stigmës, ka pasur sukses… Platforma e lansuar sot do të jap kontribut të rëndësishëm që të mbështetet të mbijetuarit e dhunës seksuale dhe do të avokojë në adresimin e nevojave në Kosovë dhe përmes mekanizmave tjerë ndërkombëtar që janë këtu… Mbretëria e Bashkuar është që të gjithë të mbijetuarit të arrijnë drejtësinë dhe kryerësit e veprës të bëhen përgjegjës”, tha ai.
Mirlinda Sada, drejtoreshe e Medica Gjakova, tha se është dashur bukur kohë që të mbijetuarit e dhunës seksuale të flasin.
Si organizata joqeveritare, ajo bëri të ditur se kanë filluar të ofrojnë ndihmë edhe për familjarët e të mbijetuarve të dhunës seksuale, pasi traumat janë bartur edhe tek ta dhe në disa gjenerata.
“Përkrahja që prisnin gratë nuk u gjet as tek familja, as tek shoqëria. Ato nuk guxonin të ankoheshin, ato nuk guxonin të tregonin atë që iu ka ndodhur sepse të tjerët diktonin jetën e tyre… Për fat të mirë shumë gra dhe burra mbijetuan, vet mbijetesa e tyre tregon forcën e tyre. Në fillim ishin pak dhe ishin vetëm, mirëpo pas disa viteve me shumë frikë, ato pranuan atë që ju ka ndodhur. Në fillim si individ, e pastaj ngjarjen traumatike e ndan me shoqet e tyre dhe kuptuan se nuk ishin vetëm… Ishin këto organizata joqeveritare që përkrahën dhe vazhdojnë të përkrahin të mbijetuarit e dhunës seksuale”, u shpreh ajo.
Drejtoresha e Medica Kosova, Veprore Shehu, kujtoi fillimet e para të punës në organizata, për çka tha se për shkak të ndjeshmërisë së rasteve dhe traumave të shumëfishta që viktimat kanë pasur, ka qenë shumë e vështirë paraqitja edhe e ofertës për ta.
Kurse Kadire Tahiri, drejtoreshë e Qendrës për Promovimin e të Drejtave të Grave në Drenas, kritikoi institucionet shtetërore, duke thënë se këto të fundit deri më sot kanë njohur vetëm dhimbjen e vuajtjes, asgjë më shumë.
E pranishme në lansimin e platformës “Bëhu Zëri im” ishte edhe deputetja Vasfije Krasniqi, e mbijetuar e dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë, e cila vlerësoi punën e organizatave që merren me këtë çështje, teksa apeloi për bashkëpunim më të madh për thyerjen e stigmës.
“Unë e di se shumë prej viktimave nuk kanë derë tjetër veçse të shkojnë tek shoqatat dhe të rrëfejnë historinë e vet. Duhet të punohet më shumë së bashku për të thyer stigmën. Unë e di se është vështirë për ta thyer stigmën siç është në Kosovë, siç është dhuna seksuale duke e ditur shoqërinë që e kemi. Ne duhet me punua shumë familjet e tyre, sepse familjet janë ato që i mbajnë ato të mbyllura dhe të heshtura”, tha ajo.
Përgjatë dekadave, Qendra Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Qendra për Promovimin e Drejtave të Grave, Medica Gjakova dhe Medica Kosova kanë punuar me të mbijetuarit e dhunës seksuale të luftës, duke mbështetur rehabilitimin, mirëqenien dhe fuqizimin e tyre.
Ankesa e një nëne për papastërtinë dhe për kushtet në Klinikën e Pediatrisë në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës nxiti reagim të gjerë në mesin e publikut, por fotografi dhe dëshmi të siguruara nga Radio Evropa e Lirë tregojnë se problemet infrastrukturore dhe sanitare shtrihen përtej një klinike të vetme, në spitalin më të avancuar publik kosovar, në Prishtinë.
Në mes të të nxehtit të madh të mesit të korrikut, Klinika e Pediatrisë në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës (QKUK) ishte e mbushur me prindër e me të afërm pacientësh, që hynin e dilnin pa ndërprerë.
Shqetësimi për shëndetin e të afërmve iu vërehej në fytyrë. Në duar, disa mbanin ushqime, ndërsa të tjerë jastëkë e shtroja.
Shumë prej tyre hezituan të flisnin për Radion Evropa e Lirë (REL) rreth kushteve në spital, duke thënë se “nuk duan telashe” dhe se “kushtet dihen”.
Më 15 korrik, Arian Cakaj nga Vushtrria e kishte sjellë për trajtim në Pediatrinë e QKUK-së djalin e tij 4-muajsh.
“Kjo klinikë është objekt i vjetër. Ato muret janë të vjetra… Por, sa i përket pastërtisë, është në nivel”, tha ky baba për REL-in.
