Lajmet

Përse mbyten kaq shumë vetë në ujëra?

Sipas OBSH-së, mbytja ka qenë shkaku i vdekjes për më shumë se 2,5 milionë aksidente fatale në dekadën e fundit.

Published

on

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) kishte bërë thirrje para disa ditësh për mbikëqyrje më të mirë të fëmijëve të vegjël dhe mësime noti që në moshën e shkollës fillore për t’u mbrojtur nga rreziku i mbytjes. Kjo mund të shpëtojë rreth 774 000 fëmijë nga vdekja deri në vitin 2050 dhe të parandalojë 993 000 aksidente të tjera, disa prej të cilave mund të shkaktonin dëme afatgjata shëndetësore, njoftoi organizata e OKB-së të martën, 25 korrik 2023 në Gjenevë, me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Mbytjeve. Programet përkatëse kushtojnë shumë herë më pak se pasojat ekonomike.

Sipas OBSH-së, mbytja ka qenë shkaku i vdekjes për më shumë se 2,5 milionë aksidente fatale në dekadën e fundit. Rreth 90 për qind e mbytjeve kanë ndodhur në vende me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Më së shumti janë prekur grup-moshat e fëmijëve të vegjël deri në 4-vjeçarë dhe nga 5 deri në 9-vjeçare. 

Shpërfillja e rreziqeve është shkak i mbytjes në plazh 

“Shkaqet kryesore të mbytjes janë sjellja e pamatur, tepër e rrezikshme dhe shpërfillja e rreziqeve që lidhen me qëndrimin në ujëra”, thotë për DW Martin Holzhause, nga Shoqata Gjermane për Shpëtimin e Jetës, DLRG.  “Problemet shëndetësore luajnë gjithashtu një rol në shumë raste, ashtu si edhe përdorimi i drogës, apo alkoolit. Herë pas here, zbulojmë gjatë misioneve edhe se njerëzit në vështirësi janë jo-notarë ose notarë pa përvojë”, shton Holzhause.

Vetëm në Gjermani sipas Shoqërisë Gjermane të Shpëtimit të Jetës (DLRG), vitin e kaluar u mbytën 355 persona. Rreth 87 për qind e aksidenteve fatale ndodhën në ujërat e brendshme. 147 persona u mbytën vetëm në liqene. Shumë më pak njerëz (18) humbën jetën në det. 

DLRG shkruan në faqen e saj se shumë notarë i nënvlerësojnë distancat dhe mbivlerësojnë kondicionin e tyre trupor. Pasi kanë notuar shumë larg, janë aq të rraskapitur saqë mezi arrijnë të kthehen në breg. Edhe notarët me përvojë lodhen dhe në një moment ndiejnë ftohtë. Notimi në ujërat rrjedhëse është veçanërisht i rrezikshëm, sepse rrjedha mund të të çojë shumë larg, në varësi të shpejtësisë.

Rregullat e plazhit të DLRG edhe në shqip

DLRG këshillon që të zbatohen rregullat e plazhit, të cilat shoqata i ka botuar në shumë gjuhë, ndër të tjera edhe në shqip, në një plakatë të ilustruar enkas për fëmijë.

– Nëse nuk ndiheni mirë, të sëmurë, keni ngrënë shumë, jeni të rraskapitur ose të lodhur, nuk duhet të hyni në ujë.

– Veçanërisht në temperatura të larta, duhet të hyni me kujdes në ujë për ta mësuar trupin me të ftohtin. Së pari ftohni duart dhe këmbët dhe pastaj zhytuni një herë. Nëse temperatura është e durueshme, mund të fillosh të notosh.

– Nuk duhet harruar rregulli i vjetër: mos hyrë në ujë me barkun plot. Duke qenë se trupi është i zënë me tretjen pas ngrënies, një stimul i papritur i ftohtë mund të çojë në nauze dhe të vjella. Ekziston rreziku i mbytjes prej të vjellave.

