Edicioni i 16-të i Etno Fest ka nisur mbrëmjen e së dielës me një program të pasur artistik, duke e vendosur në qendër temën “Kujtesa”, si një ftesë për të ruajtur trashëgiminë kulturore dhe identitetin kolektiv.

Ceremonia e hapjes mblodhi artistë, dashamirës të artit dhe vizitorë të shumtë, ndërsa festivali u çel me fjalën përshëndetëse të drejtorit, Fadil Hysaj, i cili falënderoi artistët, partnerët dhe publikun për mbështetjen ndër vite. Të pranishëm në hapje ishin edhe ushtruesja e detyrës së Presidentes së Kosovës, Albulena Haxhiu, si dhe kryetari i Prishtinës, Përparim Rama.

Programi nisi me një ekspozitë shumëdimensionale që bashkoi skulpturën, pikturën, fotografinë, mozaikun, muralin dhe instalacionet artistike. Punimet e artistëve trajtuan kujtesën, identitetin dhe përvojat historike, duke sjellë para publikut një rrëfim të pasur përmes artit pamor.

Mbrëmja vazhdoi me interpretimin pianistik të Lule Elezit, ndërsa një nga momentet kulmore ishte performanca antropologjike “MYSAFIRI”, me tekst dhe regji të Fadil Hysajt, muzikë nga Memli Kelmendi dhe interpretim nga aktorët Shpëtim Selmani, Sheqerie Buçaj dhe Shpejtim Kastrati. Shfaqja u pasurua me elemente të traditës shqiptare, përfshirë tingujt e lahutës, tepsisë dhe simbolikën e nuses ilire.

Atmosfera artistike vijoi me interpretimin e kavallistit Vendim Kapaj, i cili solli kolonën zanore të filmit The Odyssey, si dhe me performancën e mysafirëve nga Italia, Soloists of GOB (Ocarina Duo & Piano), të cilët interpretuan vepra të kompozitorëve të njohur ndërkombëtarë dhe melodi tradicionale italiane.

Nata e parë e festivalit u mbyll me koncertin e Edona Reshitajt dhe bendit të saj në “Etno Nejë”, duke përmbyllur një mbrëmje të mbushur me muzikë, art dhe reflektim mbi rëndësinë e kujtesës si pjesë e identitetit kulturor./A.K/

Me kërcime nga 20 metra lartësi, adrenalinë dhe emocione të forta, Gjakova ka mirëpritur edicionin e 76-të të garës tradicionale të kërcimeve nga Ura e Fshajtë, një nga ngjarjet më të veçanta sportive dhe kulturore në vend.

Gara, e organizuar në kuadër të festivalit “Ditët e Shqiptarit”, mblodhi pjesëmarrës nga Kosova dhe rajoni, përfshirë për herë të parë edhe garues nga Bosnjë e Hercegovina, vend i njohur për traditën e kërcimeve nga Ura e Mostarit.

Para nisjes së garës, zhytësit e Mitrovicës kontrolluan sigurinë e lumit, duke konfirmuar se thellësia e ujit ishte rreth 6.5 metra.

Koordinatorja e festivalit, Jeta Gërqari, tha se kërcimet nga Ura e Fshajtë tashmë janë shndërruar në një prej aktiviteteve më të rëndësishme të festivalit, duke bashkuar sportin ekstrem me promovimin e kulturës dhe turizmit.

Edhe kryetari i Fondacionit për Gjakovën, Ermal Hasimja, vlerësoi se kjo garë është një simbol i qytetit dhe një ngjarje që tërheq çdo vit vizitorë të shumtë.

Në kategorinë e stilit “dallëndyshe”, fitues u shpall Florid Gashi, i cili mori vlerësimet maksimale të jurisë. Ai u shpreh i lumtur për triumfin, duke theksuar se përvoja në garat ndërkombëtare, përfshirë kërcimet nga Ura e Mostarit, e ka ndihmuar ta tejkalojë frikën dhe të vazhdojë sukseset.

Vendin e dytë e fitoi Shkëlzen Goqi, ndërsa çmimi i tretë u nda mes Bledar Morinës dhe Albion Gashit.

Në kategorinë e kërcimeve në këmbë, vendi i parë i takoi Gent Krasniqit, i dyti Teki Miftarit, ndërsa i treti Gëzim Krasniqit.

Vëmendje të veçantë tërhoqi edhe pesëvjeçari Kani Basha, i cili u duartrokit nga publiku për guximin e tij dhe u nderua me një mirënjohje.

Bashkorganizatori Astrit Haliti tha se kërcimet nga Ura e Fshajtë janë një traditë që promovon Gjakovën dhe turizmin sportiv, duke shtuar se ky sport ekstrem meriton mbështetje edhe më të madhe në të ardhmen.