Ai shtoi se stafi i spitalit ishte i kujdesshëm, dhe se familjes së tij nuk i munguan as çarçafët, ndonëse kishin marrë disa me vete, për t’iu gjendur foshnjës.
“Edhe ne mund ta kemi një shtëpi të vjetër, dhe sado që mund ta rregullojmë, prapë ajo është e vjetër”, tha Caka, duke shtuar se gjithmonë ka hapësirë për përmirësim të infrastrukturës.
Por, vetëm pak ditë më parë, një rrëfim krejt tjetër nxiti debat e reagime për kushtet e trajtimit në Klinikën e Pediatrisë, që është në krye të hierarkisë së shëndetësisë publike në Kosovë, si spitali më i avancuar.
Aulona Mehmeti, nënë e një dyvjeçari, më 12 korrik publikoifotografi dhe përshkrime të kushteve në Pediatrinë e QKUK-së, ku shiheshin shtretër të njollosur me gjak e të dëmtuar, dhe tualete me mungesë privatësie e pastërtie.
Ajo, veç tjerash, u ankua edhe për mungesë shtrojash, të cilat tha se iu desh t’i huazonte nga një familjare e një pacienti tjetër.
Reagimi në Klinikën e Pediatrisë, pas publikimit të Mehmetit, ishte i shpejtë.
Për pak ditë, aty u bë ndërrimii disa shtretërve, si dhe filloi riparimi i nyjave sanitare.
QKUK-ja hapi procedura disiplinore ndaj stafit, lidhur me ankesat për sjelljen e pjesëtarëve të tij, si dhe nisi hetimin administrativ lidhur me këtë rast.
Deri më tani, ky institucion nuk ka njoftuar për gjetjet eventuale të komisionit ad-hoc që po kryen hetimin.
Deri më tani, ky institucion nuk ka njoftuar për gjetjet eventuale të komisionit ad-hoc që po kryen hetimin.
Pacienti 2-vjeçar, i shtrirë në Klinikën e Pedatrisë, në fund të qershorit.
Edhe A. I , një paciente tjetër, e cila qëndroi në Pediatri me djalin e saj nga fundi i qershorit deri në fillim të korrikut, i tha REL-it se kushtet ishin “katastrofale”.
“Më është dashur tri net të fle në tokë me djalin”, tha ajo, duke shpjeguar se një nga shtretërit që i ishte ofruar nuk ishte i përshtatshëm për fjetje.
Kjo nënë tha se ndihet mirë që rasti i Mehmetit “është trajtuar seriozisht”.
Për të dokumentuar nga afër gjendjen në këtë klinikë publike, REL-i kërkoi leje për të realizuar fotografime dhe xhirime brenda.
Me gjithë aprovimin fillestar nga Drejtoria e QKUK-së, leja u tërhoq me kërkesë të drejtoreshës së Klinikës së Pediatrisë, Alije Keka Sylaj.
Anulimi i lejes për datën 21 korrik, u bë me arsyetimin se klinika ishte në proces renovimi, ndonëse vazhdonte të funksiononte normalisht dhe të pranonte pacientë.
REL-i, megjithatë, siguroi fotografi të shkrepura më 15 korrik, para renovimeve në klinikë, dhe më 20 korrik, pas fillimit të tyre.
Klinika e Pediatrisë, më 15 korrik, dhe më 20 dhe 21 korrik, pas fillimit të renovimeve
Institucionet pranojnë sfidat infrastrukturore
Pas reagimeve nga rasti i Mehmetit, drejtoresha e Klinikës së Pediatrisë, Keka Sylaj, pranoi kushtet jo të mira në Klinikë, por tha se ato po i adresojnë tash e një kohë.
“Nuk i mohojmë sfidat infrastrukturore të objektit të vjetër të Klinikës së Pediatrisë. Përkundrazi, ato janë evidentuar, dokumentuar dhe adresuar vazhdimisht nga menaxhmenti pranë institucioneve përgjegjëse”, tha ajo në një shkrim në Facebook, më 13 korrik.
Sipas saj, klinika ka kërkuar në mënyrë të vazhdueshme“renovimin e reparteve, nyjave sanitare, rehabilitimin e bodrumit, funksionalizimin e lavanderisë, dhe investime të tjera infrastrukturore”, ndërsa një pjesë e këtyre punimeve tashmë kanë nisur.
Ndërkaq, nga Ministria e Shëndetësisë thanë se nuk kanë mundur “të transformojnë krejt infrastrukturën shëndetësore”.
Në një reagim publik më 13 korrik, zëdhënësi i ministrisë, Durim Elshani, shtoi se intervenime janë bërë fillimisht aty ku ka pasur “më së shumti nevojë”.
“Standardi i një sistemi shëndetësor… matet edhe me pastërtinë e një dhome, me pastërtinë e një shtrati, me pastërtinë e një tualeti… Në këtë pjesë nuk e kemi pasur dorën e hekurt”, shkroi ai.
