Lajmet

Skenarë të rinj globalë

Published

on

Një botë kompetitive në kërkim të një ekuilibri.

Me rënien e Murit të Berlinit, në Kombet e Bashkuara u mendua se krizat mund të zgjidheshin me sistemin multilateral dhe jo duke pasur parasysh raportet gjeopolitike të forcave. Ishte mendimi si i Sekretarit të Përgjithshëm Boutros Ghali, ashtu edhe i OJQ të mëdha ndërkombëtare. Pati një magjepse të përgjithshme për peacekeeping dhe për conflict resolution që dukej se mund të zgjidhnin gjithçka. Por shumë shtete nuk qenë dakord, në radhë të parë Shtetet e Bashkuara, siç u bë e qartë në shtatorin e 1990, kur presidenti Bush mbajti përpara Kongresit diskutimin e famshëm lidhur me rendin e ri ndërkombëtar. Amerikanët mendonin se e kishin fituar Luftën e Ftohtë dhe mund t’i diktonin kushtet e tyre. Një vizion i tillë miop çoi në shumë gabime si luftërat në irak apo poshtërimi i Rusisë: amerikanët i patën premtuar Gorbaçiovit se asnjë vend i ish bllokut lindor nuk do të futej në NATO. E dimë sesi ka shkuar.

Në fazën e mëtejshme çdo vend kërkoi vendin e tij në një skenar gjithnjë e më të çrregullt dhe të pasur me mundësi. Në atë kohë u mendua se globalizimi ekonomik do të axhustonte gjithçka: doktrina hiperliberiste vitet Tetëdhjetë e përshtatur për planetin. Por ekonomia nuk i ka realizuar premtimet e saj, duke krijuar më shumë pabarazi dhe paqëndrueshmëri. Multilateralizmi u bë demode: G7, OKB, G77 (të paangazhuarit), G20 etj.: gjithçka humbiste rol. As format e reja nuk zgjasnin, si BRICS (Brazil, Rusi, Indi, Kinë dhe Afrikë e Jugut) ose MINT (Meksikë, Indonezi, Nigeri dhe Turqi). Një sinjal kërcënues ka ardur nga mosrinovimi i Traktatit për Çarmatimin midis rusëve dhe amerikanëve: kanë rënë njëri pas tjetrit dhe mbetet një fuqi vetëm një (START II). Pa marrëveshje tl tilla proliferimi do të vazhdojë, me fuqitë e mesme që do të kërkojnë ta sigurojnë armën bërthamore. Shembulli i Koresë së Veriut ka bërë shkollë: një vend i vogël i varfër që arrin t’i mbajë larg fuqitë e mëdha bërthamore vetëm pse posedon bombën atomike.

Ambicia  globale e Kinës

Me atentatet e 2001 dhe luftën falimentare në Irak të 2003, një faktor tjetër kryesor në kapërcyellin e shekullit ka qenë dalja e Kinës si fuqi globale. Procesi vjen nga larg: fillimi i ndryshimit kinez i takon udhëtimit të Ten Hsiao Pinit në Singapor në vitin 1979, ku nuhatet mundësia e ofruar nga lidhja midis tregut të lirë dhe sistemit autoritar. E pasoi shpikja e dmeokracive iliberale: modeli më në modë në panoramën gjeopolitike globale ndërsa demokracitë e vjetra liberale duken joefikase dhe në rënie. Sigurisht që rrugëtimi kinez është mbushur me pengesa: Sheshi Tien An Men më 1989 shënon një krizë të parë. Më së fundmi trazirat e Hong Kongut. Nesër do të jetë Tajvani? Një tjetër pengesë për Kinën djanë qafat e shishes e ekonomisë së globalizuar: BRI (Belt and Road Initiative) tokësore mund të bllkohet nga një krizë politike në Azinë Qendrore apo një luftë në Lindje të Mesme. Ajo detare mund të gjendet e ngadalësuar në Afrikë apo në vetë Azinë: mjafton një incident në Ngushticën e Malakës nga ku kalojnë të gjitha mallrat. Së fundi, një pengim për Kinën është të ndjerit e rrethuar në hapësirën e vet detare pa thellësinë e nevojshme strategjike. Ja pse synon në ishuj dhe ishuj të vegjël, bie dakord apo kërcënon fqinjët.

