Lajmet
Shtatë ekonomistët më të mëdhenj të historisë, dhe si ndikojnë ende sot idetë e tyre
Adam Smith është njëri prej tyre.
Published
3 years agoon
By
UBT newsEkonomia ka imazhin e një “shkence” të mërzitshme. Por në mënyrën më elegante dhe bazike, ajo mund të jetë e paçmueshme, madje shumë zbuluese. Ja cilët janë disa nga ekonomistët e mëdhenj të të gjitha kohërave, dhe si gjenialiteti i tyre zbuloi mekanizmat shoqërorë që na lidhin të gjithëve.
Adam Smith
Ekonomist dhe filozof skocez i shekullit XVIII-të. I konsideruar gjerësisht si “Babai i Ekonomisë”, libri i tij “Studim mbi natyrën dhe shkaqet e pasurimit të kombeve” është padyshim libri më me ndikim në historinë e kësaj fushe. Ai e shihte ndarjen e punës si shtytësin kryesor të produktivitetit, që nga ana e tij ishte i nxitur nga konkurrenca.
Ndërsa ishte skeptik për virtytet e interesit vetjak , ai pohoi se në një sistem tregu, e ashtuquajtura “dora e padukshme” priret të drejtojë kanalizimin e qëllimeve egoiste drejt së mirës së përbashkët. Ai trajtoi konceptet bazë të ofertës dhe kërkesës, tendencën e tregjeve për të ecur drejt ekuilibrit dhe teorinë e vlerës së punës.
Dejvid Rikardo
Ishte ekonomist britanik dhe deputet i parlamentit. Plotësoi konceptin e Smith se vlera e një produkti ishte e lidhur ngushtë me sasinë e punës që kryhej për prodhimin e tij, por duke theksuar rëndësinë e faktorëve të tjerë, si vështirësia e punës së përfshirë dhe mjetet e nevojshme për të realizuar punën.
Ai këshillonte vendet të maksimizonin prodhimin në industritë ku kishin disa avantazhe, dhe të importonin gjërat e tjera që u nevojiteshin, duke ilustruar teorinë e tij me shembullin e tregtisë së rrobave dhe verës midis Anglisë dhe Portugalisë. Ky argument është përpunuar, kritikuar dhe ri–interpretuar gjatë 2 shekujve të fundit. Por ideja bazë, pra që tregtia është përgjithësisht e mirë edhe kur dy vendet e përfshira nuk janë shumë të ngjashme, pranohet gjerësisht.
Karl Marks
“Babai” i komunizmit ishte filozof, ekonomist, gazetar, historian dhe revolucionar. Vepra e tij kryesore “Kapitali: Një kritikë e ekonomisë politike” , u fokusua kryesisht tek ekonomitë kapitaliste. Ai shkroi rreth 10.000 faqe për ekonominë, por si rezultat i metodave të tij të punës shpeshherë rastësore dhe i projekteve të papërfunduara, vetëm një pjesë e ideve të tij kanë mbijetuar deri më sot.
Ai e zgjeroi teorinë e punës së vlerës në mënyra që shkuan përtej ideve të Rikardo dhe Smith. Marksi thoshte se disa nga problemet që preknin në atë kohë kapitalizmin – përqendrimi i pasurisë në pak duar, pagat e ulëta, recesionet e mëdha pas lulëzimit dhe kushtet e tmerrshme në vendet e punës – ishin veçori dhe jo defekte të sistemit. Disa nga idetë e tij, si qëndrimet ndaj ciklit të biznesit, janë rishikuar dhe shihen si përshkrues të dobishëm të funksionimit të kapitalizmit, ndonëse ekonomistët marksistë nuk janë sot dhe aq popullorë.
Xhon Mejnard Kejnes
Është e pamundur të flitet për ekonominë moderne kapitaliste pa u ndalur tek Xhon MejnardKejnes. Shumë aktiv gjatë Depresionit të Madh, ai u përpoq të shpjegonte se çfarë kishte shkuar keq me ekonominë globale, dhe si dilej nga kriza. Për pasojë, Revolucioni Kejnesiannë ekonomi ndihmoi në dhënien fund të krizës së madhe dhe në nxitjen e bumit të pasluftës që zgjati disa dekada.
