Lajmet

Reformë apo revolucion në shëndetin global?

Iinfrastruktura aktuale shëndetësore globale, nuk është në lartësinë e detyrës për të menaxhuar.

Published

on

Nga Precious Matsoso, Paulo Buss & Leigh Kamore Haynes

Trupa drejtuese e Organizatës Botërore të Shëndetësisë i ministrave të shëndetësisë i është përgjigjur thirrjes së dhjetëra udhëheqësve botërorë për hartimin dhe miratimin e një traktati të ri ndërkombëtar për gatishmërinë dhe reagimin ndaj pandemive.

Ajo do të organizojë një samit të posaçëm në nëntor të këtij viti, pikërisht për të diskutuar dhe miratuar një dokument të tillë. Ky është një hap vërtet pozitiv. Por reagimi global ndaj pandemisë së Covid-19, dhe përgatitja e duhur për pandemitë e ardhshme, kërkon shumë më tepër.

Siç e ka treguar edhe kriza e Covid-19, infrastruktura aktuale shëndetësore globale, nuk është në lartësinë e detyrës për të menaxhuar – dhe lëre më të parandalojë- një pandemi. Por pandemia ka treguar gjithashtu,se nuk duhet të fokusohemi vetëm tek shpërthimet epidemike të sëmundjeve infektive.

Ne duhet të reagojmë gjithashtu edhe ndaj pandemisë së pabarazisë, të cilën e ka nxjerrë më në pah kriza aktuale. Çdo vit, më shumë se 16 milionë njerëz në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme vdesin nga shkaqe të parandalueshme.

Shumica dërrmuese e tyre janë relativisht të varfër, kanë qasje të kufizuar në sistemin arsimor, janë të margjinalizuar ose jetojnë në vende me të ardhura të ulëta. Pra siç e theksoi Komisioni i OBSH-së për Përcaktuesit Socialë të Shëndetit, më shumë se 12 vjet më parë, “padrejtësia sociale po vret njerëzit në një shkallë të gjerë”.

“Vaksina” e vetme kundër kësaj pandemie është një infrastrukturë globale shëndetësore, e ndërtuar mbi parimet e barazisë dhe të drejtave të njeriut. Përveç zvogëlimit dramatik të vdekjeve të parandalueshme, një qasje e tillë do të plotësonte në mënyrë jetësore traktatin e propozuar për të forcuar gatishmërinë dhe reagimin global të pandemisë.

Kjo është arsyeja pse ne mbështesim miratimin e Konventës në Kuadër të Shëndetit Global (FCGH), një tjetër traktat i propozuar, i bazuar mbi të drejtën për shëndetin. E drejta për shëndetin shkon përtej reagimit ndaj emergjencave si pandemia e koronavirusit, për të përfshirë përgjegjësinë për sigurimin e qasjes universale në elementët themelorë të shëndetit si produktet me vlera ushqimore të larta dhe kujdesin shëndetësor parandalues.

Për sa kohë që nuk merren parasysh këta faktorë, popullatat e varfra dhe të margjinalizuara do të vazhdojnë të vuajnë në mënyrë disproporcionale nga sëmundje si diabeti dhe hipertensioni, të cilat rrisin rrezikun e komplikimeve dhe vdekjes nga sëmundje të tjera siç është dhe Covid-19.

E drejta për shëndetin kërkon ndërkohë përgjegjshmëri, përfshirë monitorimin e pavarur, korrigjimin e shkeljeve dhe zgjidhen e politikave të duhura për të parandaluar përsëritjen e tyre. Kjo gjë do të zvogëlonte korrupsionin, dhe do të çonte në sisteme më të forta shëndetësore që mbrojnë si punonjësit e sistemit të shëndetësisë ashtu edhe publikun, që i përdorin financimet në mënyrë efikase dhe që ndajnë në mënyrë të barabartë shërbimet dhe burimet.

