Komisioni për Buxhet nuk e ka mbështetur amendamentin për ndarjen e një milion eurove shtesë për pajisje, proteza dhe mjete të tjera mjekësore për invalidët e luftës, në kuadër të shqyrtimit të Projektligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për ndarjet buxhetore për Buxhetin e Republikës së Kosovës për vitin 2026, raporton Ekonomia Online.

Amendamenti i propozuar nga Komisioni për Mirëqenie Sociale, Punë, Familje, Vlerat e Luftës Çlirimtare, Viktimat e Dhunës Seksuale të Luftës dhe Persona të Pagjetur, nuk mori mbështetjen e anëtarëve, pasi pesë votuan për, asnjë kundër dhe pesë abstenuan.

Kryetari i Komisionit për Buxhet, Enver Haliti, e prezantoi amendamentin që parasheh ndarjen e mjeteve shtesë për këtë kategori.

“Komisioni për Mirëqenie Sociale, Punë, Familje, Vlerat e Luftës Çlirimtare, Viktimat e Dhunës Seksuale të Luftës dhe për Persona të Pagjetur në nenin 6 të projektligjit ka bërë që ka të bëjë me nenin 32 të ligjit bazik të paragrafit 2, neni 32a, në fund të tekstit shtohet teksti si në vijim. Të shtohet edhe 1 milion euro për pajisjet, protezat dhe mjetet tjera mjekësore për invalidët e luftës”, tha ai.

Ministri i Financave, Hekuran Murati, tha se kjo çështje tashmë është e rregulluar përmes një udhëzimi administrativ të Ministrisë së Shëndetësisë, i miratuar në mars të vitit 2024, dhe se mbulimi bëhet përmes Fondit të Sigurimeve Shëndetësore.

“Në lidhje me këtë çështje, tashmë ka rregullim institucional, pra që prej marsit të vitit 2024 është miratuar udhëzimi administrativ, i cili e mbulon këtë këst përmes Fondit të Sigurimeve Shëndetësore. Pra, është miratuar udhëzimi nga Ministria e Shëndetësisë, kështu që kjo çështje tashmë ka zgjidhje, nuk e shoh që është e nevojshme të bëhet një amendament i tillë”, tha Murati.

Ndërkaq Haliti theksoi se sipas informatave të marra nga Ministria e Shëndetësisë gjatë vitit 2024 janë nxjerrë dy vendime të veçanta për invalidët e luftës së UÇK-së dhe invalidët civilë të luftës, përmes të cilave është përcaktuar mundësia e mbulimit financiar për protezat.

“Unë kam marrë një informatë nga Ministria e Shëndetësisë ku na kanë njoftuar që me vendim të ministrit të Shëndetësisë, Arben Vitia, në vitin 2024 janë nxjerrë dy vendime të veçanta që kanë të bëjnë me personat me status të invalidit të luftës, UÇK-së, dhe me personat me status të invalidit civil të luftës, ku përmes këtyre vendimeve është përcaktuar edhe mundësia e mbulimit financiar për ndërrimin, mirëmbajtjen dhe vendosjen e protezës sipas kërkesave individuale të aplikuesve, duke respektuar rregullat dhe procedurat e legjislacionit në fuqi. Sipas raporteve të trajtimit dhe rimburësimit, deri më tani nga këto vendime kanë përfituar 103 persona. Do të thotë, janë 58 invalidë të luftës, UÇK-së, dhe 45 invalidë të civilë të luftës. Çka do të thotë që të gjitha kërkesat që kanë ardhur në për mbulimin e shpenzimeve të gjitha rastet 100% janë zgjidhur dhe janë ofruar me përjashtim të një rasti që është në shqyrtim e sipër. Përndryshe, të gjitha kërkesat janë mbuluar dhe kanë marrë zgjidhje”, shtoi Haliti.

Megjithatë, deputeti i PDK-së, Mergim Lushtaku, e mbështeti amendamentin, duke thënë se invalidët e luftës vazhdojnë të paraqesin ankesa për mbulimin e shpenzimeve të protezave.