Sipas tij, për transformimin e plotë të Klinikës së Pediatrisë tashmë janë ndarë1.25 milion euro, ndërsa punimet pritet të nisin vitin e ardhshëm.
Por, si është gjendja në klinikat e tjera të QKUK-së?
Hulumtimi i REL-it tregon se debatet për Pediatrinë janë vetëm një pjesë e një problemi më të gjerë.
REL-i ka siguruar fotografi nga disa klinika të QKUK-së, ku shihen dëmtime infrastrukturore dhe kushte jo të mira sanitare, veçanërisht në tualetet e përbashkëta.
Ndonëse Drejtoria e QKUK-së aprovoi një leje xhirimi për gjashtë klinika të QKUK-së, REL-i pati mundësi ta shihte nga brenda, pa u penguar, vetëm Klinikën e Gjinekologjisë.
Kjo klinikë, në të cilën, sipas të dhënave të qeverisë, ka pasur investime prej rreth 5.5 milionë eurosh nga viti 2024, ka tashmë disa reparte me kushte moderne, ndonëse ka ende reparte të parenovuara.
Klinika e Gjinekologjisë, me reparte të renovuara dhe të pa renovuara
Në Klinikat e Kirurgjisë, Pulmologjisë, të Otorinolaringologjisë, e të Kirurgjisë Maksillofaciale, ndër të tjera, REL-i gjeti tualete të prishura, dyer që nuk mbylleshin, mungesë sapunësh të lëngshëm dhe letrash tualeti, si dhe papastërti të përgjithshme.
Viteve të fundit, Ministria e Shëndetësisë ka investuar miliona euro në renovimin dhe modernizimin e një sërë klinikash.
Sipas njoftimeve zyrtare të ministrisë, vetëm gjatë viteve 2023-2025, përveç investimeve në Klinikën e Gjinekologjisë, edhe rreth 2.8 milionë euro janë investuar për Klinikën e re të Ortopedisë.
Tualete të përbashkëta, në klinika të ndryshme të QKUK-së
Mungesë higjiene në Klinikën Infektive: Çfarë panë inspektorët?
Një kontroll i jashtëzakonshëm në Klinikën Infektive, ku trajtohen sëmundjet ngjitëse, nxori në pah disa mangësi, që lidheshin me procesin e pastrimit dhe dezinfektimit.
Inspektorati Sanitar i Kosovës, që vepron në kuadër të Ministrisë së Shëndetësisë, i konfirmoi REL-it se inspektimi u bë më 16 korrik 2026, pas ankesës së shoqërueses së një pacienti.
Sipas raportit të Inspektoratit, objekti ku funksionon Klinika Infektive është i vjetër, “ndërsa hapësira e dedikuar për stafin e pastrimit është në gjendje të amortizuar”.
Për të arritur deri te depoja ku ruheshin materialet e higjienës, inspektorët konstatuan se duhej kaluar nëpër korridore me lagështi të theksuar dhe ujë të grumbulluar, gjendje që, sipas tyre, paraqet rrezik për kontaminim.
“Gjatë kontrollit, u konstatua se stafi nuk ishte i pajisur dhe nuk përdorte pajisje personale mbrojtëse, përfshirë doreza dhe maska, gjatë kryerjes së punëve të pastrimit.”, tha Inspektorati.
Ndër të tjera, Inspektorati gjeti se “nuk pati lecka pastrimi të ndara sipas kodit të ngjyrave, ose sipas destinimit të përdorimit”.
Kjo, sipas tij, mundëson pastrimin e sipërfaqeve të ndryshme, pa rrezik të kontaminimit të kryqëzuar.
Ekipi i REL-it nuk arriti të siguronte qasje për të marrë pamje brenda kësaj klinike.
I pyetur lidhur me gjendjen e përgjithshme të kushteve sanitare në QKUK, Inspektorati tha se, sipas inspektimit të rregullt, në vitin 2026, kushtet infrastrukturore dhe higjieno-sanitare në shumicën e klinikave të QKUK-së janë “përgjithësisht të mira, dhe pasqyrojnë investimet e viteve të fundit”.
Klinika Infektive. Fotografi nga arkivi.
Edhe organizatat që mbrojnë të drejtat e pacientëve dhe të stafit shëndetësor vlerësojnë se kushtet infrastrukturore janë një ankesë legjitime për QKUK-në.
Shoqata për të Drejtat e Pacientëve në Kosovë (PRAK) tha se problemi i kushteve në QKUK nuk qëndron vetëm te rasti publik i Pediatrisë.
“Problemi nuk është vetëm fotografia apo një rast i izoluar, por fakti se një numër i konsiderueshëm i pacientëve dhe familjarëve të tyre vazhdojnë të raportojnë kushte jo të denja për ofrimin e shërbimeve shëndetësore”, tha kjo shoqatë për REL-in.