Në historinë e saj mijëravjeçare, Kina nuk ka qenë kurrë talasokraci (fuqi detare): duhet të mësojë akoma shumë, ndërsa Shtetet e Bashkuara janë talasokracia e vetme me akses global. Nga një realitet i tillë deduktohet rëndësia e konfrontimit midis rimland euraziatik (rrethit tokësor dhe detar që lidh Kinën me Europën) dhe indo – paqësorit (aleanca midis Shteteve të Bashkuara, Indisë, Australisë dhe Japonisë në funksion antikinez). Qysh kur Kina është bërë fabrika e botës, roli kyç i Atlantikut në tregëtinë botërore është zëvendësuar nga ai i dy oqeaneve lindore.

Rimland është edhe zona ku Pekini po vendos varësen e tij të perlave: portet, që me perdorimin e dyfishtë të tyre (tregëtar dhe ushtarak), përfaqësojnë pikat e mbështetjes nga Azia në Europë, nëpërmjet dy oqeaneve, Detit të Kuq dhe Mesdheut. Mund të ndodhë që pika fundore e një varëseje të tillë mund të bëhet një port italian: janë të vetëdijshme qeveria dhe parlamenti italian? Mbi skenarë të tillë çimentohen fuqitë e mesme. Një rol kyç e ka Azia Qendrore ku kryqëzohen në tokë Kina, Rusia dhe Shtetet e Bashkuara. Të ndodhura brenda rrethit, Turqia dhe Irani kanë ambicie alternative. Turqia ka rigjetur krenari dhe pozicionim politik duke ripërshkuar gjurmët e Perandorisë Osmane të dikurshme: Mesdhe, Libi, Kaukaz, Afrikë Lindore myslimane. Si fuqi e mesme e pajisur me një ushtri të mirë dhe sidomos me një marinë ushtarake efikase, Turqia mund të luajë një rol prej terminali si të strategjisë indo – paqësore perëndimore, ashtu edhe të atij rimland kinez. I takon Perëndimit që ta kuptojë me inteligjencë sesi të bëjë traktativa me Ankaranë, e cila qysh nga 2003 e deri më sot e ka katërfishuar PBB e saj.

E ardhmja e multilateralizmit

Edhe Irani mbetet i pavendosur midis të dy opsioneve: të rinisë negociatën me Perëndimin (Biden duket se synon të rifillojë dialogun) apo të hidhet në krahët e Pekinit me të cilin ka firmosur një marrëveshje teknologjike dhe financiare? Opsioni i dytë mund të bëjë Teheranin që të tejkalojë vështirësitë e embargos aktuale, por edhe ta bëjë që të humbasë edhe atë hapësirë manovre aq të gjerë të pasur deri më sot, siç është parë tek lufta në Siri. Irani nuk posedon një strukturë ekonomike të tillë sa të përfitojë nga futja në BRI, por ndëkohë synon tek dalja mesdhetare. Përkrah evolucioneve të tilla konsumohet drama gjeopolitike e botës arabe. Siria do të mbesë për një kohë të gjatë nën kontrollin e Rusisë, Turqisë dhe Iranit. Iraku është i sakatuar midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara. Egjipti është në vështirësi dhe e ka humbur rolin e tij drejtues. Algjeria është e palëvizshme dhe nuk del nga agonia e gjatë e regjimit ushtarak. Vetëm Arabia Saudite dhe aleatët e saj të Gjirit shprehin një aktivizëm gjeopolitik me rëndësi, por bëhet fjalë për një tjetër botë arabe, e lidhur moti me Perëndimin.