“Ky amendament besoj që është i qëlluar. Për vetë faktin, kemi qytetarë kemi këtë rast edhe invalidë të luftës, veteranë të luftës, që na paraqiten vazhdimisht, edhe kanë ankesa në këtë pjesë të pjesës së protezave. Nuk është e vërtetë që janë të mbuluar me të gjitha domethënë financimet për proteza. Prandaj, besoj është e bazuar edhe kërkesa e komisionit në këtë drejtim dhe mbështetjen time e ka në këtë drejtim. Nuk është shumë e madhe që besoj që ndikon në buxhet edhe besoj që kjo kategori duhet edhe duhet vlerësohet më shumë në mbështetjen edhe të buxhetit të Republikës së Kosovës”, tha ai.

Edhe deputetja e Aleancës, Teuta Haxhiu, e vlerësoi të qëlluar amendamentin, duke thënë se invalidët e luftës janë përballur me vështirësi në sigurimin e protezave dhe se, sipas saj, shpesh kanë pasur nevojë për ndihmën e miqve dhe të bashkatdhetarëve në diasporë.

“Është amendament i qëlluar. Është një realitet i dhimbshëm nëpër çka kanë kaluar invalidët e luftës, njerëz të cilët ndërrimin e protezave shpesh herë e kanë bërë përmes miqve, shokëve në diasporë, të cilët ju kanë ndihmuar vazhdimisht duke u përkujdesur për shëndetin e tyre, kanë qenë kategoria që kanë qenë anash komplet nga institucionet e vendit”, tha ajo.

Deputeti i LDK-së, Avdullah Hoti, tha se përkrah amendamentin, por vlerësoi se çështja duhet të zgjidhet në mënyrë të përhershme, duke i përfshirë shpenzimet për protezat në buxhetin e rregullt të Klinikës së Ortopedisë në QKUK.

“Unë këtë amendament e përkrah. Mendoj që diskutimi për këtë çështje tregon dështimin tonë si shoqëri dhe si institucione për me e adresuar një herë e përgjithmonë këtë çështje. Qeveri pas qeverie kemi dështuar që ta institucionalizojmë kujdesin për këta njerëz. Në kohën e pandemisë kemi ndarë plot atëherë kur kemi qenë në qeveri ne kemi ndarë plot mbështetje për grupe të ndryshme të shoqërisë, përfshirë edhe për organizatat e dala nga lufta. Atëherë, në vitin 2020, kemi bërë një marrëveshje të shkruar me Organizatën e Veteranëve të Luftës, që kjo çështje të institucionalizohet, të bëhet pjesë e buxhetit të rregullt në klinikën e ortopedisë në QKUK, ata të evidentojnë të gjitha rastet që kanë nevojë për proteza, cilat mund t’i kryejnë vetë, dhe cilat duhet t’i dërgojnë jashtë për trajtim, dhe të futet si pjesë e buxhetit të rregullt të QKUK-së dhe të klinikës së ortopedisë, që të mos ketë nevojë as për amendamente shtesë në komision, as për vendime ekzekutive të qeverisë ose të ministrit të Shëndetësisë. Unë mendoj që kjo është qasje që një herë e përgjithmonë duhet me e adresuar këtë çështje. Unë e përgëzoj ministrin që e ka marrë një vendim në vitin 2024, por nuk është zgjidhje përfundimtare. Nuk mund t’i lëmë këta njerëz nën mëshirën, si me thënë, të vendimeve ekzekutive të qeverisë e të ministrave, ose të amendamenteve në komision. Unë besoj që me buxhetin e vitit 2027, kur të vjen, ta adresojmë ne. Nëse qeveria nuk e sjell të tillë, ta adresojmë ne dhe ta zgjidhim një herë e përgjithmonë atë çështje. Pra, protezat të bëhen pjesë e buxhetit të rregullt të klinikës së ortopedisë, jo të fondit për sigurime shëndetësore, se nuk ka nevojë të shkojnë aty”, shtoi Hoti.

Në të njëjtën mbledhje, anëtarët e Komisionit diskutuan edhe ndryshimin e nenit 5 të projektligjit, që lidhet me kompensimin retroaktiv të përvojës së punës, në përputhje me vendimin e Gjykatës Kushtetuese.

Lushtaku kërkoi sqarime për formulimin e dispozitës, konkretisht për përdorimin e fjalës “mund” në pjesën ku thuhet se Qeveria mund të miratojë pagesën e kompensimeve retroaktive.

