Aktualitet

​78 vjet nga vdekja e “Mbretëreshës së Malësorëve”

Bëhet fjalë për Mary Edith Durham.

Published

on

Më 15 nëntor të vitit 1944, vdiq në moshën 80-vjeçare britanikja Mary Edith Durham-artiste, udhëtare, shkrimtare, e cila u bë e famshme për studimet e saj antropologjike të jetës shqiptare në fillim të shekullit të 20-të.

Edith Durham ishte më me e madhja e tetë fëmijëve. Ajo pati një rini tepër të lodhshme; kur i ati i vdiq, Edithit iu desh të kujdesej për gjithë familjen, ndërsa merrej me vetë-arsimim dhe zhvillonte talentin si piktore – Kur ishte 25 vjeç, punimet e saj u bënë pjesë e muzeut të Historisë Natyrore në Kembrixh.

Më 1913, shëndeti i saj u dobësua, dhe mjeku i rekomandoi pushim, larg halleve ditore. Kështu, Edith Durham u nis nga Londra në Trieste, në Kotor, në brigjet e Dalmacisë, dhe pastaj me rrugë tokësore në Mal të Zi. Ky ishte kontakti i parë me Ballkanin, që do të mbushte pjesën në vazhdim të jetës së saj.

Mary Edith Durham udhëtoi gjerësisht në Ballkan gjatë 20 viteve të ardhshme, duke u përqendruar veçanërisht në Shqipëri, atëherë një nga zonat më të panjohura dhe më të pazhvilluara të Evropës. Durham punoi për shumë organizata ndihmash, skicoi, pikturoi e shkroi, duke mbledhur artin dhe folklorin shqiptar.

Puna e saj ishte e një rëndësie të mirëfilltë antropologjike dhe për këtë arsye, Edith Durham u pranua anëtare e Institutit Antropologjik Mbretëror Britanik. Por ishin edhe shkrimet e saj që i dhanë asaj famën e veçantë. Ajo shkroi shtatë libra mbi çështjet e Ballkanit, nga të cilët “High Albania” (1909 ) është më i njohuri, dhe që ende vazhdon të konsiderohet nga të huajt si libër-udhëzues për të njohur dhe kuptuar zakonet e malësisë së veriut.

Me punën e saj, Mary Edith Durham erdhi duke u njëjtësuar gjithnjë e më shumë me çështjen shqiptare; ajo ishte përkrahëse e idesë së bashkimit të popullit shqiptar. Por Durham pati edhe kritikë të shumtë. Për shembull, ajo sulmohej vazhdimisht nga përkrahësit e shtetit jugosllav, të cilët mbështesnin përfshirjen e Kosovës në Serbi. Kjo e bëri Durhamin gjithnjë e më anti – serbe, duke dalë me shprehjen “paraziti serb” i cili synon jo për të krijuar një Jugosllavi, por për të përmbushur synimet për një Serbi të Madhe …. jo për çlirimin e popujve por për t’i bërë ata edhe më të shtypur se më parë”.

Disa intelektualë britanikë pro-serbë i kritikuan ashpër pikëpamjet e saj. Për shembull, Rebecca West (me një përvojë vetëm disa mujore udhëtimi në Jugosllavi shkroi librin e njohur pro-serb “Black Falkon…”) e quante Durhamin “një udhëtare që i përshkruan shqiptarët masakrues të masakruar”. Ndërsa historiani i njohur RW Seton-Watson komentonte se “duke kritikuar vazhdimisht mendësinë ballkanike, ajo u bë pjesë e kësaj mendësie”.

Nga ana e tyre, shqiptarët e vlerësojnë lart Edith Durhamin, duke i dhënë asaj emrin “Mbretëresha e Malësorëve”. Asdreni i përkushtoi asaj një vëllim poetik, ndërsa, kur Durham vdiq më 1944, mbreti Zog në mërgim u shpreh: “Ajo na dha zemrën e saj dhe u bë zë në veshin e malësorëve tanë”. Në vitet sundimit komunist (veçanërisht gjatë marrëdhënieve shumë të ngushta shqiptaro – jugosllave), emri i M. Edith Durhamit u la në heshtje, u përbuz, u ndalua. Në vitin 2004, presidenti Alfred Moisiu e cilësoi Edith Durhamin si një prej personaliteteve më të shquara të botës shqiptare gjatë shekullit XX.

Continue Reading

Lajmet

ATK: Pronat që lëshohen me qirë përmes “Airbnb” duhet të deklarohen për tatim

Published

on

By

Administrata Tatimore e Kosovës (ATK) ka njoftuar të martën se të gjithë qytetarët që lëshojnë prona me qira përmes platformave online, siç është “Airbnb”, janë të obliguar t’i deklarojnë këto të hyra dhe të paguajnë tatimin prej 10 për qind, siç parashihet me ligj.

Përmes një njoftimi në rrjetet sociale, ATK-ja bëri të ditur se ka identifikuar një numër qytetarësh që kanë realizuar të ardhura nga qiratë, por nuk i kanë deklaruar ato dhe nuk i kanë përmbushur detyrimet tatimore.

Për të rregulluar këtë proces, ATK-ja ka sqaruar se qytetarët që lëshojnë prona me qira duhet të pajisen me numër fiskal (nëse nuk janë të regjistruar paraprakisht), t’i deklarojnë rregullisht të ardhurat e realizuara dhe të paguajnë tatimin përkatës.