Nga ana e tyre, Shtetet e Bashkuara shikojnë nga e kaluara. «Jemi një popull që ka të përbashkët të ardhmen», tha Obama në fjalimin inaugurues të 2008: fjalë të destinuara të riformojnë unitetin e një vendi pas shumë polemikash, të prirura që të shkrijnë ndarjen etno – sociale, për t’i bërë Shtetet e Bashkuara të dalin nga ndjenja e rënies. Por me Trump në 2016 është parë se plagët qenë të gjitha të hapura dhe mbizotëronte një mënyrë ngurruese shikimi të botës. Tek i djathta i është vënë shuml theks ndjenjës së rënies të “botës së bardhë”, duke vënë në lëvizje një kërkim plot ankth të pastërtisë identitare. Në vend të që të shikonin përtej, Shtetet e Bashkuara (por edhe gjithë Perëndimi) preferojnë që të diskutojnë për të kaluarën, duke u ndarë midis cancel culture dhe suprematizmit. Një polemikë që zhvillohet duke e copëzuar skanimin klasik të djathë/të majtë.

Së fundi, Europa është e kushtëzuar nga një mentalitet ndryshe: sot europianët nuk kanë pretendime për hegjemoni globale. Për pasojë nuk arrijnë të raportohen në mënyrë konveniente as me Kinën (apo me Turqinë, Iranin etj.), por as edhe me Shtetet e Bashkuara të preokupuara se po humbasin forcë. Europianët janë të përqëndruar vetëm në kuptimin sesi të ruajnë lirinë dhe shtetin e së drejtës të tyre në një kontekst lufte për influencë dhe konkurrence globale. Nuk duam t’i ulim standardet tona: jo rastësisht, Emmanuel Macron flet vazhdimisht për Europe protection dhe për luftë kundër separatizmit komunitar. Bashkimi Europian duhet të zgjedhë nëse dëshiron të bëhet një fuqi (opsioni francez), të kërkojë një statuskuo në barazlargësinë midis Uashingtonit e Pekinit (opsioni gjerman) ose t’i përshtatet ombrellës amerikane dhe prioriteteve të ndryshueshme të tyre (opsioni italian, por në thelb edhe britanik).

Mbetet për t’u përcaktuar se cila do të jetë e ardhmja e multilaterales, domethënë roli i ri i Kombeve të Bashkuara. Një bangoprovë reale sigurisht që i është pandemia: ndërsa shtetet mbyllen në vetëvete, Kombet e Bashkuara mbeten shpresa e vetme për shumë vende për të marrë vaksinën. Kina mund të përfitojë nga një situatë e tillë, ama vetëm nëse Kombet e Bashkuara mund të flasin në emër të të gjithëve në termat e sigurisë njerëzore, mjedisore, shëndetësore dhe ekonomike, pa qenë të ndikuara nga axhende sekrete apo interesa palësh. Nëse do të dijnë ta bëjnë siç duhet, atëhere një botë e çoroditur do ta ketë gjetur pikën e re e ekuilibrit të saj.

(nga Domani)

(Bota.al)

Lajmet

Aksion për rrënimin e objekteve pa leje në Rezallë të Zubin-Potokut

Published

on

Një aksion ka nisur në orët e para të mëngjesit në fshatin Rezallë të Zubin-Potokut, ku po bëhet rrënimi i disa objekteve të ndërtuara pa leje, përfshirë shtëpi-pushime.

Zëvendësdrejtori i Policisë së Kosovës për rajonin e veriut, Veton Elshani, ka konfirmuar se Policia po asiston Ministrinë e Mjedisit gjatë aksionit.

Sipas tij, njësitë përkatëse policore po ofrojnë asistencë për inspektorët e Ministrisë së Mjedisit, ndërsa aksioni është ende në zhvillim.