“Po më interesonte neni 5, se kemi pasur diskutime edhe në mbledhjet e kaluara të legjislaturës së kaluar. Që realisht është dashur me pasur një kompensim të përvojës së punës dhe gjykata kushtetuese vetëm pse e ka marrë vendimin për atëherë nuk ishte në planifikim. Tash, ju me këto po mundoheni me i vendos në planifikim. Por përveç kësaj, po më interesonte fjala te fjala te rreshti i parë me propozim të ministrit të financave, “qeveria mund të miratojë pagesën e kompensimeve retroaktiv”. Domethënë, pse fjala “mund” kur besoj që deri sot është nen i ligjit duhet të jetë, duhet të miratojë. Po sigurisht, ndoshta kjo është çështje e fjalive, por besoj që është e rëndësishme edhe teknikisht e përmirësuar”, tha Lushtaku.

Ministri Murati tha se formulimi është çështje juridike dhe se përdorimi i fjalës “mund” synon krijimin e bazës ligjore për kompensimin, pa krijuar detyrime që mund të çojnë në tejkalime buxhetore.

“Kjo është çështje më shumë juridike, do të thosha, sesa financiare. Është gjuhë që përdoret zakonisht, nëpër ligje të tilla, ideja është pra që të krijohet mundësia dhe baza ligjore. Dhe me këtë rast, kjo fjali e krijon bazën ligjore, pra për t’u bërë ky kompensim retroaktiv. Ndërkaq, tek fjala “duhet”, zakonisht nuk hezitojnë edhe juristët, pra që të shtojnë fjalë të tilla obligative marrë parasysh që shpesh herë mund të ketë edhe nuanca në pjesën e mbetur të fjalisë. Edhe nëse ka një gabim, pastaj ai bëhet obligim, pavarësisht nëse është, nëse ka qenë qëllimi i tillë apo jo. Prandaj, çdo herë është fjala “mund” që përgjatë rrugës, pra nëse shihet se mund të, le të themi, përshtatet dhe të mos ketë tejkalime buxhetore apo të mos ketë tejkalime të asaj që është paraparë qëllimi fillestar, pra që është kompensimi sipas gjykimit të gjykatës kushtetuese, kjo veçse e krijon bazën ligjore. Pra, është më se e mjaftueshme për ta bërë një gjë të tillë”, tha ai.

Hoti kundërshtoi këtë formulim, duke thënë se zbatimi i vendimit të Gjykatës Kushtetuese përbën obligim dhe jo çështje diskrecionale të Qeverisë.

“Besoj që në rastin konkret të fjali- fjalia duhet të jetë: “Duhet” ose “Qeveria ndan mjete për pagesën e tjera”. Jo “mund”. Sepse tash, duke qenë se është akt gjykimi i gjykatës kushtetuese, nuk është më diskrecion. Unë e kuptoj gjuhën afirmative si shkruhen nenet, por në rastin konkret është obligim për ekzekutivin për zbatimin e këtij akt gjykimi. Pra, ose bëjmë “duhet” ose themi “Qeveria ndan mjete për pagesën e tjera”, potencoi Hoti.

Edhe përfaqësuesja e Zyrës Ligjore të Kuvendit u shpreh se formulimi mund të rishikohet duke e hequr fjalën “mund”.

“Edhe unë e kam vërejtur këtë specifikë te projektligji, edhe realisht në këto kishim mundur me e përshtat vetëm me bo qeveria miraton, me e heq këto “mund të”, me e bo me propozim të ministrisë, së financave, që qeveria miraton pagesën e kompensimit retroaktiv”, theksoi ajo.

Burimi: Nga Ekonomia Online

Më 24 tetor 2026, UBT do të organizojë Konferencën Ndërkombëtare të Inxhinierisë së Ndërtimit dhe Infrastrukturës (IC-CEIE 2026), e cila synon të bashkojë akademikë, studiues, inxhinierë dhe profesionistë të industrisë për të shkëmbyer njohuri dhe përvoja, si dhe për të diskutuar zhvillimet më të fundit shkencore, sfidat dhe inovacionet në sektorin e ndërtimit, infrastrukturës dhe mjedisit.