Kërcimet nga Ura e Fshajtë organizohen që nga vitet ’50 të shekullit të kaluar. Pas një ndërprerjeje disa vjeçare, ato u rikthyen para një dekade dhe vazhdojnë të tërheqin gjithnjë e më shumë garues, vizitorë dhe vëmendje edhe nga mediat ndërkombëtare, duke promovuar njëkohësisht edhe Urën e Fshajtë, monument të trashëgimisë kulturore dhe një nga simbolet më të njohura të Gjakovës./A.K/

Vepra monumentale e Skënder Latifit ka bashkuar shqiptarët në qendër të Preshevës, me librin që zbardh, përmes fakteve dhe materialeve arkivore, fatin e këtyre trojeve. Libri “Rrëfimi për kufijtë e Luginës së Preshevës”, botuar nga Botimet KOHA vitin e kaluar, është cilësuar si një akt patriotik e shkencor dhe një studim i thelluar për jetesën e mbijetesën e shqiptarëve të Luginës së Preshevës. Vepra sfidon drejtpërdrejt historiografitë zyrtare të shteteve fqinje, ndërsa autori ruan një qasje të ftohtë analitike, duke iu qëndruar besnik burimeve dhe dokumenteve arkivore.

Pas promovimit në Prishtinë në dhjetor të vitit të kaluar, libri është përuruar më 1 gusht edhe në Preshevë, vendin historinë e të cilit e trajton në mënyrë të detajuar. Ashtu si vetë libri, edhe ceremonia e promovimit theu format tradicionale. Në zemër të qytetit, në një ambient të hapur, ngjarja u shndërrua në një bashkëbisedim mes autorit, studiuesve dhe publikut.

Vepra, e cila trajton periudhën nga viti 1843 deri në vitin 2018, u botua fillimisht nga Botimet KOHA në kuadër të ceremonisë së ndarjes së çmimeve vjetore “Rexhai Surroi”. Që atëherë është vlerësuar si një studim madhor, i ndërtuar me rigorozitet shkencor, çka dëshmohet edhe nga rreth 1 mijë e 500 fusnota. Rrëfimi nis në prag të shpërbërjes së Perandorisë Osmane, kur Lugina e Preshevës shfaqet si një territor i lakmuar dhe i instrumentalizuar nga fuqitë e kohës.

Libri mbështetet në materiale arkivore osmane, serbe, bullgare, maqedonase, gjermane, britanike dhe shqiptare, rezultat i një pune shumëvjeçare kërkimore.

Autori Skënder Latifi tha se libri është fryt i një pune pesëvjeçare.

“Librin që lexuesit e kanë në dorë qysh prej dhjetorit e kam punuar për një periudhë kohore prej pesë vjetësh. Nuk po i llogaris hulumtimet që ia kam bërë shtypit e arkivave dhe nuk po e llogaris edhe mbledhjen e dëshmive gojore të cilat i kam përdorur si burime në libër. Do të thotë është një punë e imja pesëvjeçare e cila është kapitalizur, sipas mendimit tim, në mënyrën më të mirë sidomos me cilësinë e botimit që e ka bërë shtëpia botuese ‘KOHA'”, ka thënë Latifi.

Ai theksoi se gjatë punës është përpjekur ta trajtojë temën pa emocione, duke u mbështetur vetëm në fakte.

“Gjatë hulumtimit, përpunimit të fakteve jam përpjekur që njëkohësisht ta dua dhe ta kuptoj thellë Luginën e Preshevës. Feridi e përmendi, tash mos të hyjmë në detajizim pse Luginë e Preshevës, pse Kosovë Lindore? Lugina e Preshevës është pjesë, vazhdimësi territoriale e Vilajetit të dikurshëm të Kosovës”, ka deklaruar ai.

Më tej, Latifi shtoi se qëllimisht ka mbajtur një qasje të ftohtë ndaj temës.

“Kam qëndruar ftohtë ndaj temës që e kam trajtuar. Kam qëndruar ftohtë mu për faktin se kam dashur që lexuesin e huaj apo një ndërkombëtar, apo kush e merr ta lexojë, mos ta përziej me emocionet tona që i kemi këtu, emocionet e përditshme”, është shprehur autori.

Në 566 faqe, libri dokumenton procesin e riformësimit të kufijve administrativë, duke argumentuar se ata nuk kanë qenë vetëm ndarje teknike, por edhe mjete politike për ndryshimin e përbërjes demografike dhe zhbërjen e identiteteve ekzistuese.

Studiuesi Ferid Selimi e cilësoi librin si një studim të thelluar për jetesën dhe mbijetesën e shqiptarëve të Luginës së Preshevës.

“Ajo që e veçon punën e Skënderit është se nuk i komenton të tjerët. E shkruan ashtu siç ata e kanë thënë e shkruar, ndërkohë që ky pastaj e zbërthen, e bën një analizë të vetën”, ka thënë Selimi.

Ai vlerësoi gjithashtu bazën e gjerë dokumentare të veprës.