Ky nuk është aksioni i parë i këtij lloji në veri. Në korrik, disa objekte të ndërtuara ilegalisht u rrënuan edhe në zonën e Liqenit të Ujmanit, me kërkesë të ndërmarrjes publike “Ibër-Lepenci”, e cila thotë se toka është pronë publike e Kosovës./A.K/

Continue Reading

Lajmet

Nëntë ditë nën rrënoja, dy persona gjenden të gjallë në një tunel në Nepal – pamje

Published

on

Dy persona u shpëtuan nga një tunel i hidrocentralit, nëntë ditë pasi përmbytjet katastrofike goditën Nepalin, me më shumë se 4,000 njerëz ende të zhdukur.

Ekipet e shpëtimit, me ndihmën e më shumë se 500 inxhinierëve të mbledhur në një grup në WhatsApp, po vazhdojnë të kërkojnë të zhdukurit.

Në grup, ata shkëmbejnë skica të hidrocentraleve dhe tuneleve dhe informacione rreth planimetrisë së tyre për të ndihmuar ekipet e shpëtimit të gjejnë hyrje dhe të përcaktojnë se ku mund të ketë të mbijetuar.

Kërkimi po vështirësohet nga fakti se përmbytja ndryshoi terrenin përreth tuneleve dhe solli sasi të mëdha balte, shkëmbinjsh dhe materialesh të tjera në to.

Përmbytja la rreth 2.2 milion ton sedimente dhe mbeturina në luginë, dhe në disa vende hyrjet e tuneleve janë varrosur plotësisht.

Më shumë se 1,200 njerëz vdiqën në përmbytjet e shkaktuara nga shembja e akullnajës dhe më shumë se 4,000 njerëz ende rezultojnë të zhdukur.

Fatkeqësia shkatërroi rreth dhjetë përqind të kapacitetit të prodhimit të energjisë elektrike të Nepalit./A.K/

 

Continue Reading

Lajmet

Ditari: Lajmet kryesore që shënuan datën 4 shtator 1993-1998

Published

on

By

Në rubrikën Ditari, kemi përzgjedhur disa nga lajmet më të rëndësishme të kësaj dite, në periudhën 1993-1998.

4 shtator 1995

Kumtesë e KMDLNJ lidhur me gjendjen e të drejtave të njeriut në Kosovë

Krahas kolonizimit të Kosovës me serbë nga Kraina e Kroacisë, regjimi serb i Beogradit, po vazhdon përpjekjet që përmes dhunës, të krijojë gjendje të padurueshme dhe të paperspektivë për popullin shqiptar dhe të provokojë konflikte, të cilat mund të kenë pasoja të paparashikueshme, thuhet në fillim të kumtesës së KMDLNJ-së për gjendjen aktuale në Kosovë.

Përveç disa qindra rasteve individuale dhe kolektive të ushtrimit të dhunës në komunat e Podujevës, Vushtrrisë, Prishtinës, Gllogocit, Kaçanikut, Gjilanit, Mitrovicës, Skënderajt, Ferizajt etj., që shënojnë një rritje të dukshme të dhunës, policia dhe ushtria serbe janë duke bërë provokime të hapëta, si me rastin e vrasjes mizore të Ymer Devish Agushit (22 vjeçar) baba i një fëmije, nga Gërçina e Gjakovës, më 26 gusht.

Në kumtesë më tutje thuhet se me arrestimin dhe keqtrajtimin e dhjetëra qyetarëve të pafajshëm shqiptarë të fshatrave Radavc, Jabllanicë e Madhe, Jabllanicë e Vogël dhe Novosellë, gjoja në kërkim të kriminelëve pas gjetjes së një kufome të masakruar në Bjeshkën e Zhlepit të Pejës; e mësimdhënësve dhe qytetarëve në lokalet e shkollës “Zenel Hajdini” në Prishtinë; të veprimtarëve për të drejtat e njeriut dhe atyre politikë; shqetësimin dhe keqtrajtimin e dasmorëve në Ferizaj; përzënien e shqitparëve nga Kosova, si në rastin e Gani Bajraktarit nga Ferizaj, më 9 gusht; mohimin e dokumenteve personale qytetarëve shqiptarë në komunën e Obiliqit dhe komunat tjëera të Kosovës; hapjen e proceseve të reja gjyqëesore dhe dëenimin e aktivistëve politikë dhe të atyre për të drejtat e njeriut si dhe të qytetarëve të pafajshëm shqiptarë; uzurpimin me dhunë të shtëpive të qytetarëve shqiptarë nga kolonët serbë nga Kraina me lejen e policisë dhe të organeve shtetërore serbe; nxjerrjen para gjyqit të Ganimet Podvoricës, i cili akuzohet për vepër terroriste; lajmet e shpifura mbi vrasjen e policëve në komuna të ndryshme të Kosovës dhe keqtrajtimi masiv i qytetarëve shqitparë; akuzat e pabaza ndaj shqitparëve për vrasjen e ushtarëve serbë në kufirin shqiptaro-serb e kështu me radhë, synohet mbjellja e psikozës së frikës dhe jetës së padurueshme për shqiptarët në Kosovë, me qëllim të ikjes së tyre nga Kosova”.