Konferenca do të krijojë një platformë bashkëpunimi ndërmjet akademisë, kërkimit shkencor dhe praktikës profesionale, duke nxitur zhvillimin e zgjidhjeve inovative dhe të qëndrueshme për sfidat me të cilat përballet industria e ndërtimit dhe e infrastrukturës.

Dekani i Fakultetit të Inxhinierisë së Ndërtimit dhe Infrastrukturës në UBT, Prof. Dr. Visar Krelani, theksoi rëndësinë e kësaj konference në forcimin e bashkëpunimit ndërmjet institucioneve akademike dhe sektorit profesional.

“Përmes IC-CEIE 2026 synojmë të forcojmë lidhjen ndërmjet akademisë, kërkimit shkencor, industrisë dhe profesionistëve të fushës, duke krijuar një platformë të përbashkët për shkëmbimin e njohurive, përvojave dhe praktikave më të mira. Pjesëmarrja e profesionistëve dhe anëtarëve të Odës së Inxhinierëve i jep konferencës një dimension të veçantë, duke afruar kërkimin dhe edukimin universitar me sfidat reale të industrisë dhe praktikës inxhinierike. Synimi ynë është që ky bashkëpunim të kontribuojë në zhvillimin e zgjidhjeve inovative, të qëndrueshme dhe të zbatueshme për sektorin e ndërtimit, infrastrukturës dhe mjedisit”, ka thënë Krelani.

Një element i rëndësishëm i konferencës është edhe përfshirja e Odës së Inxhinierëve të Republikës së Kosovës, përmes së cilës pjesëmarrësit do të kenë mundësi të përfitojnë pikë profesionale, duke mbështetur zhvillimin e vazhdueshëm profesional dhe avancimin e kompetencave në fushën e inxhinierisë.

Përmes organizimit të IC-CEIE 2026, UBT vazhdon të promovojë kërkimin shkencor, inovacionin dhe bashkëpunimin ndërmjet akademisë dhe industrisë, duke krijuar mundësi për shkëmbim të përvojave profesionale dhe zhvillimin e praktikave bashkëkohore në funksion të infrastrukturës së qëndrueshme.

Bosch dhe Microsoft: mundësi apo rrezik? Kur korporatat e mëdha bashkëpunojnë me gjigantët e teknologjisë në fushën e inteligjencës artificiale

Bosch është plotësisht i përkushtuar ndaj inteligjencës artificiale dhe po punon ngushtë me Microsoft për këtë qëllim. Megjithatë, ekspertët digjitalë paralajmërojnë se industria gjermane po ekspozohet ndaj varësisë së tepruar nga gjigantët amerikanë të teknologjisë, shkruan “Duetsche Welle”.

Nga pompa e presionit të lartë deri te kandelat: te Bosch-i, çdo produkt tashmë është i lidhur në një mënyrë apo tjetër me inteligjencën artificiale. Kjo është ajo që pretendon vetë kompania – dhe me këtë nënkupton që produktet ose përfshijnë inteligjencë artificiale, ose janë prodhuar duke e përdorur atë.

Prandaj, inteligjenca artificiale është tashmë e pranishme në një formë apo tjetër në të gjitha ambientet e Bosch-it, por veçanërisht në ambientin në Stuttgart-Feuerbach. Është pikërisht aty ku testohen aplikacione të shumta të inteligjencës artificiale para se të zbatohen globalisht. Që nga fillimi i vitit, Bosch ka bashkëpunuar me kompaninë amerikane Microsoft për këtë qëllim.

 Nga Feuerbach-u shvab drejt botës

Konkretisht, kjo merr formën e asaj që njihet si ‘mbledhja e mëngjesit’ në fabrikën e Bosch-it në Feuerbach. Gjatë kësaj mbledhjeje, shefi i ekipit takohet me stafin e tij. Por IA ka hyrë tashmë në lojë më parë, në formën e një ‘agjenti’. Ky është një lloj asistenti digjital i aftë jo vetëm t’u përgjigjet pyetjeve, por edhe të kryejë detyra në mënyrë të pavarur.