Sipas administratës tatimore, institucioni posedon prova që mundësojnë identifikimin e personave që realizojnë të hyra nga ky aktivitet, ndërsa ka paralajmëruar gjoba për të gjithë ata që nuk e respektojnë këtë obligim ligjor. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Ndahet nga jeta aktori i njohur Sam Neill, ylli i “Jurassic Park”, në moshën 78-vjeçare

Published

on

Aktori i njohur Sam Neill, i famshëm në mbarë botën për rolin e Dr. Alan Grant në filmin kult “Jurassic Park”, ka ndërruar jetë në moshën 78-vjeçare.

Lajmi u konfirmua nga familja e tij, e cila njoftoi se aktori vdiq në Sydney të Australisë, ndërsa vdekja e tij u cilësua si “e papritur dhe e papritur”.

Neill ishte një nga aktorët më të vlerësuar të kinemasë ndërkombëtare, me role të njohura në filma si “Jurassic Park”, “The Piano”, “The Hunt for Red October”, “Dead Calm” dhe “Event Horizon”, si dhe në serialin e njohur britanik “Peaky Blinders”.

Në mars të vitit 2023, ai kishte bërë të ditur se po trajtohej me kimioterapi pasi ishte diagnostikuar me limfomë jo-Hodgkin, një formë e kancerit të gjakut. Megjithatë, në prill të vitit 2026, aktori kishte deklaruar se analizat nuk kishin treguar më shenja të sëmundjes, ndërsa familja konfirmoi se ai ishte pa kancer në momentin e vdekjes.

Pas lajmit për ndarjen e tij nga jeta, figura të shumta të artit dhe politikës shprehën ngushëllimet dhe vlerësimet për kontributin e tij.

Kryeministri i Zelandës së Re, Christopher Luxon, e cilësoi Neill si “një nga më të mëdhenjtë”, ndërsa ish-kryeministrja Jacinda Ardern tha se bota ka humbur “një njeri të menduar, kurioz dhe jashtëzakonisht të mirë”.

Aktorja Laura Dern, me të cilën ndau ekranin në “Jurassic Park”, e përshkroi atë si “mik të përjetshëm”, ndërsa regjisori Steven Spielberg tha se Sam Neill do të mbetet përgjithmonë pjesë e familjes së “Jurassic Park”.

I lindur në Omagh të Irlandës së Veriut në vitin 1947, Sam Neill u shpërngul që në fëmijëri në Zelandën e Re, ku u rrit dhe nisi rrugëtimin e tij artistik. Gjatë më shumë se pesë dekadave karrierë, ai u shndërrua në një nga aktorët më të respektuar dhe më të dashur të kinemasë botërore./A.K/

Continue Reading

Sport

Sonte luhet gjysmëfinalja e parë e Kupës së Botës mes Francës dhe Spanjës

Published

on

By

Sonte nga ora 21:00 do të luhet ndeshja e parë gjysmëfinale e Kupës së Botës 2026, ku Franca dhe Spanja do të përballen me synimin për të siguruar një vend në finalen e madhe.

Të dyja kombëtaret pritet t’i kenë të gjithë lojtarët kryesorë të gatshëm për këtë përballje. Te Franca, sulmuesi Kylian Mbappe dhe mesfushori Manu Kone pritet të luajnë nga fillimi pasi kanë kaluar shqetësimet e lehta fizike nga ndeshja e kaluar, ndërsa skuadrës i rikthehet edhe Aurelien Tchouameni. Në anën tjetër, te Spanja pritet rikthimi i mesfushorit Pedri në formacionin bazë pasi pushoi në çerekfinale, si dhe i Mikel Merinos, ndërsa sulmi do të udhëhiqet nga Mikel Oyarzabal.

Për sa u përket formacioneve të mundshme, Franca pritet të zbresë në fushë me Maignan në portë, Digne, Saliba, Upamecano dhe Kounde në mbrojtje, Kone dhe Rabiot në mesfushë, ndërsa Barcola, Olise, Dembele dhe Mbappe do të rreshtohen në fazën sulmuese. Spanja pritet të startojë me portierin Simon, të mbrojtur nga Porro, Cubarsi, Laporte dhe Cucurella, në mesfushë do të jenë Rodri dhe Pedri, ndërsa Yamal, Merino dhe Baena do të mbështesin sulmuesin Oyarzabal.

Franca hyn në këtë gjysmëfinale pas gjashtë fitoreve radhazi në këtë turne, ku ka shënuar 16 gola, tetë prej të cilëve nga Kylian Mbappe. Megjithatë, Spanja ka një bilanc më të mirë në përballjet e fundit direkte, duke fituar shtatë nga dhjetë ndeshjet e fundit kundër francezëve. Ndeshja parashikohet të jetë e ngushtë, por përvoja e Francës në këtë fazë dhe thellësia e skuadrës mund të bëjnë diferencën për një fitore të mundshme 2-1 të tyre. /E.A/

Continue Reading

Lajmet

Katy Perry konfirmohet në “Sunny Hill Festival 2026” – fansat aludojnë për praninë e Justin Trudeau

Published

on

By

Ylli botëror i muzikës pop, Katy Perry, do të jetë një nga emrat kryesorë të edicionit të sivjetmë të “Sunny Hill Festival” në Prishtinë, duke shënuar kështu paraqitjen e saj të parë në këtë festival.

Ardhja e këngëtares ka ngjallur interesim të madh te publiku, jo vetëm për performancën e saj në skenë, por edhe për jetën e saj private.

Së fundmi, në mediat rozë është përfolur për një lidhje të mundshme mes këngëtares dhe ish-kryeministrit të Kanadasë, Justin Trudeau. Kjo ka bërë që në rrjetet sociale të ngrihen pikëpyetje nëse ai do ta shoqërojë Perry-n gjatë qëndrimit të saj në Kosovë. /A.K/

Continue Reading

Të kërkuara