Sot shënohen 36 vjet nga miratimi i Deklaratës Kushtetuese të 2 Korrikut 1990, një prej akteve më të rëndësishme në historinë moderne të Kosovës dhe një moment vendimtar në rrugën drejt shtetësisë.

Më 2 korrik 1990, 111 delegatë shqiptarë të Kuvendit të Kosovës miratuan Deklaratën Kushtetuese, me të cilën Kosova u shpall njësi e veçantë dhe e barabartë në kuadër të federatës, përkatësisht konfederatës së atëhershme jugosllave.

Për shkak se ndërtesa e Kuvendit ishte e rrethuar nga forcat policore dhe ushtarake serbe, delegatët e shpallën deklaratën jashtë objektit të parlamentit, duke sfiduar presionin e regjimit të kohës dhe duke shënuar një akt të guximshëm politik.

Deklarata e 2 Korrikut konsiderohet si dokumenti i parë institucional që hodhi themelet e procesit të pavarësimit të Kosovës nga Serbia, duke shprehur qartë vullnetin politik për barazi me republikat e tjera të ish-Jugosllavisë.

Ky akt historik u bë bazë për zhvillimet e mëvonshme politike dhe juridike, përfshirë miratimin e Kushtetutës së Kaçanikut më 7 shtator 1990 dhe referendumin për pavarësi, duke i hapur rrugën shpalljes së pavarësisë së Republikës së Kosovës më 17 shkurt 2008./A.K/

Dje u mbajt takimi konsultativ i organizuar nga Instituti për Krimet e Kryera Gjatë Luftës në Kosovë, ku u prezantua versioni fillestar i listës preliminare të viktimave të luftës dhe u diskutuan plotësimet dhe verifikimet e nevojshme të të dhënave.

Në fjalën e tij, kryeministri në detyrë Albin Kurti theksoi rëndësinë e dokumentimit të krimeve të luftës dhe ndërtimit të një evidence shtetërore të besueshme, duke nënvizuar se çdo rast duhet të trajtohet me saktësi.

“Çdo emër në këtë listë përfaqëson një jetë të humbur dhe një histori familjare që kërkon respekt dhe drejtësi”, u shpreh Kurti, duke shtuar se e vërteta duhet të mbrohet përmes institucioneve, dokumentimit dhe verifikimit të qëndrueshëm.

Në takim morën pjesë edhe ministrja në detyrë e Kulturës, Saranda Bogujevci, ministri në detyrë Andin Hoti, drejtori i Institutit për Krimet e Kryera Gjatë Luftës në Kosovë, Atdhe Hetemi, rektori i Universitetit të Prishtinës, Arben Hajrullahu, si dhe përfaqësues të institucioneve, akademisë dhe shoqërisë civile.

Sipas organizatorëve, ky proces synon të sigurojë një evidencë sa më të saktë dhe të plotë të viktimave të luftës, ndërsa mbetet një hap i rëndësishëm në ruajtjen e kujtesës institucionale dhe avancimin e përpjekjeve për drejtësi ndaj viktimave dhe familjeve të tyre./A.K/

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

Foto: Leka i Parë

2 korrik 1994

Dëme të mëdha nga vërshimet në Suharekë, Prizren, Malishevë dhe Istog

Suharekë:  Siç kemi njoftuar parmbrëmë në mesnatë Suharekën e përfshiu vërshima me pasoja të rënda. Njoftohet se përpos Suharekës moti i lig dhe vërshimet kanë shkaktuar dëme të mëdha edhe në fshatrat Budakovë, Mohlan, Reçan, Bukosh, Savrovë, Vraniq, Mushtisht, Sopi, etj.

Në Suharekë thuhet se dëmin më të madh e përjetoi pjesa më e vjetër e qytetit që shtrihet në të dy anët e rrjedhës së lumit. “Bujku” njofton se në orën 0,30 pas mesnate, valët e rrëmbyeshme të lumit përlanë gjithçka përpara. Niveli i ujit u ngrit në dy metra lartësi jashtë shtratit të lumit. Uji rrënoi së paku 13 shtëpi. Nga vërshima gjeti vdekjen plaku 75-vjeçar Sali Shala, ndërsa u lënduan Rasim Shala dhe Xhevahire Shala.