Ky agjent po testohet aktualisht në Feuerbach dhe është, në veçanti, rezultati i bashkëpunimit me Microsoft-in. Agjenti specifik i takimit të mëngjesit identifikon automatikisht rreziqet kryesore të lidhura me prodhimin bazuar në të dhënat, i vlerëson ato dhe formulon rekomandime të përshtatshme.

Për ta bërë këtë, IA nuk analizon thjesht 24 orët e fundit, por parashikon edhe 24 orët e ardhshme. Sipas Bosch-it, agjenti lehtëson kështu ngarkesën e punës së drejtuesve të ekipeve. Me fjalë të tjera: fitim në produktivitet.

Sipas Elisabeth Schwarz-it, drejtoreshës së digjitalizimit të prodhimit në fabrikën e Feuerbach-ut, kjo tashmë po jep rezultate: krahasuar me modelin e vjetër, takimi i mëngjesit me asistencë digjitale po u kursen drejtuesve të ekipeve tetë orë në javë. Prandaj, ata mund t’ia kushtojnë këtë kohë detyrave të tjera si menaxhimit të stafit dhe iniciativave për përmirësim.

Mbrojtja e të dhënave ‘jashtëzakonisht e rëndësishme’ për Bosch-in

Sipas një zëdhënësi të Bosch-it, bashkëpunimi funksionon si më poshtë: Microsoft-i kryesisht ofron infrastrukturën IT dhe softuerike, ndërsa Bosch furnizon të dhënat e prodhimit.

Përsa i përket mbrojtjes së të dhënave dhe varësisë nga Shtetet e Bashkuara, Bosch-i deklaron: ‘Sovraniteti i të dhënave mbetet tek Bosch-i.’ Një zëdhënës i kompanisë shton: ‘Në të gjitha proceset e biznesit, Bosch garanton privatësinë, mbrojtjen e të dhënave personale dhe sigurinë e të gjitha informacioneve tregtare, në përputhje me kërkesat ligjore.’

Çështja e sigurisë së të dhënave është ‘jashtëzakonisht e rëndësishme’ për Bosch. Bosch-i gjithashtu operon fabrika në SHBA, Azi dhe pjesë të tjera të Evropës. Pengesat kryesore qëndrojnë kryesisht në rregullat. “Europa ka rregullore relativisht të rrepta në lidhje me përdorimin e inteligjencës artificiale,” shpjegon zëdhënësi i Bosch-it:

Në Evropë, ne duhet të sigurojmë që udhëzimet për përdorimin e inteligjencës artificiale të mos zbatohen këtu shumë rreptësisht, pasi kjo mund ta bëjë Evropën më pak tërheqëse si vend biznesi përballë konkurrencës globale.”

 Bosch-i po zhvillon zgjidhjet e veta të inteligjencës artificiale

Megjithatë, sipas deklaratave të veta, Bosch-i po zhvillon gjithashtu zgjidhjet e veta të inteligjencës artificiale dhe i bën ato të disponueshme për kompani të tjera. Janë zhvilluar disa agjentë përmes platformës ‘Manufacturing Co-Intelligence’, të cilën Bosch e zhvilloi në bashkëpunim me Microsoft-in.

‘Shopfloor Agent’ është një shembull i tillë: sipas Bosch-it, ai zbulon më shpejt defektet, identifikon shkaqet e tyre dhe sugjeron masa korrigjuese. Kjo redukton ndjeshëm kohën e ndalimit dhe ngarkesën administrative në linjën e prodhimit.

Sipas Bosch-it, kjo inteligjencë artificiale është, për shembull, tashmë në përdorim në Sick AG në Villingen-Schwenningen, një prodhues global i sensorëve për fabrikat, logjistikën dhe teknologjitë e automatizimit. Inteligjenca artificiale është çelësi për të siguruar qëndrueshmërinë afatgjatë të industrisë gjermane dhe evropiane përballë konkurrencës globale, thotë Tanja Rückert, Drejtoreshë Menaxhuese në Bosch

 Varësitë e tepruara: A nuk ka nxjerrë mësime Bosch-i?

Mirko Ross, ekspert digjital, ka një qëndrim kritik ndaj bashkëpunimit midis Bosch-it dhe Microsoft në fushën e inteligjencës artificiale. Ross këshillon kompanitë për sigurinë kibernetike, ndër të tjera. Kur u intervistua nga SWR, ai shkroi: “Ky njoftim sugjeron se, kur bëhet fjalë për varësinë, Bosch nuk ka mësuar asgjë, ose shumë pak, nga përvojat e kaluara me sistemet operative, aplikacionet e biznesit dhe cloud-in.”