Kejnes thoshte se ishte kërkesa agregate – pra i gjithë shpenzimi për mallra dhe shërbime në një shoqëri – forca kryesore që e çonte përpara një ekonomi. Përpara tij, shumica e ekonomistëve shqetësoheshin për ofertën, me idenë se rritja e ofertës do të ulte çmimet dhe do të stimulonte kërkesën ndërsa mallrat do të bëheshin më të lira. Ai u bë i famshëm edhe sepse u fokusua pothuajse ekskluzivisht në ekonominë në terma afatshkurtër. Sepse siç e deklaroi me një batutë të tijën: ”Në planin afatgjatë, ne të gjithë do të kemi vdekur!”.
Pol Samuelson
Është ekonomist amerikan, fitues i Çmimin Nobel në Ekonomi në vitin 1970. Samuelsonndihmoi në hedhjen e themeleve matematikore moderne për ekonominë. Qasja e tij matematikore ndaj ekonomisë, ndihmoi në përmirësimin e nivelit të analizës përmes mënyrave për të përfaqësuar teoritë dhe problemet.
Po ashtu ai nxiti dhe e zgjeroi idenë e Kurbës së Filipsit, pra vëzhgimit që normat e inflacionit dhe të papunësisë priren të lëvizin në drejtime të kundërta. Shkolla neokejnesianee mendimit u shkri me ide të ndryshme neoklasike për t’u bërë sot teoria kryesore e ekonomisë.
Milton Fridman
Bashkë–fitues i Çmimit Nobel në Ekonomi në vitin 1976, këshilltar i dy presidentëve dhe injë kryeministri, dhe përkrahësi kryesor i Shkollës Ekonomike të Çikagos, Milton Fridmanështë më i famshëm për teorinë e tij monetariste. Ai dhe pjesëtarët e tjerë të kësaj shkolle,argumentojnë se madhësia e ofertës monetare, është aspekti më i rëndësishëm që ndikon në normën e inflacionit dhe kërkesën agregate.
Sipas Fridman ekziston një “normë natyrore papunësie”, nën të cilën inflacioni i lartë ështëkrejtësisht i pashmangshëm. Po ashtu ai dha një shpjegim për stagflacionin (kombinimi i inflacionit të lartë dhe papunësisë). Tezat e tij u bënë shumë popullore pas dështimit të ekonomistëve më konservatorë për të shpjeguar krizën ekonomike globale të viteve 1970.
Edhe pse gjatë dekadës së fundit ka një tendencë drejt mendimit kejnesian, idetë e tij mbeten me ndikim. Po ashtu, Fridman propozoi versionin e tij të një plani mbi të ardhurat egarantuara.
Amartja Sen
Ekonomist dhe filozof indian. Sen bashkë-krijoi Qasjen e Kapacitetit në ekonomi me filozofen Marta Nusbaum. Kjo metodë shqyrton jo vetëm mënyrën se si lëvizin paratë në një ekonomi, por çfarë mund të bëjnë njerëzit në atë ekonomi me to. Në këtë mënyrë, ideja e tij ezhvendos fokusin e ekonomisë nga burimet tek njerëzit.
Sen përdor shembullin e dy individëve që fitojnë të njëjtën shumë parash, por me dy nivele të ndryshme aftësie fizike. Ndërsa ata mund të jenë të barabartë në disa mënyra, shoqëria e tyre mund t’i bëjë ata të pabarabartë në të tjerat, për shembull duke mos siguruar rampa për karriget me rrota.
Mendimi i Sen ka të bëjë me atë lloj jete që një person mund të shpresojë të jetojë, dhe jo vetëm sesa të ardhura raporton. Kjo teori është baza e Indeksit të Zhvillimit Njerëzor, tëbashkë-hartuar nga Sen dhe Mahbub ul Ha, i cili përdoret nga Kombet e Bashkuara për të vlerësuar vendet për karakteristika të tilla si jetëgjatësia, arsimi dhe standardi i jetesës. / BigThink – Bota.al
You may like
Aktualitet
Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, pjesë e Forumit Ekonomik Botëror në Davos 2026
Published
6 hours agoon
January 17, 2026By
ubtnews
Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, është ftuar dhe regjistruar për të marrë pjesë në Forumin Ekonomik Botëror 2026, i cili do të mbahet në Davos, Zvicër.

Pjesëmarrja e Rektorit në Open Forum Davos – The Future Starts Now 2050 përfaqëson një njohje të rëndësishme ndërkombëtare për UBT-në dhe rolin e saj në arsimin e lartë, inovacion dhe zhvillim të qëndrueshëm.