Në tendosjen e situatës jashtëzakonisht të acaruar në Kosovë, armata serbe luan një rol gjithnjë e më të ndjeshëm, thuhet më tutje në kumtesë.

“Më 22 gusht 1995 rreth orës 17:00 në Ferizaj, në lagjen “Prizreni”, nga kazerma e qytetit, ushtarët serbë me trombllonë mbi 50 herë gjuajtën në shtëpitë e qytetarëve shqiptarë, të cilat gjenden në afërsi të kazermës.

Shtëpitë e qytetarëve shqiptarë gjenden në afërsi të kazermës. Nga trombllonët e ushtrisë serbe, u dëmtuan shtëpitë e Faik Rizanit, Rifat Bekteshit, Isa Halimit, Ismet, Shefki e Ilmi Ukzajmit etj.

Policët që bënë shikimin e vendit dhe mblodhën mbi 20 trombllone më tepër ishin të shqetësuar pse predhat nuk e kishin goditur fotografinë e kryetarit të Republikës së Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova, të vendosura në muret e shtëpive të qytetarëve, se sa për rrezikun që u kërcënohej qytetarëve. Për të qenë ironia edhe më e madhe, policët u propozojnë të dëmtuarëve që herave të tjera, në rastet e ngjashme, që duhet të priten në të ardhmen, të lajmërojnë organet ushtarake të kazermës.

Këshilli pëer Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut, që nga themelimi vazhdimisht ka tërhequr dhe vemendjen e opinionit për shkeljet e rënda të të drejtave individuale dhe kolektive të njeriut në Kosovë, me theks të posaçëm në brutalitetin dhe vrazhdësinë e sjelljeve të organeve policore, ushtarake dhe të organeve tjera shtetërore serbe në Kosovë.

Duke pasur parasysh seriozitetin e situatës së tillë, KMDLNJ edhe kësaj radhe apelon te të gjitha organizatat simotra në botë dhe Komiteti Ndërkomëtar, të ndërmarrin atë ç’ është e mundur për t’i dhënë fund dhunës dhe veprimeve provokative të policisë, ushtrisë dhe organeve shtetërore serbe në Kosovë, në mënyrë që të parandalohet konflikti i mundshëm, që do të sillte tragjedi të reja në Ballkan.

 

4 shtator 1997

Të shtëna enigmatike në stacionin e policisë në Kërpimeh të Podujevës

Mbrëmë, rreth orës 23. 45 minuta, në afërsi të stacionit të policisë në Kërpimeh të Podujevës, u dëgjuan të shtëna armësh. Në njoftimin e Komisionit për Informim të Degës së LDK-së në Podujevë thuhet se të shtënat zgjatën rreth një orë, ndërsa gjatë kësaj kohe u dëgjua edhe një detonim.

Gjurmët e të shtënave vërehen edhe në shtëpitë përreth këtij stacioni.

Nga Podujeva njoftohet se për në Kërpimeh kanë shkuar forca të shtuara të policisë, me vetura dhe me autoblindë. Gjendja në këtë lokalitet është e rëndë, ndërsa policia e vendosur në katër punkte po kontollon të gjitha veturat dhe kalimtarët. Lëvizje të shtuara të policisë vërehen sot edhe në Podujevë.