Pika e fundit është thelbësore. Popullatat e margjinalizuara, siç janë emigrantët, ka të ngjarë të mbështeten tek sistemet e kujdesit shëndetësor publik. Por këto të fundit janë shpesh të papërgjegjshme ose kanë pak burime në dispozicion. Në një sistem të bazuar në të drejtën për të pasur një shëndet të mirë, burimet do të alokohen sipas nevojës, dhe jo sipas pasurisë apo lidhjeve, duke çuar në rezultate më të drejta shëndetësore.

Drejtësia dhe përgjegjshmëria janë thelbësore për besimin e publikut, që nga ana tjetër është jetik për të zvogëluar hezitimin e publikut ndaj vaksinave, dhe për të siguruar një pajtueshmëri të gjerë të popullatës mbi masat e shëndetit publik, si mbajtja e maskave dhe distancimi social gjatë shpërthimeve epidemike.

Vendimmarrja gjithëpërfshirëse dhe ndjenja e pronësisë publike mbi sistemet shëndetësore, do të forcojmë akoma më shumë besimin. FCGH do të mbështeste krijimin e sistemeve të tilla shëndetësore, duke vendosur standarde të qarta dhe kuptimplota, dhe përfshirjen e plotë të popullatave të lëna pas dore.

Ai do t’u siguronte gjithashtu vendeve mjete dhe udhëzime të dobishme, përfshirë programe kombëtare të veprimit dhe vlerësime të ndikimit. Dhe do të përfshinte ndërkaq edhe angazhime konkrete që vendet të shënojnë përparim në ndërtimin e sistemeve shëndetësore bazuar në të drejtën për shëndetin.

Këto angazhime do të llogarisnin gjithashtu angazhimin e sektorit privat. Për shembull, FCGH mund t’i detyrojë qeveritë të nënshkruajnë kontrata me subjekte private që sigurojnë qasje universale në teknologjitë mjekësore (të tilla si vaksinat) që ato zhvillojnë.

Kjo mund të arrihet përmes çmimeve të përballueshme, ndarjes së teknologjisë së të dhënave dhe licencimit. Një kornizë ligjore për financimin kombëtar dhe ndërkombëtar, e përshtatur në kontekstin kombëtar përmes proceseve pjesëmarrëse, do të ndihmonte në sigurimin e burimeve të mjaftueshme.

Një traktat i tillë do të forcohej nga një regjim gjithëpërfshirës i llogaridhënies, duke përfshirë monitorimin dhe raportimin e pavarur, strategjitë për të kapërcyer mangësitë e zbatimit dhe stimuj kreativë si favorizimi i shtetasve të vendeve me performancë të lartë duke u dhënë mundësinë që të kenë pozicione drejtuese globale në këtë sektor.

Gjithashtu do të ishin të nevojshme Sanksionet reale – përfshirë devijimin e ndihmës ndërkombëtare shëndetësore nga qeveritë tek OJQ-të që janë më aktive. Një traktat i përqendruar enkas në gatishmërinë dhe reagimin ndaj pandemisë, mund të përmirësojë sigurinë globale të shëndetit, madje edhe barazinë.

Për shembull në qasjen ndaj vaksinave. Pra, është një lajm i mirë që bashkësia ndërkombëtare po lëviz në këtë drejtim. Por kriza e Covid-19 ekspozoi më shumë sesa vetëm mungesën tonë të gatishmërisë ndaj pandemisë. Ajo nxori në pah edhe shkallën e pabarazive sistematike shëndetësore, dhe mënyrën sesi këto pabarazi mund ta përkeqësojnë një krizë të shëndetit publik, duke i vendosur të gjithë në rrezik.

Duke forcuar bashkëpunimin, llogaridhënien dhe barazinë, FCGH do të përmirësonte sigurinë globale të shëndetit, dhe jo vetëm duke ndihmuar në parandalimin e kërcënimeve të reja të shëndetit publik. Kjo është arsyeja pse udhëheqësit botërorë duhet të fillojnë urgjentisht përpjekjet për krijimin e FCGH.Siç e theksoi në mars edhe kreu i OBSH TedrosAdhanom Ghebreyesus, një traktat mbi reagimin ndaj pandemive do të forconte infrastrukturën ndërkombëtare të shëndetit. Por FCGH do ta transformonte tërësisht atë.