Pozicioni pluskues me shpinë ndihmon në relaksim

Për të notuar mirë në ujërat e hapura, të gjithë duhet të zotërojnë pozitën e “yllit të detit” ose të “njeriut të vdekur” të shtrirë në shpinë, dhe të marrin frymë qetë. Kjo ndihmon për të qëndruar të sigurt në sipërfaqe edhe në rast rraskapitjeje ose ngërçesh për një kohë të gjatë.

Si të dallohen njerëzit që mbyten?

DLRG shpjegon se shpesh askush nuk e vë re kur dikush është gati të mbytet. Njerëzit në nevojë janë kaq të rraskapitur dhe zakonisht janë kaq të zënë në panik, saqë shqetësohen vetëm për mbajtjen të pastër të rrugëve të frymëmarrjes të pastra.

Përveç kësaj, në gjendje shoku, personi nuk bërtet dhe nuk tund duart, pasi ai është i fiksuar për të mos u fundosur.  Shenjat e mëposhtme tregojnë se një person që noton është në ankth:

  • Koka vazhdon të zhytet nën ujë
  • Të prekurit mbeten vertikalisht në një vend
  • Shenja paniku
  • Të prekurit nuk bërtasin

Masa për të shpëtuar nga mbytja

Nëse dikush është në ankth në ujë, duhet të thirret menjëherë ndihmë. 

  • Telefononi numrin e urgjencës.
  • Hidhini një objekt personit të prekur, në mënyrë që ai të kapet, p.sh. një top futbolli, dyshek ajri
  • Vetëm pas shqyrtimit të kujdesshëm, nëse situata dhe vetë kushtet e lejojnë atë, shkoni vetë në ujë për të sjellë personin që mbytet në breg. Siguria juaj është e para.
  • Sapo personi të kthehet në tokë, menjëherë filloni masat e ndihmës së shpejtë të tilla si kompresimet e gjoksit./DW

lajme

Tranzicioni energjetik temë kryesore në Konferencën Ndërkombëtare të UBT-së

Published

on

Tranzicioni energjetik, energjia e ripërtëritshme dhe rrjetet inteligjente në fokus të konferencës ndërkombëtare të UBT-së

Në kuadër të konferencës ndërkombëtare të UBT-së, studiuesit dhe ekspertët prezantuan punime shkencore që trajtojnë tranzicionin energjetik, efiçiencën e energjisë, reduktimin e emetimeve të CO₂, sistemet fotovoltaike dhe zhvillimin e rrjeteve inteligjente në Kosovë dhe më gjerë.

Në sesionin e parë, të udhëhequr nga kryesuesi Armend Ymeri dhe bashkëkryesuesi Agron Bislimi, vëmendja u përqendrua në efiçiencën energjetike, përdorimin e burimeve alternative të energjisë, zhvillimin e sistemeve fotovoltaike dhe menaxhimin optimal të energjisë.

Në këtë sesion u prezantuan këto punime:

  • Ibush Luzha, Dardan Dernjani – Energy Efficiency and Emission Reduction through Alternative Fuels in the Cement Industry: A Case Study of Shredded End-of-Life Tires
  • Besa Veseli, Sami Gashi, Vehebi Sofiu, Qendresa Syla – The Impact of Photovoltaic Energy Development on CO₂ Emission Reduction in Kosovo
  • Qëndresa Syla, Besa Veseli – Analysis of the Dynamic Performance of PV-BESS Microgrids Under Grid-Forming and Grid-Following Control Strategies
  • Elvida Pallaska, Binak Beqaj – Proposed Regional Division of Kosovo According to EU NUTS Principles
  • Fedrita Dakaj, Drita Qerimi – Optimal Energy Management in the VETI “Fehmi Agani” Facility – Klina: A Linear Programming Approach with Sensitivity Analysis

Në sesionin e dytë, të mbajtur në kampusin e UBT-së në Lipjan, në sallën I 318, me kryesues Vehebi Sofiu dhe bashkëkryesues Nexhmi Krasniqi, diskutimet u fokusuan në sistemet inteligjente energjetike, etikën në inxhinieri, sfidat e tranzicionit energjetik dhe perspektivën e furnizimit me energji tërësisht nga burimet e ripërtëritshme.