Njoftohet se nga uji pësuan disa familje që banonin në shtëpitë shoqërore njëkatëshe, që ndodheshin në anët e rrugës kryesore të qytetit. Më së rëndi patën familjet e Ruzhdi, Faik, Rasim dhe të Vesel Berishës. Për një kohë shumë të shkurtër u rrënua shtëpia njëkatëshe e Ruzhdiut, ku banonin tetë anëtarë të familjes, në mesin e tyre edhe një foshnjë e porsalindur. Njoftohet se Ruzhdiu dhe bashkëshortja e tij u lënduan por, fatmirësisht, të gjithë i shpëtuan së keqes.

Gazeta “Bujku” njofton se qindra familje në Suharekë zhvilluan parmbrëmë luftë mes jetës dhe vdekjes. Banorët e këtij qyteti bënin përpjekje mbinjerëzore për t’iu shmangur rrebeshit të ujit, ose për të shpëtuar banorët e rrezikuar. Muharrem Kuçi, Hamdi Elshani, Shaban Gashi, dr.Sejdi Elshani, Rexhep Kuçi, prof.Xhemajl Shala, etj., u hodhën në valë të ujit për të shpëtuar banorët që gjendeshin në shtëpitë e përmbytura nga uji. Rasim Berisha 77-vjeçar i tha gazetës “Bujku” se nuk mbahet mend ndonjë vërshimë e tillë. Shtëpia e tij është dëmtuar, ndërsa ai është strehuar përkohësisht në shtëpinë e vëllait të tij Faikut, e cila po ashtu është dëmtuar tërësisht në katërin e parë.

Në muret e shtëpitë të parrënuara shihet se niveli i ujit gjatë vërshimës kishte arritur afër 2 metra.

Pamjet në Suharekë, lym, automjete të përmbysura, grumbuj drush, mure të rrëzuara, kafshë të ngordhura, mobilie, e të tjera, dëshmojnë për gjendjen e rëndë të natës së parmbrëmshme në Suharekë.

Njoftohet se u shkaktuan dëme jashtëzakonisht të mëdha. Vesel Pasulit nga Prizreni iu shkaktua dëm prej 80 mijë markash gjermane. Muhamet Krasniqit, mjeshtër i teknikës së bardhë, i janë dëmtuar të gjitha mjetet e punës, pjesë të ndërrimit dhe aparatet e myshterive.

Reporterët e gazetës “Bujku” njoftojnë se në disa fshatra dëme të mëdha shkaktoi breshëri, si në fshatrat Budakovë, Mohlan, Bukosh e Vraniq.

Shiu përcillej me vetëtima dhe bubullima. Në Mushtisht rrufeja goditi dy shtëpi, ndërsa dëme të mëdha u shkaktuan në fshatrat Reshtan, Studençan, Pleshan, Tërshnjë, etj.

Njoftohet se në Suharekë dhe rrethinë aktivistë të Degës së LDK-së dhe ata të Qeverisë komunale dolën në vendin e ngjarjes dhe po përpiqen të zbusin pasojat e këtyre vërshimeve.

Mirëpo, policia serbe po u nxjerr pengesa aktivistëve dhe veprimtarëve të shoqatave humanitare. Komisioni për Informim i Degës së LDK-së njofton se dje, derisa po bënin shpërndarjen e ndihmave materiale për të dëmtuarit nga vërshimet që ndodhën natën e 30 qershorit, policia mori kryetarin e SHH “Nëna Terezë” dhe tre anëtarë të Kryesisë: Vesel Hysën dhe Hysni e Ismet Bytyçin. Personat e lartëshënuar në polici u mbajtën mbi 4 orë, me pretekst se nuk i kanë lajmëruar organet serbe dhe se gjoja ata punuakan në mënyrë ilegale.