Shënim: Precious Matsoso, ish-drejtor i përgjithshëm i Departamentit të Shëndetit në Afrikën e Jugut dhe ish-kryetar i Bordit Ekzekutiv të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, është anëtar i Panelit të Pavarur për Përgatitjen dhe Reagimin Pandemik. Paulo Buss, drejtori i Qendrës për Shëndetin Global në Fundação Oswaldo Cruz (Fiocruz), Brazil). Leigh Kamore Haynes, profesor në Universitetin Simmons, dhe drejtues i Konventës Kuadër të Aleancës Globale të Shëndetit. /

“Project Syndicate”

Vendi

Koordinatorja e projektit AKIL-EU në UBT, prof. Manjola Zaçellari, referon në University of Oxford

Published

on

By

Koordinatorja e projektit AKIL-EU në UBT, prof. Manjola Zaçellari, mori pjesë si referuese në konferencën ndërkombëtare Oxford Forum of Open Scholarship 2026 (OxFOS 2026), e organizuar nga Bodleian Libraries në University of Oxford, e cila u mbajt nga 2 deri më 6 mars.

Kjo konferencë akademike mbledh studiues, kërkues dhe ekspertë nga institucione të ndryshme ndërkombëtare për të diskutuar zhvillimet më të fundit në fushat e open research, open data dhe open scholarship, duke promovuar bashkëpunimin dhe ndarjen e njohurive në komunitetin global të kërkimit shkencor.

Në kuadër të kësaj konference, më 4 mars, prof. Zaçellari prezantoi studimin me titull “Open Structured Dictionary Data for Low-Resource Languages”, në të cilin trajtoi çështje që lidhen me strukturimin dhe hapjen e të dhënave leksikografike për gjuhët me burime të kufizuara.

Gjatë prezantimit, ajo u ndal te një pyetje thelbësore që udhëhoqi diskutimin: “Kush e zotëron dijen gjuhësore?”, duke reflektuar mbi rolin e qasjes së hapur në burimet gjuhësore dhe mbi rëndësinë e ndarjes së dijes brenda komunitetit shkencor ndërkombëtar.

Me këtë rast, prof. Zaçellari prezantoi edhe “Fjalorin e Madh të Gjuhës Shqipe”, një nga veprat më të rëndësishme të leksikografisë shqiptare, duke theksuar vlerën shkencore të kësaj pune dhe rëndësinë e integrimit të saj në platforma online si burim i open data. Ky proces synon ta bëjë këtë pasuri të rëndësishme gjuhësore më të qasshme për kërkimin shkencor ndërkombëtar dhe për studiuesit e gjuhësisë në mbarë botën.

Continue Reading

Aktualitet

Nga Kahoot te WebQuest: studentët e UBT prezantojnë zgjidhje digjitale për mësimin e anglishtes

Published

on

By

Në kuadër të lëndës Computer-Assisted Language Learning (CALL) në Fakultetin e Gjuhës Angleze në UBT u organizua një punëtori prezantuese, e cila shërbeu si një platformë për të shfaqur kreativitetin pedagogjik, aftësitë digjitale dhe angazhimin komunitar të studentëve. Aktiviteti kishte për qëllim të demonstrojë se si qasjet e mbështetura në teknologji mund të integrohen në mënyrë efektive në mësimdhënien dhe nxënien e gjuhës angleze.

Gjatë punëtorisë, studentët prezantuan scrapbook-e që përfaqësonin 12 tema nga plani mësimor, duke përfshirë materiale autentike dhe kreative të dizajnuara për zhvillimin e katër aftësive gjuhësore: dëgjim, të folur, lexim dhe shkrim. Këto materiale pasqyruan ndërthurjen e metodave tradicionale me ato digjitale në procesin e mësimdhënies.