Punimet e prezantuara në këtë sesion përfshinë:

  • Agron Bislimi, Blinera Bislimi – AI-Driven Smart Energy Systems for Energy Transition and Grid Optimization
  • Nexhmi Krasniqi, Armend Ymeri, Blinera Bislimi – Energy, Engineering and Ethics
  • Vehebi Sofiu, Besa Veseli, Sami Gashi – Modeling Energy as a Complex Adaptive Ecosystem: A Distributed Cognitive Agent-Based Approach to Stability and Resilience
  • Armend Ymeri, Nexhmi Krasniqi – Challenges of the Energy Transition in Kosovo
  • Avni Alidemaj, Alush Mexhuani – Electricity Markets in Major European Countries
  • Leonard Shala, Agron Bislimi, Armend Ymeri – Energy Consumption Optimization in the Kosovo Power System Using Smart Grid Technologies
  • Xhafer Musliu, Agron Bislimi, Armend Ymeri – Challenges, Opportunities, and the Path Toward 100% Renewable Energy Supply and the Transition to a Smart Grid

Përmes këtyre prezantimeve, konferenca krijoi hapësirë për shkëmbimin e përvojave dhe ideve shkencore mbi të ardhmen e sektorit energjetik. Punimet theksuan rëndësinë e inovacionit teknologjik, menaxhimit të qëndrueshëm të burimeve dhe zgjidhjeve inteligjente për përshpejtimin e tranzicionit energjetik, reduktimin e ndotjes dhe forcimin e sigurisë energjetike në Kosovë.

 

Continue Reading

lajme

Robotika dhe Inteligjenca Artificiale në fokus të Mekatronikës në sesionet shkencore të UBT-së

Published

on

Në kuadër të konferencës ndërkombëtare të UBT-së, Fakulteti i Mekatronikës prezantoi punime shkencore që trajtojnë zhvillimet në robotikë, inteligjencën artificiale, automatizim industrial, komunikime 5G, mirëmbajtje parashikuese dhe inxhinieri mekanike.

Në sesionin e parë, të udhëhequr nga kryesuesi Fidan Smaili dhe bashkëkryesuesi Betim Shabani, u prezantuan punime që trajtojnë robotikën, analizën mekanike, materialet inxhinierike dhe zhvillimin e softuerëve. Sesioni u hap me prezantimin kryesor të Ekrem Misimit, me temën “The Frontier of Physical AI: From AI that Understands to Robots That Manipulate”.

Punimet e prezantuara në këtë sesion përfshinë:

  • Ekrem Misimi – The Frontier of Physical AI: From AI that Understands to Robots That Manipulate
  • Vassil Guliashki, Galia Marinova – Building Resilience against Drone Threats: A Review of Emerging Counter-UAS Technologies and Intelligent Defense Systems
  • Ardit Dibrani, Roland Pula, Fidan Smaili – Parametric Sensitivity Analysis of a Vehicle Suspension Using a Mass Spring Dumper Model
  • Fidan Smaili, Tomaz Vuherer – Effect of Heat Treatment Temperature on the Microstructure and Mechanical Properties of 18CrNiMo7-6 Steel
  • Getoar Krasniqi, Edmond Jajaga – Building a Memory Safe Image Processing API through Declarative Programming in Haskell

Punimet vazhduan në sesionin e dytë, me kryesues Ylber Limanin dhe bashkëkryesuese Liridona Dodaj. Ky sesion u fokusua në komunikimet 5G, prodhimin e avancuar, sistemet e sensorëve, mirëmbajtjen parashikuese dhe analizat matematikore.