Sipas Ross, Microsoft dhe qeveria amerikane përcaktojnë se kush ka akses në inteligjencën artificiale me performancë të lartë. “Kompanitë gjermane janë tashmë në disavantazh sot për shkak të kufizimeve të eksportit, në atë masë që modelet e gjeneratës së fundit ose disa veçori u mohohen atyre, ose mund të përdoren vetëm nga kompanitë amerikane.

“Microsoft tashmë përdor pozitat dominuese në treg për të vendosur çmimin për përdorimin e softuerit kritik për biznesin – duhet të presim që e njëjta gjë të ndodhë edhe me inteligjencën artificiale,” shpjegon Ross.

 IA: teknologji kyçe për të ardhmen

Ross e konsideron IA-në një teknologji kyçe për të ardhmen, një që do të ketë një ndikim vendimtar në produktivitet dhe konkurrueshmëri. “Mosinvestimi në zgjidhje sovrane në këtë fushë sjell rreziqe të konsiderueshme,” vazhdon Ross.

Ross dëshiron që industria gjermane të investojë masivisht në zgjidhje evropiane të inteligjencës artificiale. Ai beson se “fondet që Bosch-it po investon te Microsoft-i do të sillnin një fitim shumë më të mirë afatgjatë nëse do të investoheshin në modele dhe mjete evropiane të inteligjencës artificiale”.

Gjatë punimeve të Konferencës së Dytë Ndërkombëtare për Mjekësinë Sportive (ICSM 2026), Presidenti dhe Themeluesi i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, ka bërë të ditur se ky institucion po punon intensivisht për krijimin e kapaciteteve të qëndrueshme shkencore dhe mjekësore në shërbim të ngjarjes më të madhe sportive në historinë e vendit – Lojërave Mesdhetare “Prishtina 2030”.

Sipas Rektorit Hajrizi, mjekësia sportive moderne tashmë e ka kaluar kornizën e thjeshtë të trajtimit të lëndimeve, duke u shndërruar në një fushë ndërdisiplinore ku bashkohen inteligjenca artificiale, pajisjet inteligjente të bartshme (wearables), diagnostikimi i avancuar dhe shëndeti funksional.

“Ne po shikojmë drejt Lojërave Mesdhetare ‘Prishtina 2030’ si një mundësi të madhe për të ndihmuar në zhvillimin e kapaciteteve të qëndrueshme në mjekësinë sportive, arsim, parandalim dhe rehabilitim. Synimi ynë nuk është thjesht të mbështesim një ngjarje sportive, por të forcojmë infrastrukturën shëndetësore dhe shkencore që do të mbetet trashëgimi afatgjatë për vendin pas tyre”, u shpreh Hajrizi.

Ai theksoi se vizioni i UBT-së është ndërtimi i një ekosistemi të integruar, ku arsimi, kërkimi shkencor dhe teknologjia vendosen plotësisht në shërbim të shëndetit publik dhe performancës sportive. Në këtë kuadër, koncepti “UBT Smart City” shërben si një hapësirë kërkimore praktike për zbatimin e inteligjencës artificiale, modelimit digjital dhe teknologjive më të avancuara interaktive në arsim.

“Në UBT, ne besojmë fuqimisht se e ardhmja e kujdesit shëndetësor dhe e mjekësisë sportive do të varet pikërisht nga ky integrim. Teknologjia nuk duhet të jetë qëllim në vete, por një mjet efektiv që na ndihmon të mbrojmë shëndetin, të parandalojmë dëmtimet dhe të përmirësojmë cilësinë e jetës së sportistëve dhe të gjithë komunitetit”, tha mes tjerash Rektori Hajrizi.

Përmes këtij angazhimi dhe akreditimit të fundit nga Federata Ndërkombëtare e Mjekësisë Sportive (FIMS), UBT po konfirmohet si shtylla kryesore akademike dhe shkencore që do të mbështesë përgatitjet teknike e mjekësore për Lojërat Mesdhetare 2030.