Prizren: – Edhe në komunën e Prizrenit, nga moti i lig natën e 30 qershorit, dëme të mëdha materiale u shkaktuan edhe në fshatrat Mamushë, Medvec e Zojc të kësaj komune.

Me këtë rast në këto tri fshatra nga vërshimet u dëmtuan rreth 270 hektarë kopshtie dhe rreth 150 hektarë sipërfaqe të mbjella me grurë, njofton Komisioni për Informim i Degës së LDK-së në Prizren.

Vetëm në Mamushë janë dëmtuar rreth 200 hektarë kopshtie.

Bëhet me dije se në fshatin Medvec nga vërshimet e lumit Toplluhë janë dëmtuar dhjetë shtëpi. Haxhi Krasniqi tha se në dhjetë shtëpi ka hyrë uji në mbi një metër lartësi, ndërsa 30 hektarë kopshtie janë shkatërruar tërësisht. Ai tha se uji ka vërshuar edhe 30 hektarë me grurë. Më se 60 për qind e popullatës së këtij fshati, tha ai, nuk kanë burim tjetër të jetesës.

Njoftohet se vërshimet kanë shkaktuar dëme të mëdha edhe në fshatin Zojz. Hysen Destani dhe Durak Thaçi thanë se janë shkatërruar rreth 20 hektarë grurë që kishin mbetur pa u korrë.

Malishevë: – Shiu parmbrëmë shkaktoi dëme të mëdha edhe në kulturat bujqësore të komunës së Malishevës. Shiu i përcjellë me breshër, me bubullimë e vetëtimë, shkaktoi dëme bujqve të kësaj komune, sidomos në fshatrat Banjë, Bellanicë, Dragobil dhe Shkozë, ku pothuajse tërësisht u shkatërruan kopshtiet me pemë dhe perime. Bëhet me dije se shiu dhe breshëri dëmtuan shumë ara me grurë dhe misër.

Istog: – Stuhia e përcjellë me shi dhe bubullimë shkaktoi vërshimin e përrenjve në disa fshatra të komunës së Istogut. Kështu në fshatrat Cërcë, Lubozhdë, Vrellë, Kaliqan e Llugë, uji i përrenjve hyri edhe në oborret e shtëpive dhe shkaktoi dëme nëpër ara. Nga shiu dhe era e fortë pësuan edhe të mbjellat në fshatrat Staradran, Tubuhovc dhe Baicë të kësaj komune.

2 Korrik 1995

Klintoni u takua me funksionarë të LDK-së për Amerikë dhe Kanada

Në kuadër të aktiviteteve të fushatës parazgjedhore për president të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, presidenti i SHBA-ve Bill Klinton, me bashkëshorten Hillary Klinton, në kuadër të takimeve me simpatizuesit dhe zgjedhësit e vet, pati një takim të veçantë me Ramazan Bekteshin, koordinator i degëve të LDK-së për Amerikë e Kanada si dhe me Miron Hysenin, kryetar i Degës së LDK-së për Ilinois.

Funksionarët e LDK-së në SHBA dhe Kanada shfrytëzuan rastin dhe njoftuan presidentin Klinton me zhvillimet më të reja në Kosovë.

Presidenti Klinton përsëriti qëndrimin se nuk do të lejohet kurrfarë shkallëzimi i gjendjes në Kosovë. Presidenti Klinton përkujtoi gjatë takimit se javën e kaluar në Uashington ishte për vizitë presidenti Rugova me një delegacion.

2 korrik 1997

Leka I: Edhe me manipulime kemi fituar 54 për qind

“Edhe pse ka manipulime të shumta, monarkia ka fituar”. Kështu deklaroi dje në një konferencë shtypi NMT Leka I.

Konferencën e hapi ministri i Oborrit Abedin Mulosmani, i cili deklaroi se jemi të detyruar të mbajmë këtë me praninë e Lekës I, pas shumë deklaratash keqdashëse të disa partive dhe sidomos socialistëve.