Kjo pjesëmarrje paraqet gjithashtu një mundësi të veçantë për të kontribuar drejtpërdrejt në diskutime dhe takime globale që formësojnë të ardhmen, si dhe për të prezantuar modelin UBT 5S dhe konceptin UBT Smart Self-Sustainable City, si modele të së ardhmes.
Ky model përputhet plotësisht me temat kyçe që do të trajtohen në Open Forum Davos, duke reflektuar një qasje bashkëkohore ndaj zhvillimit të qëndrueshëm dhe përgatitjes së kapitalit njerëzor për sfidat e së ardhmes.
Modeli, i konceptuar nga Prof. Dr. Edmond Hajrizi dhe i zbatuar edhe në praktikë, po gjenë gjithnjë e më shumë interes për prezantime, studime dhe publikime, si dhe po vlerësohet si një model praktik tashmë i implementuar në ekosistemin e UBT-së. Programi i këtij viti në Davos fokusohet në pesë sfida kryesore globale, ku dialogu dhe bashkëpunimi publiko-privat janë thelbësore për progres.
Në qendër të diskutimeve janë rritja ekonomike, qëndrueshmëria dhe inovacioni si imperativa ndërsektoriale, të cilat do të udhëheqin qasjen e liderëve ndaj kompleksitetit global dhe krijimit të mundësive të së ardhmes.
Forumi Ekonomik Botëror në Davos mbledh liderë botërorë nga qeveritë, biznesi, shoqëria civile dhe akademia, me qëllim zhvillimin e dialogut të avancuar dhe bashkëpunimit global për adresimin e sfidave më të rëndësishme të kohës sonë.
Aktualitet
Nga përvoja në udhërrëfyes akademik: Profesori dhe studiuesi i medias Musa Sabedini promovon në UBT librin për gazetarinë hulumtuese
Published
1 day agoon
January 16, 2026By
ubtnews
Në ambientet e UBT-së, u zhvillua një ngjarje akademike dhe kulturore me rëndësi të veçantë për komunitetin universitar dhe median kosovare: promovimi i librit më të ri të profesorit, gazetarit dhe publicistit Musa Sabedini, i cili po vlerësohet si një kontribut me peshë për zhvillimin teorik dhe praktik të gazetarisë hulumtuese në Kosovë dhe më gjerë.
Me praninë e rektorit të UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, profesorëve, studentëve, studiuesve të medias, si dhe miqve e familjarëve të autorit, u promovua vepra voluminoze “Gazetaria Hulumtuese: Misioni, rreziqet, etika dhe sfidat profesionale”, një libër i dedikuar studentëve të gazetarisë, studiuesve të medias, gazetarëve hulumtues, redaktorëve dhe profesionistëve të përkushtuar që, edhe në rrethana të vështira, mbeten besnikë ndaj së vërtetës dhe interesit publik.
Ngjarja u karakterizua nga një dialog i hapur akademik ndërmjet autorit dhe pjesëmarrësve, ku përveç prezantimit të strukturës dhe përmbajtjes së librit, u diskutuan sfidat bashkëkohore të gazetarisë hulumtuese, dilemat etike dhe roli i saj në funksionimin e demokracisë.
Libri u prit me vlerësime të larta nga të pranishmit, duke konfirmuar rëndësinë e tij si një burim referencial për studimin dhe praktikën e gazetarisë hulumtuese në Kosovë dhe rajon.
Në fjalën e tij përshëndetëse, rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, e përgëzoi profesorin Sabedini për botimin e librit, duke e cilësuar atë si një ndër veprat më të rëndësishme dhe më cilësore në fushën e gazetarisë hulumtuese në hapësirën akademike shqiptare.
Ndërsa dekani i Fakultetit Media dhe Komunikim në UBT, Ferid Selimi, vlerësoi angazhimin profesional dhe kontributin e vazhdueshëm të profesor Sabedinit në ndërtimin e mendimit kritik dhe profesional të studentëve të gazetarisë.
Recensenti i librit, Safet Zejnullahu, theksoi se vepra “Gazetaria Hulumtuese: Misioni, rreziqet, etika dhe sfidat profesionale” vjen në një kohë kur themelet tradicionale të gazetarisë po tronditen ndjeshëm nga ndikimi i teknologjisë digjitale.