Në këtë sesion u prezantuan punimet:

  • Xhafer Krasniqi, Edmond Hajrizi – Performance of the AI Control Layer in a Private Outdoor 5G Open RAN Deployment: Field Evidence from a 15-Cell Multi-Vendor Trial
  • Oltiana Pllana, Betim Shabani – Application of CAD_CAM and Additive Manufacturing in Design and Production Planning – The Case of a Robotic Arm
  • Ylber Limani, Leart Jahiri, Land Llugiqi – Predictive Maintenance Analysis in Industrial Internet of Things Enabled Industrial Motors
  • Ylber Limani, Rona Gashi, Harisa Arifi – Addressing Operational Challenges through IoT-Driven Predictive Maintenance in Smart Manufacturing
  • Liridona Dodaj, Enkeleda Zajmi Kotonaj – On P-Convergence of Double Sequences
  • Redon Rxhepi, Ylli Rexhaj, Arxhend Jetullahu – Design and Experimental Evaluation of an ESP32-Based Multi-Sensor System for Real-Time DC Motor Health Monitoring Using Fuzzy Logic

Përmes këtyre prezantimeve, Fakulteti i Mekatronikës kontribuoi në shkëmbimin e njohurive shkencore dhe prezantimin e zgjidhjeve inovative që lidhin inteligjencën artificiale me robotikën, automatizimin dhe proceset moderne industriale. Punimet e prezantuara dëshmojnë rëndësinë e kërkimit shkencor në zhvillimin e teknologjive të avancuara dhe në adresimin e sfidave të industrisë bashkëkohore.

Continue Reading

lajme

Mediat në epokën digjitale, në fokus të Konferencës së 15-të Ndërkombëtare të UBT-së

Published

on

By

Në kuadër të Konferencës së 15-të Ndërkombëtare të UBT-së (UBT Annual International Conference), Fakulteti i Mediave dhe Komunikimit sjell një program të pasur shkencor, i cili bashkon studiues, profesorë dhe profesionistë të medias për të diskutuar zhvillimet, sfidat dhe perspektivat e komunikimit bashkëkohor.

Konferenca do të trajtojë tema me rëndësi të veçantë për peizazhin mediatik në Kosovë dhe më gjerë, duke përfshirë ndikimin e inteligjencës artificiale në gazetari, fragmentimin e tregut medial, pabarazinë gjuhësore, rolin e mediave në ndërtimin e shtetit, si dhe përgjegjësinë profesionale dhe ndikimin e platformave digjitale në krijimin dhe shpërndarjen e informacionit.

Programi shkencor përfshin gjithashtu diskutime mbi gjuhën, kuptimin dhe interpretimin në komunikimin medial, rëndësinë e fjalorëve elektronikë për gazetarinë bashkëkohore, cilësinë e shkrimeve publike në portalet lokale, si dhe mënyrën se si mediat lokale dhe ato online ndikojnë në ndërtimin e imazhit të rajoneve dhe komuniteteve të ndryshme.

Sesioni i parë

Chair:  Loreta Mamani, Votim Hanoli

Keynote speakers: Prof. asoc. dr. Ferid Selimi

  • “Media market fragmentation and linguistic inequality in Kosovo”, Ferid Selimi
  • “The context in media communication: Language, meaning and interpretation”, Ismet Osmani & Asllan Hamiti.
  • “Media and State-Building: The Case of Kosovo”, Safet Zejnullahu
  • “The importance of the electronic dictionary for contemporary journalism in the digital age”,  Ajten Hajdari-Qamili.
  • “Content analysis of deceptive AI-generated videos in Kosovo elections”, Hyrije Mehmeti & Demush Bajrami.
  • “ChatGPT as a Professional Assistant: Exploring Its Role in Journalism, Education and Academic Research”, Gjylie Rexha.
  • “Media and the Representation of the Presevo Valley: How the Region’s Image Is Constructed in Local and Online Media”,  Ilir Zylfiu.
  • “The quality of public writings on local portals”,Xhevahire Millaku
  • “Legal regulation of artificial intelligence in the media: Challenges for freedom of expression, responsibility and integrity”, Faruk Rexhaj