Më pas ministri Mulosmani përshkroi shkurtimisht gjithë procesin e votimit për referendumin.

Rezultatet në favor të monarkisë janë:

Korçë 70 për qind, Shkodër 70 për qind, Krujë 70, Burrel 82, Durrës 82, Kavajë 80, Shijak 80, Elbasan 60, Gjirokastër 55, Tiranë 54 dhe Vlorë 30 për qind.

 2 korrik 1998

Deçan: Granatime dhe luftime gjatë gjithë natës

Sot që nga ora gjashtë e mëngjesit forcat serbe kanë granatuar Lubeniqin, Strellcin e Epërm, Strellcin e Ulët, Lëbushën, Isniqin, Carrabregun e Ulët, Belegun dhe Prejlepin, njofton KI i Degës së LDK-së në Deçan.

Granatimet ishin të një intensiteti më të lartë në Carrabreg të Ulët dhe në Beleg. Prej dje nga ora 15 deri sot në mëngjes, mbi këto dy fshatra janë shkrepur mbi 150 granata.

Nuk ka të vrarë e të plagosur ndërsa dëmet materiale nuk janë të mëdha.

Sulme ndaj fshatrave të Deçanit ka pasur edhe dje pasdite dhe gjatë orëve të natës.

Nga pra 17 deri në orën 20,30 janë bombarduar në mënyrë intenzive fshatrat Beleg dhe Carrabreg i Poshtëm. Edhe pse bombardimet zgjatën një kohë të gjatë, përgjigja e forcave mbrojtëse ishte e shpejtë dhe adekuate. Pas sulmit artilerik serb pasoi kundërsulmi i forcave mbrojtëse të cilat i detyruan forcat serbe të tërhiqen.

Nuk ka njoftime për të vrarë e të plagosur në radhët e popullsisë dhe forcave mbrojtëse, ndërsa nga granatimet u shkaktuan dëme të konsiderueshme materiale.

Mbrëmë është granatuar një pjesë e Prejlepit dhe fshatrat e regjionit të Vokshit, por këto sulme ishin të intensitetit më të vogël.

Ende nuk dihet për fatin e Idriz Zeqë Tolajt (55). Luten të gjithë ata që dinë për fatin e tij të lajmërohen në mjete e informimit ose në telefonat 039 35950, ose në Zvicër 9941 339 314002.

Gjykata Speciale ka caktuar zyrtarisht 16 shtatorin si datën për shpalljen e vendimit përfundimtar në rastin e katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK): Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi.

Ish-udhëheqësit e UÇK-së, të cilët ndodhen në paraburgim që nga nëntori i vitit 2020, akuzohen për krime lufte dhe krime ndaj njerëzimit. Caktimi i kësaj date përbën një tjetër shtyrje të procesit, pasi paraprakisht si afat final ishte njoftuar 20 korriku, ndërsa më herët ishte përfolur edhe muaji maj.

Trupi gjykues ka arsyetuar këtë shtyrje me vëllimin e madh të provave dhe kompleksitetin e lartë të lëndës.

“Koha e nevojshme për kuvendimet është zgjatur në përputhje me Rregulloren, për shkak të vëllimit të madh të provave të marra dhe kompleksitetit të procesit gjyqësor. Kjo zgjatje përligjet nga nevoja për të bërë një vlerësim të arsyetuar, tërësor dhe të drejtë të dokumentacionit të çështjes”, thuhet në njoftimin zyrtar të Gjykatës.

Ky proces maratonë gjyqësor kishte nisur zyrtarisht më 3 prill të vitit 2023, periudhë kur Zyra e Prokurorit të Specializuar paraqiti deklaratën e saj hyrëse. Prokurorisë iu deshën plot dy vite për të përmbyllur paraqitjen e të gjitha provave të saj, procedurë kjo që u përmbyll zyrtarisht më 15 prill të vitit 2025. Menjëherë pas kësaj faze, në korrik të po atij viti, nisi paraqitja e provave nga ana e Mbrojtjes së Viktimave, e cila përfaqëson 156 viktima pjesëmarrëse në këtë proces.