Ai nënvizoi se, ndryshe nga gazetaria tradicionale, ku profesionalizmi ishte më i konsoliduar pavarësisht kufizimeve teknike, gazetaria e sotme online ofron mundësi të shumta, por shpesh e ka zbehur thellësinë dhe rigorozitetin e gazetarisë hulumtuese për shkak të presionit të shpejtësisë dhe fragmentimit të informacionit.
Sipas Zejnullahut, autori me të drejtë e ka strukturuar librin në tri pjesë kryesore:
- pjesa e parë trajton misionin, rreziqet dhe sfidat e gazetarisë hulumtuese, të ilustruara me raste konkrete vendore dhe ndërkombëtare;
- pjesa e dytë analizon ndikimin e gazetarisë së internetit dhe transformimin e profesionit;
- ndërsa pjesa e tretë fokusohet në teknikat moderne të raportimit hulumtues, të përshtatura për epokën digjitale.
Për librin dhe profesionalizmin e autorit Musa Sabedini, kanë dhënë kontribut në këtë promovim edhe ish zëvendëskryeministri Hajredin Kuçi dhe dy kolegët e respektuar Faton Ismajli dhe Betim Musliu
Një vlerë e veçantë e librit, sipas recensentit, janë 101 pyetjet dhe udhëzimet për gazetarinë hulumtuese, të ndërtuara mbi përvojë profesionale, literaturë relevante dhe raste konkrete, që përfshijnë dimensionin profesional, etik, ligjor dhe logjistik të gazetarisë hulumtuese.
Duke folur për librin, profesori Musa Sabedini theksoi se kjo vepër përfaqëson kurorëzimin e një përvoje mbi 35-vjeçare në gazetarinë profesionale, me theks të veçantë në gazetarinë hulumtuese. Ai nënvizoi se libri nuk është vetëm manual profesional, por një reflektim i thellë akademik mbi përvojat reale, sfidat, rreziqet dhe dilemat etike të profesionit.
Autori theksoi se përmbajtja e librit mbështetet në një arkiv të pasur profesional, në përvojën e tij akademike si ligjërues në UBT, në pjesëmarrjen në konferenca ndërkombëtare dhe në punime shkencore të botuara në revista prestigjioze.
Sipas tij, 101 pyetjet dhe udhëzimet përbëjnë thelbin praktik të librit, duke shërbyer si një udhërrëfyes etik dhe profesional për studentët, gazetarët e rinj, por edhe për profesionistët me përvojë.
Profesor Sabedini theksoi se gazetaria hulumtuese mbetet një nga shtyllat më të rëndësishme të demokracisë moderne, një mekanizëm thelbësor për zbardhjen e aferave, ndriçimin e padrejtësive dhe mbrojtjen e interesit publik.
Në një kohë kur presionet politike dhe ekonomike mbi mediat janë në rritje, ai vlerësoi se gazetaria hulumtuese duhet të mbrohet dhe të zhvillohet si e mirë publike, duke kërkuar mbështetje institucionale, angazhim qytetar dhe integritet profesional.
Libri përfundon me një mesazh të qartë për brezat e rinj të gazetarëve: profesionalizmi, guximi, integriteti dhe përkushtimi ndaj së vërtetës janë kushtet themelore për mbijetesën dhe dinjitetin e gazetarisë hulumtuese.

Lajmet
Ambasadorët takohen me Kurtin, interesohen për ligjin për të huaj dhe atë për automjete
Published
1 day agoon
January 16, 2026By
UBTnews
Kryeministri në detyrë i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, së bashku me zëvendëskryeministrin në detyrë, Besnik Bislimi, ka zhvilluar sot një takim me ambasadorët, të ngarkuarit me punë, shefat e misioneve diplomatike dhe përfaqësuesit diplomatikë të akredituar në Kosovë.
Në kuadër të komunikimit të rregullt me trupin diplomatik dhe zhvillimeve të fundit në vend, Kurti dhe Bislimi i informuan të pranishmit për fazat e zbatimit të Ligjit për të Huaj dhe Ligjit për Automjete, ligje këto të harmonizuara me legjislacionin e Bashkimit Evropian.
Sipas një komunikate të Qeverisë, ata theksuan gjithashtu veprimet afirmative që institucionet e Kosovës do të ndërmarrin për zbatimin e plotë të këtyre ligjeve.
Në komunikatë theksohet se faza e parë e zbatimit ka nisur sot dhe parasheh një periudhë informimi për dispozitat ligjore.