Sesioni i dytë

Chair: Demush Bajrami, Gjylie Rexha

  • “Artificial Intelligence in Journalism: Between Ethical Challenges, Professional Transformation, and the Fear of Replacement”,Musa Sabedini & Demush Bajrami
  • “Media reporting on minors in criminal cases: Privacy, stigmatization, and psychological and social consequences”, Loreta Mamani& Aida Sotiri & Albana Allushaj& Mimoza Cabeli
  • “Preparing students in teacher education programs for the development of media literacy and critical thinking in children”, Aida Sotiri &Loreta Mamani & Harallamb Margariti
  • ‘Symbolic communication and the transformation of civic protest: A multimodal analysis of the Albanian case”,  Votim Hanoli
  • “The Role of Analysts and Credibility in Shaping Public Opinion”, Shkodran Gajraku
  • “Public perception and content indicators in Kosovo’s online media”, Naile Dema Selmani
  • “The Role and Effectiveness of Public Relations in Promoting Educational Institutions: The Case of Kosovo”,  Jehona Kapllani – Ilazi & Driton Iseni.
  • “Educational Video and Visual Storytelling”, Edona Sulejmani
  • “The role of the journalist in ensuring fair in the age of artificial intelligence in Kosovo”, Ernesa Aliu
  • “The effects of unregistered online portals on society and politics in Kosovo”, Arbëreshë Fazliu

Continue Reading

Lajmet

Inteligjenca artificiale në fokus të Sistemeve të Informacionit në Konferencën Ndërkombëtare të UBT-së

Published

on

Në kuadër të konferencës ndërkombëtare të UBT-së, Fakulteti i Sistemeve të Informacionit prezantoi punime shkencore që trajtuan zhvillimet në inteligjencën artificiale, qeverisjen e të dhënave, automatizimin inteligjent dhe transformimin digjital.

Në sesionin e parë, të kryesuar nga Besnik Skenderi, me Blerton Abazin si bashkëkryesues, prezantuan:

  • Dr. Blerton Abazi – “Beyond Model Accuracy: Data Governance and Continuous Evidence in the Assurance of AI System”
  • Agim Zuzaku – “Large Language Models for Managerial Decision Support in Hospitality”
  • Besnik Skenderi dhe Diamanta Skenderi – “Agile Project Management Under Constraint: A Framework for Innovation Safety and Accountability”
  • Besa Alija – “Process Modelling for the Digitalisation of Third-Cycle Studies: A Case Study at South East European University”

Ndërkaq, në sesionin e dytë, të kryesuar nga Ylber Limani, me Agim Zuzakun si bashkëkryesues, prezantuan:

  • Ylber Limani dhe Melliha Lutfiu – “Information Systems Resilience and Digital Strategy: An Empirical Study of Kosovo in Global Comparison Using AI and SEM”
  • Ylber Limani, Edmond Hajrizi dhe Mirlinda Gashi Jashanica – “An Empirical Study of AI Implementation and Quality Assurance in Higher Education Institutions”
  • Dashmir Istrefi dhe Dimitar Stojkoski – “From Telemetry to Foresight: Self-Evolving Predictive Maintenance and Driver-Behavior Intelligence on a Local-First Telematics Hub”
  • Dashmir Istrefi dhe Dimitar Stojkoski – “Toward Agentic Building Automation: A Protocol-Agnostic Edge–Cloud Platform with LLM-Driven Rule Synthesis for Heterogeneous and Legacy IoT Devices”
  • Dashmir Istrefi dhe Dimitar Stojkoski – “From Telemetry to Disclosure: A Local-First IoT and AI Platform for Continuous, ESRS-Aligned ESG Monitoring in Smart Buildings”
  • Gelina Maliqi – “Generative Artificial Intelligence and University Student Learning: A Global Synthesis of Effects, Mechanisms and Conditions”

Përmes këtyre prezantimeve, Fakulteti Sisteme të Informacionit i UBT-së vuri në pah rëndësinë e kërkimit shkencor dhe inovacionit në zhvillimin e zgjidhjeve digjitale bashkëkohore. Temat e trajtuara dëshmuan rolin gjithnjë e më të rëndësishëm të inteligjencës artificiale dhe sistemeve të informacionit në përmirësimin e vendimmarrjes, cilësisë së arsimit dhe efikasitetit institucional, duke krijuar mundësi të reja për bashkëpunim akademik dhe zhvillim teknologjik.

 

Continue Reading

Të kërkuara