Studentët prezantuan gjithashtu wiki, faqe interneti dhe aplikacione edukative që ndihmojnë në nxënien e gjuhës, duke shpjeguar përdorimin e tyre praktik në klasë dhe përfitimet që ato ofrojnë për nivele të ndryshme të nxënësve. Për më tepër, ata realizuan edhe intervista në komunitet, me qëllim promovimin e trashëgimisë kulturore të Kosovës, traditave dhe bizneseve lokale, duke forcuar lidhjen mes nxënies së gjuhës dhe konteksteve reale shoqërore.

Si pjesë e rezultateve të lëndës CALL, studentët demonstruan lojëra dhe aktivitete digjitale interaktive të krijuara përmes mjeteve si Kahoot, Socrative, Quizlet, Jeopardy dhe aplikacione të inteligjencës artificiale, duke theksuar rëndësinë e angazhimit të nxënësve, motivimit dhe vlerësimit formativ në procesin mësimor.

Një tjetër komponent i projektit ishte edhe dizajnimi i fletëpalosjeve edukative, të cilat inkurajojnë nxënësit të “mbështesin lokalen (go local)”. Këto materiale përfshinin kode QR që lidhen drejtpërdrejt me burime digjitale, intervista dhe materiale të krijuara nga vetë studentët.

Gjithashtu, studentët demonstruan aftësitë e tyre në krijimin e WebQuest-eve dhe kurseve online, duke theksuar rëndësinë e nxënies së strukturuar dhe kërkimore të mbështetur nga teknologjia. Në këtë kuadër, ata hartuan edhe objektiva të qarta mësimore të bazuara në Taksonominë e Bloom-it, duke siguruar që aktivitetet mësimore të përfshijnë nivele të ndryshme të të menduarit dhe zhvillimit njohës.

Në tërësi, punëtoria dëshmoi një integrim të suksesshëm të teknologjisë, pedagogjisë dhe mësimit të bazuar në komunitet, duke reflektuar objektivat kryesore të lëndës CALL dhe duke theksuar rëndësinë e shkathtësive digjitale, kreativitetit dhe përvojave kuptimplota të të nxënit në mësimdhënien bashkëkohore të gjuhës angleze.

 

Continue Reading

Lajmet

UBT International Smart Schools shënoi 7 Marsin dhe Ditën e Shkollës me një program festiv dhe artistik

Published

on

By

UBT International Smart Schools organizoi një program festiv dhe artistik me rastin e 7 Marsit – Ditës së Mësuesit dhe Ditës së Shkollës, një ngjarje që mblodhi së bashku nxënës, prindër, mësimdhënës, përfaqësues të stafit të UBT-së dhe mysafirë të shumtë.

5, 6 dhe 7 marsi përkujtojnë Epopenë e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, një moment historik që përfaqëson sakrificën dhe qëndresën për liri, ndërsa 7 Marsi shënon Ditën e Mësuesit, një ditë falënderimi për të gjithë ata që me përkushtim dhe dashuri ndriçojnë rrugën e dijes për brezat e rinj. Për komunitetin e shkollës, kjo ditë shënoi edhe Ditën e Shkollës së UBT International Smart Schools.

Në fjalën e tij para të pranishmëve, Rektori i UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi, vlerësoi rolin e jashtëzakonshëm të mësuesve dhe rëndësinë e arsimit në ndërtimin e një shoqërie të zhvilluar dhe të orientuar drejt inovacionit. Ai theksoi se arsimi mbetet shtylla kryesore e zhvillimit dhe se institucionet arsimore kanë përgjegjësinë të përgatisin gjenerata të reja të afta për sfidat e kohës moderne.

Rektori Hajrizi gjithashtu theksoi se vizioni i UBT-së për arsimin bashkëkohor bazohet në dije, kreativitet, teknologji dhe inovacion, duke krijuar mundësi të reja për të rinjtë dhe duke i përgatitur ata për një të ardhme globale.