“Vizitorët që hyjnë në vendkalimet kufitare do të pajisen me materiale informuese me udhëzime të qarta mbi të drejtat, detyrimet dhe procedurat përkatëse. Paralelisht, do të organizohen sesione informuese me qytetarë, fushata informimi përmes mediave dhe do të funksionalizohen linja telefonike informuese. Kjo fazë informuese do të zgjasë deri më 15 mars 2026, kur pritet të nisë zbatimi i plotë i Ligjit për të Huaj dhe Ligjit për Automjete, me synim lehtësimin e qëndrimit të shtetasve jorezidentë në Kosovë.
Gjatë takimit, kryeministri Kurti i njoftoi ambasadorët edhe për domosdoshmërinë e fillimit të integrimit gradual të sistemeve të shëndetësisë dhe arsimit, si pjesë e një qasjeje gjithëpërfshirëse dhe afatgjate.
Ai theksoi se ky proces do të zhvillohet në koordinim me Bashkimin Evropian, duke marrë parasysh edhe brengat dhe këshillat e komunitetit joshumicë serb në Kosovë.
Në fund, Kurti ritheksoi përkushtimin e Qeverisë së Republikës së Kosovës për sundimin e ligjit, zbatimin e barabartë të legjislacionit dhe forcimin e rendit juridik, duke vlerësuar se periudha në vijim është thelbësore për funksionalizimin e plotë të këtyre proceseve.
Prokuroria Speciale e Republikës së Kosovës ka ngritur aktakuzë ndaj N.C., për veprën penale “Krime lufte kundër popullsisë civile”.
Sipas komunikatës së prokurorisë, ekziston dyshimi i bazuar mirë se e pandehura N.C., gjatë periudhës 1998-1999, në cilësinë e personit zyrtar-gardiane në Burgun e Prishtinës, paralelja për gra në Lipjan, në bashkëkryerje me zyrtarë të tjerë të burgut, ka shkelur rregullat e së drejtës ndërkombëtare gjatë konfliktit të armatosur, përkatësisht kohës së luftës.
“Sipas aktakuzës, N.C., gjatë gjithë kësaj periudhe, në mënyrë sistematike, i ka keqtrajtuar të burgosurat shqiptare, duke i kanosur për jetë dhe torturuar në mënyrë çnjerëzore me mjete të ndryshme , si shkop gome, shqelma dhe grushte, deri në alivanosje, duke u shkaktuar lëndime trupore. Si pasojë e këtyre rrahjeve, viktimat kanë pësuar dhunë psikike, gjendje ankthi dhe frike, dhe u është cenuar rëndë dinjiteti njerëzor”, thuhet në njoftim.
Rasti i ka kaluar për shqyrtim Departamentit Special të Gjykatës Themelore në Prishtinë.
Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, pjesë e Forumit Ekonomik Botëror në Davos 2026
Nga përvoja në udhërrëfyes akademik: Profesori dhe studiuesi i medias Musa Sabedini promovon në UBT librin për gazetarinë hulumtuese
Top 100 filmat më të mirë të të gjithë kohëve (III)
Ambasadorët takohen me Kurtin, interesohen për ligjin për të huaj dhe atë për automjete
Aktakuzë për krime lufte ndaj N.C
GO+ Peja shkarkon trajnerin pas humbjes nga Trepça
Gjykata veçon procedurën ndaj Xhelal Sveçlës në rastin e hedhjes së gazit lotsjellës në Kuvend
Hyn në fuqi vendimi i Qeverisë për pagën minimale, nga janar 425 euro dhe 500 euro në korrik
Shqipëria goditet nga një tërmet 3.9 ballësh
Të kërkuara
-
Aktualitet3 months agoProfesoresha e UBT-së, Marigona Bekteshi-Ferati, fituese e bursës prestigjioze Fullbright Visiting Scholar, Profesor Vizitor dhe Post Doktoraturë
-
Aktualitet2 months agoU mbajt Mbledhje Komemorative në nder të Prof. Dr. Faton Kabashit në UBT Prizren
-
Rajoni2 months agoProfesorët e UBT-së publikojnë studim shkencor mbi cilësinë e ujërave nëntokësore në Komunën e Suharekës
-
Lajmet3 months agoProfesoresha e UBT-së, Dr. Fatbardha Qehaja Osmani boton studim ndërkombëtar në revisten prestigjioze të Quartile-it 1- Reading Psychology, Taylor & Francis- Routledge