Më pas, përgjatë muajve shtator dhe dhjetor të vitit 2025, radha u erdhi ekipeve mbrojtëse të Hashim Thaçit dhe Jakup Krasniqit për të shpalosur argumentet dhe provat e tyre përballë trupit gjykues. Kjo fazë intensive e paraqitjes së provave u shpall e mbyllur përfundimisht më 18 dhjetor të vitit 2025. Gjatë gjithë kësaj hapësire kohore, në Gjykatë u dëgjuan dëshmitë e gjithsej 134 dëshmitarëve, ku pjesa dërrmuese prej 125 personash u thirrën nga Prokuroria, dy nga Mbrojtja e Viktimave dhe shtatë të tjerë nga ekipet e mbrojtjes së të akuzuarve. Epilogu i debateve në sallën e gjyqit u vendos në mesin e muajit shkurt të këtij viti, kur nga data 9 deri më 18 shkurt 2026, palët paraqitën deklaratat e tyre përmbyllëse, duke i hapur rrugë vendimit që tashmë pritet të shpallet në shtator.

Reagimi i OVL-UÇK: Paralajmërim për protesta dhe përshkallëzim të situatës

Organizata e Veteranëve të Luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (OVL-UÇK) ka reaguar ashpër ndaj vendimit të Gjykatës Speciale, duke e cilësuar caktimin e datës së re si “të padrejtë, të papranueshëm” dhe në shërbim të politikës së Serbisë. Përmes një komunikate publike, organizata ka paralajmëruar zhvendosjen e rezistencës së saj në rrugë.

“Shtyrjet e njëpasnjëshme, të maskuara si përgjigje ndaj vëllimit dhe kompleksitetit, vërtetojnë atë që kemi theksuar që në fillim: ky proces është thjesht në shërbim të politikës së Serbisë dhe aleatëve të saj, me qëllim që ta ulë në bankën e të akuzuarve Luftën Çlirimtare, ndërkohë që amniston makinerinë gjenocidiale të shtetit fashist serb”, thuhet në reagimin e OVL-UÇK-së.

Veteranët theksojnë se kjo situatë nuk mund të tolerohet më dhe kanë bërë thirrje për mobilizim: “Rezistenca jonë do të zhvendoset në rrugë përmes protestave, duke mos përjashtuar mundësinë e përshkallëzimit të tyre nëse zëri ynë vazhdon të injorohet.”

Reagimi i PDK-së: Zvarritje e pajustifikueshme që rëndon mbi drejtësinë dhe familjet

Edhe Partia Demokratike e Kosovës (PDK) e ka dënuar vendimin për shtyrjen e shpjegimit të aktgjykimit, duke e konsideruar këtë hap si një zvarritje të qëllimshme që tejkalon çdo kornizë të normave procedurale pas gati gjashtë vitesh paraburgim për ish-krerët e shtetit dhe UÇK-së.

Në reagimin e saj zyrtar, PDK-ja ka kërkuar që vendimi përfundimtar të bazohet strikt në ligj dhe në faktet e vërtetuara, duke u distancuar nga pretendimet e pabazuara.

“Kjo nuk është më një vonesë procedurale, bëhet fjalë për një zvarritje të pajustifikueshme që cenon besimin në drejtësi dhe rëndon padrejtësisht mbi ish-udhëheqësit e UÇK-së, familjet e tyre dhe qytetarët e Kosovës. Lufterat e UÇK-së ishin të drejta dhe çlirimtare, të mbështetura nga bota demokratike, dhe kjo e vërtetë historike nuk mund të relativizohet”, thuhet në njoftim.

Subjekti më i madh opozitar në vend ka kërkuar përfundimin e menjëhershëm të asaj që e quan “padrejtësi shumëvjeçare”, duke shprehur pritshmërinë që ish-udhëheqësit e UÇK-së të shpallen të pafajshëm dhe të kthehen të lirë në Kosovë. /E.A/