“Për të marrë një kuptim të plotë, të detajuar e të besueshëm të pikëpamjeve të autorit, studimi në vete ngërthen literaturë të bollshme, duke nisur nga dokumentet arkivore, studimet e botuara, librat, letrat, bisedat e intervistat me intelektualë e njerëz të rëndomtë të kohës, që shpalosin të dhëna e fakte të bollshme për temën në fjalë”, ka shtuar ai.

Gazetari dhe publicisti Emin Azemi e cilësoi veprën si një rishikim të plotë të historiografisë së Luginës së Preshevës, të ndërtuar mbi dokumente dhe analiza gjeopolitike.

“Përmes arkitekturës së pasur burimore, autori ndjek pulsin e historisë që nga Luftërat Ballkanike, e deri te diplomacia moderne e epokës Trump. Pas leximit të kësaj vepre, në kujtesë ngulitet ajo vetmi e madhe historike, në të cilën u lanë këto hapësira etnike, duke përfshirë edhe plagën e sotme të pasivizimit të adresave”, ka thënë Azemi.

Sipas tij, libri shmang çdo retorikë emocionale dhe romantike, duke marrë vlerën e një akti të lartë patriotik e shkencor, pasi dokumenton në mënyrë të detajuar proceset historike që kanë prekur Luginën e Preshevës.

Në promovim morën pjesë përfaqësues të institucioneve lokale, të Bashkësisë Islame të Preshevës, sektorit joqeveritar, studiues e qytetarë. Kryetari i Këshillit Kombëtar Shqiptar, Enkel Rexhepi, përmes një mesazhi, vlerësoi rëndësinë e veprës për dokumentimin e historisë dhe trashëgimisë së Luginës së Preshevës.

Duke shkëputur pjesë nga recensioni i tij, Emin Azemi tha se:

“Ky kërkim i zgjeruar historiografik ofron bazë të gjerë dokumentare që nxit reflektim të thellë mbi memorien kombëtare.”

Me këtë vepër, Skënder Latifi synon të thyejë harresën dhe të nxisë reflektim mbi historinë e Luginës së Preshevës. Ndërkohë, ai ka bërë të ditur se do të vazhdojë hulumtimet në arkiva, punë që tashmë është bërë pjesë e përditshmërisë së tij./A.K/

Pas prezantimit të suksesshëm ndërkombëtar me projektin “4 në 1” në Stamboll, Stokholm, Vjenë dhe Frankfurt të Gjermanisë, “Varg e Vi” solli një mbrëmje të veçantë artistike në kuadër të Kamenica Summer Fest 2026.

Në oborrin dhe amfiteatrin e Shtëpisë së Kulturës në Kamenicë u ndërthurën piktura, fotografia, arti postdigjital dhe stand-up komedia, duke krijuar një atmosferë verore të mbushur me kreativitet dhe reflektim.

Ngjarjen e përshëndeti kryetari i Kamenicës, Kadri Rahimaj, i cili u uroi mirëseardhje të pranishmëve që mbushën amfiteatrin.

Publiku pati mundësi të vizitojë ekspozitën me piktura të Din Azizit, fotografitë e Migjen Fazliut dhe veprat postdigjitale e konceptuale të Avni Rudakut, të vendosura në hapësirat e jashtme të institucionit kulturor.

Ekspozita fotografike “Memento Vivere” e Migjen Fazliut solli momente nga përditshmëria, traditat dhe kultura shqiptare, përmes fotografive të përzgjedhura edhe nga arkivi familjar i fotografit të ndjerë Muhamed Fazliu. Koncepti i ekspozitës, që nënkupton “Kujto të jetosh”, fton publikun të reflektojë mbi rëndësinë e jetës dhe kujtesës në periudha të vështira.

Ndërkohë, pikturat e Din Azizit me konceptin “Post-trauma” trajtuan pasojat psikologjike të luftës përmes portreteve të personazheve të rënduara nga vuajtja dhe kujtimet traumatike. Veprat paraqesin dhimbjen e përjetimeve njerëzore dhe ndikimin e tyre afatgjatë në kujtesë.

Në qendër të hyrjes së Shtëpisë së Kulturës u prezantua edhe arti postdigjital i Avni Rudakut me konceptin “Skrollokracia”, i cili përmes fotografive dhe elementeve vizuale paraqet transformimin e shoqërisë njerëzore nga epokat e hershme deri te ndikimi i teknologjisë, inteligjencës artificiale dhe kulturës së rrjeteve sociale.

Mbrëmja u përmbyll me stand-up komedinë e Avni Shkodrës, i cili argëtoi publikun me rrëfime dhe batuta nga përditshmëria kosovare, vitet ’90, marrëdhëniet me mërgatën, raportet Kosovë-Shqipëri, si dhe ndryshimet shoqërore e kulturore ndër vite.

Projekti “4 në 1” në Kamenicë është financuar nga Komuna e Kamenicës, përkatësisht Drejtoria për Kulturë, Rini dhe Sport, në kuadër të thirrjes së përvitshme publike për organizatat joqeveritare kulturore./A.K/