“Këto kushte ndikojnë drejtpërdrejt në mirëqenien fizike dhe psikologjike të pacientëve. Përveç rritjes së rrezikut për infeksione spitalore, ato ndikojnë edhe në besimin e qytetarëve ndaj sistemit publik shëndetësor”, thuhet tutje në deklaratën e shoqatës.
Veç kësaj, PRAK-u kritikoi edhe qasjen mbrojtëse të institucioneve shëndetësore karshi kritikave të pacientëve.
“Ne besojmë se reagimi institucional duhet të fokusohet në adresimin e problemit, dhe jo në minimizimin apo relativizimin e tij. Kur qytetarët raportojnë shqetësime, institucionet duhet ta shohin këtë si mundësi për përmirësim, dhe jo si sulm ndaj tyre”, tha PRAK-u.
Edhe Federata e Sindikatave të Shëndetësisë së Kosovës vlerësoi se problemet infrastrukturore nuk ndikojnë vetëm te pacientët, por edhe te personeli.
Kryetarja e Federatës, Tevide Imeri, tha se kushtet e amortizuara të punës janë një nga arsyet pse shumë profesionistë shëndetësorë largohen nga Kosova.
“Shëndetësia është një oqean me probleme. Nuk është një problem që izolohet në një klinikë ose në një repart. [Gjatë investimeve] të mos bëhet një lloj fasadimi, një lloj ngjyre, një lloj recepsioni ku shkon, pritet një shirit, dhe aty përfundon gjithçka”, u shpreh ajo.
Sipas Imerit, edhe vetë punonjësit shëndetësorë shpesh punojnë në ambiente jo të denja.
“Në shumë institucione nuk ke as zhveshtore për personelin. Tualetet janë katastrofë. Shpesh, punëtorët blejnë vetë materiale higjienike për përdorim gjatë punës”, tregoi ajo. /REL/
Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, ka deklaruar se përgjegjësia për formimin e institucioneve të reja dhe zgjedhjen e presidentit u takon të gjitha subjekteve politike, sipas besimit që u ka dhënë populli.
Kurti e ka mirëpritur caktimin e datës 6 gusht për mbajtjen e seancës konstituive të Kuvendit, duke theksuar se tashmë ka mbetur një periudhë e shkurtër deri te fillimi i procesit të konstituimit dhe më pas formimit të Qeverisë së re.
Ai nërmend se ndërsa për legjislaturën e re mjafton një shumicë e thjeshtë, zgjedhja e kreut të shtetit kërkon një pjesëmarrje më të gjerë parlamentare.
“Për presidentin ose presidenten, në dy raundet e para, për shkak të një aktgjykimi të Kushtetueses kërkohet prania e dy të tretave të deputetëve, andaj edhe përgjegjësia për zgjedhjen e tij ose saj e tejkalon një parti politike”, ka potencuar Kurti. /E.A/
Gjykata Themelore në Prishtinë e ka shpallur fajtor ish-kryetarin e Komunës së Prishtinës, Shpend Ahmeti, lidhur me akuzat për mosdeklarim të saktë të pasurisë, duke e dënuar me dy vjet burgim dhe një gjobë prej 5 mijë eurosh.
Siç raporton Betimi për Drejtësi, aktgjykimi u shpall të premten nga kryetari i trupit gjykues, gjyqtari Leon Perllaska. Sipas vendimit, dënimi me burgim do të ekzekutohet pasi aktgjykimi të marrë formën e prerë, ndërsa gjoba financiare duhet të shlyhet brenda një afati prej tre muajsh nga plotfuqishmëria e tij.
Përveç dënimit kryesor, Ahmeti është obliguar të mbulojë edhe shpenzimet e procedurës gjyqësore prej 100 eurosh për paushallin gjyqësor, si dhe 100 euro të tjera për Fondin për Kompensimin e Viktimave të Krimit.
Nga ana tjetër, trupi gjykues ka refuzuar propozimin e Prokurorisë Speciale për konfiskimin e pasurisë së padeklaruar, e cila kapte vlerën e 172 mijë e 600 eurove. /E.A/
Ushtruesja e detyrës së Presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, ka caktuar 6 gushtin si datë për mbajtjen e seancës konstituive të legjislaturës së re të Kuvendit të Kosovës.
Vendimi vjen pasi Haxhiu kishte deklaruar se seanca do të mbahej në javën e parë të muajit gusht, duke theksuar se ishte e rëndësishme t’u jepej kohë partive politike për të zhvilluar bisedime për arritjen e një marrëveshjeje për zgjedhjen e presidentit.
Me konstituimin e Kuvendit nis edhe afati 60 ditor për zgjedhjen e presidentit të ri të Kosovës.