Tash për tash nuk ka njoftime më të hollësishme për këtë situatë të pasqaruar as për epilogun e saj.

 

4 shtator 1998

Prizren: Para stacionit të policisë serbe u sollën mbi 30 shqiptarë të arrestuar

Prishtinë, 4 shtator (QIK)

Sot në orën 10:30, para stacionit të policisë serbe në Prizren, policia serbe solli me autobus mbi 30 shqiptarë të arrestuar, të cilët nga policët serbë detyroheshin që t’i ngritnin tre gishta lartë, njofton KI i Degës së LDK-së në Prizren.

I njëjti burim konfirmon se policia serbe ka arrestuar edhe disa civilë të tjerë shqiptarë.

 

Në Lubizhdë vdiq një foshnje 6 muajshe

Në Lubizhdë të Malishevës gjatë ditëve të fundit janë vendosur shumë banorë të ikur nga fshatrat e sulmuara, Sferka, Llapçeva, Panorci etj.

Njoftohet se, për shkak të kushteve të rënda të jetës, në këtë fshat sot në mëngjes vdiq foshnja gjashtëmuajshe Besart Tafaj nga Carraleva.

 

Klinë: Granatime të fshatrave – 8 mijë banorë pa kulm mbi kokë

Edhe sot që nga orët e hershme të mëngjesit e deri në mesditë, forcat serbe kanë vazhduar së granatuari me armë të rënda artilerike fshatrat Gremnik, Çupevë e Lartë, Çupevë e Ulët, Volljak, Sferkë e fshatra të tjera, bën të ditur KI i Degës së LDK-së në Klinë.

Në këto fshatra deri tash janë plaçkitur e djegur qindra shtëpi shqiptare, ndërsa rreth 8 mijë banorë shqiptarë kanë mbetur pa kulm mbi kokë. Banorët e këtushëm janë vendosur në malet rreth Panorcit e Llapçevës, ku gjenden edhe mijëra të zhvendosur të tjerë shqiptarë pa ushqime, ilaçe e gjësende të tjera më elementare për jetë.

Njoftohet gjithashtu se gjatë ofensivës së fundit të forcave serbe në fshatrat e Klinës, në fshatin Çabiq patën mbetur tri plaka dhe Halime Gashi (53), e sëmurë e cila vdiq para dy ditësh.

Bëhet e ditur se e ndjera Halime Gashi ishte e palëvizshme dhe e sëmurë nga kanceri, ndërsa ajo është varrosur në oborrin e shtëpisë së saj nga tri plakat tjera shqiptare që mbetën në këtë fshat.

 

Continue Reading

Lajmet

Shqipëria ndalon importin e mishit nga Brazili, rriten shqetësimet për shtrenjtim të çmimeve

Published

on

By

Shqipëria ka ndaluar zyrtarisht importin e mishit nga Brazili, në zbatim të një direktive të kërkuar nga Bashkimi Europian. Ky vendim prek drejtpërdrejt tregun vendas, ku shteti latin mbulonte një të tretën e furnizimit të përgjithshëm me mish.

Sipas të dhënave zyrtare, përgjatë periudhës janar-korrik të këtij viti, nga 28 mijë tonë mish të importuar në Shqipëri, rreth 9.200 tonë (apo 33%) kishin origjinë braziliane. Prania e mishit brazilian në tregun shqiptar ka shënuar rritje të vazhdueshme ndër vite, nga 16% që ishte në vitin 2021 në 29% gjatë vitit 2025.

Me mbylljen e kësaj rruge tregtare, importuesit vendas detyrohen të gjejnë tregje të reja furnizimi. Ekspertët paralajmërojno se kalimi në alternativa më të shtrenjta mund të krijojë presion për rritjen e çmimeve të mishit për konsumatorin përfundimtar. /E.A/

 

Continue Reading

Të kërkuara