Në vijim të programit, me një fjalë rasti u drejtua edhe zëvendësdrejtoresha e UBT International Smart Schools, Shqipe Agushi, e cila vlerësoi përkushtimin e mësimdhënësve dhe rolin e tyre të pazëvendësueshëm në edukimin dhe formimin e nxënësve. Ajo theksoi se shkolla synon të ndërtojë një mjedis modern të të nxënit, ku nxënësit zhvillojnë njohuri, kreativitet dhe aftësi që i përgatisin për të ardhmen.

Programi vazhdoi me një pjesë të pasur artistike dhe kulturore, ku nxënësit e UBT International Smart Schools prezantuan këngë, recitime, valle tradicionale dhe pjesë teatrale. Interpretimet muzikore përfshinë këngë si “Pyes lotin”, “Sërish vjen marsi”, “Abetarja ime” dhe “Mësuesja ime”, ndërsa publiku pati mundësinë të shijojë edhe interpretime poetike, valle folklorike si Vallja e Tropojës dhe Vallja e Zanave, si dhe pjesë artistike e komike si “Lajmet e Mesditës”.

Ky aktivitet festiv u shndërrua në një moment të veçantë reflektimi dhe festimi, duke theksuar rëndësinë e arsimit, kulturës dhe historisë në formimin e brezave të rinj, si dhe duke përforcuar misionin e UBT International Smart Schools për të ofruar një edukim modern dhe cilësor në përputhje me standardet bashkëkohore ndërkombëtare.

Continue Reading

Lajmet

UBT mbështet Institutin për Krimet e Luftës me teknologji dhe ekspertizë për digjitalizimin e arkivës

Published

on

By

Në ditët e Epopesë së UÇK-së, një nga ngjarjet më domethënëse të historisë së vendit, UBT dhe Instituti i Hulumtimit të Krimeve të Kryera gjatë Luftës (IKKL) kanë nënshkruar marrëveshje bashkëpunimi që synon forcimin e kapaciteteve institucionale dhe ruajtjen e kujtesës historike përmes teknologjisë moderne.

Marrëveshja u nënshkrua gjatë një takimi mes Rektorit të UBT-së, Prof. Dr. Edmond Hajrizi dhe Drejtorit Ekzekutiv të IKKL-së, Dr. Atdhe Hetemi, ku u diskutua për rëndësinë e inicimit të procesit të digjitalizimit të arkivave të Institutit, në përputhje me zhvillimet më të fundit teknologjike.

Në fokus të këtij bashkëpunimi është pikërisht digjitalizimi i materialeve arkivore që dokumentojnë krimet e kryera gjatë luftës në Kosovë, duke synuar ruajtjen afatgjatë të tyre, menaxhimin më efikas dhe krijimin e mundësive më të mëdha për hulumtim shkencor dhe institucional.

Sipas marrëveshjes, palët do të bashkëpunojnë në një gamë të gjerë aktivitetesh dhe iniciativash me interes të përbashkët. Këto përfshijnë planifikimin e programeve edukative që trajtojnë historinë dhe pasojat e krimeve të luftës në Kosovë, mbështetjen profesionale në procesin e digjitalizimit dhe aplikimin e programeve specifike për nevojat hulumtuese dhe dokumentuese të Institutit.

Gjithashtu, marrëveshja parashikon ndarjen e burimeve akademike dhe ekspertizës së stafit dhe studentëve të UBT-së, duke përfshirë qasjen në biblioteka dhe arkiva për projekte kërkimore që lidhen me dokumentimin e krimeve të luftës dhe ndikimin e tyre në shoqëri.

Ky proces pritet të përfshijë përdorimin e platformave dhe programeve të avancuara teknologjike për përpunimin, katalogimin dhe arkivimin digjital të dokumenteve, dëshmive dhe materialeve të tjera me rëndësi historike.

Continue Reading

Të kërkuara